1421/2012 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1421 / 2012 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1421/2012

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Σπυρίδωνα Ζιάκα, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη (κωλυομένου του Αντιπροέδρου Χαράλαμπου Ζώη), Βασιλική Θάνου - Χριστοφίλου, Παναγιώτη Ρουμπή, Βασίλειο Λαμπρόπουλο και Μιλτιάδη Σπυρόπουλο, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 20 Απριλίου 2012, με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Τσιουρή, για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1. Α. Ν. του Ι., 2. Α. συζ. Α. Ν. το γένος Θ. Π., 3. Χ. Ν. του Α., κατοίκων ... και 4. Β. Ν. του Α., συζ, Ε. Μ., κατοίκου ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν δια του πληρεξουσίου δικηγόρου τους Κωνσταντίνου Ασλάνη, βάσει δηλώσεως κατ' άρθρο 242 παρ.2 Κ.Πολ.Δ και κατέθεσαν προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1. Τ. Κ. του Μ., κατοίκου ..., ο οποίος δεν παραστάθηκε και δεν εκπροσωπήθηκε από πληρεξούσιο δικηγόρο και 2. Του Νομικού Προσώπου Ιδιωτικού Δικαίου που εδρεύει στην Αθήνα με την επωνυμία "Επικουρικό Κεφάλαιο Ασφάλισης Ευθύνης από Ατυχήματα Αυτοκινήτων", ως καθολικού και ειδικού διαδόχου της εδρεύουσας στην Αθήνα Ανώνυμης Ασφαλιστικής Εταιρίας με την επωνυμία "ΑΣΠΙΣ ΠΡΟΝΟΙΑ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΣ ΖΗΜΙΩΝ", το οποίο εκπροσωπήθηκε δια του πληρεξουσίου δικηγόρου του Βασιλείου Κούρτη και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 34/ΜΕΙ3/9-1-2006 αγωγή των ήδη αναιρεσειόντων, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Κώ. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 2058/2006 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και αφού συνεκδικάσθηκαν οι εφέσεις και όλων των διαδίκων, η 354/2009 του Εφετείου Δωδεκανήσου (Μεταβατική έδρα Κω). Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 6-7-2011 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Βασιλική Θάνου-Χριστοφίλου ανέγνωσε την από 8-4-2012 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να γίνει δεκτή κατά τους δεύτερο και τρίτο λόγους η αίτηση αναιρέσεως.

Ο πληρεξούσιος του 2ου των αναιρεσιβλήτων ζήτησε την απόρριψη της αιτήσεως και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά το άρθρο 576 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ., αν ο αντίδικος εκείνου που επισπεύδει τη συζήτηση της αίτησης αναίρεσης δεν εμφανισθεί ή εμφανισθεί, αλλά δεν λάβει μέρος σ' αυτήν με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος, ο Άρειος Πάγος εξετάζει αυτεπαγγέλτως αν κλητεύθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα. Αν η κλήση επιδόθηκε νομότυτπα προχωρεί στη συζήτηση παρά την απουσία εκείνου που έχει κλητευθεί. Στην προκειμένη περίπτωση από την προσκομιζόμενη υπ' αριθμ. 1569Ε/8-2-2012 έκθεση επιδόσεως του δικαστικού επιμελητή του Πρωτοδικείου Αθηνών ..., προκύπτει ότι ακριβές αντίγραφο της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης με πράξη ορισμού δικασίμου και κλήση προς συζήτηση για την αναφερομένη στην αρχή της παρούσας δικάσιμο (της 20-4-2012) επιδόθηκε νομίμως και εμπροσθέσμως, με επιμέλεια των αναιρεσειόντων στον πρώτον εκ των αναιρεσιβλήτων (Τ. Κ.). Επομένως, εφ' όσον αυτός δεν εμφανίσθηκε κατά την εκφώνηση της υποθέσεως από τη σειρά του πινακίου, πρέπει να προχωρήσει η συζήτηση παρά την απουσία του, σύμφωνα με την προαναφερθείσα διάταξη του άρθρου 576 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ.

Από τις διατάξεις των άρθρων 10 του ν. ΓΠΝ/1911, 297, 298, 300, 330 και 914 ΑΚ συνάγεται, ότι αναγκαία προϋπόθεση της ευθύνης για αποζημίωση σε σύγκρουση αυτοκινήτων είναι η υπαιτιότητα του οδηγού που προκάλεσε τη ζημία, καθώς και η ύπαρξη αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ της πράξης ή παράλειψης του οδηγού αυτού και της σύγκρουσης, από την οποία προκλήθηκαν οι ζημίες.

Τέτοιος σύνδεσμος πρόσφορος για την επέλευση του αποτελέσματος υπάρχει όταν η σχετική πράξη ή παράλειψη του ζημιώσαντος ήταν ικανή, κατά τη συνήθη πορεία των πραγμάτων, να προκαλέσει τη ζημία. Η ύπαρξη του αιτιώδους συνδέσμου σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση είναι ζήτημα καθαρά πραγματικό και κρίνεται από το δικαστήριο της ουσίας.

Όμως η κρίση για το αν τα πραγματικά περιστατικά που κυριαρχικά διαπίστωσε το δικαστήριο της ουσίας επιτρέπουν το συμπέρασμα ότι ορισμένο γεγονός μπορεί αντικειμενικά να θεωρηθεί ως πρόσφορη αιτία του αποτελέσματος που επήλθε υπόκειται στον αναιρετικό έλεγχο. Δεν αποκλείεται, κατ' αρχήν, η ύπαρξη υπαιτιότητας, από το γεγονός ότι στο αποτέλεσμα συνετέλεσε και συνυπαιτιότητα του ζημιωθέντος, εφόσον δεν διακόπτεται ο αιτιώδης σύνδεσμος.

Περαιτέρω η ύπαρξη της υπαιτιότητας ή της συνυπαιτιότητας, καθώς και ο βαθμός πταίσματος των υπαίτιων οδηγών των συγκρουσθέντων αυτοκινήτων, δεν αναιρούνται από μόνο το γεγονός ότι ένας από τους οδηγούς αυτούς παραβίασε τις διατάξεις του ΚΟΚ, αφού μόνη η παραβίαση των διατάξεων αυτού οπό τους οδηγούς δεν θεμελιώνει αυτή καθαυτή υπαιτιότητα στην επέλευση αυτοκινητικού ατυχήματος.

Αποτελεί απλά στοιχείο, η στάθμιση του οποίου από το δικαστήριο της ουσίας θα κριθεί σε σχέση με την ύπαρξη αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ της συγκεκριμένης παράβασης και του αποτελέσματος που επήλθε. Εξάλλου, ο λόγος αναίρεσης από το εδάφιο 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ για έλλειψη νόμιμης βάσης ιδρύεται όταν από τις αιτιολογίες της απόφασης δεν προκύπτουν με σαφήνεια, πληρότητα και χωρίς αντιφάσεις εκείνα τα πραγματικά περιστατικά που συγκροτούν το πραγματικό του κανόνα ουσιαστικού δικαίου ο οποίος εφαρμόστηκε (υπαγωγικός συλλογισμός), ώστε καθίσταται ανέφικτος ο αναιρετικός έλεγχος της ορθής ή μη εφαρμογής της διάταξης.

Ο λόγος άρα δεν ιδρύεται, όταν οι ελλείψεις αναφέρονται στην αιτιολόγηση απλά του αποδεικτικού πορίσματος, εφόσον αυτό διατυπώνεται με σαφήνεια.

Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, το Εφετείο δέχτηκε ανέλεγκτα τα παρακάτω πραγματικά περιστατικά, ως προς τις συνθήκες του ενδίκου τροχαίου ατυχήματος και ως προς την υπαιτιότητα των εμπλεκόμενων στο ατύχημα οδηγών των δύο οχημάτων, δηλαδή του εναγομένου οδηγού της δίκυκλης μοτοσυκλέτας και της οδηγού δίκυκλου μοτοποδηλάτου, θυγατέρας και αδελφής των εναγόντων, η οποία τραυματίσθηκε θανάσιμο, κατά το ατύχημα αυτό: "Την 30.6.2004 και περί ώρα 13.00 μ.

μ. η Σ. Ν., θυγατέρα των δύο πρώτων εναγόντων και αδελφή της τρίτης και τέταρτης από αυτούς, οδηγώντας το με αριθμό ... δίκυκλο μοτοποδήλατο εκινείτο επί ανώνυμης δημοτικής οδού στην περιοχή "Λάμπη" της νήσου Κω με κατεύθυνση από Κω προς Τιγκάκι. Η παραπάνω οδός είναι ευθεία, διπλής κατεύθυνσης, με μία λωρίδα κυκλοφορίας ανά κατεύθυνση και έχει πλάτος οδοστρώματος 13,5 μ.

Την ίδια ώρα ο πρώτος εναγόμενος οδηγώντας την με αριθμό κυκλοφορίας ... δίκυκλη μοτοσυκλέττα ιδιοκτησίας του που ήταν ασφαλισμένη για την έναντι τρίτων αστική ευθύνη στην δεύτερη εναγόμενη ασφαλιστική εταιρεία, εκινείτο στην ίδια οδό, πίσω από το παραπάνω μοτοποδήλατο. Ενώ δε η μοτοσικλέτα του πρώτου εναγομένου απείχε 10 περίπου μέτρα από το προπορευόμενο μοτοποδήλατο άρχισε τη διαδικασία προσπεράσματος του εν λόγω μοτοποδηλάτου από τα αριστερά και τη στιγμή που απείχε από αυτό 3-4 μ.

περίπου η οδηγός του Σ. Ν. έκανε ελιγμό εντελώς ξαφνικά προς τα αριστερά, προκειμένου να εισέλθει στο ξενοδοχείο όπου εργαζόταν, το οποίο βρισκόταν αριστερά σε σχέση με την πορεία της, με αποτέλεσμα να παρεμβληθεί κάθετα στην πορεία της μοτοσυκλέτας, η οποία επέπεσε με το εμπρόσθιο τμήμα της στην αριστερή πλευρά του μοτοποδηλάτου.

Από τη σύγκρουση αυτή η οδηγός του μοτοποδηλάτου Σ. Ν. υπέστη βαρύτατες κακώσεις κεφαλής, θώρακος και κοιλίας, συνεπεία των οποίων επήλθε ο θάνατος της. Με βάση τα παραπάνω πραγματικό περιστατικά αποκλειστικό υπαίτια για το επισυμβάν τροχαίο ατύχημα είναι η θανούσα Σ. Ν., η οποία προτιθέμενη να εκτελέσει ελιγμό για να εισέλθει στο ξενοδοχείο, που βρισκόταν αριστερά σε σχέση με την πορείας της, δεν βεβαιώθηκε ότι μπορούσε να πράξει τούτο χωρίς κίνδυνο ή παρακώλυση των υπολοίπων οδηγών που χρησιμοποιούσαν την οδό, οι οποίοι κινούνταν όπισθεν ή ετοιμάζονταν να την προσπεράσουν, λαμβάνοντας υπόψη τη θέση, την κατεύθυνση και την ταχύτητά τους, ούτε κατέστησε έγκαιρα γνωστή την πρόθεση της αυτή, χρησιμοποιώντας τον δείκτη αλλαγής κατεύθυνσης (αριστερό φλας) ή εκτείνοντας τον αριστερό βραχίονά της.

Πρέπει εδώ να σημειωθεί ότι, όπως προκύπτει από τις προσκομιζόμενες φωτογραφίες, το μοτοποδήλατο δεν ήταν εφοδιασμένο με καθρέπτη τοποθετημένο σε θέση η οποία να εξασφαλίζει την ορατότητα της οδού πίσω από αυτό (άρθρο 81 του ΚΟΚ), πλην όμως η θανούσα είχε τη δυνατότητα, με στροφή της κεφαλής της, να ελέγξει την κίνηση πίσω και αριστερά της και να βεβαιωθεί ότι πράγματι μπορούσε να εκτελέσει τον ελιγμό χωρίς κίνδυνο ή παρακώλυση των λοιπών χρηστών της οδού.

Αντίθετα, ουδεμία υπαιτιότητα βαρύνει τον πρώτο εναγόμενο ο οποίος διενεργούσε κανονικά υπέρβαση του μοτοποδηλάτου και αιφνιδιασμένος από την ενέργεια της θανούσας δεν είχε τη δυνατότητα να αποφύγει τη σύγκρουση, με τροχοπέδηση ή ελιγμό προς τα αριστερά. Ας σημειωθεί εξάλλου ότι, σύμφωνα με την κατάθεση του προαναφερόμενου αυτόπτη μάρτυρα, ο πρώτος εναγόμενος εκινείτο με ταχύτητα που υπερέβαινε κατά είκοσι (20) χιλιόμετρα το ανώτατο επιτρεπόμενο όριο των 40 χλμ/ων, πλην όμως η υπέρβαση αυτή δεν επέδρασε στην επέλευση του ατυχήματος, αφού λόγω της αιφνίδιας και ανέλεγκτης κίνησης της οδηγού του μοτοποδηλάτου, το ατύχημα θα επήρχετο και αν ακόμη η ταχύτητα της μοτοσυκλέτας δεν είχε υπερβεί το επιτρεπόμενο όριο των 40 χιλμ/ων".

Και υπό τις παραδοχές αυτές, έκρινε ως αβάσιμη κατ' ουσίαν την αγωγή των εναγόντων-νυν αναιρεσειόντων (μελών της οικογένειας της θανούσας), έκανε δεκτή την έφεση των εναγομένων-νυν αναιρεσιβλήτων, εξαφάνισε την απόφαση του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου, με την οποία ο εναγόμενος οδηγός, κρίθηκε ως αποκλειστικά υπαίτιος, για την επέλευση του ατυχήματος και έγινε δεκτή, εν μέρει, ως κατ' ουσία αβάσιμη η αγωγή των εναγόντων και αφού δίκασε και πάλι την αγωγή, απέρριψε αυτήν, ως αβάσιμη.

Με το να κρίνει έτσι το Εφετείο, παρεβίασε, εκ πλαγίου τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις των άρθρων 914, 300 και 330 ΑΚ., και εστέρησε την απόφασή του νόμιμης βάσης, ένεκα ανεπάρκειας και ασάφειας αιτιολογιών, ως προς ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επιρροή και συγκεκριμένα ως προς το ζήτημα της (έλλειψης) υπαιτιότητας του εναγομένου οδηγού του ζημιογόνου αυτοκινήτου.

Ειδικότερα, ενώ, σύμφωνα με τις παραδοχές της απόφασης, τα συγκρουσθέντα οχήματα κινούνταν ομόρροπα, σε οδό με μεγάλο πλάτος οδοστρώματος (13,5 μέτρα) και με μία λωρίδα κυκλοφορίας ανά κατεύθυνση, εν τούτοις δεν διευκρινίζεται εάν ο εναγόμενος οδηγός της ζημιογόνου μοτοσυκλέτας είχε δυνατότητα να πραγματοποιήσει ελιγμό, προς τα δεξιά ή προς τα αριστερά, για να αποφύγει τη σύγκρουση.

Επίσης, ενώ σύμφωνα με τις παραδοχές της προσβαλλόμενης απόφασης, το Εφετείο δέχεται ότι στο σημείο της ένδικης σύγκρουσης, η οδός όπου κινούνταν τα δύο οχήματα διασταυρώνονταν με άλλη οδό, η οποία οδηγούσε σε ξενοδοχείο, όπου είχε πρόθεση να κατευθυνθεί η θανούσα, ως εργαζόμενη σ' αυτό, εν τούτοις δεν διευκρινίζεται εάν επιτρεπόταν στο σημείο εκείνο η προσπέραση, χωρίς κίνδυνο των λοιπών χρησιμοποιούντων την οδό και επίσης, σε ποιο σημείο της λωρίδας, η οποία, σύμφωνα με τις παραδοχές της απόφασης, είχε πλάτος οδοστρώματος περίπου 7 μέτρα, εκινείτο το μοτοποδήλατο της θανούσας, δηλαδή στο άκρο δεξιό, στο μέσον ή στο αριστερό, πλησίον της νοητής διαχωριστικής γραμμής.

Τέλος, ενώ δέχεται ότι η ζημιογόνος μοτοσυκλέτα του εναγομένου, εκινείτο με υπέρβαση του επιτρεπόμενου ορίου ταχύτητας, δηλαδή δέχεται ότι εκινείτο με 60 χιλ. αντί του ανωτάτου επιτρεπόμενου ορίου των 40 χιλ., εν τούτοις, στη συνέχεια δέχεται ότι η υπέρβαση αυτή δεν επέδρασε στην επέλευση του ατυχήματος, χωρίς, όμως, να δικαιολογείται για ποιο λόγο ο εναγόμενος οδηγός δεν θα είχε κατορθώσει να αποφύγει τη σύγκρουση, εάν εκινείτο με μικρότερη ταχύτητα ή σε κάθε περίπτωση, για ποιό λόγο δεν θα είχε περιορισθεί η σφοδρότητα της σύγκρουσης και το επελθόν θανατηφόρο αποτέλεσμα.

Επομένως, το Εφετείο υπέπεσεν στην από το άρθρο 559 αριθμ. 19 ΚΠολΔ προβλεπόμενη πλημμέλεια, όπως αποδίδεται με τον δεύτερο λόγο αναίρεσης, ο οποίος πρέπει να γίνει δεκτός, ως βάσιμος, παρέλκει δε η έρευνα των λοιπών και αναφερομένων στο ίδιο ως άνω ζήτημα (της υπαιτιότητας) λόγων αναίρεσης.

Μετά απ' αυτά πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί στη συνέχεια η υπόθεση, για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, γιατί είναι δυνατή η σύνθεσή του από άλλους δικαστές (άρθρο 520 παρ. 3 Κ.Πολ.Δ.).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ' αριθμ. 354/2009 απόφαση του Εφετείου Δωδεκανήσου (Μεταβατική έδρα Κω).

Παραπέμπει την υπόθεση, στο ίδιο Εφετείο, για περαιτέρω εκδίκασή της από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως. Και

Καταδικάζει τους αναιρεσιβλήτους στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσειόντων, την οποία ορίζει στο ποσό των τριών χιλιάδων (3.000,00) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 14 Ιουνίου 2012.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 4 Σεπτεμβρίου 2012.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ