Supreme Court allows appeal against traffic accident verdict due to insufficient reasoning on fault and causation.

Απόφαση 1428 / 2010 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Αριθμός 1428/2010

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Διονύσιο Γιαννακόπουλο, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Ελευθέριο Μάλλιο, Γεωργία Λαλούση, Ευτύχιο Παλαιοκαστρίτη και Σοφία Καραχάλιου, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 19 Μαρτίου 2010, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1) Χ1, κατοίκου ..., 2) Ομόρρυθμης Εταιρείας με την επωνυμία "ΑΦΟΙ Χ ΚΑΙ ΣΙΑ Ο.Ε.", ως διαδόχου και υπεισελθούσας στα δικαιώματα και υποχρεώσεις της εταιρείας με την επωνυμία "Χ1 ΚΑΙ Χ3 Ο.Ε. " που εδρεύει στο ... και εκπροσωπείται νόμιμα, 3) Χ3, 4) Χ4, κατοίκων ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Γεώργιο Τασσόπουλο και δεν κατέθεσαν προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Ανώνυμης Εταιρίας Γενικών Ασφαλίσεων με την επωνυμία "ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΙ ΜΙΝΕΤΤΑ Α.Ε.", που εδρεύει στην ... και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ευθύμιο Καραΐσκο με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις, 2) Ψ2 χήρας Κ, 3) Ψ3, 4) Ψ4, 5) Ψ5, 6) Ψ6, 7) Ψ7 χήρας Ψ3, 8) Ψ8 συζύγου Ζ, κατοίκων ..., 9) .... συζύγου Γ, το γένος Ψ3, κατοίκου ..., 10) Ψ10, 11) Ψ11, κατοίκων ..., 12) Ψ12 συζύγου Τ, το γένος Ψ3, κατοίκου ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Χαράλαμπο Μερίκα και κατέθεσαν προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με τις από 25/10/2004 και 11/11/2004 αγωγές των υπό στοιχεία 2-12 ήδη αναιρεσιβλήτων και τις από 29/3/2005 παρεμπίπτουσες αγωγές της 1ης των ως άνω ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκαν στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών και συνεκδικάστηκαν. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 1313/2006 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 1521/2007 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 4/7/2009 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Ευτύχιος Παλαιοκαστρίτης ανέγνωσε την από 11/5/2010 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή των πρώτου και τρίτου λόγων της αναίρεσης από το άρθρο 559 αριθμό 19 ΚΠολΔ και την απόρριψη των υπολοίπων.

Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος των παραστάντων αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Οι αντίθετες από 4-7-2009 και 17-11-2008 αιτήσεις αναιρέσεως κατά της υπ' αριθ. 1521/2007 οριστικής αποφάσεως του Εφετείου Αθηνών πρέπει να συνεκδικαστούν κατά τα άρθρα 246 και 573 Κ.Πολ.Δ., αφού έτσι διευκολύνεται η διεξαγωγή της δίκης και επέρχεται μείωση των εξόδων.

Από τις διατάξεις των άρθρων 297, 298, 300, 330 και 914 ΑΚ συνάγεται, ότι προϋπόθεση της ευθύνης για αποζημίωση από αδικοπραξία είναι η υπαιτιότητα του υπόχρεου, η οποία υπάρχει και στην περίπτωση της αμέλειας, δηλαδή όταν δεν καταβάλλεται η επιμέλεια που απαιτείται στις συναλλαγές, η παράνομη συμπεριφορά του υπόχρεου σε αποζημίωση έναντι εκείνου που ζημιώθηκε και η ύπαρξη αιτιώδους συνάφειας μεταξύ της παράνομης συμπεριφοράς και της ζημίας. Η παράνομη συμπεριφορά ως όρος της αδικοπραξίας μπορεί να συνίσταται όχι μόνο σε θετική πράξη, αλλά και σε παράλειψη, εφόσον στην τελευταία αυτή περίπτωση εκείνος που υπέπεσε στην παράλειψη ήταν υποχρεωμένος σε πράξη από το νόμο ή τη δικαιοπραξία, είτε από την καλή πίστη, κατά την κρατούσα κοινωνική αντίληψη.

Αιτιώδης δε συνάφεια υπάρχει, όταν η πράξη ή η παράλειψη του ευθυνόμενου προσώπου, ήταν κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας ικανή και μπορούσε αντικειμενικά να επιφέρει κατά τη συνηθισμένη και κανονική πορεία των πραγμάτων, το επιζήμιο αποτέλεσμα. Η κρίση του δικαστηρίου της ουσίας, ότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχθηκε ως αποδειχθέντα θεμελιώνουν υπαιτιότητα και επιτρέπουν το συμπέρασμα να θεωρηθεί κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας ορισμένο γεγονός ως πρόσφορη αιτία της ζημίας υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου γιατί είναι κρίση νομική, αναγόμενη στην ορθή ή μη υπαγωγή από το δικαστήριο της ουσίας των διδαγμάτων της κοινής πείρας στις αόριστες νομικές έννοιες της υπαιτιότητας και της αιτιώδους συνάφειας.

Τα πιο πάνω έχουν εφαρμογή και στην περίπτωση του άρθρου 10 του ν. ΓΠΝ/1991, ως προς την υπαιτιότητα των οδηγών των συγκρουσθέντων αυτοκινήτων, κατά το οποίο είναι εφαρμοστέα η διάταξη του άρθρου 914 ΑΚ Τέλος, η παράβαση διατάξεων του ΚΟΚ δεν θεμελιώνει αυτή καθεαυτή υπαιτιότητα στην επέλευση αυτοκινητικού ατυχήματος, αποτελεί όμως στοιχείο, η στάθμιση του οποίου από το δικαστήριο της ουσίας θα κριθεί σε σχέση με την ύπαρξη αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ της συγκεκριμένης πράξης και του επελθόντος αποτελέσματος.

Περαιτέρω, κατά την έννοια της διάταξης του άρθρου 559 αρ. 19 ΚΠολΔ, λόγος αναίρεσης για έλλειψη νόμιμης βάσης της απόφασης ιδρύεται, όταν δεν προκύπτουν σαφώς από το αιτιολογικό της τα περιστατικά που συγκροτούν το πραγματικό του κανόνα ουσιαστικού δικαίου ο οποίος εφαρμόστηκε (υπαγωγικός συλλογισμός), ώστε καθίσταται ανέφικτος ο αναιρετικός έλεγχος της ορθής ή μη εφαρμογής της διάταξης, καθώς και όταν η απόφαση έχει ελλιπείς ή αντιφατικές αιτιολογίες στο νομικό χαρακτηρισμό των πραγματικών περιστατικών, τα οποία έγιναν δεκτά και έχουν ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης.

Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση του δέχτηκε τα εξής κρίσιμα πραγματικά περιστατικά: Την 15-10-2003 και περί ώρα 15.25 ο συγγενής των κυρίως εναγόντων, Κ, οδηγώντας τον υπ' αριθμ. ΑΛ 2324 γεωργικό ελκυστήρα, έβαινε με πολύ μικρή ταχύτητα στην Ε.Ο...., με κατεύθυνση προς ....

Στο σημείο του ατυχήματος, η ως άνω Ε.Ο. είναι ευθεία, διπλής κατευθύνσεως, χωρίζεται στο μέσον με διπλή διαχωριστική γραμμή, πλην του τμήματος που επιτρέπει την είσοδο σε ανώνυμη πάροδο, που βρίσκεται στο ρεύμα πορείας προς ... και έχει συνολικό πλάτος οδοστρώματος 6,70 μ., με μία λωρίδα κυκλοφορίας ανά κατεύθυνση.

Η κατάσταση της οδού ήταν ξηρά, η κυκλοφορία των οχημάτων κανονική, η ορατότητα δεν περιοριζόταν και ο καιρός ήταν καλός. Το ανώτατο επιτρεπόμενο όριο ταχύτητας ήταν 50 χλμ. την ώρα, λόγω κατοικημένης περιοχής. Κατά τον ίδιο χρόνο, ο 1ος των εναγομένων, οδηγώντας το υπ' αριθμ. ... ΙΧΦ (αγροτικό) αυτοκίνητο, της ιδιοκτησίας της 2ας εναγομένης Ο.Ε., της οποίας οι 3ος και 4ος των εναγομένων ήταν ομόρρυθμοι εταίροι, το οποίο ήταν ασφαλισμένο για την έναντι τρίτων αστική του ευθύνη στην 5η εναγομένη -ασφαλιστική εταιρεία, έβαινε μ' αυτό επί της ιδίας Ε.Ο., με την ίδια κατεύθυνση προς ....

Ο 1ος εναγόμενος έχοντας αναπτύξει μεγάλη ταχύτητα περίπου 100 χλμ. την ώρα, κατά πολύ υπερβαίνουσα την ως άνω ανωτάτη επιτρεπομένη, επιχείρησε να προσπεράσει από αριστερά τον γεωργικό ελκυστήρα, εισερχόμενος μάλιστα και στο αντίθετο ρεύμα της οδού, παρότι τούτο απαγορευόταν, διότι υπήρχε διπλή διαχωριστική γραμμή στο οδόστρωμα.

Όμως, κατ' εκείνη την στιγμή, ο Κ, έχοντας πρόθεση να στρίψει αριστερά για να εισέλθει στην ανώνυμη πάροδο, αν και τούτο απαγορευόταν, διότι υπήρχε διαχωριστική γραμμή στο οδόστρωμα (βλ. σχεδιάγραμμα Τροχαίας), χωρίς να ανάψει το αριστερό φλας του γεωργικού ελκυστήρα, διότι δεν λειτουργούσε, άρχισε να καταλαμβάνει μικρό μέρος του αντιθέτου ρεύματος κυκλοφορίας (περίπου 0,40 μ.) για να πραγματοποιήσει την αριστερή στροφή, με συνέπεια να αποκλείσει την πορεία του διενεργουντος προσπέραση οχήματος του Ιου εναγομένου, ο οποίος τροχοπέδησε, αλλά δεν κατάφερε να αποφύγει την σύγκρουση με τον γεωργικό ελκυστήρα, λόγω της μεγάλης ταχύτητας που είχε αναπτύξει, και της κακής κατάστασης του συστήματος πέδησης του οχήματος του, με αποτέλεσμα να προσκρούσει με το εμπρόσθιο δεξιό τμήμα του αγροτικού οχήματος στον οπίσθιο τροχό του γεωργικού ελκυστήρα, να ωθηθεί ο τελευταίος προς τα δεξιά, να επιπέσει σε σταθμευμένο όχημα στα δεξιά της Ε.Ο.

και να ανατραπεί τελικά και να τραυματιστεί θανάσιμα ο οδηγός του ελκυστήρα Κ, ο οποίος υπέστη βαρύτατη κρανιοεγκεφαλική κάκωση και κάταγμα κρανίου και επήλθε ο ακαριαίος θάνατος του. Με δεδομένες τις πιο πάνω συνθήκες του ατυχήματος, τούτο οφείλεται στην συνυπαιτιότητα και των δύο οδηγών των ως άνω οχημάτων, κατά 50% εκάστου τούτων.

Ειδικότερα, ο 1ος εναγόμενος από έλλειψη της προσοχής την οποία όφειλε και μπορούσε να καταβάλει ως μέσος συνετός οδηγός, οδηγούσε με υπερβολική ταχύτητα, την οποία δεν μείωσε παρά την ύπαρξη της ρυθμιστικής πινακίδας Ρ-32, παραβίασε την διπλή διαχωριστική γραμμή του οδοστρώματος για να διενεργήσει την υπέρβαση του προπορευόμενου γεωργικού ελκυστήρα, καίτοι τούτο απαγορευόταν και επιπλέον οδηγούσε υπό την επίδραση οινοπνεύματος καθ' όσον με την αεριοχρωματογραφική μέθοδο ανιχνεύτηκε ποσοστό οινοπνεύματος 0,72%ο ανά λίτρο αίματος, γεγονός που τον οδήγησε να επιχειρήσει να προσπεράσει από αριστερά τον ελκυστήρα, χωρίς προηγουμένως να βεβαιωθεί ότι μπορούσε να πράξει τούτο, χωρίς κίνδυνο, με την προσοχή του εξασθενημένη και με υπερεκτίμηση των ικανοτήτων του, λόγω της επίδρασης του οινοπνεύματος.

Αλλά, και ο θανών είναι συνυπαίτιος κατά το ρηθέν ποσοστό, διότι από έλλειψη της προσοχής, την οποία όφειλε και μπορούσε να καταβάλει ως μέσος συνετός οδηγός, επεχείρησε να στρίψει αριστερά για να εισέλθει σε ανώνυμη πάροδο, αν και τούτο απαγορευόταν, διότι υπήρχε διπλή διαχωριστική γραμμή στο οδόστρωμα, στο σημείο εκείνο, και μάλιστα χωρίς να ανάψει το αριστερό του φλας, για να προειδοποιήσει τα ακολουθούντα οχήματα και άρχισε να καταλαμβάνει ανεπίτρεπτα περίπου 0,40 μ.

του αντιθέτου ρεύματος κυκλοφορίας για να πραγματοποιήσει την αριστερή στροφή του, με συνέπεια να αποκλείσει ανεπίτρεπτα την πορεία του διενεργούντος προσπέραση οχήματος του 1ου εναγομένου, ο οποίος δεν κατάφερε να αποφύγει την σύγκρουση παρά την τροχοπέδηση που έκανε, με μήκος 17,75 μ.

Με τις παραδοχές αυτές το Εφετείο διέλαβε στην απόφαση του ελλιπείς αιτιολογίες, σχετικά με τις συνθήκες του ατυχήματος και ειδικότερα αναφορικά με την υπαίτια συμπεριφορά των οδηγών των συγκρουσθέντων οχημάτων καθώς και την ύπαρξη ή όχι αιτιώδους συνάφειας μεταξύ της υπαίτιας συμπεριφοράς καθενός από τους εν λόγω οδηγούς και του ζημιογόνου αποτελέσματος, έτσι ώστε να καθίσταται ανέφικτος ο έλεγχος ως προς την ορθότητα ή μη της εφαρμογής των προαναφερθέντων κανόνων ουσιαστικού δικαίου ήτοι ως προς τη σωστή ή μη εξειδίκευση των αόριστων νομικών εννοιών της υπαιτιότητας και της αιτιώδους συνάφειας.

Και τούτο διότι δεν προσδιορίζεται α) η απόσταση στην οποία βρισκόταν το οδηγούμενο από τον πρώτο των αναιρεσειόντων (στην από 4-7-2009 αίτηση) ΙΧΦ αυτοκίνητο από το γεωργικό ελκυστήρα, όταν ο οδηγός του τελευταίου άρχισε να καταλαμβάνει μέρος του αντίθετου ρεύματος κυκλοφορίας, β) σε ποιο σημείο του δικού του ρεύματος κυκλοφορίας βρισκόταν ο γεωργικός ελκυστήρας, όταν ο οδηγός του άρχισε να προβαίνει στην προαναφερθείσα ενέργεια και ποια ήταν η ταχύτητα του, γ) ποια ήταν η θέση του γεωργικού ελκυστήρα στο ρεύμα κυκλοφορίας του, όταν ο οδηγός του ΙΧΦ αυτοκινήτου άρχισε την υπέρβαση αυτού και δ) σε ποιον από τους δύο οπίσθιους τροχούς του γεωργικού ελκυστήρα προσέκρουσε το ΙΧΦ αυτοκίνητο.

Επομένως, ο από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ. λόγος αναιρέσεως κάθε μιας από τις συνεκδικαζόμενες αιτήσεις αναιρέσεως, με τον οποίο αποδίδονται στο Εφετείο οι σχετικές πλημμέλειες, είναι βάσιμος και πρέπει να γίνει δεκτός. Έτσι, πρέπει οι εν λόγω αιτήσεις να γίνουν δεκτές και, ενόψει του ότι το κεφάλαιο της προσβαλλόμενης αποφάσεως, που αναφέρεται στην υπαιτιότητα, συνέχεται αναγκαίως με εκείνο της παρεμπίπτουσας αγωγής της πρώτης των αναιρεσιβλήτων (στην από 4-7-2009 αίτηση) ασφαλιστικής εταιρείας "ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΙ ΜΙΝΕΤΤΑ ΑΕ", αφού η ευδοκίμηση της αγωγής αυτής εξαρτάται από την ύπαρξη ή μη υπαιτιότητας του πρώτου των αναιρεσειόντων, οδηγού του ΙΧΦ αυτοκινήτου στην πρόκληση του ατυχήματος και κατ' επέκταση από την παραδοχή ή μη της εναντίον του αγωγής των λοιπών αναιρεσιβλήτων, να αναιρεθεί στο σύνολο της η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο, που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές ( άρθρο 580 παρ. 3 Κ.Πολ.Δ.).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Συνεκδικάζει τις κρινόμενες αιτήσεις αναιρέσεως.

Αναιρεί την υπ' αριθ. 1521/2007 απόφαση του Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές. Και

Καταδικάζει α) τους αναιρεσίβλητους στην από 4-7-2009 αίτηση αναιρέσεως, στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων, τα οποία ορίζει σε τρείς χιλιάδες (3.000) ευρώ και β) τους αναιρεσίβλητους στην από 17-11-2008 αίτηση αναιρέσεως, στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειοόντων, τα οποία ορίζει επίσης, σε τρεις χιλιάδες (3000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 17 Ιουνίου 2010.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του στις 30 Σεπτεμβρίου 2010.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ