Supreme Court allows appeal against insurance company's dismissal of tort claim due to statute of limitations defense failure.

Απόφαση 1430 / 2009 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Αριθμός 1430/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Βασίλειο Ρήγα, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη, Αθανάσιο Πολυζωγόπουλο, Ελευθέριο Μάλλιο, Γεωργία Λαλούση και Ευτύχιο Παλαιοκαστρίτη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 3 Απριλίου 2009 με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειουσών: 1) Χ1, 2) Χ2, για τον εαυτό τους ατομικά και ως εξ αδιαθέτου συγκληρονόμων της αποβιώσασας ΧΧ, κατοίκων ..., οι οποίες εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Αλέξανδρο Χρήστου και κατέθεσαν προτάσεις.

Του αναιρεσιβλήτου: Νομικού Προσώπου Ιδιωτικού Δικαίου με την επωνυμία "ΕΠΙΚΟΥΡΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΑΠΟ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ" που εδρεύει στην ... και εκπροσωπείται νόμιμα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Βασίλειο Κούρτη και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 23/5/1996 αγωγή και την από 30/12/1996 προσεπίκληση των ήδη αναιρεσειουσών, την από 22/8/1996 αγωγή και τις από 28/10/1996 και 18/11/1996 προσεπικλήσεις προσώπων που δεν είναι διάδικοι στην παρούσα δίκη, που κατατέθηκαν στο Μονομελές Πρωτοδικείο Μυτιλήνης και συνεκδικάστηκαν. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 113/1998 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 69/2001 του Εφετείου Αιγαίου. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείουσες με την από 2/3/2004 αίτησή τους και τους από 3/3/2009 πρόσθετους λόγους αυτής.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Γεωργία Λαλούση, ανέγνωσε την από 24/3/2009 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή του πρώτου και τρίτου λόγου του κυρίου δικογράφου της αναίρεσης από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 και την απόρριψη των λοιπών λόγων αναίρεσης του κυρίου δικογράφου και του δικογράφου των προσθέτων λόγων.

Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειουσών ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος του αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Κατά το άρθρο 16 του Ν 489/1976 "περί υποχρεωτικής ασφαλίσεως της εξ ατυχημάτων αυτοκινήτων αστικής ευθύνης" συνιστάται με το νόμο αυτό νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου με την επωνυμία "Επικουρικό Κεφάλαιο Ασφάλισης από Ατυχήματα Αυτοκινήτων" και συντετμημένα "Επικουρικό Κεφάλαιο", το οποίο τελεί υπό την εποπτεία και τον έλεγχο του υπουργού Ανάπτυξης, εδρεύει στην ...

και διέπεται από τις διατάξεις του νόμου. Κατά το άρθρο 17 του ίδιου νόμου σκοπός του Επικουρικού Κεφαλαίου είναι η καταβολή ασφαλιστικής αποζημίωσης για αστική ευθύνη από αυτοκινητιστικά ατυχήματα κατά τα ειδικώτερον οριζόμενα στο άρθρο 19. Περαιτέρω, κατά την παράγραφο 1 του άρθρου 19 του ίδιου νόμου το Επικουρικό Κεφάλαιο είναι υποχρεωμένο να καταβάλει στα πρόσωπα που ζημιώθηκαν την κατά την παράγραφο 2 του άρθρου αυτού αποζημίωση λόγω θανάτωσης ή σωματικών βλαβών ή υλικών ζημιών από αυτοκινητιστικά ατυχήματα όταν:

α) αυτός που υπέχει ευθύνη παραμένει άγνωστος. Στην περίπτωση αυτή όμως δεν υπάρχει υποχρέωση αποζημίωσης λόγω υλικών ζημιών. β) το ατύχημα προήλθε από αυτοκίνητο ως προς το οποίο δεν έχει εκπληρωθεί η κατά το άρθρο 2 υποχρέωση. γ) το ατύχημα προήλθε από αυτοκίνητο οδηγούμενο από πρόσωπο που προκάλεσε από πρόθεση το ατύχημα.

δ) ο ασφαλιστής πτώχευσε ή η σε βάρος του εκτέλεση απέβη άκαρπη ή ανακλήθηκε η άδεια λειτουργίας ασφαλιστικής επιχείρησης ένεκα παραβάσεως νόμου, ενώ κατά την παράγραφο 3 του ίδιου άρθρου στις περιπτώσεις της παραγράφου 1 το ζημιωθέν πρόσωπο έχει ιδία αξίωση κατά του Επικουρικού Κεφαλαίου. Ο ζημιωθείς τρίτος από αυτοκινητιστικό ατύχημα, δηλαδή, έχει ευθεία αξίωση κατά του Επικουρικού Κεφαλαίου εφόσον συντρέχει κάποια από τις ανωτέρω αναφερόμενες στην παράγραφο 1 του άρθρου 19 του Ν 489/1976 περιπτώσεις και ισχύουν για την ευθύνη αυτή όσα και για την ευθεία αξίωση κατά του ασφαλιστή, εφόσον δεν είναι ασυμβίβαστα με την ευθύνη του Επικουρικού Κεφαλαίου.

Τέλος, κατά το άρθρο 25 παρ. 4 του ίδιου Ν 489/1976 από την ημερομηνία που η ασφαλιστική επιχείρηση κηρύσσεται σε κατάσταση πτώχευσης ή ανακαλείται η άδεια λειτουργία της για παράβαση νόμου, το Επικουρικό Κεφάλαιο υπεισέρχεται αυτοδίκαια στο σύνολο των δικαιωμάτων και υποχρεώσεων της ασφαλιστικής επιχείρησης που πηγάζουν από ασφαλιστικές συμβάσεις του κλάδου αστικής ευθύνης από χερσαία αυτοκίνητα οχήματα.

Εκκρεμείς δίκες συνεχίζονται χωρίς άλλο από το Επικουρικό Κεφάλαιο. Εξάλλου, κατά το άρθρο 72 ΚΠολΔ "οι δανειστές έχουν δικαίωμα να ζητήσουν δικαστική προστασία ασκώντας τα δικαιώματα του οφειλέτη τους εφόσον εκείνος δεν τα ασκεί, εκτός αν συνδέονται στενά με το πρόσωπό του". Εξάλλου ο παθών τρίτος σε αυτοκινητικό τροχαίο ατύχημα, όταν η ευθεία αξίωσή του κατά του ασφαλιστή από την ασφαλιστική σύμβαση (άρθρο 10 παρ. 1 ν. 489/1976), που είχε συνάψει ο υπόχρεος σε αποζημίωση, έχει υποπέσει στη διετή παραγραφή (άρθρο 10 παρ. 2 του ίδιου νόμου), μπορεί να ασκήσει κατ' αυτού πλαγιαστικά την αξίωση του ασφαλισμένου από τη σύμβαση ασφάλισης, καθόσον η αξίωση αυτή υπόκειται σε μεγαλύτερη παραγραφή (άρθρα 195 ΕμπΝ και 10 νόμου 2496/1997 από 17-11-1997).

Μάλιστα χωρίς από την ΚΠολΔ 72, ή από άλλη διάταξη του ΚΠολΔ να αποκλείεται η δυνατότητα σώρευσης στο ίδιο δικόγραφο τόσο της ευθείας αξίωσης του ζημιωθέντος τρίτου κατά του υπόχρεου σε αποζημίωση, όσο και της πλαγιαστικής αγωγής κατά του ασφαλιστή, υπάρχει δυνατότητα πλαγιαστικής άσκησης της αξίωσης κατά της ασφαλιστικής εταιρίας με ξεχωριστό δικόγραφο.

Και τούτο διότι πρόκειται για διαφορετική αξίωση που έχει ως βάση τη σύμβαση ασφαλίσεως, πηγή της όμως είναι η αδικοπραξία του ασφαλισμένου. Επειδή όμως με την πλαγιαστική αγωγή ο παθών σε ατύχημα ασκεί τα δικαιώματα του οφειλέτη του (δανειστή σε σχέση με τον ασφαλιστή) εναντίον του υπόχρεου σε αποζημίωση, για να γεννηθεί η αξίωση του ασφαλισμένου κατά του ασφαλιστή προς παροχή από τη σύμβαση ασφαλίσεως θα πρέπει να έχει επιδώσει στον ασφαλισμένο τη σχετική περί αποζημιώσεως αγωγή, διότι από τότε επέρχεται η ασφαλιστική περίπτωση και γεννάται η αξίωση του ασφαλισμένου, ώστε να μπορεί να γίνει λόγος για πλαγιαστική άσκησή της (παραβ.

ΑΠ 277/1999, 728/1985). Ο ενάγων (παθών τρίτος) δανειστής, ζητώντας πλαγιαστικά έννομη προστασία νομιμοποιείται ως μη δικαιούχος διάδικος. Αίτημα της πλαγιαστικής αγωγής είναι η καταδίκη του εναγομένου (ασφαλιστή) να καταβάλει στο δικαιούχο ασφαλισμένο (οφειλέτη του ενάγοντος και δανειστή του εναγομένου). Η δυνατότητα ικανοποίησης του δανειστή από το δικαίωμα του οφειλέτη, όπως και η αδράνεια του οφειλέτη προς ενάσκηση του δικαιώματός του αποτελούν στοιχεία για τη δικαιολόγηση εννόμου συμφέροντος στην άσκηση της σχετικής πλαγιαστικής αγωγής, που βέβαια πρέπει πάντοτε να έχει την απαιτούμενη πληρότητα του περιεχομένου της για να μην απορρίπτεται ως αόριστη (ΑΠ 239/2008, 433/2008, 398/2007).

Στη συγκεκριμένη περίπτωση από την επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων προκύπτουν τα ακόλουθα: Οι αναιρεσείουσες άσκησαν την από 23 Μαϊου 1996 αγωγή τους ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Μυτιλήνης, την οποία απηύθυναν κατά των 1) ΑΑ, 2) της εταιρίας με την επωνυμία ΚΑΠΠΑ-ΝΙ-Κ.Ν. ΑΒΕΕ και 3) κατά της ασφαλιστικής εταιρίας με την επωνυμία "Πανελλαδική ΑΕ".

Οι αναιρεσείουσες-ενάγουσες ιστορούσαν ότι σε αυτοκινητιστικό ατύχημα που συνέβη στις 21 Ιουνίου 1991 στον παραλιακό δρόμο ...-..., από αμελή συμπεριφορά του πρώτου εναγομένου κατά την οδήγηση του με αριθμό κυκλοφορίας ... ΙΧΦ αυτοκινήτου, ιδιοκτησίας της δεύτερης εναγόμενης εταιρίας, η οποία είχε προστήσει τον πρώτο στη οδήγηση του αυτοκινήτου, θανατώθηκε ο γυιός της πρώτης ενάγουσας (ήδη έχει αποβιώσει) και αδελφός της δεύτερης και τρίτης ενάγουσας (αναιρεσείουσες).

Το ανωτέρω ζημιογόνο αυτοκίνητο ήταν ασφαλισμένο για τις προς τρίτους προξενούμενες ζημίες στην τρίτη εναγόμενη ασφαλιστική εταιρία. Οι ενάγουσες ζήτησαν να υποχρεωθούν ο υπαίτιος οδηγός του αυτοκινήτου και η ιδιοκτήτρια αυτού δεύτερη εναγομένη να καταβάλουν σ' αυτούς τα ποσά που αναφέρονται ως χρηματική ικανοποίηση για την ψυχική οδύνη που υπέστησαν από το θάνατο του συγγενικού τους προσώπου.

Ακολούθως στο ίδιο δικόγραφο οι ενάγουσες εκθέτουν ότι, επειδή η ευθεία αγωγή τους κατά της τρίτης εναγόμενης ασφαλιστικής εταιρίας έχει υποπέσει στη διετή παραγραφή, ασκούν εναντίον αυτής πλαγιαστικά την αξίωση της ασφαλισμένης της και ζήτησαν να υποχρεωθεί αυτή να καταβάλει στον πρώτο ή τη δεύτερη εναγομένη τα ποσά που θα επιδικαστούν με την παραδοχή της κύριας αγωγής.

Η εκδίκαση της ένδικης ανωτέρω αγωγής δεν πραγματοποιήθηκε στις 25-10-1996, αλλά αναβλήθηκε, και επειδή εν τω μεταξύ ανακλήθηκε η άδεια της τρίτης εναγόμενης ασφαλιστικής εταιρίας με την Κ3/89/53/23-10-1996 απόφαση του Υπουργού Ανάπτυξης, οι ενάγουσες άσκησαν την από 30-12-1996 ανακοίνωση δίκης και προσεπίκληση σε αναγκαστική παρέμβαση, την οποία απηύθυναν προς το Επικουρικό Κεφάλαιο, στην οποία, αφού ιστορούσαν το γεγονός της ανάκλησης της άδειας της ασφαλιστικής εταιρίας, παραθέτουν το κείμενο της αγωγής που είχαν ασκήσει (κύριας και πλαγιαστικής), και ανακοινώνουν τη δίκη στο Επικουρικό Κεφάλαιο και προσεπικαλούν αυτό να παρέμβει στη συζήτηση της αγωγής και διατυπώνουν αίτημα να υποχρεωθεί αυτό να καταβάλει σ' αυτές τα ποσά που ζητούν για την χρηματική ικανοποίηση λόγω ψυχικής οδύνης.

Το Μονομελές Πρωτοδικείο Μυτιλήνης με την 113/1998 απόφασή του απέρριψε την πλαγιαστική αγωγή των εναγουσών-αναιρεσειουσών ως μη νόμιμη και την προσεπίκληση ως απαράδεκτη. Με την από 27 Μαρτίου 2000 έφεσή τους οι αναιρεσείουσες κατά της πρωτόδικης απόφασης παραπονέθηκαν για την απόρριψη της πλαγιαστικής αγωγής καθώς και της ανακοίνωσης της δίκης και της προσεπίκλησης.

Το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφαση δέχθηκε τα ακόλουθα σχετικά τα ανωτέρω θέματα: "Στην προκείμενη περίπτωση ορθά το πρωτοβάθμιο δικαστήριο απέρριψε ως μη νόμιμες τις πλαγιαστικές αγωγές. Μετά την επικαλούμενη ανάκληση της άδειας λειτουργίας της ασφαλιστικής εταιρίας, στην οποία ήταν ασφαλισμένο το φερόμενο ως ζημιογόνο αυτοκίνητο, στη θέση της υπεισήλθε το Επικουρικό Κεφάλαιο, το οποίο και συνεχίζει τη δίκη.

Το τελευταίο όμως, σύμφωνα με όσα προαναφέρθηκαν, δεν είναι οφειλέτης του φερόμενου ως ζημιώσαντος, ώστε να μπορεί να ασκηθεί εναντίον του η πλαγιαστική αγωγή. Ορθά επίσης απορρίφθηκαν και οι προσεπικλήσεις ως απαράδεκτες". Μετά τις παραδοχές αυτές το Εφετείο απέρριψε την έφεση των αναιρεσειουσών κατά το μέρος που στρεφόταν κατά του αναιρεσίβλητου Επικουρικού Κεφαλαίου.

Με αυτά που δέχθηκε το Εφετείο εσφαλμένα ερμήνευσε και εφάρμοσε τις διατάξεις ουσιαστικού δικαίου που αναφέρονται παραπάνω για τη γέννηση της ευθύνης του Επικουρικού Κεφαλαίου και την υπεισέλευσή του στις υποχρεώσεις της ασφαλιστικής εταιρίας, στην οποία ήταν ασφαλισμένο το φερόμενο ως ζημιογόνο αυτοκίνητο, μετά την ανάκληση της άδειας, Εξάλλου, η πλαγιαστική αγωγή εναντίον της ασφαλιστικής εταιρίας, η οποία ήταν δανείστρια των κυρίως εναγομένων (υπαιτίου οδηγού, ιδιοκτήτριας του αυτοκινήτου) από την ασφαλιστική σύμβαση, το δικαίωμα των οποίων άσκησαν οι ενάγουσες εξαιτίας της παραγραφής της ευθείας αξίωσής τους, περιείχε όλα τα αναγκαία στοιχεία για τη θεμελίωση αυτής.

Το Εφετείο, κατόπιν τούτου, υπέπεσε στην πλημμέλεια από τον αρ. 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ και, συνεπώς, ο πρώτος και ο τρίτος λόγος του κυρίου δικογράφου της αναίρεσης, με τους οποίους αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η ανωτέρω πλημμέλεια είναι βάσιμοι και πρέπει να γίνουν δεκτοί, ενώ παρέλκει η εξέταση των λοιπών λόγων του κυρίου δικογράφου, καθώς και των προσθέτων λόγων.

Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση καθόσον αφορά τις εδώ αναιρεσείουσες και τη διάταξη αυτής που απέρριψε την πλαγιαστική αγωγή κατά του Επικουρικού Κεφαλαίου, και να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση κατά το αναιρούμενο μέρος στο ίδιο Εφετείο Αιγαίου, η συγκρότηση του οποίου από άλλους δικαστές είναι δυνατή (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 69/2001 απόφαση του Εφετείου Αιγαίου κατά το μέρος που αναφέρεται στο σκεπτικό.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση κατά το αναιρούμενο μέρος στο ίδιο Εφετείο Αιγαίου, που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως.

Καταδικάζει το αναιρεσίβλητο στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσειουσών, την οποία ορίζει σε δύο χιλιάδες τριακόσια (2.300) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 28 Μαΐου 2009. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 11 Ιουνίου 2009.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ