Supreme Court dismisses appeal against bank check issuance liability ruling due to absence of appellants.

Απόφαση 1446 / 2008 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Αριθμός 1446/2008

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α1' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Βασίλειο Ρήγα, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη (λόγω κωλύματος του Αντιπροέδρου του Αρείου Πάγου Δημητρίου Λοβέρδου), Δημήτριο Δαλιάνη, Ιωάννη-Σπυρίδωνα Τέντε, Δημήτριο Πατινίδη και Χαράλαμπο Δημάδη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 19 Μαϊου 2008, με την παρουσία και του Γραμματέα Αντωνίου Στυλιανουδάκη, για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1)...., 2)..., οι οποίοι δεν παραστάθηκαν στο ακροατήριο. Της αναιρεσίβλητης: Ανωνύμου εταιρίας με την επωνυμία "ΙΝΤΕΡΘΕΡΜΑ Α.Ε.", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα. Παραστάθηκε ο νόμιμος εκπρόσωπος αυτής ... και διόρισε στο ακροατήριο πληρεξούσιο δικηγόρο του τον Σπύρο Παπαμιχάλη.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 23/7/2002 αγωγή της ήδη αναιρεσίβλητης, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 3778/2003 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 5647/2004 οριστική του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 1/12/2004 αίτησή τους. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω και ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Ιωάννης Τέντες, ανέγνωσε την από 9/11/2006 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να γίνει δεκτή η κρινόμενη αίτηση αναιρέσεως κατά το προαναφερόμενο μέρος. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσίβλητης ζήτησε την απόρριψή της και την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά το άρθρο 576 παρ. 2 Κ.Πολ.δικ, αν ο αντίδικος εκείνου που επέσπευσε τη συζήτηση δεν εμφανισθεί ή εμφανισθεί αλλά δεν λάβει μέρος σε αυτήν με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος, ο Άρειος Πάγος εξετάζει αυτεπαγγέλτως αν κλητεύθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα, σε καταφατική δε περίπτωση προχωρεί στη συζήτηση παρά την απουσία εκείνου που έχει κλητευθεί. Στην κρινόμενη υπόθεση οι αναιρεσείοντες δεν εμφανίσθηκαν κατά την αναφερόμενη στην αρχή δικάσιμο, καίτοι αντίγραφο της από 6-8-2007 κλήσεως της επισπεύδουσας τη συζήτηση αναιρεσίβλητης με την κάτω από αυτή πράξη ορισμού της παραπάνω δικασίμου επιδόθηκε νομίμως, όπως προκύπτει από τις προσκομιζόμενες 15488/15-12-07 και 15511/15-1-08 εκθέσεις επιδόσεως της δικαστικής επιμελήτριας στο Πρωτοδικείο Αθηνών .... Επομένως πρέπει να συζητηθεί η υπόθεση παρά την απουσία των αναιρεσειόντων.

Από τις διατάξεις των άρθρων 79 ν. 5960/1933, 914, 297 και 298 ΑΚ προκύπτει ότι εκείνος που εκδίδει τραπεζική επιταγή σε διαταγή εν γνώσει ότι δεν έχει διαθέσιμα κεφάλαια στην πληρώτρια Τράπεζα είτε κατά το χρόνο της εκδόσεως είτε κατά το χρόνο της πληρωμής, ζημιώνει τον κομιστή από τη μη πληρωμή της επιταγής κατά την εμφάνισή της παρά το νόμο, δηλαδή παρά την ανωτέρω διάταξη του άρθρου 79 ν. 5960/1933, που χαρακτηρίζει την πράξη του εκδότη ως ποινικό αδίκημα και έχει θεσπισθεί για να προστατεύσει όχι μόνο το δημόσιο συμφέρον, αλλά και το συμφέρον του δικαιούχου της επιταγής.

Κατά την παράγραφο 5 του ανωτέρω άρθρου 79 ν. 5960/1933, όπως προστέθηκε με το άρθρο 4 παρ. 1α του ν. 2408/1996 και αντικαταστάθηκε από το άρθρο 22 του ν. 2721/1999, η ποινική δίωξη για την πράξη της εκδόσεως ακάλυπτης επιταγής ασκείται μόνον ύστερα από έγκληση. Η μη υποβολή της εγκλήσεως, που αποτελεί δικονομική προϋπόθεση της ποινικής διώξεως, επάγεται την εξάλειψη της ποινικής αξιώσεως (άρθρο 117 παρ. 1 ΠΚ) που ήδη έχει γεννηθεί, αφήνει όμως άθικτο τον άδικο χαρακτήρα της πράξεως.

Η υποβολή εγκλήσεως, συνεπώς, δεδομένης της αυτοτέλειας της αστικής έναντι της ποινικής ευθύνης, δεν αποτελεί προϋπόθεση για τη γέννηση αξιώσεως προς αποζημίωση από την πράξη της εκδόσεως ακάλυπτης επιταγής και, συνακολούθως, δεν συνιστά στοιχείο της βάσεως της σχετικής αγωγής. Εξάλλου, δικαιούχος της αποζημιώσεως είναι όχι μόνο ο κομιστής της επιταγής κατά το χρόνο της εμφανίσεώς της (τελευταίος κομιστής), αλλά και κάθε υπογραφέας που πλήρωσε την επιταγή, ως εξ αναγωγής υπόχρεος, και έγινε κομιστής, αφού αυτός υφίσταται τελικώς τη ζημία από τη μη πληρωμή της επιταγής, η δε ζημία αυτού είναι απότοκος της παράνομης συμπεριφοράς του εκδότη και τελεί σε πρόσφορη αιτιώδη συνάφεια με αυτήν.

Αντίθετη άποψη, ότι δηλαδή δικαιούχος της αποζημιώσεως από τη μη πληρωμή της επιταγής είναι μόνο ο τελευταίος κομιστής αυτής, δεν συνάγεται ούτε από τη διάταξη της παρ. 5 του άρθρου 79 του Ν. 5960/1933, που είχε προστεθεί με το άρθρο 4 παρ. 1 του Ν. 2408/1996, και κατά την οποία η ποινική δίωξη (για την πράξη της παρ. 1) ασκείται μόνο ύστερα από έγκληση του κομιστή της επιταγής που δεν πληρώθηκε.

Τούτο δε διότι από κανένα στοιχείο δεν προκύπτει ότι ο όρος "κομιστής" της επιταγής χρησιμοποιείται στην παραπάνω διάταξη μόνο υπό την έννοια του τελευταίου κομιστή. Κατά συνέπεια, ως "κομιστής" θεωρείται κατά τη διάταξη αυτή και ο εξ αναγωγής υπόχρεος, ο οποίος πλήρωσε την επιταγή και έγινε κομιστής της.

Εξάλλου, η διάταξη αυτή αντικαταστάθηκε ήδη από το άρθρο 15 παρ. 3 του Ν. 3472/2006 και ορίζεται πλέον ρητώς, ότι δικαίωμα υποβολής εγκλήσεως έχουν τόσο ο κομιστής της επιταγής που δεν πληρώθηκε, όσο και ο εξ αναγωγής υπόχρεος ο οποίος εξόφλησε την επιταγή και έγινε κομιστής της. Στην ίδια διάταξη προστέθηκε με το παραπάνω άρθρο 15 παρ. 3 του Ν. 3472/2006, για την άρση κάθε αμφισβήτησης, ότι ο εξ αναγωγής υπόχρεος ο οποίος εξόφλησε την επιταγή δικαιούται να λάβει αποζημίωση, σύμφωνα με τις διατάξεις του Αστικού Κώδικα για τις αδικοπραξίες (άρθρο 914 επ.).

Τέλος, η άποψη ότι ο εξ αναγωγής κομιστής δεν έχει δικαίωμα αποζημιώσεως κατά τα άρθρα 914 και επ. του ΑΚ, οδηγεί σε ανεπιεική αποτελέσματα, που δεν συνάγονται από το σκοπό του νόμου, αφού έτσι ωφελείται τελικά ο εκδότης, παρότι η δόλια συμπεριφορά του αποτελεί εκτροπή του θεσμού της επιταγής από την κατά νόμο λειτουργία του και συντελεί στη μείωση της αξιοπιστίας της επιταγής ως ex lege οργάνου πληρωμών.

Το ότι οι παραπάνω ζημιωθέντες έχουν δικαίωμα να στραφούν κατά του εκδότη ή των προηγουμένων οπισθογράφων ασκώντας το προαναφερόμενο δικαίωμα αναγωγής αυτών δεν οδηγεί σε αντίθετο συμπέρασμα, αφού η παρεχόμενη από τις σχετικές διατάξεις προστασία είναι ενδεχόμενο στη συγκεκριμένη περίπτωση να αποβαίνει αναποτελεσματική.

Επομένως, και υπό την ισχύ της παρ. 5 του άρθρου 79 παρ. 1 του Ν. 5960/1933, όπως αυτή είχε πριν αντικατασταθεί από το άρθρο 15 παρ. 3 του Ν. 3472/2006, ο εξ αναγωγής υπόχρεος προς πληρωμή που έγινε κομιστής τη επιταγής εξοφλώντας τον τελευταίο κομιστή μετά την εμφάνιση από αυτόν της επιταγής στην πληρώτρια τράπεζα και τη βεβαίωση της μη πληρωμής, έχει αξίωση αποζημιώσεως κατά του εκδότη, ως αμέσως ζημιωθείς από την παράνομη και υπαίτια πράξη του τελευταίου, σύμφωνα με τις διατάξεις περί αδικοπραξιών (ΟλΑΠ 23-25 και 29/2007).

Στην προκείμενη περίπτωση με την προσβαλλόμενη απόφαση, απορρίφθηκε, λόγω της ερημοδικίας των εκκαλούντων και ήδη αναιρεσειόντων, έφεση των διαδίκων αυτών κατά της 3778/2003 αποφάσεως του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, που έκανε δεκτή αγωγή του εφεσίβλητου και ήδη αναιρεσίβλητου κατά των ανωτέρω αντιδίκων του, με την οποία ζητούσε την αποζημίωσή του λόγω αδικοπραξίας, εγκείμενης στην έκδοση τραπεζικών επιταγών που δεν πληρώθηκαν, ελλείψει διαθεσίμων κεφαλαίων στην πληρώτρια τράπεζα.

Με τον πρώτο λόγο της αναιρέσεως, εκ του άρθρου 559 αριθ. 14, όπως αυτός εκτιμάται, αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση, η οποία σημειωτέον ενσωματώνει την πρωτόδικη, αφού η απόρριψη της εφέσεως λόγω της ερημοδικίας του εκκαλούντος θεωρείται ότι γίνεται κατ' ουσίαν και όχι κατά τύπους (Ολ. ΑΠ 16/1990), η πλημμέλεια ότι παρά το νόμο δεν κήρυξε απαράδεκτο και ειδικότερα ότι δεν απέρριψε ως αόριστη και εκείθεν απαράδεκτη την αγωγή, παρόλο που δεν αναφέρεται σ'αυτήν αν είχε υποβληθεί έγκληση για την πράξη της εκδόσεως ακάλυπτης επιταγής από την οποία φέρεται ότι πηγάζει η επίδικη αξίωση.

Σύμφωνα όμως με τις σκέψεις που προηγήθηκαν, η υποβολή εγκλήσεως δεν αποτελεί στοιχείο της βάσεως της αγωγής και, επομένως, η μη αναφορά της σ' αυτήν δεν καθιστά αόριστη και απαράδεκτη την αγωγή και. Κατ' ακολουθίαν, ο λόγος αυτός της αναιρέσεως είναι απορριπτέος ως αβάσιμος. Περαιτέρω, όπως προκύπτει από την πρωτόδικη απόφαση, που κατά τα ανωτέρω ενσωματώθηκε στην προσβαλλόμενη, το δικαστήριο έκανε δεκτή την αγωγή στο σύνολο της και υποχρέωσε τους εναγομένους ως εκδότες τριών επιταγών, ήτοι της υπ' αριθμ. ...

επιταγής της ΑΛΦΑ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΠΙΣΤΕΩΣ ποσού 3.600.000 δραχμών, της υπ'αριθμ. ... επιταγής της ΛΑΪΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ, ποσού 3.800.000 δραχμών και της υπ' αριθμ. .... επιταγής της ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ, ποσού 3.003.028 δραχμών, που δεν πληρώθηκαν ελλείψει διαθεσίμων κεφαλαίων στις πληρώτριες τράπεζες, να καταβάλουν στην ενάγουσα το συνολικό ποσόν των 10.403.028 δραχμών ή 30.529,80 ευρώ.

Μεταξύ άλλων, το Δικαστήριο δέχθηκε ότι τελευταίος νόμιμος κομιστής των δύο τελευταίων από τις επιταγές αυτές, κατά τον χρόνο της εμφανίσεώς τους προς πληρωμή, ήταν τρίτα πρόσωπα και ειδικότερα ο ... της δεύτερης και ο ... της τρίτης, και ότι η ενάγουσα έγινε κομίστρια αυτών μεταγενεστέρως, εξοφλώντας τις, ως εξ αναγωγής υπόχρεος.

Κρινόντας έτσι το δικαστήριο και δεχόμενο ότι η ενάγουσα είναι δικαιούχος της αποζημιώσεως, νομιμοποιούμενη ενεργητικώς, καίτοι δεν ήταν νόμιμη κομίστρια όλων των επιταγών κατά τον χρόνο της εμφανίσεώς τους, δεν παραβίασε τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις των άρθρων 914 ΑΚ και 79 ν. 5960/1933, υποπίπτοντας στην πλημμέλεια του αναιρετικού λόγου του άρθρου 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ, ο δε αντίθετος δεύτερος λόγος της αναιρέσεως, είναι απορριπτέος ως αβάσιμος.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 1-12-2004 αίτηση των ... και ... για αναίρεση της 5647/2004 για αναίρεση της 5647/2004 αποφάσεως του Εφετείου Αθηνών. Και

Καταδικάζει τους αναιρεσείοντες στη δαπάνη δαπανή της αναιρεσίβλητης, την οποία ορίζει στο ποσό των χιλίων οκτακοσίων (1800) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 23 Ιουνίου 2008. Και Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 25 Ιουνίου 2008 .

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ