Supreme Court dismisses appeal on abuse of right claim regarding voluntary retirement compensation claims.

Απόφαση 1426 / 2008 (Β1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1426/2008

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Β1' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Αχιλλέα Νταφούλη, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη, Μάριο - Φώτιο Χατζηπανταζή, Ειρήνη Αθανασίου, Αλέξανδρο Νικάκη και Βαρβάρα Κριτσωτάκη, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 20 Μαΐου 2008, με την παρουσία και του γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης εταιρίας με την επωνυμία "OLYMPIC CATERING ΑΕ", που εδρεύει στα Σπάτα Αττικής και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Δημήτριο Ζερδελή.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) ....., 2) ......, 3) ...... , 4) ......, 5) ....., 6) ......, 7) ......, 8) ......, 9) .....και 10) .... . Οι 1ος, 2ος, 3ος, 4ος, 5ος, 6ος, 7η, 8ος και 9ος αναιρεσίβλητοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Ιωάννη Ντεντή. Ο 10ος αναιρεσίβλητος παραστάθηκε με τον ίδιο ως άνω δικηγόρο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 20-12-2004 αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 819/2005 του ίδιου Δικαστηρίου και 1287/2007 του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 12-6-2007 αίτησή της. Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Αλέξανδρος Νικάκης, διάβασε την από 17-4-2008 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή του δευτέρου λόγου της αναιρέσεως, ως προς το πρώτο σκέλος του, και την απόρριψη των υπολοίπων. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Στο άρθρο 4 της Επιχειρησιακής Συλλογικής Συμβάσεως 1997-1998, που καταρτίστηκε μεταξύ της ανώνυμης εταιρίας με την επωνυμία "OLYMPIC CATERING" και του σωματείου των εργαζομένων της (ΣΕΟΚ) ορίζεται, ότι στους εργαζομένους που συγκεντρώνουν στο πρόσωπο τους τις προβλεπόμενες από τις εκάστοτε ισχύουσες διατάξεις των ασφαλιστικών φορέων προϋποθέσεις συνταξιοδότησης, οι οποίοι αποχωρούν οικειοθελώς με αίτηση τους, που θα υποβληθεί εντός αποσβεστικής προθεσμίας δύο μηνών από τότε που ο καθένας πληροί τις προϋποθέσεις αυτές, καταβάλλεται η αποζημίωση του ν. 2112/1920, σε ποσοστό 100%, χωρίς περιορισμό, ενώ στο άρθρο 5 της επιχειρησιακής ΣΣΕ 1999-2001 ορίζεται ότι οι συμπληρούντες τις προϋποθέσεις της προαιρετικής συνταξιοδότησης από την ΟC, σύμφωνα με το άρθρο 19 του ν. 2703/1999, καθώς και με τις γενικές διατάξεις του ΙΚΑ προϋποθέσεις συνταξιοδότησης, μπορούν με αίτηση τους, που θα υποβάλλεται στην εταιρία εντός διμήνου αποκλειστικής προθεσμίας από τη συμπλήρωση στο πρόσωπο τους των προϋποθέσεων αυτών, να αποχωρήσουν, λαμβάνοντες την προβλεπόμενη από το άρθρο 4 της ΕΣΣΕ 1997 - 1998 αποζημίωση, προσαυξημένη κατά 10% (110%), χωρίς περιορισμό.

Εξάλλου στο άρθρο 3 παρ. 1 της από 2-7-1982 σσε, περί των όρων εργασίας και αμοιβής των εργαζομένων στην OLYMPIC CATERING (ΥΑ 18502/1982 ΦΕΚ Β 557/9-8-1982) ορίζεται ότι οι μηνιαίοι βασικοί μισθοί του προσωπικού προσαυξάνονται με το επίδομα τροφής από 4500 δρχ., που χορηγείται σε όλο το προσωπικό της OC, αφορολόγητο. Από την τελευταία διάταξη, σε συνδυασμό με τις διατάξεις των άρθρων 648, 649, 653 ΑΚ, 1 της 95/1949 Διεθνούς Συμβάσεως για την προστασία του ημερομισθίου, που κυρώθηκε με το Ν 3248/1935, προκύπτει ότι η αξία της εν λόγω παροχής, που οφείλεται από σσε, ήτοι διάταξη ουσιαστικού δικαίου, αποτελεί επαύξηση του μισθού, υπολογίζεται στις τακτικές αποδοχές και συνεπώς και για τον προσδιορισμό του ύψους της οφειλόμενης αποζημιώσεως των αποχωρούντων, λόγω συνταξιοδοτήσεως, μισθωτών της ανωτέρω επιχειρήσεως, με τις προϋποθέσεις του άρθρου 19 του ν. 2703/1999 και τα οριζόμενα με τα άρθρα 4 και 5 των παραπάνω ΕΣΣΕ.

Στην προκείμενη περίπτωση το Πολυμελές Πρωτοδικείο, που δίκασε ως Εφετείο, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, δέχθηκε τα εξής: Οι αναιρεσίβλητοι - ενάγοντες προσλήφθηκαν από την αναιρεσείουσα - εναγομένη εταιρία με συμβάσεις εξαρτημένης εργασίας αορίστου χρόνου και απασχολήθηκαν ως υπάλληλοι και εργάτες στην τροφοδοσία αεροσκαφών.

Με εμπρόθεσμες αιτήσεις τους ζήτησαν την αποχώρησης τους προκειμένου να συνταξιοδοτηθούν, διότι πληρούσαν τις απαιτούμενες προϋποθέσεις, και η εναγομένη κατήγγειλε τις εργασιακές συμβάσεις. Κατά τον καθορισμό του ύψους της αποζημίωσης η εναγομένη δεν υπολόγισε στις τακτικές τους αποδοχές (Κυριακές - αργίες, νυχτερινή εργασία) το επίδομα τροφής, το οποίο αποτελεί μισθολογική παροχή, διότι το χορήγησε στους εργαζομένους ως αντάλλαγμα της παρεχόμενης εργασίας τους και όχι για την εξυπηρέτηση λειτουργικών της αναγκών.

Ειδικότερα, το εν λόγω επίδομα παρείχε η εναγόμενη σε όλους τους εργαζομένους της μέχρι το έτος 1981 σε είδος, στις εγκαταστάσεις που διατηρούσε στο Ελληνικό, όταν δε η επιχείρηση της επεξέτεινε τις δραστηριότητες και σε άλλους τομείς, έπαυσε να το παρέχει σε είδος και το κατέβαλε σε χρήμα. Μάλιστα δε με την από .....

επιχειρησιακή συλλογική σύμβαση εργασίας το ενέταξε στις αποδοχές των εργαζομένων και έκτοτε αυξάνονταν με τις σσε που επακολούθησαν. Έτσι το εν λόγω επίδομα απώλεσε τον χαρακτήρα της εξυπηρέτησης των λειτουργικών αναγκών της επιχείρησης, αφού αυτό πλέον καταβάλλονταν δραχμικά σε όλο το προσωπικό, ανεξάρτητα από το χώρο και τον τόπο εργασίας του και ενσωματώθηκε στο μισθό, ως αντάλλαγμα της παρεχόμενης εργασίας.

Με τις παραδοχές αυτές το Πολυμελές Πρωτοδικείο, αφού εξαφάνισε την πρωτόδικη απόφαση, δέχθηκε εν μέρει την αγωγή, επιδίκασε στους αναιρεσιβλήτους αποζημίωση συμπληρωματική μεγαλύτερη, υπολογίζοντας σ' αυτή και την παροχή του επιδόματος τροφής. Έτσι που έκρινε το δικαστήριο της ουσίας δεν παραβίασε ευθέως με εσφαλμένη ερμηνεία τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις των άρθρων 648, 649, 653 ΑΚ και 1 της 95/1949 Διεθνούς συμβάσεως για την προστασία του ημερομισθίου, που κυρώθηκε με το ν. 3248/1955 και ο αντίθετος, αληθώς από το άρθρο 560 αριθ. 1 Κ.Πολ.Δ, πρώτος λόγος αναίρεσης, είναι αβάσιμος και απορριπτέος.

Περαιτέρω ο ίδιος λόγος με την αιτίαση, ότι η προσβαλλόμενη απόφαση, ως προς τον μισθολογικό χαρακτήρα του επιδόματος τροφής, περιέχει ανεπαρκείς αιτιολογίες και στερείται νόμιμης βάσης, (άρθρ. 559 αριθ. 19 Κ.Πολ.Δ) είναι απορριπτέος ως απαράδεκτος, διότι κατά αποφάσεως Πολυμελούς Πρωτοδικείου, που εκδόθηκε επί εφέσεως εναντίον αποφάσεως του Ειρηνοδικείου, η έλλειψη ανεπαρκών αιτιολογιών δεν αποτελεί λόγο αναιρέσεως.

ΙΙ. Κατά την έννοια του άρθρου 281 ΑΚ το δικαίωμα ασκείται καταχρηστικά και όταν η συμπεριφορά του δικαιούχου, που προηγήθηκε της ασκήσεώς του, καθώς και η πραγματική κατάσταση που διαμορφώθηκε κατά το διάστημα που μεσολάβησε, δημιούργησαν στον οφειλέτη την εύλογη πεποίθηση ότι δεν θα ασκηθεί το δικαίωμα, σε τρόπο ώστε η μεταγενέστερη άσκησή του, που θα έχει επαχθείς για τον οφειλέτη συνέπειες, να μη δικαιολογείται επαρκώς και να υπερβαίνει προφανώς τα όρια που επιβάλλουν η καλή πίστη ή τα χρηστά ήθη ή ο κοινωνικός ή οικονομικός σκοπός του δικαιώματος.

Μόνη η μακροχρόνια αδράνεια του δικαιούχου και όταν ακόμη δημιούργησε στον οφειλέτη την πεποίθηση ότι δεν υπάρχει το δικαίωμα ή ότι δεν πρόκειται πλέον να ασκηθεί, δεν αρκεί για να καταστήσει καταχρηστική τη μεταγενέστερη άσκησης αυτού, αλλ' απαιτείται να συντρέχουν προσθέτως ειδικές συνθήκες και περιστάσεις, προερχόμενες κυρίως από την προηγηθείσα συμπεριφορά του δικαιούχου και του οφειλέτη, ενόψει των οποίων και της αδράνειας του δικαιούχου, η επακολουθούσα άσκηση του δικαιώματος, που τείνει σε ανατροπή της καταστάσεως που δημιουργήθηκε υπό τις παραπάνω ειδικές συνθήκες και διατηρήθηκε επί μακρό χρόνο, να εξέρχεται των ορίων που επιβάλλει η διάταξη του άρθρου 281 ΑΚ.

Στην περίπτωση αυτή η επιχειρούμενη από το δικαιούχο ανατροπή της πιο πάνω καταστάσεως δεν είναι απαραίτητο να προκαλεί αφόρητες ή δυσβάστακτες συνέπειες για τον οφειλέτη και να θέτει έτσι σε κίνδυνο την οικονομική υπόσταση της επιχειρήσεώς του, αλλ' αρκεί να έχει δυσμενείς απλώς επιπτώσεις στα συμφέροντά του.

Εξάλλου η μελλοντική άσκηση και από τρίτους παρόμοιων αξιώσεων στην περίπτωση που ευδοκιμήσει η επίδικη δεν συνιστά από μόνη της τις προαναφερόμενες ειδικές περιστάσεις, αφού η ενέργεια αυτή αφορά αποκλειστικά στις συνέπειες που μπορεί να έχει για τον οφειλέτη η ικανοποίηση του ήδη ασκηθέντος δικαιώματος και δεν συνδέεται με την προηγηθείσα της ασκήσεως του δικαιώματος συμπεριφορά του δικαιούχου και του οφειλέτη.

Στην προκείμενη περίπτωση από τα προσκομιζόμενα διαδικαστικά έγγραφα προέκυψαν τα εξής: Η εναγομένη - αναιρεσείουσα προς απόκρουση της αγωγής των εναγόντων - αναιρεσιβλήτων προέβαλε στο πρωτοβάθμιο δικαστήριο την ένσταση καταχρηστικής ασκήσεως του δικαιώματος, την οποία επανέφερε στο δευτεροβάθμιο δικαστήριο και ισχυρίστηκε ειδικότερα ότι:

α) οι αναιρεσίβλητοι αδράνησαν επί μακρό χρόνο να αξιώσουν την καταβολή της παραπάνω συμπληρωματικής αποζημίωσης, β) ουδέποτε μέχρι την άσκηση της ένδικης αγωγής διαμαρτυρήθηκαν για τη μη καταβολή της γ) Η παραπάνω συμπεριφορά τους δημιούργησε σ' αυτή την εύλογη πεποίθηση ότι δεν έχουν σχετικό δικαίωμα και σε κάθε περίπτωση ότι δεν πρόκειται να ασκήσουν τέτοιο δικαίωμα και έτσι δημιουργήθηκε και διατηρήθηκε κατά το χρονικό αυτό διάστημα συγκεκριμένη κατάσταση, η αναδρομική ανατροπή της οποίας θα είναι οικονομικά υπέρμετρα επαχθής για την εταιρία, ενόψει και του ότι οι επίδικες αξιώσεις ακολουθούν όμοιες αξιώσεις από άλλους εργαζομένους, με αποτέλεσμα να κινδυνεύει σοβαρά η λειτουργία της εταιρίας, η οποία βρίσκεται σε περίοδο αναδιάρθρωσης και κάλυψης ελλειμμάτων παρελθόντων ετών.

Το Πολυμελές Πρωτοδικείο, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, απέρριψε την ένσταση αυτή εν μέρει ως νομικά αβάσιμη και εν μέρει ως αόριστη. Ειδικότερα δέχθηκε, ότι μόνη η αδράνεια των αναιρεσιβλήτων για την άσκηση του δικαιώματος τους να λάβουν συμπληρωματική αποζημίωση και η έλλειψη διαμαρτυρίας δεν καθιστά καταχρηστική την άσκηση του δικαιώματος, η δε αναιρεσείουσα δεν εκθέτει συγκεκριμένα περιστατικά, ως προς τις επαχθείς από την ικανοποίηση του δικαιώματος των αναιρεσιβλήτων συνέπειες, όπως η οικονομική κατάσταση αυτής (περιουσία, σύνολο εισπράξεων και υποχρεώσεων), καθώς και το βαθμό μέχρι του οποίου επηρεάζεται η οικονομική της κατάσταση από την ικανοποίηση των άνω αξιώσεων, ενόψει και του μικρού ύψους της επιβάρυνσης αυτής, επιπλέον δε δεν προσδιορίζει τις αξιώσεις των άλλων εργαζομένων από τη συμπληρωματική αποζημίωση, ανεξάρτητα από το ότι η ενδεχόμενη άσκηση ταυτόσημων αγωγών από τους εν λόγω εργαζομένους δεν τελεί σε αιτιώδη συνάφεια με τη συμπεριφορά των αναιρεσιβλήτων και δεν μπορεί να καταλογισθεί σε αυτούς.

Έτσι που έκρινε το Πολυμελές Πρωτοδικείο δεν υπέπεσε στην αποδιδόμενη πλημμέλεια του άρθρου 560 αριθ. 1 Κ.Πολ.Δικ, διότι πράγματι δεν παραβίασε με εσφαλμένη ερμηνεία τη διάταξη του άρθρου 281 ΑΚ που σωστά εφάρμοσε, συνεπώς ο αντίθετος δεύτερος λόγος της αναιρέσεως, ως προς το πρώτο σκέλος του, αληθώς από το άρθρο 560 αριθ. 1 Κ.Πολ.Δ, είναι απορριπτέος σε κάθε περίπτωση ως αβάσιμος.

Ο ίδιος λόγος, ως προς τις αιτιάσεις από το άρθρο 559 αριθ. 14 και 19 Κ.Πολ.Δ, είναι απορριπτέος προεχόντως ως απαράδεκτος, διότι κατά της αποφάσεως του Πολυμελούς Πρωτοδικείου, που εκδόθηκε επί εφέσεως εναντίον αποφάσεως Ειρηνοδικείου δεν ιδρύονται οι ανωτέρω αναιρετικοί λόγοι.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 12-6-2007 αίτηση της ανώνυμης εταιρίας με την επωνυμία "

OLYMPIC CATERING ΑΕ", για αναίρεση της 1287/2007 αποφάσεως του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών. Και

Καταδικάζει την αναιρεσείουσα στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσιβλήτων, την οποία καθορίζει σε χίλια διακόσια (1200) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 3 Ιουνίου 2008. Και Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 25 Ιουνίου 2008 .

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ