Supreme Court allows appeal against lower court's dismissal of a claim to revoke the presumption of benefit in expropriation compensation proceedings.

Απόφαση 1424 / 2010 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Αριθμός 1424/2010

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Σπυρίδωνα Ζιάκα, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη (κωλυομένου του Αντιπροέδρου Αρείου Πάγου Διονυσίου Γιαννακόπουλου), Ελευθέριο Μάλλιο, Γεωργία Λαλούση, Ευτύχιο Παλαιοκαστρίτη και Σοφία Καραχάλιου, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 14 Μαΐου 2010, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομίας και Οικονομικών, κατοικοεδρεύοντα στην ..., το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον Χρήστο Μητκίδη, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους και δεν κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Ανώνυμης Εταιρίας με την επωνυμία "... Α.Τ.Ε.Ε.", που εδρεύει στην ... και εκπροσωπείται νόμιμα, 2) Ψ2, 3) Ψ3, 4) Ψ4, 5) Ψ5, 6) Ψ6, 7) Ψ7, 8) Ψ8, 9) Ψ9, 10) Ψ10, 11) Ψ11, 12) Ψ12, κατοίκων ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Βασίλειο Γκαρίλα με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσαν προτάσεις, 13) Ψ13, 14) Ψ14, κατοίκων ..., οι οποίοι δεν εμφανίστηκαν στο ακροατήριο ούτε εκπροσωπήθηκαν από πληρεξούσιο δικηγόρο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 29/5/2007 αίτηση του ήδη αναιρεσείοντος και την με αριθμό κατάθεσης 283/2007 αίτηση προσώπου που δεν είναι διάδικος στην παρούσα δίκη περί καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημιώσεως, που κατατέθηκαν στο Εφετείο Λαμίας και συνεκδικάστηκαν.

Εκδόθηκε η 179/2008 απόφαση του ίδιου Δικαστηρίου, την αναίρεση της οποίας ζητεί το αναιρεσείον με την από 17/12/2008 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Ευτύχιος Παλαιοκαστρίτης ανέγνωσε την από 10/5/2010 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή των πρώτου από το άρθρο 559 αριθμό 14 ΚΠολΔ, δεύτερου από την περίπτωση 9 και Γ2 από την περ. 14 του ΚΠολΔ λόγων της αναίρεσης και την απόρριψη των υπολοίπων.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως και την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΤΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από τις διατάξεις των άρθρων 15 παρ. 2,18 παρ. 6 και 20 παρ. 5 του Ν. 2882/2001 συνάγεται ότι αντίθετη αίτηση ( ανταίτηση ) για τον οριστικό προσδιορισμό της αποζημιώσεως μπορεί να ασκηθεί με τις προτάσεις και μετά την πάροδο της εξάμηνης προθεσμίας της παρ 2 εδ. γ του άρθρου 20 του ως άνω νόμου , με την προϋπόθεση ότι αφορά το αντικείμενο της απαλλοτριώσεως για την οποία έχει εισαχθεί αίτηση στο Εφετείο, δηλαδή εφόσον η ανταίτηση αναφέρεται στα ίδια ακριβώς καφάλαια με την κύρια αίτηση , διότι διαφορετικά αν αναφέρεται σε άλλα ως προς τα οποία δεν ασκήθηκε εμπρόθεσμη αίτηση για τον οριστικό προσδιορισμό της αποζημιώσεως θα είναι απαράδεκτη.

Περαιτέρω το κεφάλαιο της αποζημιώσεως για το έδαφος του ακινήτου που απαλλοτριώθηκε είναι διαφορετικό από τα κεφάλαια για τον καθορισμό της αποζημιώσεως για τα επικείμενα του ααπλλοτριωθέντος για την αποζημίωση του εναπομείναντος και την άρση του τεκμηρίου της ωφέλειας. Κατά συνέπεια αν ασκηθεί στο Εφετείο αίτηση μόνο για τον καθορισμό οριστικής τιμής μονάδας αποζημίωσης μόνο για το απαλλοτριωθέν , ο αντίδικος του αιτούντος δεν μπορεί να ζητήσει με ανταίτηση τον προσδιορισμό της αποζημιώσεως για το τμήμα που απέμεινε μετά την απαλλοτρίωση, τον καθορισμό της αποζημίωσης για τα επικείμενα του απαλλοτριωθέντος ή την άρση του τεκμηρίου της ωφέλειας και τα αιτήματα που υποβάλλονται με ανταίτηση χωρίς αυτά να έχουν υποβληθεί με εμπρόθεσμη αίτηση είναι απαράδεκτα.

Στην προκειμένη περίπτωση , όπως προκύπτει από την επισκόπηση της προσβαλλόμενης αποφάσεως το Εφετείο δέχτηκε εν μέρει την από 29-5-2007 αίτηση του αναιρσείοντος για τον καθορισμό οριστικής μονάδας αποζημίωσης ακινήτων που απαλλοτριώθηκαν για την κατασκευή Κόμβων της οδού < ... - ... - όπως και ανταιτήσεις και παρεμβάσεις δικαιούχων της αποζημίωσης οι οποίες συνεκδικάστηκαν με την αίτηση και καθόρισε την οριστική αποζημίωση για το έδαφος και τα επικείμενα αυτών , τόσο εκείνων που αναφέρονταν στον Κ.Π , όσο καοι εκείονων που δεν αναφέρονταν .

Η ως άνω όμως αίτηση του Ελληνικού Δημοσίου για τον οριστικό καθορισμό της αποζημιώσεως δεν είχε σχετικό αίτημα και για τα επικείμενα των ιδιοκτησιών με αρίθμ. Κ.Π 07Β , 21 Α , 05 Α , 07 Α , 08 Α , 018 Α , 03 Α, 09 Α , 10 Α και 22Α όπως και για την άρση του τεκμηρίου της ωφέλειας των ιδιοκτησιών 07Β , 03Β , 021 , 03Α , 09Α , 10 Α , 22Α , 05 Α , 07Α , 08Α , και 018 του Κ.Π και συνεπώς τα αιτήματα αυτά για να είναι παραδεκτά , έπρεπε να υποβληθούν με αυτοτελή και εμπρόθεσμη αίτηση .

Η υποβολή όμως αυτών έγινε με τις προτάσεις των αναιρεσιβλήτων και συνεπώς είναι απαράδεκτα . Ετσι το Εφετείο , παρά το νόμο δεν κήρυξε απαράδεκτο και έτσι υπέπεσε στην πλημμέλεια από το άρθρο 559 αρίθμ. 14 του Κ.Πολ.Δ που αποδίδεται από τον αναιρεσείοντα με το πρώτο μέρος του πρώτου λόγου της αναίρεσης. Κατόπιν αυτών πρέπει ο λόγος αυτός κατά το πρώτο μέρος του είναι ουσιαστικά βάσιμος και πρέπει να γίνει δεκτός.

Απαράδεκτο επίσης για τον ίδιο λόγο που αναφέρεται παραπάνω ήταν και το αίτημα των αναιρεσιβλήτων για την άρση του τεκμηρίου της ωφέλειας για τις ιδιοκτησίες τους που αναφέρονται στο αναιρετήριο , αφού και αυτό υποβλήθηκε με τις προτάσεις τους χωρίς να έχει υποβληθεί τέτοιο αίτημα από το αναιρεσείον με την κύρια αίτηση .

Επομένως το εφετείο παρά το νόμο έκρινε ότι και το αίτημα αυτό ήταν παραδεκτό και υπέπεσε στην πλημμέλεια από το άρθρο 559 αρίθμ. 124 Κ.Πο.Δ που αποδίδεται από το αναιρεσείον με το δεύτερο μέρος του τρίτου λόγου της αναίρεσης ο οποίος είναι ουσιαστικά βάσιμος και πρέπει να γίνει δεκτός Με τον δεύτερο λόγο της αναίρεσης αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η πλημμέλεια από το άρθρο 559 αρίθμ. 9 ΚΠολ.Δ με την αιτίαση ότι το Εφετείο δέχτηκε την άρση του τεκμηρίου της ωφέλειας για την με αριθμ.

Κ.Π 05 ιδιοκτησία των 13ης και 14ου αναιρεσιβλήτων χωρίς να υποβληθεί σχετικό αίτημα από αυτούς . Ο λόγος αυτός αποδεικνύεται ως ουσιαστικά'βάσιμος από την επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων που υπάρχουν στη δικογραφία και συγκεκριμένα από τις προτάσεις των εν λόγω αναιρεσιβλήτων και την προσβαλλόμενη απόφαση και πρέπει να γίνει δεκτός Το άρθρο 17 παρ. 1 , 2 και 4 του Συντάγματος ορίζει 1) Η ιδιοκτησία τελεί υπό την προστασία του Κράτους , τα δικαιώματα όμως που απορρέουν από αυτή δεν μπορούν να ασκούνται σε βάρος του γενικού συμφέροντος . 2) Κανένας δεν στερείται την ιδιοκτησία του , παρά μόνο για δημόια ωφέλεια που έχει αποδειχθεί με τον προσήκοντα τρόπο , όταν και όπως ο νόμος ορίζει και πάντοτε , αφού προηγηθεί πλήρης αποζημίωση ...4) Η αποζημίωση ορίζεται από τα αρμόδια δικαστήρια ....

Νόμος μπορεί να προβλέπει την εγκαθίδρυση ενιαίας δικαιοδοσίας κατά παρέκκλιση από το άρθρο 94 , για όλες τις διαφορές και υποθέσεις που σχετίζονται με απαλλοτρίωση καθώς και την κατά προτεραιότητα διεξαγωγή των σχετικών δικών . Από το συνδυασμό της ως άνω Συνταγματικής διάταξης με εκείνη του άρθρου 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της Συμβάσεως της Ρώμης που κυρώθηκε με το ν.δ 53/1974 και κατά το άρθρο 28 του Συντάγματος έχει αυξημένη έναντι των κοινών νόμων ισχύ ορίζει ότι < παν φυσικό η νομικό πρόσωπο δικαιούται σεβασμού της περιουσίας του ....αντικείμενο της δίκης του καθορισμού αποζημιώσεως είναι η αποζημίωση εν συνόλω , λαμβανομένη , δηλαδή η χορήγηση αποζημιώσεως σε σχέση με την αξία του απαλλοτριωθέντος ακινήτου , ο προσδιορισμός της ωφέλειας του ιδιοκτήτη αυτού , Όπου η ύπαρξη της επηρεάζει τις εκ της απαλλοτριώσεως αξιώσεις του , κάθε άλλο θέμα συναφές με την απαλλοτρίωση και η δικαστική δαπάνη .

Ο δε προβλεπόμενος στις διατάξεις των άρθρων 17 παρ, 1 του ν.δ 7977197Ί και 18 παρ. 1 του ΚΑΑΑ , περιορισμός της αρμοδιότητας του Εφετείου σε μόνο τον προσδιορισμό της αποζημίωσης και της ιδιαίτερης αποζημίωσης του άρθρου 13 παρ. 4 είναι ανίσχυρος , ως προσκρούων στην ως άνω διάταξη του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ.

Επομένως υποβαλομένου αιτήματος στα πλαίσια του οριστικού προσδιορισμού της αποζημιώσεως , περί αναγνωρίσεως του ιδιοκτήτη του απαλλοτριουμένου ακινήτου που αποκτά πρόσωπο σε διανοιγόμενη εθνική οδό , ότι δεν ήταν ωφελούμενος και συνεπώς δεν ήταν υποχρεωμένος σε αποζημίωση τρίτων ιδιοκτησιών , ούτε σε αυτοαποζημίωση το Εφετείο είναι αρμόδιο να εξετάσει ενιαίως κατά τη διαδικασία αυτή α) τη χορήγηση αποζημιώσεως σε σχέση με την αξία του απαλλοτρίου μενού ακινήτου β) την αναγνώριση δικαιούχων της αποζημιώσεως γ) την ύπαρξη ή όχι ωφέλειας του ιδιοκτήτη απαλλοτρίου μενού ακινήτου που αποκτά πρόσωπο σε διανοιγόμενη εθνική οδό και εντεύθεν την υποχρέωση ή μη συμμετοχής στις δαπάνες απαλλοτριώσεως κατά τις διατάξεις του άρθρου 1 παρ. 1 και 3 του ν. 653/1977 και δ) το αίτημα περί της δικαστικής δαπάνης ( Ολ.ΑΠ 10/2004 ) .Εξάλλου κατα'την παρ. 1 του άρθρου 33 του ν. 2971/2001 .

Το τεκμήριο της ωφέλειας των ιδιοκτητών κατά τις διατάξεις του Ν. 653/1977, είναι μαχητό και κρίνεται μετά την κήρυξη της απαλλοτρίωσης από το αρμόδιο για τον οριστικό προδιορισμό της αποζημίωσης Εφετείο κατά την ειδική διαδικασία του παρόντος άρθρου . Κατά δε την παρ 2 του ίδιου ως άνω άρθρου . < Ο εικαζόμενος ιδιοκτήτης ή ο αξιών δικαιώματα επί του απαλλοτριου μενού , εφόσον θεωρεί ότι δεν υφίσταται το τεκμήριο μπορεί με αίτηση του να ζητήσει από τον φορέα του έργου τη διόρθωση του κτηματολογικού πίνακα κήρυξης της απαλλοτρίωσης .Η υποβολή της αίτησης δεν αναστέλλει τις διαδικασίες της απαλλοτρίωσης .

Από τις ως άνω διατάξεις προκύπτει ότι η προβλεπόμενη από αυτές διαδικασία για την αναγνώριση της μη ύπαρξης ωφέλειας ιδιοκτητών απαλλοτριουμένων κατά τις διατάξεις του Ν. 653/1977 δεν εμποδίζει τον δικαιούχο της αποζημίωσης να υποβάλει το αίτημα του για άρση του τεκμηρίου της ωφέλειας σωρευτικά με το αίτημα για τον καθορισμό οριστικής τιμής μονάδας αποζημίωσης ενώπιον του Εφετείου διότι στην αντίθετη περίπτωση θα υπήρχε απαγόρευση που θα προσέκρουε στην ως άνω διάταξη του άρθρου 1 του Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ .

Στην περίπτωση αυτή της συνεκδίκασης του αιτήματος για την άρση του τεκμηρίου της ωφέλειας με εκείνο του καθορισμού της οριστικής αποζημίωσης δεν εφαρμόζονται ούτε η ειδική διαδικασία , ούτε και η προδικασία που προβλέπονται από το ν, 2971/2001 οι οποίες μπορούν να εφαρμοστούν μόνο αν υποβληθεί χωριστό αίτημα για άρση του τεκμηρίου.

Κατά συνέπεια στην περίπτωση της συνεκδίκασης των ως άνω αιτημάτων δεν απαιτείται και η τήρηση της προθεσμίας των δύο μηνών που προβλέπεται από το άρθρο 33 του Ν. 2971/2001 και η μη τήρηση αυτής δεν καθιστά απαράδεκτο το αίτημα άρσεως του τεκμηρίου. Επομένως το Εφετείο με την παραδοχή του ότι δεν ήταν αναγκαία η τήρηση της προδικασίας του άρθρου 33 Κ.Πολ.

Δ , για το απαράδεκτο της άρσεως του τεκμηρίου της ωφέλειας αφού το ζήτημα αυτό εξετάζονταν σωρευτικά με την αίτηση του οριστικού καθορισμού της τιμής μονάδας αποζημιώσεως, δεν υπέπεσε στην πλημμέλεια από το άρθρο 559 αριθμ. 14 Κ.Πολ.Δ που αποδίδει το αναιρεσείον με τον Γ2 λόγο της αναίρεσης και συνεπώς ο λόγος, είναι αβάσιμος και πρέπει να απορριφθεί.

Οι λοιποί από τους αριθμούς 1 και 19 του ίδιου άρθρου λόγοι αναίρεσης πρέπει να απορριφθούν ως απαράδεκτοι διότι οι προβαλλόμενες αιτιολογίες αφορούν κανόνες δικονομικού και όχι ουσιαστικού δικαίου ως αναγομένων στην προδικασία της κίνησης παροχής έννομης προστασίας .

Κατόπιν αυτών πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση ως προς το μέρος της που πλήττεται με τους ανωτέρω λογούς της αναίρεσης που γίνονται δεκτοί, να παραπεμφθεί η υπόθεση κατά το μέρος που αναιρείται στο ίδιο δικαστήριο το οποίο την εξέδωσε και του οποίου είναι δυνατή η σύνθεση από άλλους δικαστές εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως και να καταδικαστούν οι αναιρεσίβλητοι, σε μέρος των δικαστικών εξόδων του αναιρεσείοντος λόγω της μερικής νίκης και ήττας τους ( αρθρ. 176 , 178 , 183 Κ.Πολ.Δ)

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 179/2008 απόφαση του Εφετείου Λαμίας κατά το μέρος της που αναφέρεται στο σκεπτικό

Παραπέμπει την υπόθεση κατά 'το μέρος της που αναιρέθηκε η προσβαλλόμενη απόφαση προς περαιτέρω εκδίκαση ενώπιον του ίδιου Εφετείου Λαμίας το οποίο θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως

Καταδικάζει τους αναιρεσίβλητους σε μέρος των δικαστικών εξόδων του αναιρείοντος τα οποία ορίζει στο ποσόν των χιλίων ( 1.000 ) ευρώ

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 17 Ιουνίου 2010 και

Δημοσιεύθηκε, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριο του στην Αθήνα στις 30 Σεπτεμβρίου 2010.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ