Supreme Court refers case to Plenary on whether legal entities qualify as farmers under debt cap law.

Απόφαση 1432 / 2012 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1432/2012

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

A2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αθανάσιο Κουτρομάνο, Αντιπρόεδρο, Δήμητρα Παπαντωνοπούλου, Χρυσόστομο Ευαγγέλου, Ευφημία Λαμπροπούλου και Γεράσιμο Φουρλάνο, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 28 Μαΐου 2012, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης τραπεζικής εταιρίας με την επωνυμία "ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΑΕ" που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Γεώργιο Ζηγογιάννη.

Των αναιρεσιβλήτων: 1. Εταιρείας περιορισμένης ευθύνης με την επωνυμία "ΦΥΤΑ ΠΟΡΟΥ ΕΠΕ" που εδρεύει στον ... και εκπροσωπείται νόμιμα, 2. Φ. Γ. του Γ. και 3. Μ. συζ. Φ. Γ., κατοίκων ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Πάρι Αναστασάκο που ανεκάλεσε την από 25-5-2012 δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ. και παραστάθηκε αυτοπροσώπως.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 4-5-2005 αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 4733/2007 του ίδιου Δικαστηρίου και 3669/2009 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητά η αναιρεσείουσα με την από 22-10-2009 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Χρυσόστομος Ευαγγέλου ανέγνωσε την από 17-5-2012 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης.

Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος των αναιρεσιβλήτων την απόρριψη της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου του στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Στις διατάξεις του άρθρου 39 παρ. 1 N 3259/2004 ορίζεται: "1. Η συνολική ληξιπρόθεσμη οφειλή από κάθε είδους συμβάσεις δανείων ή πιστώσεων, οι οποίες συνομολογούνται ή έχουν συνομολογηθεί πριν από την έναρξη ισχύος του παρόντος νόμου με πιστωτικά ιδρύματα, δεν δύναται να υπερβαίνει το τριπλάσιο του κατά περίπτωση ληφθέντος κεφαλαίου εκάστου δανείου ή πίστωσης ή του αθροίσματος των ληφθέντων κεφαλαίων περισσότερων δανείων ή πιστώσεων ή προκειμένου περί αλληλόχρεων λογαριασμών, του ποσού της οφειλής, όπως αυτή διαμορφώθηκε κατά την τελευταία εκταμίευση του λογαριασμού, με την επιφύλαξη των παραγράφων 4 και 5 του παρόντος άρθρου.

Τα πιστωτικά ιδρύματα οφείλουν να αναπροσαρμόσουν το ύψος των απαιτήσεων τους σύμφωνα με τη διάταξη της προηγούμενης παραγράφου του παρόντος άρθρου. ... 5. Προκειμένου περί οφειλών κατά κύριο επάγγελμα αγροτών σχετικών με την επαγγελματική τους αυτή δραστηριότητα, που υπάγονται στις διατάξεις του άρθρου 30 του Ν. 2789/2000, όπως ισχύει, το συνολικό ύψος τους δεν δύναται να υπερβαίνει το διπλάσιο του κατά περίπτωση ληφθέντος κεφαλαίου προκειμένου περί αλληλόχρεων λογαριασμών το διπλάσιο του ποσού της οφειλής, όπως διαμορφώθηκε κατά την τελευταία εκταμίευση. ...

Τα πιστωτικά ιδρύματα υποχρεούνται να υπολογίζουν το ύψος της οφειλής της παρούσας παραγράφου, να τη γνωστοποιούν στον οφειλέτη και να συνομολογούν τη ρύθμιση εντός προθεσμίας ενενήντα (90) ημερών από την υποβολή της σχετικής αίτησης, η οποία πρέπει να υποβληθεί μέχρι την 31η Οκτωβρίου 2004 το αργότερο. Και ως προς τις οφειλές αυτές ισχύουν οι λοιπές διατάξεις του παρόντος άρθρου. 6.

Οι ρυθμίσεις του παρόντος άρθρου πρέπει να συνομολογούνται από τα πιστωτικά ιδρύματα εντός προθεσμίας ενενήντα (90) ημερών από την εμπρόθεσμη υποβολή της αίτησης, εφαρμοζόμενης και στην περίπτωση αυτή της διάταξης της παρ. 3 του άρθρου 47 του Ν. 2873/2000, όπως ισχύει. ... 12. Κατά τα λοιπά ισχύουν αναλόγως οι διατάξεις του άρθρου 30 του Ν. 2789/2000, όπως ισχύει".

Στην προκειμένη περίπτωση, με την προσβαλλόμενη απόφαση, το Εφετείο δέχθηκε τα εξής: "Με το υπ' αριθμ. 4240/21-12-1990 καταστατικό που δημοσιεύτηκε νόμιμα, οι δεύτερος και τρίτος των εναγόντων, οι οποίοι είναι κατά κύριο επάγγελμα αγρότες, συνέστησαν την πρώτη ενάγουσα εταιρεία περιορισμένης ευθύνης. Σύμφωνα με το καταστατικό, σκοπός της εταιρείας ήταν η λειτουργία θερμοκηπιακής μονάδας καλλιέργειας διακοσμητικών φυτών γλάστρας και η εμπορία αυτών.

Με την υπ' αριθμ. 990131-1-1990 απόφαση του Διοικητή της εναγομένης ΑΓΡΟTΙΚΗΣ Τράπεζας της Ελλάδος, που δημοσιεύτηκε νόμιμα, εγκρίθηκε η υπαγωγή της ίδρυσης και λειτουργίας της πιο πάνω θερμοκηπιακής μονάδας στις διατάξεις του ν.1262/1982. Το συνολικό κόστος της επένδυσης ανήλθε σε 81.000.000 δρχ. και καλύφθηκε κατά 35.529.000 δρχ από ισόποσο δάνειο, κατά 27.651.000 δραχμές από επιδότηση και το υπόλοιπο από ίδια συμμετοχή.

Στα πλαίσια της προαναφερόμενης αγροτικής δραστηριότητάς τους, οι ενάγοντες κατήρτισαν με την εναγομένη τις παρακάτω συμβάσεις και ειδικότερα: Α) Με την υπ' αριθμ. 8/24-1-1991 σύμβαση χορηγήθηκε στους ενάγοντες το πιο πάνω μεσοπρόθεσμο δάνειο ποσού 104.267,05 ευρώ, για την κατασκευή και τη λειτουργία της θερμοκηπιακής μονάδας της πρώτης ενάγουσας.

Β) Με την υπ' αριθμ. 9/24-1-1991 σύμβαση χορηγήθηκε στους ενάγοντες βραχυπρόθεσμο δάνειο ποσού 81.147,47 ευρώ, έναντι επιδότησης. Γ) Με την υπ' αριθμ 98/1-11-1991 σύμβαση οι ενάγοντες έλαβαν καλλιεργητικό δάνειο ποσού 8.804,11 ευρώ. Δ) Με την υπ' αριθμ 62/11-6-1992 σύμβαση οι ενάγοντες έλαβαν δάνειο ποσού 14.673,51 ευρώ και Ε) Με την υπ' αριθμ 56/15-7- 1993 σύμβαση οι ενάγοντες έλαβαν δάνειο ποσού 11.738,81 ευρώ.

Τα προαναφερόμενα υπό στοιχ. Γ, Δ' και Ε' δάνεια ήταν βραχυπρόθεσμα και χορηγήθηκαν στους ενάγοντες με σκοπό την καλλιέργεια των πιο πάνω θερμοκηπίων. Όλα τα ποσά από τις πιο πάνω συμβάσεις εκταμιεύτηκαν από την εναγόμενη και καταβλήθηκαν στους ενάγοντες. Έναντι της πιο πάνω συνολικής οφειλής έγινε μόνο μια καταβολή εκ μέρους των εναγόντων, ποσού 27.651.000 δραχμών ή 81.147,47 ευρώ, με την οποία εξοφλήθηκε το ποσό, που χορηγήθηκε με την υπ' αριθμ 9/24-1-1991 δανειακή σύμβαση.

Από τα ως άνω πραγματικά περιστατικά αποδεικνύεται, ότι κατά τον κρίσιμο χρόνο (1991-1993), οπότε χορηγήθηκαν στους ενάγοντες τα πιο πάνω δάνεια, η πρώτη των εναγόντων εταιρεία ενάγουσα είχε ως κύρια δραστηριότητα την εκτέλεση αγροτικών εργασιών, αντλώντας τα εισοδήματά της από τη συγκεκριμένη αγροτική εκμετάλλευση, ενώ και οι μοναδικοί εταίροι αυτής, ήτοι οι συνοφειλέτες δεύτερος και τρίτη των εναγόντων, ήσαν, αλλά και εξακολουθούν να είναι, κατά κύριο επάγγελμα αγρότες, τα συγκεκριμένα δε δάνεια χορηγήθηκαν για τις ανάγκες της εν λόγω επαγγελματικής δραστηριότητάς τους, ήτοι για την ίδρυση και λειτουργία θερμοκηπίου για την καλλιέργεια φυτών.

Μετά την ισχύ του ν. 3259/2004, οι ενάγοντες υπέβαλαν αίτηση επαναπροσδιορισμού της οφειλής τους. Απαντώντας η εναγομένη, ισχυρίστηκε, ότι στις 4-8-2004 η οφειλή των εναγόντων, με βάση τους όρους των πιο πάνω συμβάσεων, ανερχόταν σε 1.240.000 ευρώ, ενώ με βάση τις διατάξεις του ν. 3259/2004 η οφειλή τους διαμορφώθηκε στο ποσό των 444.592 ευρώ.

Συγκεκριμένα, η εναγομένη ισχυρίστηκε, ότι το υπόλοιπο της οφειλής των εναγόντων ανερχόταν α) με βάση το δάνειο των 104.267,05 ευρώ στο ποσό των 312.801,17 ευρώ (ήτοι 104.267,05 ευρώ Χ συντελεστή 3 = 312,801,17 ευρώ) και β) με βάση το ποσό των 43.930,32 ευρώ, στο οποίο ανερχόταν η οφειλή των εναγόντων από τις τρεις τελευταίες συμβάσεις μετά την τελευταία εκταμίευση) στο ποσό των 131.790,95 ευρώ (ήτοι 43.930,32 ευρώ Χ συντελεστή 3 = 131.790,95 ευρώ) και συνολικά σε 444.592 ευρώ.

Όμως, ο πιο πάνω τρόπος επανακαθορισμού της οφειλής των εναγόντων δεν είναι νόμιμος, δεδομένου ότι, οι συνοφειλέτες δεύτερος και τρίτη των εναγόντων, όπως, άλλωστε, δεν αμφισβητείται, είναι κατά κύριο επάγγελμα αγρότες, ενώ και η πρώτη των εναγόντων εταιρεία έχει ως κύριο έργο τις αγροτικές δραστηριότητες, για τις οποίες και χορηγήθηκαν από την εναγόμενη τα πιο πάνω δάνεια.

Επομένως, για τον επανακαθορισμό της οφειλής τους, έπρεπε να ληφθεί υπόψη από την εναγομένη ο συντελεστής δύο (2) και όχι ο συντελεστής τρία (3), κατά τη ρητή διάταξη του άρθρου 39 παρ. 5 του Ν. 3259/2004 ...". Με βάση τις άνω παραδοχές το Εφετείο απέρριψε ως αβάσιμη την έφεση της αναιρεσείουσας τράπεζας κατά της πρωτόδικης απόφασης, που είχε δεχθεί, επίσης, ότι το άρθρο 39 παρ. 5 του Ν. 3259/2004 έχει εφαρμογή και επί νομικών προσώπων που έχουν ως κύρια δραστηριότητα την άσκηση γεωργικών εργασιών.

Με τον μοναδικό από το άρθρο 559 αριθ.1 ΚΠολΔ λόγο του αναιρετηρίου προβάλλεται η αιτίαση ότι το Εφετείο εσφαλμένα ερμήνευσε και στη συνέχεια εφάρμοσε τη διάταξη του άρθρου 39 παρ. 5 του Ν. 3259/2004 και επί της πρωτοφειλέτριας πρώτης των εναγόντων και ήδη αναιρεσιβλήτων εταιρίας "ΦΥΤΑ ΠΟΡΟΥ ΕΠΕ", καθόσον "η διάταξη αυτή δεν εφαρμόζεται σε οφειλέτες νομικά πρόσωπα, αλλά μόνο και αποκλειστικά για οφειλές από δάνεια ή πιστώσεις που χορηγήθηκαν σε φυσικά πρόσωπα κατ' επάγγελμα αγρότες και μόνο για την επαγγελματική τους αγροτική δραστηριότητα".

Με τον λόγο αυτό της αίτησης αναίρεσης τίθεται προς κρίση το ζήτημα εάν αγρότες, σύμφωνα με τις ανωτέρω διατάξεις, θεωρούνται πέραν των φυσικών προσώπων και τα νομικά πρόσωπα και μάλιστα τόσο οι προσωπικές, όσο και οι κεφαλαιουχικές εταιρίες ή οι αγροτικοί συνεταιρισμοί κ.λ.π., τα οποία ασχολούνται με την γεωργία και εάν τελικώς και αυτά δικαιούνται την προνομιακή μεταχείριση την οποία προβλέπει ο νόμος για τους αγρότες.

Το ζήτημα δε αυτό είναι γενικότερου ενδιαφέροντος και πρέπει να παραπεμφθεί στην πλήρη Ολομέλεια του Αρείου Πάγου, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 563 παρ. 2 Κ. Πολ. Δ και 23 παρ.2 εδ. γ' του Ν. 1756/1988, όπως το δεύτερο τροποποιήθηκε με το άρθρο 16 παρ. 1 του Ν. 2331/1995, στην οποία Ολομέλεια έχει παραπεμφθεί το ίδιο ζήτημα με την υπ' αριθ. 605/2012 ομόφωνη απόφαση του παρόντος Τμήματος.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Παραπέμπει στην πλήρη Ολομέλεια του Αρείου Πάγου τον αναφερόμενο στο σκεπτικό μοναδικό από το άρθρο 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ λόγο της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης, με την οποία ζητείται η αναίρεση της υπ' αριθ. 3669/2009 αποφάσεως του Εφετείου Αθηνών.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 2 Ιουλίου 2012. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 6 Σεπτεμβρίου 2012.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ