Supreme Court dismisses appeal against final judgment due to insufficient and contradictory reasoning regarding handwriting analysis evidence.

Απόφαση 1418 / 2009 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1418/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Δημήτριο Κανελλόπουλο, Αντιπρόεδρο, Ελισάβετ Μουγάκου-Μπρίλλη, Μίμη Γραμματικούδη, Ιωάννη Σίδερη και Σπυρίδωνα Μιτσιάλη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 18 Φεβρουαρίου 2009, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειουσών-καθών η κλήση: 1. Υ1 και 2. Υ2 οι οποίες εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Γεώργιο Αγιοστρατίτη.

Των Α. αναιρεσίβλητων - καλούντων: 1. Φιλανθρωπικού Σωματείου με την επωνυμία "ΠΑΙΔΙΚΑ ΧΩΡΙΑ SOS", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νομίμως και 2. Χ3, κατοίκου ... . Εκπροσωπήθηκε το πρώτο ("ΠΑΙΔΙΚΑ ΧΩΡΙΑ SOS") από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Παναγιώτη Πετρόπουλο και η δεύτερη (Χ3) παραστάθηκε με τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ευάγγελο Θεοχάρη.

Β. Αναιρεσίβλητων-καθών η κλήση: 1. Χ1, 2. Χ2, 3. Χ4 και 4. Χ5 οι οποίοι δεν παραστάθηκαν στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 8-4-2002 αγωγή των ήδη αναιρεσειουσών, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 6069/2003 του ίδιου Δικαστηρίου και 8593/2004 μη οριστική, 7003/2006 οριστική του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείουσες με την από 16-4-2007 αίτησή τους, επί της οποίας εκδόθηκε η 678/2008 απόφαση του Αρείου Πάγου η οποία κήρυξε τη συζήτηση απαράδεκτη. Την υπόθεση επαναφέρουν προς συζήτηση οι καλούντες με την από 14-7-2008 κλήση τους. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγητής Αρεοπαγίτης Ελισάβετ Μουγάκου-Μπρίλλη ανέγνωσε την από 4-2-2008 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης. Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειουσών ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, οι πληρεξούσιοι των παραστάντων αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά το άρθρο 1721 ΑΚ η ιδιόγραφη διαθήκη γράφεται ολόκληρη με το χέρι του διαθέτη, χρονολογείται και υπογράφεται από αυτόν, ενώ κατά το άρθρο 1718 ίδιου Κώδικα, διαθήκη για τη σύνταξη της οποίας δεν τηρήθηκαν οι διατάξεις των άρθρων 1719 έως 1757, είναι άκυρη, εφόσον ο νόμος δεν ορίζει διαφορετικά. Εξάλλου, με τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 19 ΚΠολΔικ, ορίζεται ότι αναίρεση επιτρέπεται μόνο, αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης.

Κατά την έννοια της διάταξης αυτής ανεπαρκής ή αντιφατική αιτιολογία υπάρχει, όταν δεν προκύπτουν από το αιτιολογικό της απόφασης κατά τρόπο σαφή και χωρίς αντιφάσεις τα πραγματικά περιστατικά, τα οποία κατά το νόμο είναι αναγκαία για τη θεμελίωση στη συγκεκριμένη περίπτωση του κανόνα δικαίου που εφαρμόστηκε ή όταν η απόφαση έχει ελλείψεις, όσον αφορά το νομικό χαρακτηρισμό των κρίσιμων περιστατικών που έγιναν δεκτά από το δικαστήριο της ουσίας (Ολ ΑΠ 24/1992).

Στην προκείμενη περίπτωση, το Εφετείο, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, δέχθηκε τα ακόλουθα: " Στις 10-10-2001, πέθανε στην ... η Θ1, το γένος ..., κάτοικος στη ζωή .... Από το γάμο της με τον ..., που είχε προαποβιώσει, δεν είχαν αποκτήσει τέκνα και μόνοι πλησιέστεροι συγγενείς της ήταν η πρώτη ενάγουσα, που ήταν αδελφή της και η δεύτερη ενάγουσα, που ήταν ανεψιά της και μάλιστα τέκνο του προαποβιώσαντος αδελφού της ... .

Μετά το θάνατο της κληρονομούμενης και μάλιστα, στις 20-10-2001, συγκεντρώθηκαν στο σπίτι της στο ... με σκοπό την ανεύρεση διαθήκης τα ακόλουθα πρόσωπα: Ο δικηγόρος Λάμπης Χρονόπουλος, ως εκπρόσωπος των φερόμενων ως τετιμημένων με τη διαθήκη, ο δικηγόρος Γεώργιος Τσώχος ως εκπρόσωπος των εναγουσών και ως μάρτυρες ο Χ1 (δεύτερος εναγόμενος), η Χ3 (τρίτη εναγόμενη) και ο σύζυγος της τελευταίας ..., καθώς και εκ μέρους των εναγουσών ο σύζυγος της δεύτερης ενάγουσας ..., η ...

και η Χ4 (πέμπτη εναγομένη). Μετά από έρευνα, βρέθηκε ένα χειρόγραφο, με ημερομηνία 10-2-2000, τυπωμένο σε χαρτί με το όνομα του συζύγου της κληρονομούμενης, το οποίο ανέφερε στο πάνω μέρος με κεφαλαία γράμματα "Η ΔΙΑΘΗΚΗ ΜΟΥ" (βλ. από 20-10-2001 πρακτικό ευρέσεως και παραλαβής διαθήκης). Η διαθήκη αυτή είχε το ακόλουθο περιεχόμενο: "...

Η ΔΙΑΘΗΚΗ ΜΟΥ. Αφήνω το σπίτι μου, ... στο Παιδικό Χωρίο SOS Βάρης, υπό τον όρο να μείνει όπως έχει. Να μην γίνει καμία προσθήκη ή μεταβολή, ούτε να πουληθεί τα πρώτα 7 χρόνια από το θάνατο μου. Τις καταθέσεις μου στην DEUCH ΒΑΝΚ Κολωνίας, στα ανήψια μου Χ2 και Χ4. Το κατάστημα μου επί της οδού ... στα ανήψια μου Χ3 και Χ1 (εξημησίας).

Τις καταθέσεις μου στην Εθνική Τράπεζα 5.000.000 στην X5 3.000.000, στον αδελφό μου ..., 4.000.000 στην αδελφή μου Υ1, 4.000.000 στην ανιψιά μου Χ3, 8.000.000 στην ανηψιά μου Υ2. Υπογραφή". Η κληρονομούμενη κατά το χρόνο του θανάτου της κατέλειπε τα ακόλουθα περιουσιακά στοιχεία α) ένα οικόπεδο άρτιο και οικοδομήσιμο, εντός του εγκεκριμένου σχεδίου του Δήμου ..., πρώην Δήμου ...

επιφανείας 617,56 τ.μ. με την ισόγεια οικία, μετά του υπογείου, που ήταν χτισμένη πάνω σ' αυτό, επιφανείας 150 τ.μ. β) ένα ισόγειο κατάστημα, με στοιχεία Κ-5 πολυόροφης οικοδομής, που βρίσκεται στη διασταύρωση της πλατείας ... και της οδού ..., επιφάνειας 268 τ.μ., το οποίο αποτελείται από το ισόγειο επιφανείας 130 τ.μ.

και τον μεσόροφο, επιφάνειας 138 τ.μ. και γ) τις καταθέσεις της στην Τράπεζα DEUCH ΒΑΝΚ της Κολωνίας, και στην Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος. Εξάλλου, πρέπει να σημειωθεί ότι η διαθέτης είχε εκδηλώσει πολλές φορές την πρόθεση της να διαθέσει ένα τμήμα της περιουσίας της για αγαθοεργούς σκοπούς. Για τον λόγο αυτό, από το έτος 1996 προέβαινε σε δωρεές διαφόρων χρηματικών ποσών στα παιδικά χωριά SOS.

Με τα ανίψια της από την πλευρά του συζύγου της διατηρούσε πολύ καλές σχέσεις μάλιστα με το δεύτερο εναγόμενο τον οποίο εκτιμούσε και πολλές φορές την φιλοξενούσε στο εξοχικό του σπίτι και την τρίτη εναγομένη, η οποία την φρόντιζε και της συμπαραστεκόταν συνεχώς. Έτσι, είχε χορηγήσει σ' αυτήν το με αριθμό ...ειδικό πληρεξούσιο της Συμβολαιογράφου Αθηνών Αικατερίνης Δραγκιώτου, για να εισπράττει την σύνταξη της και να κάνει πράξεις για λογαριασμό της, αλλά και διατηρούσε κοινό λογαριασμό με αυτήν στην Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος.

Επίσης, από τα παραπάνω αποδεικτικά μέσα, αποδείχθηκε ότι η διαθήκη γράφτηκε με το χέρι της κληρονομούμενης. Ή διαθήκη αυτή έχει υπογραφεί από την ίδια την κληρονομούμενη, σε διαφορετικό χρόνο. Για το λόγο αυτό είναι διαφορετική η μελάνη του στυλό υπογραφής. Η υπογραφή της έχει μια ιδιόμορφη γραφή, με ένα ιδιόμορφο γραφικό τρόπο, ο οποίος οφείλεται σε παθολογικά αίτια και ως εκ τούτου είναι πολύ δύσκολο να χαραχθεί αυτή με δουλική απομίμηση.

Από τα παραπάνω πραγματικά περιστατικά, αποδεικνύεται ότι η επίδικη διαθήκη είναι γνήσια, αφού έχει γραφεί και υπογραφεί από την κληρονομούμενη Θ1 με την οποία η τελευταία διατύπωσε την βούλησή της, ως προς τον τρόπο διάθεσης της περιουσίας της, μετά τον θάνατο της". Με βάση τις παραδοχές αυτές το Εφετείο απέρριψε ως και κατ' ουσίαν αβάσιμη την ένδικη αναγνωριστική ακυρότητας της επίμαχης ιδιόγραφης διαθήκης αγωγή των εναγουσών και ήδη αναιρεσειουσών, επικυρώνοντας την εκκαλούμενη απόφαση που είχε εκφέρει όμοια κρίση.

Κρίνοντας, έτσι, το Εφετείο δεν στέρησε την απόφασή του από τη νόμιμη βάση της, αφού διέλαβε πλήρεις, σαφείς και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες ως προς τη γνησιότητα της εν λόγω διαθήκης, κρίνοντας ότι η τελευταία έχει γραφτεί από τη διαθέτιδα Θ1 και έχει υπογραφεί από την ίδια σε διαφορετικό όμως χρόνο, λόγος για τον οποίο είναι διαφορετική η μελάνη του στυλό υπογραφής.

Ο πρώτος, επομένως, λόγος της αναίρεσης, με τον οποίο αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ., πλημμέλεια, γιατί το Εφετείο, με το να δεχθεί ότι η από 20-2-2000 ιδιόγραφη διαθήκη της θανούσας "είναι γνήσια, αφού έχει γραφεί και υπογραφεί από την κληρονομουμένη", ακολούθως δε, να απορρίψει ως και κατ' ουσίαν αβάσιμη την κρινόμενη αναγνωριστική αγωγή των ήδη αναιρεσειουσών περί ακυρότητας της εν λόγω ιδιόγραφης διαθήκης και περί της συγκυριότητας των ίδιων, ως μοναδικών εξ αδιαθέτου κληρονόμων της πιο πάνω θανούσας, κατά ποσοστό 1/2 εξ αδιαιρέτου, αντίστοιχα, σε ολόκληρη την κληρονομιαία, κινητή και ακίνητη, περιουσία της, στέρησε την απόφασή του από τη νόμιμη βάση της λόγω ασαφών και ανεπαρκών αιτιολογιών ως προς το ουσιώδες ζήτημα της υπογραφής της επίμαχης διαθήκης από τη διαθέτιδα, είναι απορριπτέος ως αβάσιμος.

Το Εφετείο, όπως προκύπτει από την υπάρχουσα στην προσβαλλόμενη απόφαση βεβαίωση, προκειμένου να καταλήξει στην κρίση, ότι η επίμαχη ιδιόγραφη διαθήκη έχει γραφεί ολόκληρη, χρονολογηθεί και υπογραφεί από την ίδια τη διαθέτιδα, έλαβε υπόψη και συνεκτίμησε τις ένορκες καταθέσεις των μαρτύρων των διαδίκων, που, με πρότασή τους, εξετάστηκαν στο ακροατήριο του πρωτοβάθμιου Δικαστηρίου, τις με αριθμούς ...,..., και .../24-1-2003, αντίστοιχα, ένορκες βεβαιώσεις των μαρτύρων των εναγουσών και ήδη αναιρεσειουσών, τις με αριθμούς ...

και .../24-1-2003, αντίστοιχα, ένορκες βεβαιώσεις του πρώτου εναγομένου και ήδη πρώτου αναιρεσιβλήτου, που λήφθηκαν νόμιμα και εμπρόθεσμα στον Ειρηνοδίκη Αθηνών οι πρώτες και στη συμβολαιογράφο Αθηνών Ανδριανή σύζ. Ι. Πασχίδη-Τραυλού οι λοιπές, την από 12-9-2005 έκθεση γραφολογικής πραγματογνωμοσύνης του πραγματογνώμονα Π1, την από 6-10-2005 γνωμοδότηση του δικαστικού γραφολόγου Φ3, τεχνικού συμβούλου των τριών πρώτων εναγομένων και ήδη τριών πρώτων αναιρεσιβλήτων, τις από ..., ...

και ..., αντίστοιχα, γνωμοδοτήσεις των δικαστικών γραφολόγων ..., .... και ..., τεχνικών συμβούλων των εναγουσών και ήδη αναιρεσειουσών, την από 24-1-2003 γνωμοδότηση της Φ2, με τις από 6-12-2004 παρατηρήσεις αυτής, "που προσκομίζουν και επικαλούνται οι τρείς πρώτοι εναγόμενοι" και ήδη τρεις πρώτοι αναιρεσίβλητοι και όλα τα έγγραφα, που επικαλούνται και προσκομίζουν νόμιμα οι διάδικοι, όχι όμως και την από 12-2-2005 ιδιωτική γνωμοδότηση της γραφολόγου Φ1 "αφού δεν είχε κατατεθεί πλήρης, αλλά μόνο το συμπέρασμα".

Ειδικότερα, το Εφετείο δέχθηκε, κατά τα κρίσιμα σημεία του, ότι "... Η διαθήκη αυτή έχει υπογραφεί από την ίδια την κληρονομούμενη σε διαφορετικό χρόνο. Για το λόγο αυτό είναι διαφορετική η μελάνη του στυλό υπογραφής. Η υπογραφή της έχει μια ιδιόμορφη γραφή, με ένα ιδιόμορφο γραφικό τρόπο, ο οποίος οφείλεται σε παθολογικά αίτια και ως εκ τούτου είναι πολύ δύσκολο να χαραχθεί αυτή με δουλική απομίμηση.

Για τα παραπάνω πραγματικά περιστατικά καταθέτουν ρητά οι μάρτυρες των τριών πρώτων εναγομένων, μεταξύ των οποίων και οι γραφολόγοι Φ1 και Φ2 και οι οποίες επιβεβαιώνονται από τις γνωμοδοτήσεις των δικαστικών γραφολόγων που αυτοί (τρεις πρώτοι εναγόμενοι) προσκομίζουν και επικαλούνται και δεν μπορούν να ανατραπούν από τις καταθέσεις των μαρτύρων των εναγουσών και των αντίστοιχων γνωμοδοτήσεων που αυτές (ενάγουσες) προσκομίζουν και επικαλούνται, από την έκθεση πραγματογνωμοσύνης του πραγματογνώμονα Π1, ο οποίος γνωμοδοτεί ότι η υπογραφή δεν έχει τεθεί από την κληρονομούμενη, δεδομένου ότι...".Από την αμέσως πιο πάνω παραδοχή του Εφετείου, προκύπτει, ότι αυτό στήριξε την κρίση του περί της υπογραφής της ιδιόγραφης διαθήκης της διαθέτιδας από την ίδια στις καταθέσεις των μαρτύρων των τριών πρώτων εναγομένων και ήδη τριών πρώτων αναιρεσιβλήτων, μεταξύ των οποίων και οι γραφολόγοι Φ1 και Φ2, καθώς και στις γνωμοδοτήσεις των δικαστικών γραφολόγων, που οι ίδιοι πιο πάνω αναιρεσίβλητοι προσκομίζουν και επικαλούνται, δηλαδή στην από 6-10-2005 γνωμοδότηση του δικαστικού γραφολόγου Φ3, τεχνικού τους συμβούλου και στην από 24-1-2003 γνωμοδότηση της Φ2, που επικαλέστηκαν και προσκόμισαν ενώπιόν του -Εφετείου- οι εν λόγω αναιρεσίβλητοι και όχι και στην από 12-2-2005 γνωμοδότηση της γραφολόγου Φ1.

Ο δεύτερος, επομένως, λόγος της αναίρεσης, με τον οποίο προσάπτεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η από τον αριθμό 11 περίπτ. α' του άρθρου 559 ΚΠολΔ πλημμέλεια, γιατί το Εφετείο έλαβε υπόψη και συνεκτίμησε με τις λοιπές αποδείξεις και την προαναφερόμενη γνωμοδότηση, δηλαδή απαράδεκτο κατά νόμο αποδεικτικό μέσο, που, ως τέτοιο, ρητά εξαιρέθηκε από το ίδιο -Εφετείο-, είναι απορριπτέος ως αβάσιμος.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 16-4-2007 αίτηση τωνΥ1 και Υ2 για αναίρεση της 7003/2006 απόφασης του Εφετείου Αθηνών. Και

Καταδικάζει τις αναιρεσείουσες στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων των παριστάμενων πρώτου και τρίτης από τους αναιρεσιβλήτους, τα οποία ορίζει σε χίλια οκτακόσια (1800) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 5 Μαΐου 2009.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 11 Ιουνίου 2009.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ H ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ