1429/2011 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1429 / 2011 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1429/2011

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Ελισάβετ Μουγάκου-Μπρίλλη, Αντιπρόεδρο, Χαράλαμπο Δημάδη, Σπυρίδωνα Μιτσιάλη, Δημήτριο Μαζαράκη και Ερωτόκριτο Καλούδη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 6 Απριλίου 2011, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Μ. Σ. του Π., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Αντώνιο Κασιμάτη.

Του αναιρεσίβλητου: Γ. Λ. του Ν., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Παύλο Τσικούρα.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 26-10-1997 αγωγή του ήδη αναιρεσίβλητου, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Ρόδου. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 26/1999 μη οριστική, 57/2006 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 138/2010 του Εφετείου Δωδεκανήσου. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 14-6-2010 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Ερωτόκριτος Καλούδης ανέγνωσε την από 28-3-2011 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος του αναιρεσίβλητου την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από τις συνδυασμένες διατάξεις των άρθρων 1710 παρ.1, 1712, 1721, 1724, 1738, 1846, 1193, 1195, 1198 και 1199 ΑΚ, συνάγεται ότι η κυριότητα ακινήτου αποκτάται παραγώγως, με κληρονομική διαδοχή, από το θάνατο του κληρονομουμένου, εφόσον ο κληρονόμος αποδεχθεί την κληρονομία με δημόσιο έγγραφο και μεταγράψει την περί αποδοχής δήλωσή του.

Για τη μεταβίβαση, με τον τρόπο αυτό, της κυριότητας του ακινήτου, προϋπόθεση είναι ο αποβιώσας να ήταν κύριος του ακινήτου. Περαιτέρω, από τις διατάξεις των άρθρων 974, 1045, 1051 ΑΚ, συνάγεται, ότι, για την κτήση της κυριότητας ακινήτου με έκταση χρησικτησία, απαιτείται άσκηση νομής επί συνεχή εικοσαετία, με τη δυνατότητα, εκείνου που απέκτησε τη νομή αυτού με καθολική ή ειδική διαδοχή να συνυπολογίσει στο χρόνο της δικής του νομής και το χρόνο νομής του δικαιοπαρόχου του.

Άσκηση νομής προκειμένου για ακίνητο, συνιστούν οι εμφανείς υλικές ενέργειες επάνω σ' αυτό που προσιδιάζουν στη φύση και τον προορισμό του, με τις οποίες εκδηλώνεται η βούληση του νομέα να το εξουσιάζει. Τέλος, κατά την έννοια της διάταξης του άρθρου 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ, η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση όταν στο αιτιολογικό, που συνιστά την ελάσσονα πρόταση του δικανικού συλλογισμού, δεν αναφέρονται καθόλου ή αναφέρονται ανεπαρκώς ή αντιφατικώς τα πραγματικά περιστατικά, στα οποία το δικαστήριο της ουσίας στήριξε την κρίση του επί ζητήματος με ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, και, έτσι, δεν μπορεί να ελεγχθεί αν στη συγκεκριμένη περίπτωση, συνέτρεχαν οι όροι του κανόνα ουσιαστικού δικαίου που εφαρμόστηκε ή δεν συνέτρεχαν οι όροι εκείνου που δεν εφαρμόστηκε.

Στην προκείμενη περίπτωση, το Εφετείο, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφασή του, δέχτηκε τα ακόλουθα: "Ο Γ. Λ. ή Χ., ήταν κύριος ενός ακινήτου που βρίσκεται στη θέση "..." της περιοχής "..." της κτηματικής περιφέρειας ... Καρπάθου, εκτάσεως 12-13 στρεμμάτων περίπου. Εξαιτίας της μορφολογίας του εδάφους το ακίνητο αποτελούνταν από τρία τμήματα και συγκεκριμένα, την πλαούδα (αγριάδα), τμήμα έκτασης 9 στρεμμάτων περίπου, με μεγάλη κλίση, πετρώδες και άγονο, νοτιότερα το διάζιο, μικρός χώρος, και το λακκάκι ή λώρος, πιο νότια, που ήταν το κυρίως αγρόκτημα εκτάσεως τριπλάσιας περίπου του διαζίου.

Ο Γ. Λ. αποβίωσε το έτος 1942 και το έτος 1946, ο υιός του Ν. Λ. (πατέρας και δικαιοπάροχος του ενάγοντος) και η αδελφή του Κ. χήρα Π. Σ. (μητέρα και δικαιοπάροχος του εναγομένου), εκπροσωπώντας και τους υπόλοιπους συγκληρονόμους αδελφούς τους, προέβησαν σε εξώδικη διανομή της πατρικής περιουσίας δυνάμει του από 21-11-1946 ιδιωτικού συμφωνητικού.

Κατά το συμφωνητικό ο Ν. Λ. του Γ. και η Κ. χήρα Π. Σ. ελάμβαναν το ήμισυ ο καθένας από το αμπέλι "εις ...". Συγκεκριμένα η δικαιοπάροχος του εναγομένου έλαβε το λακκάκι και ο δικαιοπάροχος του ενάγοντος το διάζιο και την πλαούλα. Έκτοτε ο τελευταίος καλλιεργούσε το αμπέλι και συνέλεγε τους καρπούς, έβοσκε τα ζώα του στο ακαλλιέργητο και άγονο τμήμα του ακινήτου (πλαούλα), σε γνώση όλων των συγκληρονόμων χωρίς να διαμαρτυρηθούν.

Στη συνέχεια οι ίδιοι αδελφοί προέβησαν δια του από 15-9-1970 ιδιωτικού συμφωνητικού στην τελική διανομή της πατρικής περιουσίας, που δεν διαφοροποιήθηκε από την πρώτη, και ως προς το ως άνω ακίνητο ("χωράφιον εις ...") ο πατέρας και δικαιοπάροχος του ενάγοντος, Ν. Λ. του Γ. έλαβε το διάζιο και την πλαούλα, και η μητέρα και δικαιοπάροχος του εναγομένου Κ.

χήρα Π. Σ., τον κάτω μεγάλο λώρο (λακκάκι). Με το ίδιο συμφωνητικό οι λοιποί συγκληρονόμοι του Γ. Λ. παραιτήθηκαν κάθε δικαιώματος της πατρικής περιουσίας υπέρ του αδελφού τους Ν. Λ. του Γ.. Ο τελευταίος αναχώρησε στην Αμερική το έτος 1970 και το ακίνητο που είχε περιέλθει σ' αυτόν (διάζιο και πλαούλα) επιμελούνταν ο ενάγων καλλιεργώντας με αμπέλι ένα μέρος από το διάζιο (μέσα μέρος) και φρόντιζε και επέβλεπε το υπόλοιπο μέχρι το έτος 1975, οπότε και ο ίδιος αναχώρησε στην Αμερική.

Έκτοτε τούτο καλλιεργούσαν, επέβλεπαν και επιμελούνταν για λογαριασμό του οι γονείς της συζύγου του ενάγοντος, Θ. και Ε. Β.. Ο πατέρας του ενάγοντος αποβίωσε στην Αμερική την 23-10-1976 και με την από 10-9-1975 δημόσια διαθήκη του εγκατέστησε κληρονόμο στο εν λόγω ακίνητο (διάζιο και πλαούλα) τον ενάγοντα, που αποδέχθηκε την κληρονομιά δυνάμει της .../11-3-1997 πράξης αποδοχής κληρονομιάς της συμβολαιογράφου Καρπάθου Χριστίνας Καρύδα - Παπανικήτα, που μεταγράφηκε νόμιμα.

Μετά την επιστροφή του από την Αμερική ο ενάγων εξακολούθησε την καλλιέργεια αμπελιού και επέβλεπε και επιμελούνταν τούτο. Κατά την προαναφερόμενη έκθεση φωτοερμηνείας του δασολόγου - περιβαλλοντολόγου Κ. Π. στις αεροφωτογραφίες 1991, τούτο ήταν οργωμένη έκταση. Έτσι ο ενάγων κατέστη κύριος αυτού δυνάμει κληρονομικής διαδοχής, αλλά και με τα προσόντα της έκτακτης χρησικτησίας εφόσον τόσο ο πατέρας του, όσο και ο ίδιος συνέχισε να νέμεται το ακίνητο, διενεργώντας τις προαναφερόμενες υλικές πράξεις με διάνοια κυρίου.

Στην αποδοχή κληρονομιάς το διάζιο περιγράφεται ως αγρός, στη θέση "..." της περιοχής ... κοινότητας ... Καρπάθου, αποτελούμενος από καλλιεργούμενο τμήμα εκτάσεως 1.500 τ.μ., που συνορεύει βόρεια με πρόσφατα διανοιχθέντα κοινοτικό δρόμο, νότια με ιδιοκτησία Κ. Σ., δυτικά με κοινοτικό δρόμο και ανατολικά με ιδιοκτησία Β.

Π.. Η αρχική έκταση δεν ξεπερνούσε το ένα στρέμμα, αλλά ο ενάγων επέκτεινε τούτο προς την πλαούλα και η έκταση του έφθασε σε 1.517 τ.μ., όπως εμφανίζεται στο τοπογραφικό διάγραμμα του αρχιτέκτονος μηχανικού Γ. Χ., με στοιχεία 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10,11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 1, που συνορεύει βόρεια με αγροτικό δρόμο και ιδιοκτησία Χ., νότια με αγρό ιδιοκτησίας του εναγομένου, ανατολικά με ιδιοκτησία Β.

Π. και δυτικά με κοινοτικό δρόμο. Τούτο που είναι το επίδικο (διάζιο), διακρίνονταν με ξερολιθιά από το λακκάκι, καθόλο το μήκος τους, μικρού ύψους δυτικά προς τη θάλασσα και υψηλότερος ανατολικά, προς την ιδιοκτησία Β. Π., μάλιστα στην ευθεία του υπήρχε και ένας μεγάλος βράχος. Η ύπαρξη του τοίχου αυτού (ξερολιθιά) καθόλο το μήκος των όμορων ακινήτων (διάζιο - λακκάκι) βεβαιώνεται από τους μάρτυρες των διαδίκων, που διαφοροποιούνται στο ύψος αυτού.

Η πλαούλα (αγριάδα) διακρινόταν από το διάζιο διότι ήταν πετρώδες και άγονο τμήμα, με μικρή άγρια βλάστηση και σε μεγαλύτερη και απότομη υψομετρική διαφορά.....Στη συνέχεια προέκυψε ότι το έτερο τμήμα του αρχικού ακινήτου το λακκάκι (κάτω λώρος), που με τα προαναφερόμενα ιδιωτικά συμφωνητικά διανομής περιήλθε στη μητέρα του εναγομένου, Κ.

χήρα Π. Σ., καλλιεργούνταν από αυτή, το επέβλεπε και το επιμελούνταν μέχρι το έτος 1976, οπότε αναχώρησε για την Αμερική. Έκτοτε επιμελούνταν τον αγρό, τον επέβλεπαν, φρόντιζαν τα όρια αυτού, οι αδελφές του εναγομένου Ε. και Α. Σ., αλλά πλέον έπαυσαν να το καλλιεργούν ... Η Κ. Σ. αποβίωσε το 1989 και ο εναγόμενος αποδέχθηκε την κληρονομία, δυνάμει της .../24.9.1992 δήλωσης αποδοχής κληρονομίας του συμβολαιογράφου Ρόδου, Γεωργίου Ροδίτη, που μεταγράφηκε νόμιμα.

Μεταξύ των κληρονομιαίων αναφέρεται το ακίνητο αυτό (λακκάκι), ως οικόπεδο, στον οικισμό ... της κτηματικής περιφέρειας ... της νήσου Καρπάθου, έκτασης 2.789,76 τ.μ, που εικονίζεται στο τοπογραφικό διάγραμμα του αρχιτέκτονα μηχανικού Μ. Φ., που προσαρτάται στο συμβόλαιο. Από το έτος 1992 ο εναγόμενος προετοίμαζε την κατασκευή ξενοδοχειακής μονάδας στο ακίνητο και κατέθεσε στην αρμόδια υπηρεσία τον παραπάνω τίτλο και το σχεδιάγραμμα για την έκδοση οικοδομικής άδειας.

Το έτος 1996 άρχισαν εκσκαφτικές εργασίες στο ακίνητο για την ανέγερση ξενοδοχειακού συγκροτήματος. Κατά τα διάρκεια των εκσκαφών καταλήφθηκε το ακίνητο του ενάγοντος (διάζιο), χαμήλωσε το επίπεδο αυτής προς το "λακκάκι" και ο διαχωριστικός τοίχος, ξερολιθιά, εξαλείφθηκε. Έκτοτε ο εναγόμενος κατέχει το ως άνω ακίνητο που ανήκει στον ενάγοντα (διάζιο), ενοποιημένο με το ίδιο ακίνητο (λακκάκι), όπου ήδη προέβη σε ανέγερση ξενοδοχειακής μονάδας".

Με βάση τις παραδοχές αυτές, το Εφετείο κατέληξε στην κρίση, ότι αποκλειστικός κύριος του επίδικου ακινήτου, εμβαδού 1.517,50 τ.μ., όπως, κατά τα άνω, εμφανίζεται στο τοπογραφικό διάγραμμα του αρχιτέκτονα μηχανικού Γ. Χ. με τα ως άνω αριθμητικά στοιχεία και συνορεύει βόρεια με αγροτικό δρόμο και ιδιοκτησία Χ., νότια με αγρό ιδιοκτησίας του εναγομένου, ανατολικά με ιδιοκτησία Β.

Π. και δυτικά με κοινοτικό δρόμο, είναι ο ενάγων και ότι - αφού ο εναγόμενος το έτος 1996 [κατά τις εκσκαφές για την ανέγερση ξενοδοχειακής μονάδας στο συνεχόμενο ακίνητό του (λακκάκι)] το κατέλαβε και έκτοτε αρνείται να το αποδώσει - η αγωγή είναι βάσιμη από ουσιαστική άποψη και πρέπει να γίνει δεκτή και να αναγνωρισθεί ο ενάγων κύριος του επίδικου ακινήτου, 1.517,50 τ.μ.

και να υποχρεωθεί ο εναγόμενος να του το αποδώσει. Έκρινε, δηλαδή, το Εφετείο, ότι ο ήδη αναιρεσίβλητος (ενάγων) απέκτησε την κυριότητα του επίδικου ακινήτου με τον επικαλούμενο στην αγωγή παράγωγο τρόπο, ήτοι με κληρονομική διαδοχή του αποβιώσαντος την 23.10.1976 πατέρα του (ο οποίος, κατά τα άνω, τον εγκατέστησε κληρονόμο του στο μεγαλύτερο, ως άνω, ακίνητο - διάζιο και πραούλα - και επομένως και στο επίδικο των 1.517,50 τ.μ.

με τη δημόσια, ως άνω, από 10.9.1975 διαθήκη τους, την κληρονομία του οποίου - όντας ήδη του πατέρα του κυρίου με έκτακτη χρησικτησία, ως νεμηθέντα το εν λόγω ακίνητο από το έτος 1946 μέχρι το θάνατό του, την 23.10.1976, ήτοι επί χρονικό διάστημα μεγαλύτερο της εικοσαετίας (ΑΚ 1045) - αποδέχτηκε και μετέγραψε την περί αποδοχής της κληρονομίας αυτής συμβολαιογραφική ως άνω πράξη (άρθρα 1710 παρ.1, 1712, 1724, 1846, 1193, 1195, 1998 και 1199 ΑΚ), και, πάντως, με έκτακτη χρησικτησία - που επικαλείται στην αγωγή επικουρικά -, ως νεμηθείς στη συνέχεια και ο ίδιος - ενάγων - το επίδικο ακίνητο μέχρι το 1996, που καταλήφτηκε από τον εναγόμενο, ήτοι - με συνυπολογισμό του δικού του χρόνου χρησικτησίας στο χρόνο χρησικτησίας του δικαιοπαρόχου πατέρα του - επί χρονικό διάστημα μεγαλύτερο της εικοσαετίας (ΑΚ 1045 και 1051).

Ακολούθως, το Εφετείο έκανε δεκτή την έφεση του ήδη αναιρεσιβλήτου κατά της απόφασης του πρωτοβάθμιου Δικαστηρίου, το οποίο είχε εκφέρει αντίθετη κρίση, και, αφού εξαφάνισε την απόφαση του πρωτοβάθμιου Δικαστηρίου, έκανε, εν τέλει, δεκτή την περί διεκδικήσεως του επίδικου ακινήτου αγωγή του ήδη αναιρεσιβλήτου.

Με βάση αυτά που δέχτηκε και, έτσι, που έκρινε το Εφετείο, δεν στέρησε την απόφασή του από τη νόμιμη βάση της, αφού ως προς τα ουσιώδη ζητήματα του παράγωγου τρόπου, με τον οποίο ο αναιρεσίβλητος (ενάγων) έγινε κύριος του επίδικου ακινήτου και αποτελούσε την (κύρια) βάση της αγωγής του, αλλά και ως έκτακτης χρησικτησίας, που αποτελούσε την επικουρική βάση αυτής (αγωγής), διέλαβε στην απόφαση σαφείς, πλήρεις και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες, οι οποίες επιτρέπουν τον αναιρετικό έλεγχο για την ορθή εφαρμογή των διατάξεων που αναφέρθηκαν, δεδομένου μάλιστα, ότι δεν υπάρχει αντίφαση από την αναφορά στην προσβαλλομένη, ότι "έτσι, ο ενάγων κατέστη κύριος αυτού -επιδίκου- δυνάμει κληρονομικής διαδοχής, αλλά και με τα προσόντα της έκτακτης χρησικτησίας", αφού, κατά τα προεκτιθέμενα, στην προσβαλλόμενη απόφαση εκτίθενται με σαφήνεια τα περιστατικά που το Εφετείο δέχτηκε και στήριξε την κρίση του για την παραδοχή της αγωγής κατά την κύρια βάση της, δηλαδή της κληρονομικής διαδοχής, και επικουρικά κατά την επικουρική βάση της, δηλαδή της έκτακτης χρησικτησίας.

Συνεπώς, ο μοναδικός λόγος της αναίρεσης, από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, με τον οποίο υποστηρίζονται τα αντίθετα, πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 14.6.2010 αίτηση του Μ. Σ. του Π. για αναίρεση της 138/2010 απόφασης του Εφετείου Δωδεκανήσου.

Καταδικάζει τον αναιρεσείοντα στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσιβλήτου, τα οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων επτακοσίων (2.700) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 30 Ιουνίου 2011.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 21 Σεπτεμβρίου 2011.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ