Supreme Court partially allows appeal on tort damages, remands case for retrial due to procedural irregularities.

Απόφαση 1443 / 2013 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1443/2013

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Γιαννούλη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Γρηγόριο Κουτσόπουλο, Παναγιώτη Ρουμπή, Δημητρούλα Υφαντή, Βασίλειο Λαμπρόπουλο, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 17 Μαΐου 2013, με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Τσιουρή, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Χ. Κ., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε δια του πληρεξουσίου δικηγόρου του Χαρίλαο Καρρά, με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ.2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1. Ν. Φ., κατοίκου ..., 2. της ανώνυμης μεταφορικής εταιρείας με την επωνυμία "Αφοί Κ. ΑΕ" που εδρεύει στην ... και εκπροσωπείται νόμιμα, αμφότεροι οι ανωτέρω δεν παραστάθηκαν και δεν εκπροσωπήθηκαν από πληρεξούσιο δικηγόρο και 3. της ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία "Ανώνυμη Ελληνική Εταιρεία Γενικών Ασφαλειών Η ΕΘΝΙΚΗ" που εδρεύει στην ... και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε δια του πληρεξουσίου δικηγόρου της Αναστάσιο Δομάζο, βάσει δηλώσεως κατ' άρθρο 242 παρ.2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 28-9-2006 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις:3619/2009 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 4559/2011 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 15-1-2013 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Γρηγόριος Κουτσόπουλος, ανέγνωσε την από 6-5-2013 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή του πρώτου λόγου και την απόρριψη του δεύτερου λόγου της αιτήσεως αναιρέσεως.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από τις προσκομιζόμενες υπ' αριθμ. 5546 Γ/8-3-2013 και 11811 Γ'/11-3-2013 εκθέσεις επιδόσεως των δικαστικών Επιμελητών του Πρωτοδικείου Πειραιώς και Χίου αντίστοιχα Χ. Σ. και Κ. Σ., προκύπτει ότι ακριβές αντίγραφο της κρινομένης αίτησης αναίρεσης και κλήση προς συζήτηση, για την ανωτέρω στην αρχή της παρούσας αναφερόμενη δικάσιμο επιδόθηκε νομίμως και εμπροθέσμως, με επιμέλεια του αναιρεσείοντος στους πρώτο και δεύτερη των αναιρεσιβλήτων και δη στους 1) Ν.

Φ. και 2) εταιρεία με την επωνυμία "ΑΦΟΙ Κ. ΑΕ". Επομένως, εφόσον αυτοί δεν εμφανίσθηκαν κατά την εκφώνηση της υπόθεσης από τη σειρά του πινακίου, πρέπει να προχωρήσει η συζήτηση παρά την απουσία τους, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 576 παρ. 2 ΚΠολΔ. Κατά τη διάταξη του άρθρου 931 ΑΚ "η αναπηρία ή η παραμόρφωση που προξενήθηκε στον παθόντα λαμβάνεται ιδιαίτερα υπόψη κατά την επιδίκαση της αποζημίωσης, αν επιδρά στο μέλλον του".

Από τη διάταξη αυτή σε συνδυασμό με εκείνες των άρθρων 298, 299, 914, 929 και 932 ΑΚ, προκύπτει ότι η αναπηρία ή η παραμόρφωση που προξενείται στον παθόντα, ανεξάρτητα από το φύλο, εκτός από την επίδραση που μπορεί να ασκήσει στις παροχές που προβλέπονται από τις ΑΚ 929 και 932, είναι δυνατό να θεμελιώσει και αυτοτελή αξίωση για αποζημίωση, αν επιδρά στο μέλλον του, δηλαδή στην επαγγελματική, οικονομική και κοινωνική εξέλιξη του προσώπου.

Δεν απαιτείται βεβαιότητα δυσμενούς επιρροής στο μέλλον του προσώπου, αλλά αρκεί και απλή δυνατότητα κατά την συνήθη πορεία των πραγμάτων. Η διατύπωση της ΑΚ 931 παρέχει βάση για τέτοια αξίωση, αν και εφόσον η αναπηρία ή η παραμόρφωση επιδρά στο οικονομικό μέλλον του παθόντος, που δεν μπορεί να καλυφθεί εντελώς με τις παραδοχές από τις ΑΚ 929 και 932.

Επομένως, για τη θεμελίωση της αυτοτελούς αυτής αξίωσης απαιτείται να συντρέξουν περιστατικά πέρα από εκείνα που απαιτούνται για την θεμελίωση αξιώσεων με βάση τις ΑΚ 929 και 932, τα οποία συνθέτουν την έννοια της αναπηρίας ή της παραμορφώσεως στο μέλλον του παθόντος, δηλαδή να συντρέξουν ιδιάζοντα περιστατικά, εκτός και πέραν εκείνων που χρειάζονται για τη στοιχειοθέτηση αξιώσεων κατά τις ΑΚ 929 και 932, από τα οποία ειδικά περιστατικά θα πρέπει να προκύπτουν οι ιδιαίτεροι λόγοι και τρόποι, εξαιτίας των οποίων επέρχονται δυσμενείς συνέπειες στην οικονομική πλευρά της μελλοντικής ζωής του.

Έτσι κατά τη διάταξη του άρθρου 931 ΑΚ επιδικάζεται στον παθόντα την αναπηρία ή την παραμόρφωση ένα εύλογο χρηματικό ποσό χωρίς σύνδεση με συγκεκριμένη περιουσιακή ζημία, το ύψος δε του επιδικαζόμενου εύλογου χρηματικού ποσού καθορίζεται με βάση το είδος και τις συνέπειες της αναπηρίας ή παραμόρφωσης, την ηλικία του παθόντος, καθώς και με τη συνεκτίμηση της αποκλειστικής υπαιτιότητας του υπαιτίου της αδικοπραξίας, ή του ποσοστού συνυπαιτιότητας του τελευταίου ή του παθόντος στην πρόκληση της αναπηρίας ή της παραμόρφωσης, όπως συμβαίνει και στην περίπτωση της κατά τη διάταξη του άρθρου 932 ΑΚ αξιώσεως για επιδίκαση χρηματικής ικανοποιήσεως λόγω ηθικής βλάβης ή ψυχικής οδύνης.

Στη συγκεκριμένη περίπτωση το Εφετείο δέχθηκε ανέλεγκτα τα ακόλουθα σχετικά με το αίτημα του ενάγοντος για επιδίκαση αποζημίωσης κατ' άρθρο 931 ΑΚ λόγω της αναπηρίας του. "Ο ενάγων έχει ήδη υποβληθεί σε έξι χειρουργικές επεμβάσεις και στο μέλλον θα υποβληθεί και σε άλλες επεμβάσεις έχει καταστεί ανάπηρος και είναι ανίκανος για ενεργό υπηρεσία λιμενικού (μάχιμου), η αναπηρία του δε είναι μόνιμη, δεν επιδέχεται βελτίωσης. Αντίθετα η αναπηρία, καθώς και το ποσοστό της στο μέλλον θα αυξηθεί, το οποίο ποσοστό ... είναι λόγω καλώς λειτουργούσας ολικής αρθροπλαστικής ΔΕ ισχίου 50%, οστεοαρθρίτιδας ΔΕ γόνατος μέσου βαθμού 10%, ρήξη προσθίου χιαστού συνδέσμου και αστάθεια γόνατος ΔΕ 10%, μέτριας δυσκινησίας της αρθρώσεως του (ΑΡ) ώμου μετατραυματικής και μετεγχειρητικής αιτιολογίας 15% και συνολικό ποσοστό αναπηρίας 65% ... Κατόπιν τούτου και δοθέντος ότι η μόνιμη ως άνω αναπηρία, που προξενήθηκε στον ενάγοντα, λόγω του τραυματισμού του, θα επιδράσει δυσμενώς στην επαγγελματική και οικονομική του εξέλιξη ... λαμβανομένης υπόψη και της ηλικίας του, 31 ετών κατά το χρόνο του ατυχήματος, δεδομένου και του ότι η ως άνω αναπηρία του θα επιδράσει αρνητικά και στην κοινωνική του ζωή ... πρέπει να επιδικασθεί σ' αυτόν με τη μορφή προσθέτου κεφαλαίου αποζημίωση, ύψους 20.000 ευρώ ...".

Με τις παραδοχές αυτές το Εφετείο δέχθηκε το σχετικό λόγο της έφεσης των εναγομένων κατά της πρωτοδίκου αποφάσεως του μονομελούς πρωτοδικείου με την οποία είχε επιδικαστεί για την αιτία αυτή μεγαλύτερο ποσό και δη 50.000 ευρώ. Έτσι που έκρινε το Εφετείο στέρησε την απόφασή του από νόμιμη βάση, διότι διέλαβε ανεπαρκείς αιτιολογίες ως προς το ουσιώδες ζήτημα της επιδίκασης αποζημιώσεως κατ' άρθρο 931 ΑΚ που καθιστούν ανέφικτο τον αναιρετικό έλεγχο ως προς τη συνδρομή των όρων του πιο πάνω κανόνα ουσιαστικού δικαίου που εφαρμόσθηκε.

Ειδικότερα δεν διευκρινίζεται, αν για την εξεύρεση του επιδικασθέντος ως άνω εύλογου χρηματικού ποσού λήφθηκε υπόψη και το στοιχείο της αποκλειστικής υπαιτιότητας του εναγομένου οδηγού στην πρόκληση του ένδικου τραυματισμού του παθόντος. Επομένως, ο σχετικός πρώτος λόγος αναιρέσεως από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ.

πρέπει να γίνει δεκτός ως βάσιμος. Ο προσδιορισμός του ποσού της εύλογης χρηματικής ικανοποιήσεως λόγω ηθικής βλάβης, που οφείλεται στον δικαιούχο κατά τη διάταξη του άρθρου 932 του ΑΚ, αφέθηκε στην ελεύθερη εκτίμηση του δικαστηρίου της ουσίας. Η αρχή της αναλογικότητας (άρθρο 25 του Συντάγματος), ως κανόνας δικαίου που θέτει όρια στον περιορισμό του ατομικού δικαιώματος νόμο, απευθύνεται κατ' αρχήν στον νομοθέτη.

Στο χώρο του ιδιωτικού δικαίου, δηλαδή στις σχέσεις μεταξύ ιδιωτών, επίκληση της αρχής της αναλογικότητας μπορεί να γίνει αν ο κοινός νομοθέτης είχε έχει παραβιάσει την αρχή αυτή, θεσπίζοντας με νόμο υπέρμετρους περιορισμούς ατομικών δικαιωμάτων, οπότε ο δικαστής μπορεί, ελέγχοντας τη συνταγματικότητα του νόμου, να μην εφαρμόσει αυτόν (άρθρο 93 παρ. 4 του Συντάγματος) είτε έχει παραλείψει να ασκήσει τις συνταγματικές του υποχρεώσεις, καταλείποντας κενό, οπότε η αρχή της αναλογικότητας καλείται επικουρικώς σε εφαρμογή.

Επί αδικοπραξίας, ως προς την επιδίκαση χρηματικής ικανοποιήσεως, με την διάταξη του άρθρου 932 του ΑΚ, ο νομοθέτης έλαβε υπόψη του την αρχή της αναλογικότητας, εξειδικεύοντάς την στο ζήτημα του προσδιορισμού του ύψους της χρηματικής ικανοποιήσεως. Έτσι, δικαστική απόφαση, που δεν προβαίνει σε καθορισμό εύλογης χρηματικής ικανοποιήσεως, δεν είναι αντίθετη στην αρχή της αναλογικότητας, αλλά υπόκειται σε έλεγχο με τα εκάστοτε επιτρεπόμενα ένδικα μέσα και εντός των πλαισίων που αυτά παρέχουν.

Επομένως, το καθορισθέν από το δικαστήριο της ουσίας ποσό χρηματικής ικανοποιήσεως, λόγω ηθικής βλάβης, εφόσον δεν διαπιστώνεται υπέρβαση από αυτό των ακραίων ορίων της διακριτικής του ευχέρειας, δεν ελέγχεται για ευθεία ή εκ πλαγίου παραβίαση της διατάξεως του άρθρου 932 του ΑΚ (Ολ.ΑΠ 6/2009, 547/2010).

Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο δέχθηκε, εκτός των ανωτέρω, ότι "λόγω του σοβαρού τραυματισμού του ο ενάγων υπέστη ηθική βλάβη. Αφού δε έλαβε υπόψη τις συνθήκες του ατυχήματος και δη την αποκλειστική υπαιτιότητα του πρώτου εναγομένου στην πρόκληση αυτού, την έκταση των σωματικών βλαβών του ενάγοντα, τη σωματική και ψυχική ταλαιπωρία που υπέστη, αλλά και θα υφίσταται στο μέλλον, τη μόνιμη ως άνω αναπηρία του, την ηλικία του, την κοινωνική και οικονομική κατάσταση των διαδίκων (εκτός της εναγομένης ασφαλιστικής εταιρείας ...) έκρινε ότι πρέπει να επιδικασθεί στον ενάγοντα το ποσό των 50.000 ευρώ ...".

Με τις προαναφερόμενες παραδοχές το Εφετείο δέχθηκε τους σχετικούς λόγους των δεύτερης και τρίτης των εναγομένων, κατά της πρωτόδικης απόφασης του μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, με την οποία είχε επιδικασθεί μεγαλύτερο ποσό και δη 80.000 ευρώ για την αιτία αυτή. Κρίνοντας έτσι το Εφετείο διέλαβε στην απόφασή του σαφείς, επαρκείς και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες ως προς το κρίσιμο και ουσιώδες ζήτημα της επιδίκασης χρηματικής ικανοποιήσεως λόγω ηθικής βλάβης στον ενάγοντα κατ' άρθρο 932 ΑΚ, που καθιστούν εφικτό τον αναιρετικό έλεγχο ως προς τη συνδρομή των όρων του πιο πάνω κανόνα ουσιαστικού δικαίου που εφαρμόσθηκε. Επομένως, ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, με τον οποίο υποστηρίζονται τα αντίθετα, πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος. Μετά από αυτά πρέπει να αναιρεθεί εν μέρει η προσβαλλόμενη απόφαση, κατά το πιο πάνω κεφάλαιό της, να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο δικαστήριο που την εξέδωσε, αφού είναι δυνατή η συγκρότησή του από άλλους δικαστές (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ) και να καταδικασθούν οι αναιρεσίβλητοι στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, λόγω της ήττας τους (άρθρα 183 και 176 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί, εν μέρει, την 4559/2011 απόφαση του Εφετείου Αθηνών, κατά το αναφερόμενο στο σκεπτικό κεφάλαιό της.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση, κατά το άνω κεφάλαιο, στο ίδιο δικαστήριο που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές. Διατάσσει την επιστροφή του παραβόλου στον καταθέσαντα. Και

Καταδικάζει τους αναιρεσιβλήτους στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει σε τρεις χιλιάδες (3.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε, στην Αθήνα, στις 4 Ιουνίου 2013.

Δημοσιεύθηκε, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, την 1η Ιουλίου 2013.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ