Supreme Court partially allows appeal against car accident liability ruling regarding child victim's age.

Απόφαση 1446 / 2009 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1446/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Πετράκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Αθανάσιο Πολυζωγόπουλο, Ελευθέριο Μάλλιο, Γεωργία Λαλούση και Βασιλική Θάνου-Χριστοφίλου, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 5 Δεκεμβρίου 2008, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων-καλούντων: 1) Χ1 και 2) Χ2, κατοίκων ..., ενεργούντων υπό την ιδιότητα των ασκούντων την γονική μέριμνα επί του ανηλίκου υιού τους Θ1, οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Χρήστο Καραμανώφ με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσαν προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων-καθ'ων η κλήση: 1) Ανώνυμης Εταιρείας με την επωνυμία "ΑΣΠΙΣ ΠΡΟΝΟΙΑ Α.Ε.Γ.Α." που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα και 2) Ψ1, οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από την πληρεξούσια δικηγόρο τους Ρεγγίνα Καρρά με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσαν προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με τις από 25-5-2001 και 4-3-2002 αγωγές των ήδη αναιρεσειόντων και αναιρεσιβλήτων, αντίστοιχα, που κατατέθηκαν στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών και συνεκδικάσθηκαν. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 5811/2002 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 6831/2003 οριστική του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζήτησαν οι αναιρεσείοντες με την από 10 Ιανουαρίου 2005 αίτησή τους επί της οποίας εκδόθηκε η 1828/2006 απόφαση του Αρείου Πάγου που τη συζήτηση απαράδεκτη. Την υπόθεση επανέφεραν προς συζήτηση οι καλούντες με την από 11/4/2007 κλήση τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Βασιλική Θάνου-Χριστοφίλου, ανέγνωσε την από 17/1/2006 έκθεση του ήδη αποχωρήσαντος από την υπηρεσία Αρεοπαγίτου Αντωνίου Παπαθεοδώρου, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της αναίρεσης.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Κατά μεν τη διάταξη του άρθρου 4 εδ. α' Ν.ΓΠΝ/4-5-1911 "περί της εκ των αυτοκινήτων ποινικής και αστικής ευθύνης" για κάθε ζημία που προξενείται από το αυτοκίνητο κατά τη λειτουργία του προς τρίτους ενέχεται σε αποζημίωση ο οδηγός και ο κατά το άρθρο του νόμου αυτού κάτοχος, ο δε ιδιοκτήτης, σε περίπτωση που είναι άλλος από τον κάτοχο, ενέχεται μόνο μέχρι της αξίας του αυτοκινήτου.

Κατά δε τη διάταξη του άρθρου 5 εδ. α' ίδιου νόμου, από την κατά το προηγούμενο άρθρο αποζημίωση κανείς δεν απαλλάσσεται από τους ενεχόμενους σ' αυτή από οποιονδήποτε λόγο, εκτός εάν αποδείξει ότι το ατύχημα προήλθε από ανώτερη βία ή από υπαι-τιότητα του θύματος ή από πταίσμα τρίτου προσώπου μη ανήκοντος στην υπηρεσία του αυτοκινήτου.

Κατά τη διάταξη του άρθρου 9 του ιδίου νόμου "ο δικαστής, κατά την επιδίκασιν της αποζημιώσεως, οφείλει να λαμβάνη υπ' όψιν τας κατ' ιδίαν περιστάσεις, οίον την τυχόν ύπαρξιν ή μη πταίσματος, το μέγεθος αυτού, τον ποινικόν ή μη χαρακτήρα της πράξεως ή παραλείψεως, τας περιουσιακάς συνθήκας ζημιώσαντος και ζημιωθέντος, προς δε και καταθέσεις μαρτύρων παρόντων κατά το ατύχημα και υποκειμένων, κατά τας διατάξεις της Πολ.Δικονομίας εις εξαίρεσιν, λόγω συγγενείας.

Από τις διατάξεις αυτές του πιο πάνω νόμου, ο οποίος καθιερώνει γνήσια αντικειμενική ευθύνη (ευθύνη από διακινδύνευση), σε βάρος των πιο πάνω προσώπων, που συνδέονται με το ζημιογόνο αυτοκίνητο με κάποια από τις παραπάνω σχέσεις (ιδιοκτήτης, κάτοχος, οδηγός), προβλέπεται απαλλαγή του ενεχομένου προσώπου, πλην άλλων, και σε περίπτωση αποκλειστικής υπαιτιότητας του θύματος στη ζημία του, μη αρκούσης συντρέχουσας υπαιτιότητας του τελευταίου (ΑΚ 300).

Η υπαιτιότητα προϋποθέτει ικανότητα προς καταλογισμό, την οποία κατά τη διάταξη του άρθρου 916 ΑΚ, δεν έχει ο ανήλικος που δεν συμπλήρωσε το δέκατο έτος της ηλικίας του. Στην περίπτωση αυτή δεν υπάρχει λόγος απαλλαγής του εναγομένου από την υποχρέωσή του προς αποζημίωση του θύματος (ΑΠ 1.743/2007), συντρέχει, όμως περίπτωση καθορισμού αποζημίωσης ενδεχομένως κατώτερης από την πράγματι προξενηθείσα, σύμφωνα με την προαναφερθείσα διάταξη του άρθρου 9 του ως άνω νόμου.

Περαιτέρω, από τη διάταξη του άρθ. 918 Α.κ. ορίζεται ότι αυτός που προξένησε τη ζημία, εφόσον δεν έχει ευθύνη, κατά τις διατάξεις των αρθ. 915 έως 917 ΑΚ (λόγω έλλειψης ικανότητας προς καταλογισμό) καταδικάζεται από το δικαστήριο, ύστερα από εκτίμηση της κατάστασης των μερών, σε εύλογη αποζημίωση, αν η ζημία δεν μπορεί να καλυφθεί με άλλο τρόπο.

Η διάταξη αυτή, που αναφέρεται πλην των άλλων και στην περίπτωση του άρθρου 916 ΑΚ, που ορίζει ότι "όποιος δεν έχει συμπληρώσει το δέκατο έτος της ηλικίας του δεν ευθύνεται για τη ζημία που προξένησε" προϋποθέτει για την εφαρμογή της 1) ότι για τη θεμελίωση ευθύνης από αδικοπραξία συντρέχουν όλες οι προϋποθέσεις εκτός από την ικανότητα για καταλογισμό και 2) ότι η ζημία δεν μπορεί να καλυφθεί με άλλο τρόπο.

Αν συντρέχουν οι προϋποθέσεις του άρθρου 918 ΑΚ, το δικαστήριο, εκτιμώντας την κατάσταση των μερών, μπορεί να καταδικάσει αυτόν που προξένησε τη ζημία σε εύλογη αποζημίωση του ζημιωθέντος αν η ζημία δεν μπορεί να καλυφθεί από αλλού. Εξάλλου, κατά το άρθρο 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ, λόγος αναίρεσης για ευθεία παράβαση ουσιαστικού κανόνα δικαίου ιδρύεται αν αυτός δεν εφαρμοστεί, ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του ή αν εφαρμοστεί ενώ δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του, καθώς και αν εφαρμοσθεί εσφαλμένα.

Επίσης, κατά το άρθρο 559 αριθ. 8 ΚΠολΔ, λόγος αναίρεσης ιδρύεται και όταν το δικαστήριο παρά το νόμο δεν έλαβε υπόψη πράγματα που προτάθηκαν και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Ως πράγματα, κατά την έννοια της ως άνω διάταξης, θεωρούνται οι ισχυρισμοί που έχουν αυτοτελή ύπαρξη και τείνουν σε θεμελίωση ή κατάργηση δικαιώματος δικονομικού ή ουσιαστικού, που ασκήθηκε είτε ως επιθετικό είτε ως αμυντικό μέσο, όχι δε και οι αρνητικοί ισχυρισμοί της αγωγής ή της ένστασης, ούτε οι ισχυρισμοί που αποτελούν επιχειρήματα ή συμπεράσματα των διαδίκων ή του δικαστηρίου, τα οποία συνάγονται από την εκτίμηση των αποδείξεων, αλλ' ούτε και τα αποδεικτικά μέσα και το περιεχόμενο αυτών (μάρτυρες, έγγραφα κ.λ.π.).

Στην προκειμένη περίπτωση το δικάσαν Εφετείο δέχθηκε τα εξής: Την 24-3-2001 και περί ώρα 12:45 η δεύτερη αναιρεσίβλητη Ψ1, οδηγώντας το υπ' αριθμ. κυκλοφ. ... Ι.Χ.Ε. αυτοκίνητο της ιδιοκτησίας της, που ήταν ασφαλισμένο στην πρώτη αναιρεσίβλητη "ΑΣΠΙΣ-ΠΡΟΝΟΙΑ Α.Ε.Γ.Α." και κινούμενη επί της οδού ... του Δήμου ... κτύπησε και τραυμάτισε τον αιφνιδίως και όπισθεν σταθμευμένου φορτηγού εμφανισθέντα στην πορεία της αναιρεσείοντα - ανήλικο (ηλικίας 4 1/2 ετών Θ1, εκπροσωπούμενο από τους επ' αυτού ασκούντες τη γονική μέριμνα γονείς του, 9,5 μέτρα περίπου πριν από τη συμβολή της οδού αυτής με την οδό ....

Του ατυχήματος τούτου ουδείς εκ των ανωτέρω αμέσως εμπλακέντων είναι υπαίτιος, αφού ο κατ' άρθρο 916 Α.Κ. ανεύθυνος ανήλικος Θ1, χωρίς να καταβάλει τη στοιχειώδη προσοχή εισήλθε δρομέως στην πορεία της οδηγού Ψ1 ενώ έπαιζε σε παρακείμενη "αλάνα" (ακάλυπτο οικόπεδο) διασχίζοντας κάθετα το οδόστρωμα της ανωτέρω οδού, αφού εξήλθε μεταξύ φορτηγού και κάδου απορριμμάτων, και έτσι δεν έδωσε τον χρόνο στην επιμελέστερη οδηγό όχι μόνον να επιχειρήσει επιτυχή αποφευκτικό ελιγμό αλλ' ούτε κάν ν' αντιδράσει ελλείψει ορατότητας.

Επίσης η οδηγός Ψ1 πηγαίνοντας με μικρή ταχύτητα περίπου 30 χιλ/ωριαίως με πρόθεση να διακόψει την πορεία της ενώπιον πινακίδας STOP (P-2) που ευρίσκετο στην ανωτέρω οδό ενόψει της συμβολής της με την οδό..., επεχείρησε να προσπεράσει το μη αμφισβητηθέν σταθμευμένο φορτηγό "ξυστά" (σε πολύ μικρή απόσταση) λόγω του μικρού πλάτους της οδού (7,7 μ.

περίπου) και του ότι η εν λόγω οδός είναι διπλής κατευθύνσεως. Ότε το όχημα της Ψ1 ήλθε παράλληλα με το φορτηγό τότε ο ανήλικος επεχείρησε να διασχίσει ταχέως το οδόστρωμα χωρίς να είναι δυνατόν να τον αντιληφθεί η Ψ1 αφού ο όγκος του φορτηγού επαρκούσε ν' αποκρύψει και έναν εύσωμο ανήλικο. Με βάση τις παραδοχές αυτές, το Εφετείο, σε αντίθεση με το πρωτοβάθμιο δικαστήριο, απέρριψε, ως κατ' ουσία αβάσιμη, την αγωγή αποζημίωσης των ασκούντων τη γονική μέριμνα επί του εκ του ατυχήματος τραυματισθέντος ανηλίκου τέκνου τους, τόσο, κατά τη βάση αυτής, τη στηριζόμενη στις περί αδικοπραξίας διατάξεις του Α.Κ. (914 επ.), όσο και κατά τη βάση της, τη στηριζόμενη στις διατάξεις του Ν.ΓΠΝ/1911.

Με το να κρίνει έτσι το δικάσαν Εφετείο, δεν παρεβίασε, δια της μη εφαρμογής τους, τις διατάξεις των άρθρων 918, 915 Α.Κ., αφού στην προκειμένη περίπτωση δεν συνέτρεχαν οι προαναφερθείσες προϋποθέσεις για την εφαρμογή τους, δεδομένου ότι η καταδίκη σε εύλογη αποζημίωση, η προβλεπόμενη από το άρθρο 918 Α.Κ., δεν επιβάλλεται σε βάρος οποιουδήποτε προξενήσαντος ζημία εξ αδικοπραξίας, όπως η εναγομένη οδηγός, αλλά μόνον σε βάρος του μη έχοντος ευθύνη, λόγω έλλειψης ικανότητας προς καταλογισμό.

Επομένως, ο πρώτος από το άρθρο 559 αριθμ. 1 ΚΠολΔ, λόγος αναίρεσης, με τον οποίον αποδίδεται στην προσβαλλομένη απόφαση η πλημμέλεια της παραβίασης των ως άνω διατάξεων, κατά το μέρος αυτής που αφορά την κυρία βάση της αγωγής, τη στηριζόμενη στα άρθρα 914 επ. ΑΚ, είναι απορριπτέος, ως αβάσιμος. Επίσης, ο δεύτερος, από το άρθρο 559 αριθμ.8 ΚΠολΔ.

λόγος αναίρεσης, με τον οποίον προβάλλεται, σχετικά με την ίδια, εξ αδικοπραξίας, βάση της αγωγής, η αιτίαση της μη λήψης υπόψη ισχυρισμού, ασκούντος κατά την άποψη των αναιρεσειόντων, ουσιώδη επιρροή, είναι απορριπτέος, ως απαράδεκτος, διότι οι επικαλούμενες στο αναιρετήριο αιτιάσεις δεν αναφέρονται σε ισχυρισμό, που συνιστά "πράγμα"" υπό την προαναφερθείσα στη μείζονα νομική σκέψη έννοια του λόγου αυτού, αλλ' αναφέρονται σε επιχειρήματα των αναιρεσειόντων και στο περιεχόμενο της κατάθεσης της ενώπιον του ακροατηρίου του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου εξετασθείσης μάρτυρος.

Περαιτέρω όμως, με την ως άνω κρίση του, το δικάσαν Εφετείο, παρεβίασε τις προαναφερθείσες, ουσιαστικού δικαίου, διατάξεις, των άρθρ. 4, 5 και 9 του Ν. ΓΠΝ/1911, στις οποίες στηρίζεται η υπό κρίση αγωγή, κατά την άλλη, επικουρική, βάση αυτής, όπως προκύπτει από το, παραδεκτώς, κατ' άρθρο 561 παρ. 2 ΚπολΔ, ελεγχόμενο δικόγραφο αυτής, την οποία δέχθηκε, ως βάσιμη κατ' ουσία το Πρωτοβάθμιο δικαστήριο, κρίνοντας ως νόμιμη την αγωγή και κατά τη βάση αυτή, δεδομένου ότι ο ηλικίας 4 1/2 ετών παθών ήταν ακαταλόγιστος και κατά συνέπεια η ιδιοκτήτρια - οδηγός του ζημιογόνου αυτοκινήτου, ευθυνόμενη αντικειμενικώς εκ της ιδιότητάς της αυτής (ευθύνη διακινδύνευσης), δεν μπορεί να απαλλαγεί από την ευθύνη της, την θεμελιούμενη στις ως άνω διατάξεις του Ν.ΓΠΝ/1911, σύμφωνα με όσα αναφέρθηκαν στην προηγηθείσα μείζονα σκέψη.

Επομένως, ο πρώτος, από το άρθρο 559 αριθμ. 1 ΚΠολΔ, λόγος αναίρεσης, είναι βάσιμος, κατά το μέρος αυτού, το σχετικό με την επικουρική βάση της αγωγής.

ΙΙ. Κατ' ακολουθία των ανωτέρω, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλομένη απόφαση, κατά το μέρος της, που αφορά την επικουρική - από τις διατάξεις του Ν. ΓΠΝ/1911 - βάση της αγωγής των γονέων Χ1 και Χ2, ως ασκούντων τη γονική μέριμνα επί του ανηλίκου υιού τους Θ1, να παραπεμφθεί η υπόθεση, κατά το αναιρούμενο μέρος της, για περαιτέρω εκδίκαση, στο εκδόσαν την απόφαση ίδιο δικαστήριο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές (άρθρο 580 παρ. 3 ΚπολΔ) και να καταδικασθούν οι ηττηθείσες αναιρεσίβλητες στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσειόντων (άρθρο 176, 183 ΚπολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί εν μέρει την 6.831/2003 απόφαση του Εφετείου Αθηνών, κατά το αναφερόμενο στο σκεπτικό μέρος αυτής.

Παραπέμπει την υπόθεση, κατά το αναιρούμενο μέρος της, για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές.

Καταδικάζει τις αναιρεσίβλητες στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων, τα οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων (2.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 12 Μαΐου 2009.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του στις 11 Ιουνίου 2009.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ