Supreme Court remands appeal for retrial due to appellate court's failure to justify application of insurance liability exclusion clauses.

Απόφαση 1426 / 2010 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Αριθμός 1426/2010

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Σπυρίδωνα Ζιάκα, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη (κωλυομένου του Αντιπροέδρου του Αρείου Πάγου Διονυσίου Γιαννακόπουλου), , Ελευθέριο Μάλλιο, Γεωργία Λαλούση, Ευτύχιο Παλαιοκαστρίτη και Βασιλική Θάνου - Χριστοφίλου, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 14 Μαΐου 2010, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1) Χ1, 2) Χ2, κατοίκων ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Ανδρέα Τσώκο με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσαν προτάσεις.

Της αναιρεσιβλήτου: Ανώνυμης Ασφαλιστικής Εταιρίας με την επωνυμία "ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΑΣΦΑΛΕΙΕΣ ΜΙΝΕΤΤΑ ΑΕΓΑ", που εδρεύει στην ... και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ευθύμιο Καραΐσκο με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 17/10/2003 αγωγή των ήδη αναιρεσειόντων, τις από 28/2/2005 παρεμπίπτουσες αγωγές της ήδη αναιρεσιβλήτου και τις από 30/5/2003 και 18/11/2002004 αγωγές προσώπων που δεν είναι διάδικοι στην παρούσα δίκη, που κατατέθηκαν στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών και συνεκδικάστηκαν. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 4766/2005 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 3879//2008 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 18/7/2009 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Βασιλική Θάνου - Χριστοφίλου ανέγνωσε την από 6/4/2010 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε να γίνει δεκτός ο πρώτος λόγος της αίτησης, για αναίρεση της υπ' αριθμό 3879//2008 αποφάσεως του Εφετείου Αθηνών.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Εάν οι περιεχόμενοι στη διάταξη του άρθ.25 της Υπουργική απόφασης Κ4/585/5-4-1978 απαλλακτικές ρήτρες υπέρ του ασφαλιστή, περί αποκλεισμού της ευθύνης του, στις αναφερόμενες στη διάταξη αυτή περιπτώσεις, μεταξύ των οποίων και η περίπτωση της παραγρ.8, όταν ο υπαίτιος οδηγός τελεί υπό την επίδραση οινοπνεύματος ή άλλων τοξικών ουσιών συμπεριληφθούν, ως συμβατικοί όροι, στην ασφαλιστική σύμβαση, τότε ο ασφαλιστής αν και δεν απαλλάσσεται από την υποχρέωση να αποζημιώσει τον ζημιωθέντα τρίτο, έχει δικαίωμα αναγωγής, κατά του ασφαλισμένου, για να ζητήσει ό,τι κατέβαλε, ως αποζημίωση, προς ικανοποίηση του τρίτου παθόντα, διότι, στην περίπτωση αυτή, οι ως άνω απαλλακτικές ρήτρες αποκτούν συμβατική ισχύ.

Περαιτέρω, το περιεχόμενο των ως άνω απαλλακτικών όρων, των διαλαμβανομένων στην ως άνω υπουργική απόφαση είναι δεσμευτικό για τα συμβαλλόμενα μέρη, εφόσον αυτοί τους αποδέχθηκαν, έστω και εάν το ασφαλιστήριο δεν υπογράφηκε από τον αντισυμβαλλόμενο-ασφαλισμένο, καθόσον η εκ μέρους του αποδοχή μπορεί να εκδηλώνεται και σιωπηρά, είτε με την καταβολή των ασφαλίστρων, είτε με την παραλαβή του ασφαλιστηρίου συμβολαίου ή με τη χρήση του ασφαλιστηρίου ή την τοποθέτηση στο παρμπρίζ του αυτοκινήτου, του χορηγηθέντος σ' αυτόν σήματος ή της βεβαιώσεως της ασφάλισης, ή με την υποβολή δήλωσης ατυχήματος προς τον ασφαλιστή ή όταν στηρίζει τις αξιώσεις του στο ασφαλιστήριο και επικαλείται και προσκομίζει αυτό στο δικαστήριο ή όταν υπέβαλε στον ασφαλιστή δήλωση του ατυχήματος.

Εφόσον, με την αποδοχή του ασφαλιστηρίου συμβολαίου, κατά τον ανωτέρω τρόπο, δημιουργείται δέσμευση του ασφαλισμένου, από τους συμπεριλαμβανό-μενους σ' αυτό όρους απαλλαγής του ασφαλιστή και ειδικότερα από τον συμπεριλαμβανόμενο ως άνω όρο της περίπτωσης 8 του άρθρου 25 της Κ4/585/1978 Α. Υ. Ε, που συντρέχει όταν ο υπαίτιος οδηγός τελεί υπό την επίδραση οινοπνεύματος ή άλλων τοξικών ουσιών, δικαιούται ο ασφαλιστής να αξιώσει από τον ασφαλισμένο, να του καταβάλει κάθε ποσό, το οποίο αυτός θα καταβάλει ως αποζημίωση από το τροχαίο ατύχημα, στον ζημιωθέντα τρίτο.

Παθητικά υποκείμενα του δικαιώματος αναγωγής του ασφαλιστή, όταν συντρέχει περίπτωση αποκλεισμού της ευθύνης του τελευταίου, είναι ο υπαίτιος οδηγός, ο αντισυμβαλλόμενος, ανεξάρτητα εάν έχει ή όχι παράλληλα και την ιδιότητα του ασφαλισμένου, δηλαδή του κυρίου, κατόχου ή οδηγού του ζημιογόνου αυτοκινήτου και ο ασφαλισμένος, δηλαδή ο κύριος ή κάτοχος του αυτοκινήτου, έστω και εάν δεν οδηγεί το ασφαλισμένο αυτοκίνητο.

Κάθε ένα από τα ως άνω πρόσωπα ευθύνεται αυτοτελώς, υπάρχει δηλαδή παράλληλη και εις ολόκληρον υποχρέωση ενός εκάστου των ως άνω υπόχρεων προσώπων, έναντι του ασφαλιστή. Οι ως άνω περιπτώσεις αποκλεισμού της ευθύνης του ασφαλιστή και εξαίρεσης αυτού από την ασφαλιστική κάλυψη, μεταξύ των οποίων και η περίπτωση οδήγησης υπό την επήρεια οινοπνεύματος, αποτελούν στην πραγματικότητα καλυμμένο ασφαλιστικό βάρος, το οποίο όπως προαναφέρθηκε, απευθύνεται και αφορά κάθε ασφαλιζόμενο πρόσωπο, δηλαδή όχι μόνο τον οδηγό, αλλά και τον ιδιοκτήτη ή κάτοχο του οχήματος, όταν οι τελευταίοι είναι πρόσωπα διαφορετικά από τον οδηγό και κατά των οποίων δικαιούται κατ' αρχήν ο ασφαλιστής να ασκήσει αναγωγή, επικαλούμενος τη συνδρομή των προϋποθέσεων του νόμου δηλαδή τα τυπικά στοιχεία του τροχαίου ατυχήματος, την κατάρτιση της ασφαλιστικής σύμβασης, στην οποία συμπεριελήφθη και ο απαλλακτικός όρος, είτε ευθέως είτε δια παραπομπής στην Υπουργική Απόφαση Κ4/585/1978 ή στο αντίστοιχο ΦΕΚ, την αποδοχή του ασφαλιστηρίου από τον ασφαλισμένο, έστω και σιωπηρά και τη συνδρομή των περιστατικών του απαλλακτικού όρου (π.χ.

οδήγηση υπό την επήρεια οινοπνεύματος). Εξάλλου, ο από το αρθ. 559 αριθμ. 19 λόγος αναίρεσης, για έλλειψη νόμιμης βάσης της απόφασης, ιδρύεται όταν δεν προκύπτουν σαφώς από το αιτιολογικό της απόφασης, τα περιστατικά που είναι αναγκαία, για την κρίση, στη συγκεκριμένη περίπτωση, περί της συνδρομής των όρων και προϋποθέσεων, για την εφαρμογή της εφαρμοσθείσας διάταξης, ή της μη συνδρομής των όρων αυτών, που αποκλείουν την εφαρμογή της, όπως, επίσης και όταν η απόφαση έχει ελλειπείς ή αντιφατικές αιτιολογίες, σε ότι αφορά το νομικό χαρακτηρισμό των πραγματικών περιστατικών, που έγιναν δεκτά και ασκούν ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης.

Ανεπάρκεια και ασάφεια αιτιολογιών υπάρχει όταν από το αιτιολογικό δεν προκύπτουν τα πραγματικά περιστατικά, που είναι αναγκαία για τη δικαιολόγηση της εφαρμοσθείσας διάταξης ουσιαστικού δικαίου, καθιστώντας έτσι ανέφικτο τον αναιρετικό έλεγχο. Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο, συνεκδικάζοντας την έφεση την ασκηθείσα από τους ενάγοντες - εναγομένους - νυν αναιρεσείοντες και τις αντίθετες εφέσεις, τις ασκηθείσες από τους λοιπούς διαδίκους της πρωτοδίκου δίκης (οι οποίοι δεν είναι διάδικοι στην παρούσα - αναιρετική - δίκη), καθώς και την παρεμπίπτουσα (εξ αναγωγής) αγωγή της νυν αναιρεσίβλητης ασφαλιστικής εταιρείας, δέχθηκε τα εξής, ως προς τις συνθήκες του τροχαίου ατυχήματος και ως προς την υπαιτιότητα των οδηγών των εμπλακέντων σαυτό οχημάτων: "Την 25-3-2003 και ώρα 07.10 ο ενάγων - εναγόμενος Χ2, οδηγώντας το με αριθμό κυκλοφορίας ...

ΙΧΕ αυτοκίνητο ιδιοκτησίας της ενάγουσας - εναγομένης (μητέρας του) Χ1, το οποίο ήταν ασφαλισμένο για τις προς τρίτους προκαλούμενες, από την κυκλοφορία του, ζημίες στην εναγομένη - παρεμπιπτόντως ενάγουσα ασφαλιστική εταιρεία με την επωνυμία "ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ - ΑΣΦΑΛΕΙΕΣ ΜΙΝΕΤΤΑ Α. Ε. Γ. Α." εκινείτο με μεγάλη, μη εξακριβωθείσα, επακριβώς, ταχύτητα επί της Λεωφόρου, ..., στον ... (με κατεύθυνση προς ...).

Όταν πλησίαζε στη συμβολή της πιο πάνω Λεωφόρου με την οδό ... από ανεπιτηδειότητα περί την οδήγηση και λόγω της αυξημένης ταχύτητας με την οποία εκινείτο τελών και υπό την επήρεια οινοπνεύματος (σε ποσοστό 0,82 γραμ. ανά 1000 κ. εκ. αίματος) δεν ανέκοψε την ταχύτητα του οχήματος του αλλά συνέχισε να κινείται, με την ίδια ταχύτητα, με αποτέλεσμα να επιπέσει με σφοδρότητα στο οπίσθιο μέρος του ΙΧΦ του, Κ, το οποίο, ήταν ακινητοποιημένο προ του φωτεινού σηματοδότη που έδειχνε ερυθρό φως.

Η σύγκρουση ήταν ιδιαίτερα σφοδρή με αποτέλεσμα το μεν αυτοκίνητο του τελευταίου να εκτραπεί και να επιπέσει στο δεξιά της Λεωφόρου, κανονικά σταθμευμένο, ΙΧΕ αυτοκίνητο των εναγομένων Σ1 και Σ2 με αριθμό κυκλοφορίας ... το δε όχημα του Χ2 να συνεχίσει, παρά τη σύγκρουση, την πορεία του, να εισέλθει στο αντίθετο ρεύμα της Λεωφόρου ...) και να επιπέσει σε δένδρο αφού είχε διανύσει, από το σημείο της σύγκρουσης, απόσταση υπερβαίνουσα τα 30 μέτρα.

Υπό τα αποδειχθέντα, ως άνω πραγματικά περιστατικά το ένδικο τροχαίο ατύχημα οφείλεται σε αποκλειστική υπαιτιότητα του Χ2, ο οποίος από αμέλεια του οδηγούσε το με αριθμό κυκλοφορίας ... ΙΧΕ αυτοκίνητο, χωρίς σύνεση και διαρκώς τεταμένη την προσοχή του στην οδήγηση και χωρίς να ασκεί τον έλεγχο και την εποπτεία του, ώστε να μπορεί ανά πάσα στιγμή, να ενεργεί τους απαιτούμενους χειρισμούς.

Εξαιτίας της αμελούς αυτής συμπεριφοράς και κινούμενος με υπερβολική ταχύτητα και υπό την επήρεια οινοπνεύματος, όταν έφθασε στη συμβολή της Λεωφόρου ..., επί της οποίας εκινείτο, με την οδό ..., δεν ακινητοποίησε το όχημα του προ του φωτεινού σηματοδότη που βρισκόταν στην πορεία του και ο οποίος έδειχνε ερυθρό φως, με αποτέλεσμα να επιπέσει επί του με αριθμό κυκλοφορίας ...

ΙΧΦ αυτοκινήτου του Κ το οποίο ήταν προσωρινά ακινητοποιημένο προ του φωτεινού σηματοδότη, με τις συνέπειες που αναφέρθηκαν". Περαιτέρω, δέχθηκε ότι, από την, υπό τις άνω συνθήκες επελθούσα (πολλαπλή) σύγκρουση, τραυματίσθηκε ο ενάγων Κ, καθώς και ότι υπέστησαν υλικές ζημίες το αυτοκίνητο που οδηγούσε ο τελευταίος, ιδιοκτησίας της ενάγουσας εταιρείας ... & Σία ΟΕ" και το αυτοκίνητο των εναγόντων Σ1 και Σ2.

Στη συνέχεια, ως προς την παρεμπίπτουσα (εξ αναγωγής) αγωγή της νυν αναιρεσίβλητης ασφαλιστικής εταιρείας, στην οποία ήταν ασφαλισμένο το οδηγούμενο από τον ως άνω οδηγό ζημιογόνο αυτοκίνητο, δέχθηκε τα εξής: "Στην προκείμενη περίπτωση, οι εκκαλούντες της από 16-3-2006 έφεσης (Χ1 και Χ2) ισχυρίζονται ότι η πρώτη τούτων ουδέποτε ενημερώθηκε για τους όρους εξαίρεσης του ασφαλιστηρίου συμβολαίου από την παρεμπιπτόντως ενάγουσα ασφαλιστική εταιρεία "ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ - ΑΣΦΑΛΕΙΕΣ ΜΙΝΕΤΤΑ Α.Ε.Γ.Α." ούτε υπέγραψε το σχετικό ασφαλιστήριο συμβόλαιο, επομένως, δεν υφίσταται συμβατική δέσμευσή της για μη κάλυψη της σε περίπτωση μέθης κατά το χρόνο διάπραξης ατυχήματος με το απ' αυτήν ή από προστηθέντα από αυτήν οδηγούμενο όχημα.

Οι ισχυρισμοί αυτοί των εκκαλούντων που συγκροτούν σχετικούς λόγους (τρίτο και τέταρτο) της έφεσης τους είναι αβάσιμοι και συνακόλουθα, απορριπτέοι, καθόσον, όπως αναφέρθηκε στη μείζονα σκέψη, για τη δέσμευση του ασφαλισμένου από τον επίμαχο όρο δεν είναι απαραίτητο να υπογράφεται το ασφαλιστήριο και από τον ασφαλισμένο, αλλά αρκεί αποδοχή του από τον ασφαλιστή και υπογραφή του από αυτόν".

Και υπό τις ως άνω παραδοχές, απέρριψε κατ' ουσία την έφεση των νυν αναιρεσειόντων, έκανε δεκτές κατ' ουσία τις λοιπές εφέσεις, εξαφάνισε την απόφαση του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου, δίκασε και πάλι τις αγωγές και απέρριψε την αγωγή των νυν αναιρεσειόντων, ενώ έκανε δεκτές, εν μέρει, τις λοιπές (κύριες) αγωγές των ως άνω ζημιωθέντων, καθώς και τις παρεμπίπτουσες αγωγές της νυν αναιρεσίβλητης ασφαλιστικής εταιρείας.

Με το να κρίνει έτσι το δικάσαν Εφετείο, σχετικά με τις παρεμπίπτουσες αγωγές (αναγωγές), τις οποίες (και μόνον) αφορούν οι λόγοι της κρινόμενης αναίρεσης, παρεβίασε, εκ πλαγίου τις ουστιατικού δικαίου διατάξεις των αρθ. 361 ΑΚ & 25 περ. 8 της Κ4/585/1978 Υπουργικής Απόφασης, καθόσον, διέλαβε στην απόφασή του ανεπαρκείς αιτιολογίες, οι οποίες καθιστούν ανέφικτο τον αναιρετικό έλεγχο, ως προς την συνδρομή των όρων και προϋποθέσεων για την εφαρμογή των ως άνω διατάξεων που εφαρμόσθηκαν, διότι ουδόλως αναφέρεται στο αιτιολογικό της προσβαλλομένης απόφασης εάν ο όρος περί απαλλαγής της ευθύνης του ασφαλιστή συμπεριελήφθη στο ασφαλιστήριο, όπως, επίσης, ουδόλως αναφέρεται εάν η ασφαλισμένη-ιδιοκτήτρια του ζημιογόνου αυτοκινήτου - νυν αναιρεσείουσα αποδέχθηκε το ασφαλιστήριο, έστω και σιωπηρά, με έναν από τους αναφερθέντες στην προηγηθείσα νομική σκέψη τρόπους.

Επομένως, ο πρώτος, από το αρθ. 559 αριθμ. 19 Κ.Πολ.Δ., λόγος, με τον οποίον αποδίδεται στην προσβαλλομένη απόφαση η πλημμέλεια της έλλειψης νόμιμης βάσης, ένεκα ανεπάρκειας αιτιολογίας, είναι βάσιμος, παρελκούσης της έρευνας των λοιπών λόγων.

Κατ' ακολουθία των ανωτέρω πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλομένη απόφαση, κατά το κεφάλαιο αυτής που αναφέρεται στις από 28-2-2005 παρεμπίπτουσες αγωγές της αναιρεσίβλητης ασφαλιστικής εταιρείας που στρέφονταν εναντίον των αναιρεσειόντων, να παραπεμφθεί η υπόθεση, κατά το μέρος τούτο, για περαιτέρω εκδίκαση, στο εκδόσαν την απόφαση ίδιο δικαστήριο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές (άρθ. 580 παρ.3 ΚΠολΔ) και να καταδικασθεί η ηττηθείσα αναιρεσίβλητος στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσειόντων (άρθ. 176, 183 ΚΠολΔ), κατά τα αναφερόμενα στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ' αριθμ. 3879/2008 απόφαση του Εφετείου Αθηνών, κατά το αναφερόμενο στο σκεπτικό μέρος.

Παραπέμπει την υπόθεση, για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές.

Καταδικάζει την αναιρεσίβλητη στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων, τα οποία ορίζει στο ποσό των τριών χιλιάδων (3.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 27 Μαΐου 2010. Και

Δημοσιεύθηκε, σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 30 Σεπτεμβρίου 2010.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ