Supreme Court quashes lower court ruling on football club liability for fan violence due to insufficient causal reasoning.

Απόφαση 1420 / 2007 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1420/2007

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α1' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές : Δημήτριο Λοβέρδο, Αντιπρόεδρο, Γεώργιο Καλαμίδα, Δημήτριο Κανελλόπουλο, Διονύσιο Γιαννακόπουλο και Ιωάννη-Σπυρίδωνα Τέντε, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 22 Ιανουαρίου 2007, με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Γιαννέλη, για να δικάσει μεταξύ :

Της αναιρεσείουσας: Ποδοσφαιρικής Ανωνύμου Εταιρείας με την επωνυμία "ΠΑΝΑΘΗΝΑΪΚΟΣ ΑΘΛΗΤΙΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ - Π.Α.Ο. Π.Α.Ε.", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ιωάννη Κάρμη.

Των αναιρεσιβλήτων : 1) ................., 2).............., 3) ............., 4) ..............., 5) ................., 6) .................., 7) ..............., 8) ..............., 9) ................. και 10) ......................, οι οποίοι δεν παραστάθηκαν στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 9-2-1998 αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις : 4694/2001 οριστική του ίδιου δικαστηρίου και 1371/2003 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας αποφάσεως ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 6 Οκτωβρίου 2003 αίτησή της. Κατά τη συζήτηση της αιτήσεως αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, παραστάθηκε μόνον η αναιρεσείουσα, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Ιωάννης-Σπυρίδων Τέντες ανέγνωσε την από 12 Ιανουαρίου 2006 έκθεση του κωλυομένου να μετάσχει στη σύνθεση του Δικαστηρίου αυτού Αρεοπαγίτη Χρήστου Γεωργαντόπουλου, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της αιτήσεως αναιρέσεως. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως αναιρέσεως και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά το άρθρο 576 παρ. 2 ΚΠολΔ, αν ο αντίδικος εκείνου που επισπεύδει τη συζήτηση της αιτήσεως αναιρέσεως δεν εμφανισθεί ή εμφανισθεί, αλλά δεν λάβει μέρος σ' αυτή με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος, ο Άρειος Πάγος εξετάζει αυτεπαγγέλτως αν κλητεύθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα. Αν η κλήση επιδόθηκε νομότυπα, προχωρεί στη συζήτηση παρά την απουσία εκείνου που έχει κλητευθεί. Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από τις υπ' αριθ. ............. από ......., ......... και ........... εκθέσεις επιδόσεως των αρμόδιων δικαστικών επιμελητών Πρωτοδικείου Αθηνών ............., Πρωτοδικείου Τριπόλεως .............. και Πρωτοδικείου Σπάρτης ..............., αντιστοίχως, τις οποίες προσκομίζει και επικαλείται η αναιρεσείουσα, αντίγραφο του κατατεθέντος δικογράφου της αιτήσεως αναιρέσεως, με σημείωση του Προέδρου του τμήματος του Δικαστηρίου αυτού, με την οποία ορίστηκε δικάσιμος και κλήση προς συζήτηση για τη δικάσιμο της 23ης Ιανουαρίου 2006, από την οποία αναβλήθηκε για την αναφερόμενη στην αρχή της παρούσας (22.1.2007), επιδόθηκαν νόμιμα και εμπρόθεσμα με επιμέλεια της αναιρεσείουσας στους αναιρεσιβλήτους, οι οποίοι δεν εμφανίσθηκαν κατά την ανωτέρω νόμιμη δικάσιμο, όταν η υπόθεση εκφωνήθηκε για συζήτηση κατά τη σειρά της από το σχετικό πινάκιο. Επομένως, παρά την απουσία των αναιρεσιβλήτων, πρέπει το δικαστήριο να συζητήσει την υπόθεση.

Σύμφωνα με το άρθρο 914 ΑΚ, για να γεννηθεί ευθύνη προς αποζημίωση και χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης (ΑΚ 932) από αδικοπραξία απαιτείται α) συμπεριφορά παράνομη και υπαίτια, β) ζημία και γ) αιτιώδης σύνδεσμος μεταξύ της παράνομης συμπεριφοράς και της ζημίας. Η παράνομη συμπεριφορά μπορεί να συνίσταται είτε σε θετική ενέργεια είτε σε παράλειψη.

Ο χαρακτηρισμός της παραλείψεως, ως παράνομης συμπεριφοράς, προϋποθέτει την ύπαρξη νομικής υποχρεώσεως για επιχείρηση της ενέργειας που παραλείφθηκε. Τέτοια νομική υποχρέωση μπορεί να προκύψει, μεταξύ άλλων, και από την αρχή της καλής πίστεως που απορρέει από τις διατάξεις των άρθρων 200, 281 και 288 ΑΚ. Καλή πίστη κατά την έννοια των ως άνω διατάξεων είναι η συναλλακτική ευθύτητα και εντιμότητα που επιδεικνύει ο χρηστός και εχέφρων συναλλασσόμενος κατά τις κρατούσες κοινωνικές αντιλήψεις.

Συνιστά δε κριτήριο συμπεριφοράς, που έχει αναχθεί σε κανόνα δικαίου. Εξάλλου, κατά το άρθρο 559 αριθ. 19 του ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης.

Από τη διάταξη αυτή προκύπτει ότι, λογικώς, η έλλειψη νόμιμης βάσης σημαίνει την αδυναμία αναιρετικού ελέγχου της ύπαρξης της ακολουθίας της δικανικής κρίσης ως προς την εφαρμογή διάταξης ουσιαστικού νόμου, βάσει της διαπιστωμένης εμπειρικής πραγματικότητας, ιδίως λόγω έλλειψης ή ανεπάρκειας ή αντιφατικότητας των αιτιολογιών σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης.

Ως "αιτιολογίες" στη διάταξη αυτή νοούνται μόνο οι ουσιαστικές παραδοχές, η έλλειψη, αντίφαση ή ανεπάρκεια των οποίων καθιστά ανέφικτο τον αναιρετικό έλεγχο της ορθής ή μη εφαρμογής του νόμου. Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο, που απέρριψε κατ' ουσίαν την έφεση της ήδη αναιρεσείουσας κατά της πρωτόδικης απόφασης, η οποία είχε δεχθεί εν μέρει κατ' ουσία και ως προς τη διάδικο αυτήν την περί καταβολής χρηματικής ικανοποιήσεως λόγω ηθικής βλάβης αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων, όπως προκύπτει από την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, δέχθηκε ανελέγκτως τα ακόλουθα:

Στη 1.12.1997 στο γήπεδο του ........... Αθηνών, μεταξύ των ποδοσφαιρικών ομάδων .......... - ........... διεξήχθηκε ποδοσφαιρικός αγώνας για το πρωτάθλημα Α' εθνικής κατηγορίας, παρουσία πολλών χιλιάδων φιλάθλων. Κατά τη διάρκεια του εν λόγω αγώνα και όταν αυτός βρισκόταν στις αρχές του δεύτερου ημιχρόνου, φίλαθλοι και των δύο αγωνιζομένων ομάδων, μεταξύ των οποίων και οι εκκαλούντες - φυσικά πρόσωπα (μη διάδικοι στην παρούσα δίκη), δημιούργησαν επεισόδια, εξαιτίας προφανώς των αποβολών παικτών από το διαιτητή του αγώνα, κατά τη διάρκεια των οποίων άρχισαν να σπάζουν τα εντός του χώρου του γηπέδου καθίσματα, τα οποία στη συνέχεια εκτόξευαν μεταξύ τους οι οπαδοί των πιο πάνω ομάδων.

Όταν επενέβησαν δε οι αστυνομικές δυνάμεις, μεταξύ των οποίων οι εφεσίβλητοι και ήδη αναιρεσίβλητοι αστυνομικοί, που βρίσκονταν σε διατεταγμένη υπηρεσία, προκειμένου να επιβάλουν την τάξη στο χώρο του γηπέδου, τότε οι εκκαλούντες και πολλοί άλλοι φίλαθλοι που κάθονταν στις κερκίδες 33 και 35 απρόκλητα και με πρωτοφανή βιαιότητα επιτέθηκαν εναντίον των αστυνομικών δυνάμεων, εκτοξεύοντας εναντίον τους με πρωτοφανή βιαιότητα σπασμένα καθίσματα και φωτοβολίδες, οι ενέργειες δε αυτές των εκκαλούντων και λοιπών φιλάθλων είχαν σαν αποτέλεσμα το σοβαρό τραυματισμό των εφεσιβλήτων - εναγόντων σε διάφορα μέρη του σώματός τους.

Στον τραυματισμό δε των εφεσιβλήτων συντέλεσε και η εκκαλούσα - εναγομένη ΠΑΕ - ΠΑΝΑΘΗΝΑΪΚΟΣ, καθόσον οι παράγοντες αυτής δεν κατέβαλαν την επιμέλεια και προσοχή που επιβαλλόταν προκειμένου ν' αποτρέψουν τους εκκαλούντες φιλάθλους να προβούν στις σε βάρος των εφεσιβλήτων - αστυνομικών βιαιοπραγίες, αλλά αντίθετα, αν και τις κερκίδες 33 και 35 τις είχε η εν λόγω εκκαλούσα ΠΑΕ υπό την εποπτεία της, παρόλα αυτά τα όργανά της σε καμία ενέργεια δεν προέβησαν προκειμένου να καταστείλουν τα παραπάνω έκτροπα σε βάρος των εφεσιβλήτων αστυνομικών, που ξυλοκοπήθηκαν κατά τη διάρκεια των επεισοδίων από οπαδούς της εκκαλούσας ΠΑΕ, η διοίκηση της οποίας αδιαφόρησε τελείως για τις εναντίον των αστυνομικών βιαιοπραγίες ενώ αυτή μπορούσε με ενέργειές της να αποτρέψει τους φανατισμένους οπαδούς της από τη συμμετοχή τους στα έκτροπα, αφού ειδικότερα μπορούσαν τα όργανά της με δηλώσεις τους από τα μικρόφωνα να τους κατευνάσουν.

Κατ' ακολουθίαν αυτών, έκρινε το Εφετείο ότι συνέτρεξε παράνομη και υπαίτια συμπεριφορά της εκκαλούσας με τη μορφή της παραλείψεως της αποτροπής του ζημιογόνου αποτελέσματος, καθόσον αυτή είχε, κατά την κρατούσα κοινωνική αντίληψη, υποχρέωση να επέμβει με τα όργανα της διοίκησής της και να αποτρέψει τους οπαδούς της από τις βιαιοπραγίες κατά των αστυνομικών που εκτελούσαν το καθήκον τους.

Με τις παραδοχές όμως αυτές, το δικαστήριο της ουσίας υπέπεσε στην αναιρετική πλημμέλεια του άρθρου 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ, διότι διέλαβε ανεπαρκείς αιτιολογίες σχετικά με την εφαρμογή της ουσιαστικού δικαίου διατάξεως του άρθρου 914 ΑΚ. Ειδικότερα, η ανεπάρκεια εντοπίζεται σε σχέση με το στοιχείο του αιτιώδους συνδέσμου ως προϋποθέσεως για τη δημιουργία ευθύνης προς αποζημίωση από αδικοπραξία.

Διότι, ενώ το Εφετείο αναφέρεται συγκεκριμένως την ευθύνη της ενάγουσας στην υπαίτια παράλειψή της να επέμβει με τα όργανα της διοικήσεώς της και να απευθύνει προς τους φιλάθλους κατευναστικές δηλώσεις, μέσω μεγαφώνων, δεν περιέχει και παραδοχή περί του ότι η εν λόγω παραλειφθείσα και επιβαλλόμενη από τις αρχές της καλής πίστεως κατά τις κρατούσες κοινωνικές αντιλήψεις ενέργεια, θα είχε στη συγκεκριμένη περίπτωση ως αποτέλεσμα την αποτροπή των βιαιοπραγιών.

Είναι συνεπώς βάσιμος ο σχετικός λόγος της αιτήσεως αναιρέσεως. Μετά ταύτα, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, ακολούθως δε να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Δικαστήριο που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 1371/2003 απόφαση του Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Δικαστήριο, που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές. Και

Καταδικάζει τους αναιρεσίβλητους στη δικαστική δαπάνη της αναιρεσείουσας, την οποία ορίζει στο ποσό των χιλίων πεντακοσίων (1500) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 5 Μαρτίου 2007.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στις 18 Ιουνίου 2007.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ