Supreme Court allows partial appeal regarding future loss damages under Art. 931 AC, remanding for retrial.

Απόφαση 1450 / 2009 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Αριθμός 1450/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Πετράκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Αθανάσιο Πολυζωγόπουλο, Ελευθέριο Μάλλιο, Γεωργία Λαλούση και Βασιλική Θάνου-Χριστοφίλου, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 16 Ιανουαρίου 2009, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Θεόδωρο Νάκο και κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) ..., 2) Ανώνυμης Ασφαλιστικής Εταιρίας Γενικών Ασφαλειών με την επωνυμία "ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΤΙΚΗ Α.Ε.Ε.Γ.Α.", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Ηλία Σύριο με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσαν προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 30/4/2000 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 292/2003 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 36/2004 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 17/3/2005 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Βασιλική Θάνου-Χριστοφίλου, ανέγνωσε την από 29/10/2008 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αιτήσεως αναιρέσεως κατά της 36/2004 απόφασης του Εφετείου Αθηνών. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως και την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Η δαπάνη του κυρίου του καταστραφέντος, από τροχαίο ατύχημα, αυτοκινήτου, προς διενέργεια εξώδικης πραγματογνωμοσύνης και σύνταξη σχετικής έκθεσης, σχετικά με το είδος και ύψος των ζημιών του αυτοκινήτου, καθώς και η δαπάνη του τραυματισθέντος σε τροχαίο ατύχημα, προς σύνταξη ιδιωτικής (ιατρικής) έκθεσης πραγματογνωμοσύνης ή ιατρικής γνωμάτευσης, δεν συνιστά ζημία αποκαταστατέα, κατά τα άρθρα 914, 929, 298 ΑΚ, αλλά συνιστά εξώδικη δαπάνη, προς απόκτηση αποδεικτικού μέσου, η οποία αποκαθίσταται μόνο στα πλαίσια του καθορισμού των δικαστικών εξόδων, κατά τη διάταξη του άρθρου 189 ΚΠολΔ, εάν ήταν αναγκαία και δεν διενεργήθηκε από υπερβολική πρόνοια.

Περαιτέρω, η κρίση του δικαστηρίου για την αναγκαιότητα των εξόδων της δίκης και για τη διενέργειά τους από υπερβολική πρόνοια ή μη, ανήκει κυριαρχικώς στο δικαστήριο της ουσίας και δεν υπόκειται σε αναιρετικό έλεγχο (ΑΠ 578/1971) Εν προκειμένω με τους πρώτο, όγδοο και δέκατο, από το άρθρο 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ, λόγους αναίρεσης προβάλλεται η αιτίαση, ότι το δικάσαν Εφετείο παραβίασε τις διατάξεις των άρθρων 298 εδ.

α, 914, 929α ΑΚ, και με τους δεύτερο και ενδέκατο λόγους, κατά το δεύτερο μέρος από την ίδια αναιρετική πλημμέλεια, προβάλλεται η αιτίαση της ευθείας παραβίασης του άρθρου 189 Κ.Πολ.Δ εκ του ότι απέρριψε, ως μη νόμιμο, το αγωγικό κονδύλιο το σχετικό α) με τη δαπάνη, ποσού 118.000 δρχ., για τη λήψη φωτογραφιών και για τη σύνταξη ιδιωτικής έκθεσης πραγματογνωμοσύνης, ως προς την κατάσταση του αυτοκινήτου του ενάγοντος και β) με αμοιβή ιατρού, για την επίσκεψη και τη σύνταξη ιατρικής γνωμάτευσης, αναφορικά με τις μελλοντικές επανορθωτικές χειρουργικές επεμβάσεις.

Το δικάσαν Εφετείο, ως προς το ζήτημα αυτό, δέχθηκε ότι τόσο το κονδύλιο εκ δρχ. 20.000 και 160.000, για αμοιβή του πλαστικού χειρουργού Μ1, για την επίσκεψη και τη σύνταξη ιατρικής γνωμάτευσης του ιατρού τούτου, για την επανορθωτική χειρουργική αποκατάσταση των δύσμορφων ουλών, όσο και το κονδύλιο των 118.000 δρχ., για τη δαπάνη σύνταξης εξώδικης έκθεσης πραγματογνωμοσύνης, σχετικά με τις ζημίες του αυτοκινήτου, πρέπει να απορριφθούν, ως μη νόμιμα, δεδομένου ότι οι εν λόγω δαπάνες δεν αποτελούν ζημία, προερχόμενη από το ατύχημα, αλλά εξώδικη δαπάνη, που έγινε από υπερβολική πρόνοια, προς απόκτηση αποδεικτικού μέσου, κατατασσόμενη στα δικαστικά έξοδα και λαμβανομένη υπόψη, εφόσον ήθελε κριθεί, ότι δεν οφείλεται σε υπερβολική πρόνοια.

Υπό τις παραδοχές αυτές και την κρίση του, για την απόρριψη του εν λόγω αιτήματος, ως μη νομίμου, ορθώς έκρινε το δικάσαν Εφετείο, σύμφωνα με τα προαναφερθέντα στη μείζονα σκέψη και δεν παρεβίασε τις ως άνω, ουσιαστικού δικαίου διατάξεις. Επομένως, οι ανωτέρω πρώτος, δεύτερος, δέκατος και ενδέκατος λόγοι, είναι απορριπτέοι, ως αβάσιμοι, κατά το μέρος τους, που αφορούν τα αιτούμενα κονδύλια, για τη δαπάνη αμοιβής για τη σύνταξη των δύο ως άνω εκθέσεων πραγματογνωμοσύνης (δηλαδή 118.000 δρχ και 160.000 δρχ.

αντίστοιχα). Αντίθετα, όσον αφορά το κονδύλιο των 20.000 δρχ. από το, παραδεκτώς, κατ' άρθρο 561 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ, ελεγχόμενο δικόγραφο της αγωγής, προκύπτει σαφώς ότι ο ενάγων ζητούσε το κονδύλιο αυτό, ως δαπάνη για την καταβολή αμοιβής, στον θεράποντα ιατρό του - πλαστικού χειρουργό -Μ1, των 6-3-2000, "για την παρακολούθηση τις μετεγχειρητικής κατάστασης της υγείας του και της πορείας των καταγμάτων", των προκληθέντων από το ένδικο τροχαίο ατύχημα, δηλαδή κονδύλιο το οποίο είναι νόμιμο, βασιζόμενο στις προαναφερθείσες διατάξεις των άρθρ. 298, 914, 929 ΑΚ, τις οποίες εσφαλμένα εφήρμοσε το δικάσαν Εφετείο.

Επομένως, ο όγδοος λόγος αναίρεσης είναι βάσιμος. Οι δεύτεροι και ενδέκατος κατά το πρώτο μέρος, από το άρθρο 559 αριθ. 19 Κ.Πολ.Δ λόγος αναίρεσης, για την εκ πλαγίου παραβίαση της διάταξης του άρθρου 189 Κ.Πολ.Δ όσον αφορά τις ίδιες πιο πάνω αξιώσεις του πρώτου και δέκατου αναιρετικού λόγου είναι απορριπτέοι, ως απαράδεκτοι, διότι προϋπόθεση για την ίδρυση του προκείμενου λόγου είναι το δικάσαν δικαστήριο να εισέλθει στην έρευνα της ουσίας της υπόθεσης και να διατυπώσει αποδεικτικό πόρισμα, ενώ, αντίθετα, ο λόγος αυτός δεν ιδρύεται όταν το αίτημα απορρίφθηκε, ως μη νόμιμο, όπως στην προκειμένη περίπτωση

ΙΙ. Με τον τρίτο, από το άρθρο 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ, λόγο αναίρεσης, προβάλλεται η αιτίαση ότι το δικάσαν Εφετείο, με την προσβαλλομένη απόφασή του, παρεβίασε την, ουσιαστικού δικαίου, διάταξη του άρθρου 929 ΑΚ, εκ του ότι έκρινε και απέρριψε, ως μη νόμιμο, το αίτημα του ενάγοντος - νυν αναιρεσείοντος, τραυματισθέντος στο ένδικο ατύχημα, περί επιδίκασης σ' αυτόν της δαπάνης, στην οποία υποβλήθηκε, για την κάλυψη των εξόδων μετακινήσεων της συζύγου του, για να τον επισκέπτεται και να τον περιποιείται, κατά το χρονικό διάστημα, που αυτός νοσηλευόταν στο νοσοκομείο.

Το δικάσαν Εφετείο, ως προς το ζήτημα αυτό, δέχθηκε τα εξής: "Από τα προαναφερόμενα αποδεικτικά στοιχεία και ιδία από τις προσκομιζόμενες αποδείξεις εισπράξεως διαδρομών, αποδεικνύεται ότι η σύζυγος του ενάγοντος ... για τις καθημερινές μετακινήσεις της με ταξί από την ..., όπου διέμενε, στο 251 Γενικό Νοσοκομείο Αεροπορίας, καθόλο το χρονικό διάστημα της νοσηλείας του, και προκειμένου να του παρέχει τις αναγκαίες φροντίδες και περιποιήσεις, κατέβαλε το συνολικό ποσό των 166.550 δρχ.

Όμως το κονδύλιο αυτό, ως καταβληθέν από αυτή, αποτελεί δαπάνη οικείου, στην οποία υποβλήθηκε αυτή και, ως τέτοια, είναι ζημία έμμεση, η οποία δεν αποκαθίσταται. Άλλωστε, ο ενάγων για τις φροντίδες και περιποιήσεις της συζύγου του αιτείται, κατά τα άνω, αποζημίωση, ως εκτελούσας της τελευταίας χρέη αποκλειστικής νοσοκόμου, την οποία (αποκλειστική νοσοκόμο) αν είχε προσλάβει, δεν θα κατέβαλε, πέραν της αμοιβής της, οποιοδήποτε ποσό για μεταφορά της από και προς το νοσοκομείο και συνεπώς το σχετικό κονδύλιο πρέπει ν' απορριφθεί ως μη νόμιμο".

Υπό τις παραδοχές αυτές και την κρίση του δικάσαντος Εφετείου, περί απόρριψης, ως μη νομίμου, του ως άνω κονδυλίου, ο λόγος αυτός είναι απορριπτέος, ως απαράδεκτος, διότι, υπό την προσχηματική επίκληση της παραβίασης της ως άνω διάταξης του άρθρου 929 ΑΚ, στην πραγματικότητα πλήττεται η ανέλεγκτος, περί τα πράγματα, κρίση του δικάσαντος δικαστηρίου της ουσίας, ως προς το ότι στη δαπάνη, για τις μετακινήσεις της συζύγου του, δεν υποβλήθηκε αυτός (ενάγων) όπως ισχυριζόταν με την αγωγή του αλλά η ίδια η σύζυγός του.

Μη πληττομένης δε αποτελεσματικά της ως άνω αιτιολογίας, η οποία, ως προς το κονδύλιο αυτό, αυτοτελώς στηρίζει το διατακτικό, ο ίδιος (τρίτος), κατά το άλλο σκέλος αυτού, λόγος, με τον οποίο πλήττεται η επικουρική, για το ίδιο ζήτημα αιτιολογία, με την οποία, το ίδιο περί του κονδυλίου αυτού αίτημα, κρίθηκε ως μη νόμιμο, πρέπει να απορριφθεί, ως αλυσιτελής.

ΙΙΙ. Με τον τέταρτο, κατά το ένα σκέλος αυτού, από το άρθρο 559 αριθ. 8, λόγο αναίρεσης, προβάλλεται η αιτίαση ότι το δικάσαν εφετείο, ως προς το ζήτημα του αιτουμένου από τον αναιρεσείοντα - ενάγοντα κονδυλίου, για τη δαπάνη, στην οποία υποβλήθηκε αυτός, προς κάλυψη της διατροφής της συζύγου του, κατά το διάστημα της διαμονής της στην ..., κατά το χρόνο που ο ίδιος νοσηλευόταν στο νοσοκομείο, υπέπεσε στην πλημμέλεια της λήψης υπόψη πραγμάτων μη προταθέντων ήτοι της λήψης υπόψη ανύπαρκτου λόγου έφεσης.

Ως προς το ζήτημα αυτό, το δικάσαν Εφετείο δέχθηκε τα εξής: Δεν αποδείχθηκε ότι ο ενάγων, κατά τη διάρκεια της νοσηλείας του, στο προαναφερθέν νοσοκομείο, δαπάνησε οποιοδήποτε ποσό, για διατροφή της συζύγου του, πέραν του ποσού που δαπανούσε, για τη συνήθη διατροφή της, γι' αυτό το σχετικό κονδύλιο πρέπει να απορριφθεί, ως κατ' ουσία αβάσιμο.

Υπό τις παραδοχές αυτές και την κρίση του Εφετείου περί απόρριψης του εν λόγω κονδυλίου, ως ουσία αβασίμου, ο προκείμενος λόγος είναι απορριπτέος, ως αβάσιμος, διότι ο, σχετικός με το ζήτημα αυτό, λόγος έφεσης των εκκαλούντων - νυν αναιρεσιβλήτων, ο αποτελών "πράγμα", υπό την έννοια του αριθμού 8 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, όπως διατυπώνεται στο δικόγραφο της έφεσής τους, έχει, προδήλως, την έννοια της προσβολής του κονδυλίου αυτού, επειδή δεν συνιστά δαπάνη, επιπλέον της συνήθους διατροφής.

Περαιτέρω, η παράβαση των διδαγμάτων της κοινής πείρας ελέγχεται, με τον από τον αριθμό 1 άρθρου 559 ΚΠολΔ, λόγο αναίρεσης, μόνον εάν τα διδάγματα αφορούν την ερμηνεία ή εφαρμογή κανόνα δικαίου, δηλαδή την εξειδίκευση αορίστων νομικών εννοιών ή την υπαγωγή πραγματικών γεγονότων σ' αυτόν (ΑΠ 41/1994), όχι όμως και όταν χρησιμεύουν προς εκτίμηση αποδείξεων ή προς συναγωγή δικαστικών τεκμηρίων (ΑΠ 656/1996).

Κατά συνέπεια, ο πέμπτος, από το άρθρο 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ, λόγος αναίρεσης, είναι απορριπτέος, ως απαράδεκτος, διότι, σύμφωνα με τα επικαλούμενα στο αναιρετήριο, η αιτίαση αναφέρεται στο ότι τα διδάγματα της κοινής πείρας δεν λήφθηκαν υπόψη για την εκτίμηση των αποδείξεων και όχι για την εφαρμογή ή ερμηνεία κανόνα δικαίου και ειδικότερα η σχετική με το ως άνω ζήτημα αιτίαση αναφέρεται στο ότι δεν λήφθηκαν υπόψη τα διδάγματα της κοινής πείρας, σύμφωνα με τα οποία, η διαμονή εκτός συζυγικής εστίας δημιουργεί αυξημένες δαπάνες διατροφής (δηλαδή εκτίμηση πραγματικών περιστατικών).

IV. Το στοιχείο της αιτιώδους συνάφειας, ως μιάς εκ των προϋποθέσεων, για την ευθύνη αποζημίωσης, εξ αδικοπραξίας, υπάρχει όταν η πράξη ή η παράλειψη του ευθυνόμενου προσώπου, ήταν, κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας, ικανή και μπορούσε αντικειμενικά να επιφέρει, κατά τη συνήθη και κανονική πορεία των πραγμάτων, το επιζήμιο αποτέλεσμα.

Η κρίση του δικαστηρίου της ουσίας περί του εάν το ζημιογόνο γεγονός υπήρξε ένας από τους αναγκαίους όρους, για την επέλευση του επιζήμιου αποτελέσματος, συνιστά ανέλεγκτη περί τα πράγματα κρίση και δεν ελέγχεται αναιρετικά, ενώ, αντίθετα, ελέγχεται αναιρετικά η κρίση περί του εάν τα κυριαρχικώς δεχθέντα, από το δικαστήριο της ουσίας, ως αποδειχθέντα πραγματικά περιστατικά, θεωρούνται, κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας, ως "πρόσφορος αιτία" επέλευσης της ζημίας, διότι αυτή είναι έννοια νομική.

Με τον έκτο, από το άρθρο 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ, λόγο αναίρεσης, προβάλλεται η αιτίαση της παραβίασης, από το δικάσαν Εφετείο, των, ουσιαστικού δικαίου, διατάξεων των άρθρων 298, 914, 929 εδ. α' ΑΚ, καθώς και των διδαγμάτων της κοινής πείρας, σχετικά με το αιτούμενο από τον ενάγοντα - αναιρεσείοντα κονδύλιο, για τη δαπάνη, στην οποία υποβλήθηκε, από την απασχόληση οικιακής βοηθού, για τη φροντίδα των δύο ανηλίκων τέκνων του, κατά το διάστημα που η σύζυγός του απουσίαζε από τη συζυγική οικία (στο ...) και διέμενε στην ..., προκειμένου να τον περιποιείται, κατά τη διάρκεια της νοσηλείας του, στο νοσοκομείο.

Το Εφετείο, ως προς το ζήτημα αυτό, έκρινε τα εξής: Το κονδύλιο της αγωγής, με το οποίο ζητείται ποσό 900.000 δρχ., για αμοιβή οικιακής βοηθού, για την επίβλεψη και φροντίδα των δύο ανηλίκων τέκνων του, ηλικίας 7 1/2 ετών και ενός (1) έτους, αντίστοιχα, πρέπει να απορριφθεί ως μη νόμιμο, διότι αποτελεί έμμεση ζημία του ενάγοντος, εφόσον αυτή δημιουργήθηκε εκ του γεγονότος ότι η σύζυγος ανέλαβε να εκτελέσει χρέη αποκλειστικής νοσοκόμου και δεν αποτελεί άμεση απόρροια, ούτε τελεί σε αιτιώδη σύνδεσμο, με τον επελθόντα τραυματισμό.

Κρίνοντας έτσι, το Εφετείο δεν υπέπεσε στην προαναφερόμενη πλημμέλεια και ο αντίθετος έκτος λόγος της αναίρεσης είναι αβάσιμος.

V. Με τους δύο τελευταίους, από το άρθρο 559 αριθ. 8 ΚΠολΔ, δέκατο πέμπτο και δέκατο έκτο λόγους αναίρεσης, προβάλλεται η αιτίαση της λήψης υπόψη, από το δικάσαν Εφετείο, πραγμάτων μη προταθέντων, και συγκεκριμένα ανύπαρκτου λόγου έφεσης των αναιρεσιβλήτων, καθώς και της μη λήψης υπόψη πραγματικών προταθέντων από τον αναιρεσείοντα τα οποία ασκούσαν ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης και ειδικότερα στην κρίση του δικαστηρίου για τον προσδιορισμό του ποσού της χρηματικής ικανοποίησης, λόγω ηθικής βλάβης.

Το δικάσαν Εφετείο, ως προς το ζήτημα αυτό, δέχθηκε τα εξής: "Εκτός όμως από την αποζημίωση για τις θετικές και αποθετικές ζημίες του ενάγοντος από τις ανωτέρω αιτίες, πρέπει να επιδικασθεί σ' αυτόν και χρηματική ικανοποίηση για την αποκατάσταση της ηθικής βλάβης που υπέστη από το άνω ατύχημα. Αν ληφθούν υπόψη οι συνθήκες του ατυχήματος, ο βαθμός του πταίσματος (αποκλειστική υπαιτιότητα) του πρώτου εναγομένου - οδηγού, η βαρύτητα του τραυματισμού του ενάγοντος, η μακρά διάρκεια της νοσηλείας του, η ηλικία του (38 ετών κατά το χρόνο του ατυχήματος), η ψυχική και σωματική του ταλαιπωρία από αυτόν (τραυματισμό του) και η κοινωνική και οικονομική κατάσταση των διαδίκων φυσικών προσώπων....Το Δικαστήριο τούτο, κρίνει ότι πρέπει να επιδικασθεί στον παθόντα ενάγοντα το ποσό των 7.000 ευρώ, το οποίο κρίνεται ανάλογο και εύλογο, ενόψει των ανωτέρω στοιχείων, και το οποίο είναι ικανό να μετριάσει τις δυσμενείς συνέπειες του ατυχήματος για αυτόν".

Έτσι κρίνοντας το Εφετείο, έλαβε υπόψη όλα τα φερόμενα ως μη ληφθέντα περιστατικά, διαφοροποιηθέν δε, όπως εδικαιούτο, σε σχέση με το πρωτοβάθμιο δικαστήριο, ως προς το ύψος του ποσού της εύλογης αποζημίωσης της προβλεπομένης από το άρθρο 932 ΑΚ, περί του οποίου κυριαρχικώς κρίνει το δικαστήριο της ουσίας, και για το οποίο υπήρχε λόγος στο δικόγραφο της έφεσης των αναιρεσιβλήτων δεν υπέπεσε στις ανωτέρω αναιρετικές πλημμέλειες και οι πιο πάνω λόγοι της αναίρεσης είναι αβάσιμοι.

VI. Με τον έβδομο, από τους αριθμούς 1 και 19 του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ, λόγο αναίρεσης, προβάλλεται η αιτίαση ότι το δικάσαν Εφετείο υπέπεσε στην πλημμέλεια της παραβίασης των ουσιαστικού δικαίου διατάξεων των άρθρων 298 εδ. α, 914, 929 εδ. α ΑΚ, καθώς και στην πλημμέλεια της έλλειψης νόμιμης βάσης, για ανεπαρκείς αιτιολογίες της προσβαλλομένης απόφασης, ως προς το ζήτημα του αιτουμένου κονδυλίου, για τη διενέργεια μελλοντικών επανορθωτικών χειρουργικών επεμβάσεων, εκ μέρους του τραυματισθέντος αναιρεσείοντος.

Το δικάσαν Εφετείο, ως προς το ζήτημα αυτό, δέχθηκε τα εξής: Περαιτέρω, πρέπει επίσης ν' απορριφθεί ως αβάσιμο, σε κάθε περίπτωση δε ως πρόωρο, το κονδύλιο των 3.237.000 δρχ. που ο ενάγων ζητεί ως δαπάνη για δύο μελλοντικές χειρουργικές επεμβάσεις του ορθοπεδικού πλαστικού χειρουργού για μερική εξάλειψη των δύσμορφων μετεγχειριτικών ουλών - βελτίωση της εμφάνισης - αντιμετώπιση ορθοπεδικών προβλημάτων, που του δημιουργήθηκαν συνεπεία του τραυματισμού του, καθόσον, ναι μεν ως μέλλουσα ζημία μπορεί ν' αξιωθεί και πριν την πραγματοποίησή της, εφόσον είναι ιατρικώς επιβαλλόμενη και ο παθών έχει την πρόθεση να υποβληθεί σ' αυτήν, όμως, εν προκειμένω, δεν αποδείχθηκε τόσο η αναγκαιότητα των εγχειρίσεων αυτών για τις οποίες η από 9.3.2000 ιατρική γνωμάτευση του Μ1 - πλαστικού χειρουργού, αναφέρει μεταξύ άλλων και ότι ".....

θα πρέπει όπως εν καιρώ εισαχθεί στην Ειδική Κλινική πλαστικής χειρουργικής και υποβληθεί ταυτόχρονα εις δύο χειρουργικές επεμβάσεις ....", όσο και η πρόθεση του ενάγοντος - παθόντος να τις πραγματοποιήσει, αφού από τη σύνταξη της ως άνω ιατρικής γνωμάτευσης (9.3.2000) μέχρι σήμερα δεν προκύπτει ότι αυτές έγιναν".

Έτσι κρίνοντας το δικάσαν Εφετείο, διέλαβε στην απόφασή του ανεπαρκείς, ασαφείς και αντιφατικές αιτιολογίες, ως προς το ως άνω ζήτημα και έτσι στέρησε την απόφασή του νόμιμης βάσης. Ειδικότερα, ενώ αναφέρει ότι ο ως άνω ιατρός, στην ιατρική του γνωμάτευση, συνιστά την εισαγωγή του ενάγοντος σε ειδική Κλινική πλαστικής χειρουργικής και την υποβολή του δε δύο χειρουργικές επεμβάσεις στο μέλλον εν τούτοις, αντιφατικά καταλήγει σε αντίθετο αποδεικτικό πόρισμα, ότι δηλαδή δεν αποδεικνύεται η αναγκαιότητα των επεμβάσεων αυτών χωρίς συνάμα να παραθέτει άλλα περιστατικά, από τα οποία κατέληξε στο εν λόγω πόρισμα.

Επίσης, δέχεται ότι δεν αποδείχθηκε πως ο αναιρεσείων έχει πρόθεση να υποβληθεί στο μέλλον στις επίμαχες πλαστικές χειρουργικές επεμβάσεις χωρίς να παραθέτει τα πραγματικά περιστατικά, από τα οποία να προκύπτει ότι ο αναιρεσείων έχει οριστικά αποφασίσει να μην πραγματοποιήσει στο μέλλον τις εν λόγω επεμβάσεις.

Αφού, μόνο το διαπιστούμενο γεγονός ότι από τη σύνταξη της ως άνω ιατρικής γνωμάτευσης μέχρι σήμερα δεν προκύπτει ότι αυτές έγιναν", δεν αποκλείει την ανυπαρξία πρόθεσης πραγματοποίησης των επεμβάσεων στο μέλλον. Επομένως, ο έβδομος, κατά το δεύτερο μέρος αυτού, από το άρθρο 559 αριθ. 19 Κ.Πολ.Δ, λόγος αναίρεσης, είναι βάσιμος.

VII. Κατά τη διάταξη του άρθρου 931 ΑΚ "η αναπηρία ή η παραμόρφωση, που προξενήθηκε στον παθόντα, λαμβάνεται υπόψη κατά την επιδίκαση της αποζημίωσης, αν επιδρά στο μέλλον του". Ως αναπηρία θεωρείται κάποια έλλειψη της σωματικής, νοητικής ή ψυχικής ακεραιτότητας του προσώπου, ενώ ως παραμόρφωση, νοείται κάθε ουσιώδης αλλοίωση της εξωτερικής εμφανίσεως του προσώπου, η οποία καθορίζεται όχι αναγκαίως κατά τις απόψεις της ιατρικής, αλλά κατά τις αντιλήψεις της ζωής.

Περαιτέρω, ως μέλλον νοείται η επαγγελματική, οικονομική και κοινωνική εξέλιξη του προσώπου. Δεν απαιτείται βεβαιότητα δυσμενούς επιρροής της αναπηρίας ή παραμορφώσεως στο μέλλον του προσώπου. Αρκεί και απλή δυνατότητα κατά τη συνήθη πορεία των πραγμάτων. Στον επαγγελματικό-οικονομικό τομέα η αναπηρία ή παραμόρφωση του ανθρώπου, κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας, αποτελεί αρνητικό στοιχείο στα πλαίσια του ανταγωνισμού και της οικονομικής εξελίξεως και προαγωγής του.

Οι δυσμενείς συνέπειες είναι περισσότερο έντονες σε περιόδους οικονομικών δυσχερειών και στενότητας στην αγορά εργασίας. Ο βαρυνόμενοι με αναπηρία ή παραμόρφωση μειονεκτούν και κινδυνεύουν να βρεθούν εκτός εργασίας έναντι των υγιών συναδέλφων τους. Η ΑΚ 931 προβλέπει επιδίκαση από το δικαστήριο χρηματικής παροχής στον παθόντα αναπηρία ή παραμόρφωση, εφόσον συνεπεία αυτών επηρεάζεται το μέλλον του.

Η χρηματική αυτή παροχή δεν αποτελεί αποζημίωση, εφόσον η τελευταία εννοιολογικώς συνδέεται με την επίκληση και απόδειξη ζημίας περιουσιακής, δηλαδή διαφοράς μεταξύ της περιουσιακής καταστάσεως μετά το ζημιογόνο γεγονός και εκείνης που θα υπήρχε χωρίς αυτό. Εξάλλου, η συνέπεια της αναπηρίας ή παραμορφώσεως ανικανότητα προς εργασία, εφόσον προκαλεί στον παθόντα περιουσιακή ζημία αποτελεί βάση αξιώσεως προς αποζημίωση, που στηρίζεται στην ΑΚ 929 (αξίωση διαφυγόντων εισοδημάτων).

Όμως, η αναπηρία ή παραμόρφωση ως τοιαύτη δεν σημαίνει κατ' ανάγκη πρόκληση στον παθόντα περιουσιακής ζημίας. Προέχον και κρίσιμο είναι το γεγονός της αναπηρίας ή παραμορφώσεως ως βλάβης του σώματος ή της υγείας του προσώπου, ως ενός αυτοτελούς έννομου αγαθού, που απολαύει και συνταγματικής προστασίας, σύμφωνα με τις παραγράφους 3 και 6 του άρθρου 21 του Συντάγματος, όχι μόνο στις σχέσεις των πολιτών προς το Κράτος, αλλά και στις μεταξύ τους σχέσεις, χωρίς αναγκαίως η προστασία αυτή να συνδέεται με αδυναμία πορισμού οικονομικών ωφελημάτων ή πλεονεκτημάτων.

Έτσι, ορθότερη κρίνεται η ερμηνεία της ΑΚ 931, που την καθιστά εφαρμόσιμη, σύμφωνα με την οποία προβλέπεται από τη διάταξη η επιδίκαση στον παθόντα αναπηρία ή παραμόρφωση ενός εύλογου χρηματικού ποσού, ακριβώς λόγω της αναπηρίας ή παραμορφώσεως, χωρίς σύνδεση με συγκεκριμένη περιουσιακή ζημία, η οποία άλλωστε και δεν δύναται να προσδιοριστεί.

Το ποσό του επιδικαζόμενου κατά την ΑΚ 931 εύλογου χρηματικού ποσού εξευρίσκεται κατ' αρχήν με βάση το είδος και τις συνέπειες της αναπηρίας ή παραμορφώσεως αφενός και την ηλικία του παθόντος αφετέρου. Είναι πρόδηλο, ότι η κατά την ΑΚ 931 αξίωση .είναι διαφορετική: α) από την ΑΚ 929 αξίωση για διαφυγόντα εισοδήματα του παθόντος, που κατ' ανάγκη συνδέεται με επίκληση και απόδειξη συγκεκριμένης περιουσιακής ζημίας, λόγω της ανικανότητας του παθόντος προς εργασία, και β) από την κατ' άρθρο 932 χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης.

Είναι αυτονόητο ότι όλες οι παραπάνω αξιώσεις δύνανται να ασκηθούν είτε σωρευτικώς, είτε μεμονωμένως, αφού πρόκειται για αυτοτελείς αξιώσεις και η θεμελίωση κάθε μιας από αυτές δεν προϋποθέτει αναγκαίως την ύπαρξη μιας των λοιπών (ΑΠ 177/2008) Στην συγκεκριμένη περίπτωση ο αναιρεσέιων - ενάγων στην επιτρεπτώς κατά το άρθρο 561 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ επισκοπούμενη αγωγή της επικαλέστηκε και τα ακόλουθα: "Κατά την ημέρα του ατυχήματος ήμουν ηλικίας 38 ετών, υγιέστατος, αρτιμελής και έγγαμος πατέρας 2 ανήλικων τέκνων.

Εξαιτίας του βαρύτατου τραυματισμού μου υπέστην σοβαρή βλάβη του σώματος και της υγείας μου γενικότερα, επηρεάσθηκε δε οπωσδήποτε η ικανότητά μου προς παροχή και εκτέλεση οιασδήποτε εργασίας, ενώ εγώ αδυνατούσα να επιμεληθώ των προσωπικών μου αναγκών. Ότι ειδικότερα συνεπεία του βαρύτατου τραυματισμού μου μεταφέρθηκα αυθημερόν από το Νοσοκομείο του ...

στο 251 Γενικό Νοσοκομείο Αεροπορίας, όπου παρέμεινα νοσηλευόμενος μέχρι την 4/11/1999 σε πλήρη ακινησία. Ότι κατά τη νοσηλεία μου διαπιστώθηκε ότι υπέστην επιπλεγμένα συντριπτικά κατάγματα ήτοι: 1. συνοπτικό κάταγμα κοτύλης και εξάρθρημα δεξιού ισχύου με πιθανότητα νέκρωσης μηριαίας κεφαλής, 2. συντιπτικό ενδαρθρικό κάταγμα πτέρνας (ΔΕ), 3.

κακώσεις προσώπου και θλάση κεφαλής. Ότι συνεπεία της σοβαρότητος της κατάστασης μου υποβλήθηκα σε τέσσερις εγχειρήσεις, προς αποκατάσταση δε των καταγμάτων μου εγένετο οστεοσύνθεση και τοποθετήθηκαν οστικά μοσχεύματα με ταυτόχρονη τοποθέτηση ενδομυελικών ήλων και μεταλλικών ήλων σύνδεσης των οστών και ειδικότερα:

Πρώτη χειρουργική επέμβαση για αποκατάσταση του κατάγματος της κοτύλης και ανάταξη του εξαρθρήματος (ΔΕ) ισχύου. Δεύτερη χειρουργική επέμβαση: Στα πλαίσια της προεκτεθείσας ανάταξης του ισχύου υπεβλήθην σε χειρουργική επέμβαση διανοίξεως όπως στο γόνατο και τοποθέτησης άξονα σκελετικής έλξης, επέμβαση η οποία επέβαλε την πλήρη ακινησία μου για χρονικό διάστημα 45 ημερών.

Τρίτη χειρουργική επέμβαση αφαίρεσης του άξονα σκελετικής έλξης. Τέταρτη χειρουργική επέμβαση για τη χειρουργική αποκατάσταση του κατάγματος της (ΔΕ) πτέρνας και αστραγάλου, στα πλαίσια δε της επέμβασης αυτής εγένετο εσωτερική οστεοσύνθεση του κατάγματος δια της τοποθέτησης οστικών μοσχευμάτων και ταυτόχρονα ενδομυελικών ήλων και μεταλλικής πλάκας.

Παρά τις χειρουργικές επεμβάσεις και την ακολουθητέα χειρουργική θεραπεία, η κατάσταση της υγείας μου δεν αποκαταστάθηκε με αποτέλεσμα παρά την πάροδο 9 μηνών από το ατύχημα να αδυνατώ να ισορροπήσω και να βαδίσω άνευ χρήσεως βακτηρίας. Σήμερα θεωρούμαι ανάπηρος, αδυνατών να κινηθώ ελεύθερα, εμφανίζω δε ακόμη και σήμερα καθυστερημένα) πώρωση των συντριπτικών καταγμάτων μου.

Ειδικώτερα υφίστατο άμεσος κίνδυνος ανάπτυξης άσηπτης νέκρωσης της μηριαίας κεφαλής, λόγος που επιβάλλει τη συνεχή ιατρική παρακολούθηση μου πενταετούς διάρκειας, λόγω δε της συντριπτικότητας του κατάγματος της πτέρνας δεν δύναται να αυτολειαθεί η ανάπτυξη της δευτεροπαθούς οστεοαρθρίτιδας, οποία φαίνεται αρχομένης στην υποστραγαλική άρθρωση.

Μετά βεβαιότητος συνεπεία της προεκτεθείσης κατάστασής μου κρίνονται επιβεβλημένες νέες χειρουργικές επεμβάσεις, μέχρι δε και σήμερα εξακολουθώ να αδυνατώ να εργασθώ ή να επιμεληθώ του εαυτού μου, είναι δε βέβαιο ότι η προεκτεθείσα κατάσταση θα διατηρηθεί για πολλούς μήνες ακόμη. Κατά τα προεκτεθέντα παρά τις προεκτεθείσες χειρουργικές επεμβάσεις η υγεία μου δεν αποκαταστάθηκε, εκ της παραπάνω δε σωματικής βλάβης υπέστην αναπηρία, η οποία διαπιστώνεται δυνάμει αποφάσεως της ανώτατης υγειονομικής επιτροπής, και η οποία κρίνεται ολική συνοδευόμενη από απόλυτη ανικανότητα εργασίας (ήδη ετέθην σε διαθεσιμότητα) με αβέβαιη την υπηρεσιακή μου εξέλιξη και το κυριότερο η εμφάνιση οστεοαρθρίτιδας επιβάλλει τη λίανση και αρθρόδεση του αστραγάλου και της πτέρνας λόγω απώλειας του χόνδρου, με απώτερη συνέπεια τη μόνιμη αναπηρία μου λόγω οριστικής δυσκαμψίας του αστραγάλου και πτέρνας.

Ανεξαρτήτως της προεκτεθείσης σωματικής βλάβης μου συνεπεία των χειρουργικών επεμβάσεων, στις οποίες υπεβλήθην με σκοπό την ανάταξη των προεκτεθέντων συντριπτικών καταγμάτων μου, σήμερα εμφανίζω τοπικά παραμορφώσεις στα σημεία των επεμβάσεων ήτοι επικήκεις κάθετες μετεγχειρητικές ουλές σύμφωνα με τα προεκτεθέντα και παραμόρφωση της δεξιάς πτέρνας και του αστραγάλου μου.

Η προεκτεθείσα κατάσταση συνοδευόμενη με τα προεκτεθέντα προβλήματα υγείας έχει δημιουργήσει σε μένα ιδιαίτερα ψυχολογικά προβλήματα, έντονο αίσθημα μειονεξίας και γενικά μείωση της προσωπικότητας μου, αφού λόγω των προεκτεθεισών καταστάσεων αδυνατώ να επιμεληθώ του εαυτού μου και γενικά να διάγω ήρεμη προσωπική και οικογενειακή ζωή, είναι δε γεγονός ότι τα αισθήματα μειονεξίας έχουν επιβάλει τη μόνιμη και διαρκή παραμονή μου εντός της οικίας, και τη στέρηση οιασδήποτε φιλίας ή κοινωνικής επαφής.

Η αναλυτικά περιγραφείσα κατάσταση μου, απότοκος του σοβαρού τραυματισμού μου, επί τη βάσει των διδαγμάτων της κοινής πείρας ασκεί ουσιώδη επίδραση στην οικονομική επαγγελματική αλλά και οικογενειακή ζωή μου, στο μέλλον και στην υπηρεσιακή μου εξέλιξη, καθόσον κρίνεται πλέον αβέβαιη η παραμονή μου στην υπηρεσία με τα συναφή ψυχολογικά προβλήματα.

Με βάση τα παραπάνω, λαμβανομένων υπόψη της ηλικίας μου, της αρίστης μέχρι του τραυματισμού υγείας μου και της ιδιότητας μου ως συζύγου και πατρός, ζήτησα να καταδικασθούν οι αντίδικοι να μου καταβάλουν εις ολόκληρον το ποσό των 10.000.000 δρχ., καθότι η προεκτεθείσα κατάσταση της υγείας μου μετά τον τραυματισμό θεμελιώνει σύμφωνα με το άρθρο 931 Α.Κ.

το δικαίωμα αποζημίωσης μου για μελλοντική περιουσιακή ζημία εκ δρχ. 10.000.000 τουλάχιστον". Με το περιεχόμενο αυτό, η ένδικη αγωγή ήταν ορισμένη και νόμιμη, ως προς την ως άνω αξίωση, στηριζόμενη στη διάταξη του άρθρου 931 ΑΚ, πλην όμως, το δικάσαν Εφετείο, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, την απέρριψε, ως αόριστη, με την αιτιολογία ότι "για την υποστήριξη του αιτήματος αυτού δεν έγινε επίκληση και ειδικών κατά την προπαρατεθείσα νομική σκέψη περιστατικών, από τα οποία να προκύπτουν ιδιαίτεροι λόγοι και οι τρόποι εξαιτίας των οποίων γεννώνται δυσμενείς συνέπειες στην οικονομική - επαγγελματική πλευρά της μελλοντικής ζωής του, καθώς και η έκταση της περιουσιακής του ζημίας από την αιτία αυτή...

Όσον αφορά τις επιπτώσεις του τραυματισμού του στην κοινωνική του δραστηριότητα και εμφάνιση, τούτο λαμβάνεται υπόψη για τον καθορισμό της χρηματικής ικανοποιήσεως λόγω ηθικής βλάβης". Με τον να κρίνει έτσι το δικάσαν Εφετείο υπέπεσε στην αποδιδόμενη σ' αυτό, με τον δωδέκατο λόγο, από το άρθρο 559 αριθ. 1 Κ.Πολ.Δ, πλημμέλεια, διότι, για την εφαρμογή της διάταξης του άρθρου 931 ΑΚ, αξίωσε περισσότερα στοιχεία από όσα κατά νόμο απαιτούνται.

Επομένως, ο λόγος αυτός είναι βάσιμος, μετά ταύτα δε, παρέλκει η έρευνα των δύο επομένων λόγων (δεκάτου τρίτου και δεκάτου τετάρτου), οι οποίοι αναφέρονται στο ίδιο ως άνω ζήτημα (της αξίωσης από το άρθρο 931 ΑΚ), καθόσον αυτοί καλύπτονται από την αναιρετική εμβέλεια του προηγούμενου λόγου.

VIII. κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, κατά το μέρος της, που αφορά τα αιτήματα της αγωγής, τα σχετικά με τις δαπάνες α) για αμοιβή ιατρού ποσού 20.000 δρχ, β) για διενέργεια επανορθωτικών (πλαστικών) χειρουργικών επεμβάσεων και γ) την αξίωση χρηματικής παροχής από το άρθρο 931 ΑΚ, να παραπεμφθεί η υπόθεση μόνο, κατά το αναιρούμενο αυτό μέρος της, για περαιτέρω εκδίκαση, στο εκδόσαν την απόφαση ίδιο δικαστήριο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές (άρθρο 580 παρ. 3 Κ.Πολ.Δ) και να καταδικασθούν οι ηττηθέντες αναιρεσίβλητοι στη δικαστική δαπάνη του αναιρεσείοντος (άρθρα 176, 183 Κ.Πολ.Δ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί εν μέρει την 36/2004 απόφαση του Εφετείου Αθηνών, και συγκεκριμένα μόνο κατά το αναφερόμενο στο σκεπτικό μέρος της.

Παραπέμπει την υπόθεση, μόνο κατά το ως άνω αναιρούμενο μέρος της, για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές.

Καταδικάζει τους αναιρεσιβλήτους στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων (2000) ευρώ

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 14 Απριλίου 2009. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 11 Ιουνίου 2009.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ