Supreme Court dismisses appeal on inheritance dispute, ruling lower court properly considered all evidence.

Απόφαση 1451 / 2008 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1451/2008

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Ελισάβετ Μουγάκου - Μπρίλλη, Προεδρεύουσα Αρεοπαγίτη (κωλυομένου του Αντιπροέδρου), Μίμη Γραμματικούδη, Λεωνίδα Ζερβομπεάκο, Χαράλαμπο Παπαηλιού και Μιχαήλ Θεοχαρίδη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 21 Μαΐου 2008, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων - καθών η κλήση: 1. Χ1, 2. Χ2, 3. Χ3 , 4. Χ4, 5. Χ5, 6. Χ6 και 7. Χ7, υπεισελθόντες οι τέσσερις τελευταίοι στην κληρονομία του αποβιώσαντος Χ, ως εκ διαθήκης κληρονόμοι, οι οποίοι δεν παραστάθηκαν στο ακροατήριο.

Των αναιρεσίβλητων - καλούντων: 1. ....., 2. ..... και 3. ......, που εκπροσωπήθηκαν από τον Ηλία Αρβανίτη του Χρήστου, βάσει του υπ' αριθ. ....... πληρεξουσίου της Συμβολαιογράφου Αμαλίας Κυριαζή, νόμιμα διορισμένης και κατοικούσης στο Μίσιγκαν των ΗΠΑ, ο οποίος παραστάθηκε και διόρισε στο ακροατήριο τους πληρεξούσιος δικηγόρους αυτών Αριστέα Μαρούντα και Κωνσταντίνο Ζιάγκο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 9-9-1995 αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Ηλείας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 125/1996 του ίδιου Δικαστηρίου και 707/1998 προδικαστική, 101/2005 οριστική του Εφετείου Πατρών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζήτησαν οι αναιρεσείοντες με την από 10-4-2005 αίτησή τους, επί της οποίας εκδόθηκε η 351/2007 απόφαση του Αρείου Πάγου η οποία κήρυξε τη συζήτηση απαράδεκτη. Την υπόθεση επαναφέρουν προς συζήτηση οι καλούντες με την από 29-5-2007 κλήση τους. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, παραστάθηκαν μόνο οι αναιρεσίβλητοι, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Μίμης Γραμματικούδης ανέγνωσε την από 20-12-2006 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης. Οι πληρεξούσιοι των αναιρεσιβλήτων ζήτησαν την παραδοχή της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή, όπως προκύπτει από τις προσκομιζόμενες ....., ....., ....., ......, ....., ....., ...... εκθέσεις επίδοσης των δικαστικών επιμελητών των Πρωτοδικείων Αθηνών, Κω και Πύργου Ηλείας, ....., ..... και ......, αντιστοίχως, πιστό αντίγραφο της από 29-5-2007 αίτησης -κλήσης των αναιρεσιβλήτων, με την σ` αυτήν πράξη ορισμού της προκειμένης δικασίμου και κλήση για συζήτηση κατ` αυτήν της κρινόμενης από 10-4-2005 αίτησης αναίρεσης, της οποίας η αρχική συζήτηση κηρύχθηκε απαράδεκτη με την 351/2007 απόφαση του Δικαστηρίου τούτου, επιδόθηκε, με επίσπευση των αναιρεσιβλήτων, νομοτύπως και εμπροθέσμως, στους αναιρεσείοντες.

Επομένως, εφόσον οι εν λόγω διάδικοι δεν εμφανίσθηκαν κατά την εκφώνηση της υπόθεσης από την σειρά του οικείου πινακίου, ούτε κατέθεσαν δήλωση κατ` άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ., πρέπει να προχωρήσει η συζήτηση σαν να ήταν και αυτοί παρόντες (άρθρο 568 παρ.4, 76 παρ.2 ΚΠολΔ). Επειδή, κατά την αληθινή έννοια της διάταξης του άρθρου 559 αριθ.1 εδ.

α' ΚΠολΔ, επιτρέπεται αναίρεση για παραβίαση των ερμηνευτικών κανόνων των δικαιοπραξιών, ήτοι των άρθρων 173 και 200ΑΚ,προκειμένου δε περί διαθήκης μόνο της πρώτης από αυτές, αφού η δεύτερη, εκείνη δηλαδή του άρθρου 200ΑΚ, ως αναφερόμενη στην ερμηνεία ειδικώς των συμβάσεων, δεν εφαρμόζεται επί διαθήκης, διότι πρόκειται για μονομερή δικαιοπραξία, όταν το δικαστήριο της ουσίας ενώ βεβαίωσε, έστω και έμμεσα, την ύπαρξη κενού ή αμφιβολίας στη δήλωση βούλησης, παρέλειψε εν τούτοις να προσφύγει στους ως άνω ερμηνευτικούς κανόνες των δικαιοπραξιών.

Αντίθετα, όταν κατά την ανέλεγκτη περί τούτου κρίση του δικαστηρίου, αυτό βεβαίωσε, ότι η δήλωση βουλήσεως είναι σαφής και δεν παρουσιάζει κενά ή αμφίβολα σημεία, από όλο δε το περιεχόμενο της απόφασης προκύπτει ότι όντως η δήλωση ήταν σαφής, δεν συγχωρείται αναίρεση. Εξάλλου κατά την έννοια της διάταξης του άρθρου 559 αριθ.19 ΚΠολΔ, η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση όταν στο αιτιολογικό, που συνιστά την ελάσσονα πρόταση του δικανικού συλλογισμού, δεν αναφέρονται καθόλου ή αναφέρονται ανεπαρκώς ή αντιφατικώς τα πραγματικά περιστατικά στο οποία το δικαστήριο της ουσίας στήριξε την κρίση του επί ζητήματος με ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης και έτσι δεν μπορεί να ελεγχθεί αν στη συγκεκριμένη περίπτωση συνέτρεχαν οι όροι του κανόνα ουσιαστικού δικαίου που εφαρμόσθηκε ή δεν συνέτρεχαν οι όροι εκείνου που δεν εφαρμόσθηκε.

Στην προκείμενη περίπτωση, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, το Εφετείο δέχθηκε ανελέγκτως τα εξής: Η αποβιώσασα την 10-1-91 Ψ,κάτοικος εν ζωή της πόλεως Lansing της Κομητείας Ingham της Πολιτείας Michigan των ΗΠΑ, χήρα και άτεκνη, με την από ...... έγκυρη διαθήκη της, που συντάχθηκε στην Πολιτεία Michigan ΗΠΑ και επικυρώθηκε από το αρμόδιο Δικαστήριο Κληρονομικών Υποθέσεων της Κομητεϊας Ingham της Πολιτείας Michigan ΗΠΑ, α) άφησε ολόκληρη την ακίνητη περιουσία της στους ενάγοντες-ήδη αναιρεσιβλήτους ( ο πρώτος των οποίων είναι σύζυγος ανεψιάς της από αδελφή και οι άλλες δύο θυγατέρες του), εξ αδιαιρέτου και κατ' ισομοιρίαν, β) κληροδότησε συγκεκριμένα αντικείμενα της κινητής περιουσίας της (χρήματα και μετοχές) στα αναφερόμενα ονομαστικά συγγενικά της πρόσωπα, μεταξύ των οποίων και στους τρεις πρώτους εναγομένους (τέκνα της αδελφής της Ψα) και όρισε ότι "οι τρεις ανεψιοί μου εις Ελλάδα θα κληρονομήσουν 3.000 δολ.

ΗΠΑ έκαστος κατά τον οριζόμενο στην εν λόγω διαθήκη και στην απόφαση τρόπο. γ) Στην προτελευταία παράγραφο της διαθήκης της επανέλαβε ότι διαθέτει ολόκληρο το υπόλοιπο της κληρονομίας της, ακίνητης και κινητής περιουσίας παντός είδους ή φύσεως, "οπουδήποτε κειμένης", εξίσου στους ήδη ενάγοντες και δ) στην πρώτη παράγραφο της διαθήκης αναφέρεται επί λέξει "...συντάσσω, ανακοινώ και δηλώ ότι το παρόν είναι η διαθήκη μου και ότι δια του παρόντος ανακαλώ ρητώς πάσαν προηγουμένως συνταχθείσα υπ' εμού διαθήκη και κωδίκελλον".

Από το σύνολό της, σύμφωνα με τις παραδοχές της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, προκύπτει ότι το περιεχόμενο της διαθήκης είναι σαφές, περιέχει τη βούληση της κληρονομουμένης χωρίς αντιφάσεις, κενά και αμφίβολα σημεία και αποδίδει μόνο του και χωρίς άλλο, εκείνο που θέλησε η διαθέτις, έτσι δε δεν υπάρχει ανάγκη ερμηνείας προς άρση οιουδήποτε ασαφούς περιεχομένου της.

Από τη διάταξη δε της διαθήκης ότι "ανακαλώ ρητώς πάσαν προηγουμένως συνταχθείσα υπ' εμού διαθήκη" προκύπτει ευθέως, ότι η κληρονομουμένη εξέφρασε με σαφήνεια την επιθυμία της περί ανακλήσεως προηγούμενης διαθήκης που είχε συντάξει. Συγκεκριμένα, η κληρονομουμένη είχε συντάξει στη .... Ηλείας την από .....

ιδιόγραφη διαθήκη με την οποία εγκαθιστούσε κληρονόμους της την αδελφή της Ψα (που προαπεβίωσε αυτής) και τους ήδη τρεις πρώτους εκ των εναγομένων ανεψιούς της (στην Ψα άφηνε την επικαρπία όλης της περιουσίας της μέχρι του θανάτου της, στον...... και τον υιό του ...... άφηνε κοινώς και αδιαιρέτως την οικία με την περιοχή της στη .....

και στους τρεις, ήδη εναγομένους, ανεψιούς της το ελαιοπερίβολο στη θέση "......" κοινώς και αδιαιρέτως κατ' ίσα μερίδια). Η διαθήκη αυτή έπαυσε να ισχύει μετά την ανάκλησή της με τη μεταγενέστερη κατά τα άνω διαθήκη, σύμφωνα με τη ρητή περί τούτου δήλωση της κληρονομουμένης, εφόσον και το περιεχόμενο της μεταγενέστερης διαθήκης δεν συμβιβάζεται με το αντίστοιχο της προηγουμένης, δοθέντος ότι η διαθέτις στη νεότερη διαθήκη και ρητή διάταξη περί ανακλήσεως της προηγουμένης περιέχει και ακόμη ότι καταλείπει ολόκληρη την κινητή και ακίνητη περιουσία της "οπουδήποτε κειμένη" στους ήδη ενάγοντες, ενώ αναφέρεται ειδικά και ονομαστικά στους τρεις πρώτους εναγομένους, στους οποίους κληροδοτεί από 3.000 δολ.

ΗΠΑ. Κατά συνέπεια, ο ισχυρισμός των τελευταίων, ότι η αληθής βούληση της κληρονομουμένης, όπως προκύπτει από την ερμηνεία της μεταγενέστερης διαθήκης σε συνδυασμό με τα υπόλοιπα εκτός αυτής στοιχεία που επικαλείται, ήταν να ισχύσουν παράλληλα και οι δύο διαθήκες, έτσι ώστε η ευρισκόμενη στην Ελλάδα και δη στην κτηματική περιφέρεια της ......

Ηλείας κληρονομιαία περιουσία, αποτελούμενη από τα επίδικα ακίνητα,...........να περιέρχεται βάσει της πρώτης (ιδιόγραφης) διαθήκης σε αυτούς, δεν είναι βάσιμος, αφού κατά τα προεκτεθέντα, το κείμενο της διαθήκης είναι απολύτως σαφές και αποδίδει αυτό που θέλησε η θανούσα, έτσι δε δεν απαιτείται ερμηνεία αυτής με προσφυγή στις διατάξεις των άρθρ. 173 και 1781 του ΑΚ.

Οι ενάγοντες αποδέχθηκαν νομοτύπως την κληρονομία και ειδικότερα τα επίδικα ακίνητα με την ...... δήλωση αποδοχής κληρονομίας της συμβολαιογράφου Ζαχάρως Μεταξίας Σούρσου - Αβραμοπούλου και μετέγραψαν τη δήλωση αποδοχής..... Επομένως και δοθέντος ότι οι εναγόμενοι δεν αμφισβητούν την κυριότητα της δικαιοπαρόχου των εναγόντων επί των επιδίκων, οι τελευταίοι απέκτησαν την κυριότητα αυτών με παράγωγο τρόπο.

Κρίνοντας, έτσι, το Εφετείο, με βάση τα ως άνω δεκτά γενόμενα πραγματικά περιστατικά, δεν παραβίασε τις ερμηνευτικές διατάξεις των άρθρων 173,1763,1764ΑΚ, σχετικά με το ως άνω περιεχόμενο της επικαλούμενης από ..... διαθήκης της δικαιοπαρόχου των ήδη αναιρεσιβλήτων Ψ, αφού δέχθηκε ανελέγκτως ότι η δήλωση αυτής περί ανακλήσεως προηγούμενης διαθήκης που είχε συντάξει και συγκεκριμένα, της ανωτέρω από .....

ιδιόγραφης διαθήκης της που συντάχθηκε στη ..... Ηλείας, είναι σαφής ,χωρίς αντιφάσεις, κενά και αμφίβολα σημεία και αποδίδει μόνη της και χωρίς άλλο εκείνο που θέλησε η διαθέτις, χωρίς την ανάγκη ερμηνείας προς άρση οιουδήποτε ασαφούς περιεχομένου της, από όλο δε το περιεχόμενο της προσβαλλόμενης απόφασης προκύπτει, ότι ούτε έμμεσα δέχθηκε τέτοια κενά ή αμφίβολα σημεία, ώστε να επιβάλλεται η προσφυγή στους ανωτέρω ερμηνευτικούς κανόνες των διαθηκών.

Περαιτέρω, το Εφετείο, κάνοντας δεκτή τη διεκδικητική αγωγή των αναιρεσιβλήτων διέλαβε στην απόφαση πλήρεις, σαφείς και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες επί του ανωτέρω ουσιώδους ζητήματος της ανάκλησης, με την μεταγενέστερη από .... διαθήκη της ανωτέρω διαθέτιδας, κάθε προγενέστερης διαθήκης, επομένως και της από ....

ιδιόγραφης διαθήκης της ιδίας, καθώς και επί του σαφούς και κατά αποκλειστικό τρόπο καθορισμού, με την μεταγενέστερη από ...... διαθήκη, τόσο των κληρονόμων της ανωτέρω διαθέτιδας όσο και ολόκληρης της κινητής και ακίνητης περιουσίας της, που καταλείφθηκε σ' αυτούς με τη διαθήκη αυτή, στην οποία ακίνητη περιουσία περιλαμβάνονται και τα επίδικα ακίνητα, όπως ανωτέρω αναφέρεται.

Επομένως, οι δεύτερος και τέταρτος λόγοι αναίρεσης, από το άρθρο 559 αριθ.1 και 19ΚΠολΔ,αντίστοιχα,με τους οποίους ψέγεται η προσβαλλόμενη απόφαση για παραβίαση των ανωτέρω ερμηνευτικών ουσιαστικών διατάξεων των άρθρων 173,1763 και 1764ΑΚ,καθώς και για έλλειψη νόμιμης βάσης, αντίστοιχα, είναι απορριπτέοι ως αβάσιμοι.

Επειδή, με τον πρώτο λόγο αναίρεσης, προβάλλεται η από το άρθρο 559 αριθ.11 περ. γ' ΚΠολΔ αιτίαση, ότι το Εφετείο δεν έλαβε υπόψη του τα νομίμως μ' επίκληση από τους εκκαλούντες προσκομισθέντα έγγραφα, ήτοι τις αναφερόμενες στο λόγο αυτό τέσσερις επιστολές, από 21-9-1987,21-9-1987,31-8-1988 και Οκτωβρίου 6/88 της ανωτέρω διαθέτιδας προς συγγενικά της πρόσωπα στην Ελλάδα, καθώς και την από .....

ιδιόγραφη διαθήκη της ιδίας, από τα οποία προέκυπτε ότι αληθής βούληση της διαθέτιδας ήταν να διατεθούν τα ευρισκόμενα στην Ελλάδα περιουσιακά της στοιχεία στα αναφερόμενα στην ανωτέρω ιδιόγραφη διαθήκη συγγενικά της πρόσωπα Από τη γενική όμως βεβαίωση, που υπάρχει στην προσβαλλόμενη απόφαση, κατά την οποία τα περιστατικά τα οποία έγιναν δεκτά από το Εφετείο, αναφορικά με τους ισχυρισμούς των διαδίκων , αποδείχθηκαν, εκτός των άλλων, και από όλα τα έγγραφα που επικαλούνται και προσκομίζουν οι διάδικοι, σε συνδυασμό και με το όλο περιεχόμενο της απόφασης καθίσταται αδιστάκτως βέβαιο, ότι το Εφετείο έλαβε υπόψη και εκτίμησε και τα ανωτέρω έγγραφα προς συναγωγή της κρίσης του.

Επομένως, ο λόγος αυτός αναίρεσης πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος. Επειδή, ο λόγος αναίρεσης από τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ.8 περ. β' Πολ.Δ., για τη μη λήψη υπόψη από το δικαστήριο της ουσίας πραγμάτων που προτάθηκαν και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, όπως είναι και οι λόγοι έφεσης, δεν μπορεί να θεμελιωθεί, αν το δικαστήριο της ουσίας απέρριψε με την προσβαλλόμενη απόφαση τους ισχυρισμούς αυτούς του διαδίκου για οποιονδήποτε λόγο, τυπικό η ουσιαστικό, γιατί η απόρριψη αυτή σημαίνει ότι ο ισχυρισμός έχει ληφθεί υπόψη ανεξάρτητα αν δεν έγινε δεκτός.

Στην υπόθεση που κρίνεται, με τον τρίτο λόγο της αναίρεσης ψέγεται η προσβαλλόμενη απόφαση, διότι δεν έλαβε υπόψη τον λόγο έφεσης των αναιρεσειόντων, αναφερόμενο στη βούληση της ανωτέρω διαθέτιδας, όπως εγκαταστήσει ως κληρονόμους της ευρισκόμενης στην Ελλάδα ακίνητης περιουσίας της τους διαβιούντες στην Ελλάδα συγγενείς της και ως κληρονόμους της ευρισκόμενης στις ΗΠΑ περιουσίας της τους διαβιούντες εκεί συγγενείς της, καθώς επίσης στο ότι με το αναφερόμενο στην από ....., διαθήκη ότι ανακαλείται κάθε προηγούμενη διαθήκη, εννοούσε τυχόν συνταχθείσα από εκείνη προγενέστερη διαθήκη στις ΗΠΑ και όχι την από ......

ιδιόγραφη διαθήκη της που συντάχθηκε στην Ελλάδα, και ότι, επομένως, οι ενάγοντες δεν κατέστησαν κύριοι των επίδικων ακινήτων. Ο λόγος αυτός είναι απορριπτέος ως αβάσιμος, διότι από την προσβαλλόμενη απόφαση προκύπτει ότι το Εφετείο έλαβε υπόψη και τον λόγο αυτό της έφεσης, τον οποίο ρητώς απέρριψε με την προσβαλλόμενη απόφαση.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 10-4-2005 αίτηση των Χ1, κλπ, για αναίρεση της 101/2005 απόφασης του Εφετείου Πατρών.

Καταδικάζει τους αναιρεσείοντες στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσιβλήτων, τα οποία ορίζει σε χίλια οκτακόσια (1800) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 21-5-2008.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στις 25-6-2008.

Η ΠΡΟΕΔΡΕΥΟΥΣΑ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ