1410/2011 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1410 / 2011 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1410/2011

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ρένα Ασημακοπούλου, Αντιπρόεδρο, Αθανάσιο Κουτρομάνο, Χρυσόστομο Ευαγγέλου, Ευφημία Λαμπροπούλου και Γεράσιμο Φουρλάνο, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 4 Απριλίου 2011, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Α. Κ. του Ν., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο του Ειρήνη Σπετζοπούλου.

Των αναιρεσιβλήτων: 1. Ε. Κ. του Α., κατοίκου ... και 2. Ό. Κ. του Α., κατοίκου ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Γεώργιο Παπαστεργίου, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ..

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 22-3-2005 αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 546/2006 του ίδιου Δικαστηρίου και 2567/2007 του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητά ο αναιρεσείων με την από 31-1-2008 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Χρυσόστομος Ευαγγέλου ανέγνωσε την από 24-3-2011 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή του πρώτου από το άρθρο 559 αριθ. 19 Κ.Πολ.Δ αναιρετικού λόγου και την απόρριψη των λοιπών. Η πληρεξούσια του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου του στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά το άρθρο 559 αρ. 19 ΚΠολΔ, επιτρέπεται αναίρεση, αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς επί ζητήματος που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Εξ' άλλου, επί συμβάσεως έργου ( άρθρο 681 Α.Κ. ) η υποχρέωση του εργολάβου συνίσταται στην κατασκευή του συμφωνηθέντος έργου, από την παράδοση του οποίου δικαιούται τη συμφωνηθείσα αμοιβή ( άρθρο 694 Α.Κ. ).

Ως παράδοση νοείται η πλήρης εκπλήρωση της κύριας υποχρέωσης του εργολάβου με την προσπόριση του έργου στον εργοδότη, δηλαδή η περιέλευση του έργου στη σφαίρα εξουσιάσεως του τελευταίου, η οποία μπορεί, κατά τις περιστάσεις, να ολοκληρωθεί με μόνη την αποπεράτωση των εργασιών εκτελέσεως του αναληφθέντος έργου, χωρίς να χρειάζεται άλλη περαιτέρω (τυπική) ενέργεια του εργολάβου, το οποίο όμως πρέπει να είναι το προσήκον, δηλαδή να μην είναι εντελώς διαφορετικό από εκείνο που συμφωνήθηκε, γιατί αλλιώς δεν θεωρείται ότι ο εργολάβος εκπλήρωσε την βαρύνουσα αυτόν υποχρέωση.

Από το συνδυασμό δε των διατάξεων των άρθρων 688, 689, 690, και 694 ΑΚ προκύπτει ότι ένα έργο θεωρείται περατωμένο ή εκτελεσμένο έστω και αν έχει ελλείψεις συμφωνημένων ιδιοτήτων ή πραγματικά ελαττώματα, ακόμη και ουσιώδη που το καθιστούν άχρηστο. Στην περίπτωση αυτή ο κύριος του έργου έχει, υπό προϋποθέσεις, ορισμένα δικαιώματα, όπως εκείνο της αναστροφής της συμβάσεως ή της μειώσεως της αμοιβής ή εκείνο της αποζημιώσεως, ενώ δεν έχει ούτε τις κατά τις γενικές διατάξεις ενστάσεις της μη εκπληρώσεως ή της μη προσήκουσας επληρώσεως της συμβάσεως (αρθρ. 374 Α.Κ.), ούτε τα δικαιώματα από τα αρθ. 380 επ. 383 επ.

σε συνδυασμό με τα αρθ. 337, 343 παρ. 2, 384, 386 και 387 ΑΚ για τις περιπτώσεις της αδυναμίας ή της υπερημερίας του εργολάβου σχετικά με τη μη προσήκουσα εκπλήρωση της παροχής του, εκτός αν α) εξαιτίας της ελλείψεως ιδιοτήτων ή των ελαττωμάτων το έργο που παραδόθηκε ή προσφέρθηκε είναι εντελώς διαφορετικό από εκείνο που συμφωνήθηκε ως εκτελεστέο, αφού τότε δεν υπάρχει εκπλήρωση της παροχής και ο εργολάβος δεν δικαιούται να αξιώσει την αμοιβή του, ή β) έχει συμφωνηθεί μεταξύ κυρίου του έργου και εργολάβου αντίθετη της πιο πάνω ρύθμισης ( Α.Π. 346/2010, Α.Π. 1434/2007, 972/1994 ).

Τέλος, από τις διατάξεις των άρθρων 404-406 του Α.Κ. προκύπτει ότι επί αμφοτεροβαρούς συμβάσεως είναι δυνατή η συνομολόγηση ποινικής ρήτρας για την περίπτωση που ο οφειλέτης καταστεί υπερήμερος ως προς την βαρύνουσα αυτόν παροχή. Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο , δικάζοντας έφεση του εναγόμενου και ήδη αναιρεσείοντος κατά της υπ' αριθ. 546/2006 αποφάσεως του Μονομελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης, με την οποία έγινε δεκτή η από 22-3-2005 αγωγή των αναιρεσιβλήτων για καταβολή ποινικής ρήτρας, η οποία φέρεται ότι κατέπεσε συνεπεία καθυστέρησης παράδοσης από τον αναιρεσείοντα εργολάβο στις αναιρεσίβλητες εργοδότριες του συμφωνηθέντος έργου, δέχθηκε με την προσβαλλόμενη απόφαση του τα εξής :

" Με το υπ' αριθμ. ... προσύμφωνο και εργολαβικό συμβόλαιο της συμβολαιογράφου Θεσσαλονίκης Κλεοπάτρας Καριπίδου - Χειμανίδου, που καταρτίσθηκε αφενός μεταξύ των εναγουσών και αφετέρου του εναγομένου εργολάβου, ο τελευταίος ανέλαβε την υποχρέωση να κατασκευάσει με δαπάνες του, κατά το σύστημα της αντιπαροχής τρεις διώροφες με υπόγειο κατοικίες επί οικοπέδου των εναγουσών που βρίσκεται επί της οδού ..., στην περιοχή ..., συνιδιοκτησίας τους κατά ποσοστό 50%.

Από αυτές, ο εναγόμενος ανέλαβε την υποχρέωση να παραδώσει από το … κτίριο στην πρώτη ενάγουσα τη με αριθμό … αποθήκη, εμβαδού 53 τ.μ., ένα διαμέρισμα του πρώτου πάνω από το ισόγειο ορόφου, εμβαδού 128,44 τ.μ. και την αποκλειστική χρήση της … θέσης στάθμευσης αυτοκινήτου, εμβαδού 28,46 τ.μ., και στη δεύτερη ενάγουσα τη με αριθμό … αποθήκη, εμβαδού 53 τ.μ., ένα διαμέρισμα του ισογείου εμβαδού 128 τ.μ.

και την αποκλειστική χρήση της υπ' αριθμ. … θέσης στάθμευσης αυτοκινήτου, εμβαδού 28,46 τ.μ. Επίσης, ο εναγόμενος ανέλαβε την υποχρέωση, με βάση τον 11ο όρο του ανωτέρω προσυμφώνου που υπογράφηκε από τους διαδίκους, να κατασκευάσει με δικά του έξοδα τις ανωτέρω οριζόντιες ιδιοκτησίες και να τις παραδώσει στους ενάγοντες, αποπερατωμένες πλήρως και κατάλληλες για άμεση χρήση με τα κοινόχρηστα μέρη εντός 24 μηνών από την έκδοση της οικοδομικής άδειας, η οποία όπως εκατέρωθεν συνομολογείται εκδόθηκε στις 16-5-2000 και επομένως έπρεπε να παραδοθούν μέχρι τις 16-5-2002.

Από το προσύμφωνο που προαναφέρθηκε προβλεπόταν ακόμη ότι μετά την πάροδο της συμφωνηθείσης ημερομηνίας παράδοσης των ως άνω ιδιοκτησιών και εφόσον δεν θα παραδίδονταν στις ενάγουσες, θα υποχρεωνόταν ο εναγόμενος στην καταβολή ποινικής ρήτρας και αν ακόμη οι ενάγουσες δεν ζημιώνονταν δραχμές 200.000 για κάθε μήνα καθυστέρησης παράδοσης τους σε καθεμιά από αυτές.

Περαιτέρω, από τα ανωτέρω αποδεικτικά στοιχεία αποδείχθηκε ότι ο εναγόμενος εργολάβος δεν ανταποκρίθηκε στις συμβατικές του υποχρεώσεις να κατασκευάσει και παραδώσει στις ενάγουσες πλήρως αποπερατωμένες τις κατοικίες τους μέχρι και τη συμφωνηθείσα προθεσμία της 16-5-2002 αλλά ούτε και μέχρι τις 9-2-2005 που επιδόθηκε σ' αυτόν από τις ενάγουσες σχετική εξώδικη πρόσκληση να παραδώσει τους ανωτέρω χώρους έτοιμους προς χρήση.

Για όλα αυτά, σαφής είναι η κατάθεση του μάρτυρα αποδείξεως Ν. Π., πολιτικού μηχανικού, ο οποίος έχει προσωπική αντίληψη, καθότι διαπίστωσε επισκεπτόμενος τους ανωτέρω χώρους ότι αυτά δεν είχαν αποπερατωθεί, υπήρχαν πολλές ελλείψεις και κακοτεχνίες και ως εκ τούτου δεν ήταν δυνατή η παράδοση τους, καθώς επίσης, σαφής είναι και η ένορκη βεβαίωση του μάρτυρα αποδείξεως Κ.

Σ.. Οι ανωτέρω, κατάθεση και βεβαίωση των μαρτύρων αποδείξεως, ουδόλως αναιρούνται από την κατάθεση του μάρτυρα ανταποδείξεως Α. Μ., ο οποίος εντελώς αορίστως αναφέρεται στο θέμα αυτό της παραδόσεως των ιδιοκτησιών, καθότι δεν γνωρίζει κάτι συγκεκριμένο σχετικό μ' αυτό. Ενόψει όλων αυτών, ο ισχυρισμός του εναγομένου ότι οι ως άνω ιδιοκτησίες ήταν στη διάθεση των εναγουσών πολύ πριν από την ημέρα αποπεράτωσης του έργου, έχοντας λίγες επουσιώδεις ελλείψεις, οι οποίες δεν καθιστούσαν ανέφικτη την οίκηση της είναι αβάσιμος και απορριπτέος.

Και τούτο, διότι όπως αποδεικνύεται από την από 21-1-2005 έκθεση αυτοψίας του Ν. Π., πολιτικού μηχανικού, οι χώροι των οικιών των εναγουσών δεν είχαν ακόμη αποπερατωθεί κατά το χρόνο σύνταξης της και ότι εκτός από τις ελλείψεις υπήρχαν πολλές κακοτεχνίες σε όλες σχεδόν τις εργασίες που έγιναν στο οίκημα. Ειδικότερα, υπήρχαν έντονες υγρασίες σε πολλά σημεία ήτοι, κάτω από τα παράθυρα του σαλονιού του πρώτου και δεύτερου ορόφου, και του νότιου τοίχου του ίδιου χώρου από τις οποίες οι τελευταίες προέρχονταν από αποσαθρωμένο εξωτερικό επίχρισμα στο σημείο εκείνο, στο λουτρό του πρώτου ορόφου, η μπανιέρα είναι ασταθής προφανώς λόγω κακής τοποθέτησης και τα πλακίδια γύρω από αυτή αποκολλημένα, όλος δε ο χώρος χρειάζεται βάψιμο (τελικό χέρι), δεν υπάρχουν νεροσταλάκτες στις μαρμαροποδιές στο στηθαίο του δώματος με αποτέλεσμα να αποσαθρωθεί το επίχρισμα του στηθαίου.

Στο δώμα λιμνάζουν τα όμβρια ύδατα διότι δεν έχουν δοθεί σωστές κλίσεις και έχει τοποθετηθεί σε επιφάνεια 100 μ2 ένα μόνο σιφώνιο, ενώ οι αρμοί είναι κατεστραμμένοι, οι τοίχοι των διαμερισμάτων σε πολλά σημεία είναι άβαφοι, σε εκτεταμένες εκτάσεις δεν έγινε στοκάρισμα στα πλακίδια. Στην εν λόγω τεχνική έκθεση επισημαίνονται και αρκετές άλλες ελλείψεις πλην όμως οι ανωτέρω καθιστούν ανεκπλήρωτη την παροχή του εναγομένου - εργολάβου.

Στο σημείο αυτό, πρέπει να λεχθεί ότι ο ανωτέρω μάρτυρας Ν. Π. κατέθεσε εξεταζόμενος στο ακροατήριο του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου ότι για την αποκατάσταση τους απαιτείται το συνολικό ποσό των 10.000.000 δραχμών. Τα ανωτέρω ενισχύονται από τις προσκομιζόμενες 23 φωτογραφίες των ανωτέρω χώρων, που με επίκληση προσκομίζουν οι ενάγουσες, οι οποίες όπως καταθέτει, ο μάρτυρας αποδείξεως έχουν ληφθεί τον Ιανουάριο του 2005 και δεν αμφισβητούνται από τον εναγόμενο.

Περαιτέρω αποδείχθηκε, ότι ο ισχυρισμός του εναγομένου περί ανεπιφύλακτης παραλαβής τους (ιδιοκτησιών), καθώς και περί παραδόσεως των ως άνω ιδιοκτησιών σε χρόνο προγενέστερο εκείνου που έπρεπε να παραδοθούν και συγκεκριμένα από τα τέλη Μαΐου 2001 δεν αποδείχθηκε από κάποιο έγγραφο αποδεικτικό στοιχείο ή κατάθεση μάρτυρος.

Ειδικότερα ο μάρτυρας ανταποδείξεως δεν καταθέτει κάτι σχετικό διότι δεν γνωρίζει. Αντιθέτως αποδείχθηκε ότι οι ενάγουσες δεν εγκαταστάθηκαν και εξακολουθούν να παραμένουν σε μισθωμένη οικία. Πρέπει ακόμη να σημειωθεί, ότι αληθές είναι ότι οι ενάγουσες μεταβίβασαν σε τρίτους που τους υπέδειξε ο εναγόμενος τα τελευταία ποσοστά (14/100) εξ αδιαιρέτου από το οικόπεδο τους, πλην όμως από μόνο αυτό το αποδεικτικό στοιχείο δεν αποδεικνύεται ότι αποπερατώθηκαν και παραδόθηκαν στις ενάγουσες οι ανωτέρω ιδιοκτησίες.

Σαφής γι' αυτό και συγκεκριμένα ότι η μεταβίβαση όλων των ποσοστών εξ αδιαιρέτου του οικοπέδου τους, όπως συμφωνήθηκε έγινε ενόψει των καλών σχέσεων που υπήρχαν (τότε) μεταξύ τους, η οποία (κατάθεση) επιβεβαιώνεται από αυτή του μάρτυρα ανταποδείξεως. Επίσης, αληθές είναι ότι οι ανωτέρω ιδιοκτησίες έχουν συνδεθεί με τη ΔΕΗ και τον ΟΥ, πλην όμως τούτο έγινε προκειμένου ο εναγόμενος να ρυθμίσει τις ως άνω συνδέσεις με όλα τα διαμερίσματα, χωρίς να υποδηλώνει παράδοση αυτών στις ενάγουσες.

Πρέπει ακόμη να σημειωθεί, ότι οι ενάγουσες εισήλθαν στις ανωτέρω ιδιοκτησίες και διαπίστωσαν τις ανωτέρω ατέλειες με κλειδί που ανοίγουν όλες τις πόρτες και ότι δεν συντάχθηκε "πρωτόκολλο παραλαβής και παράδοσης συμβολαιογραφικό των ιδιοκτησιών τους" όπως συμφωνήθηκε. Με βάση τα ανωτέρω πραγματικά περιστατικά αποδεικνύεται ότι ο ισχυρισμός του εναγομένου ότι εγκαίρως έχει εκπληρώσει την παροχή και ότι δεν υπήρξε υπαιτιότητα του για την καθυστέρηση, που αποτελεί ένσταση, είναι αβάσιμος κατ' ουσίαν και απορριπτέος.

Ακολούθως δε, εξαιτίας της υπερημερίας του εναγομένου ως προς την έγκαιρη παράδοση των ανωτέρω χώρων (διαιρετών) της αντιπαροχής των εναγουσών επήλθε κατάπτωση της συμφωνηθείσης ποινικής ρήτρας υπέρ των τελευταίων για το επίδικο χρονικό διάστημα. Επομένως, το πρωτοβάθμιο δικαστήριο, το οποίο έκρινε ομοίως και δέχθηκε την αγωγή ως βάσιμη και κατ' ουσίαν, δεν έσφαλε ως προς την ερμηνεία, εφαρμογή του νόμου και την εκτίμηση των αποδεικτικών στοιχείων..." Έτσι που έκρινε, το Εφετείο διέλαβε ασαφείς και ανεπαρκείς αιτιολογίες ως προς το ουσιώδες ζήτημα της αποπεράτωσης και παράδοσης ή μη από τον αναιρεσείοντα εργολάβο στις αναιρεσίβλητες οικοπεδούχους των αυτοτελών οριζόντιων ιδιοκτησιών που αποτέλεσαν αντικείμενο της αντιπαροχής του εργολάβου, που καθιστούν ανέφικτο τον αναιρετικό έλεγχο ως προς την ορθή ή μη εφαρμογή των διατάξεων των άρθρων 341, 404, 405, 406 Α.Κ.

Τούτο δε, διότι, ενώ δέχεται, ότι ο αναιρεσείων δεν ανταποκρίθηκε στις συμβατικές υποχρεώσεις του να κατασκευάσει και παραδώσει στις αναιρεσίβλητες πλήρως αποπερατωμένες τις κατοικίες μέχρι και τη συμφωνηθείσα προθεσμία της 16ης Μαΐου 2002, αλλά ούτε και μέχρι την επίδοση στις 9-2-2005 εξώδικης πρόσκλησης των αναιρεσιβλήτων, καθόσον οι αναφερόμενες στην προσβαλλόμενη απόφαση του ελλείψεις και κακοτεχνίες ( μη αποπεράτωση των χώρων των οικιών, υγρασίες, κακή τοποθέτηση μπανιέρας, αποκολλημένα γύρω από αυτήν πλακίδια, έλλειψη βαφής του λουτρού, έλλειψη νεροσταλάκτων στις μαρμαροποδιές στο στηθαίο του δώματος, κακή κλίση στην επιφάνεια του δώματος και τοποθέτηση σ' αυτό ενός μόνο σιφωνίου, άβαφοι σε πολλά σημεία τοίχοι και εκτεταμένο μη στοκάρισμα στα πλακίδια ), καθιστούσαν αδύνατη την παράδοση του έργου, για τον οποίο λόγο και απέρριψε τον ισχυρισμό του εναγομένου εργολάβου ότι είχε αποπερατώσει πριν από την εκπνοή της συμβατικής προθεσμίας και θέσει στη διάθεση των εναγουσών τις οριζόντιες ιδιοκτησίες τους και ότι εντεύθεν δεν περιήλθε σε υπερημερία, δεν προσδιορίζει :

α ) αν οι άνω ελλείψεις και κακοτεχνίες καθιστούσαν και γιατί ανέφικτη την κατά τον προορισμό χρήση των οριζοντίων ιδιοκτησιών και το έργο τόσο διαφορετικό από εκείνο που συμφωνήθηκε, ώστε να θεωρείται ότι δεν αποπερατώθηκε και δεν παραδόθηκε κατά την αναφερόμενη στη μείζονα σκέψη έννοια του άρθρου 694 του Α.Κ., ενόψει του ότι οι ελλείψεις και κακοτεχνίες του έργου δεν καθιστούν αυτό μη αποπερατωμένο και την παροχή του εργολάβου μη εκπληρωθείσα, αλλά παρέχουν στον εργοδότη τα δικαιώματα που ορίζουν οι διατάξεις των άρθρων 688-690 Α.Κ.

και β) δέχεται μεν ότι δεν αποδείχθηκε η ένσταση του εναγομένου περί ανεπιφύλακτης από τις ενάγουσες παραλαβής των ιδιοκτησιών τους, δεν διευκρινίζει όμως, αν οι εν λόγω ιδιοκτησίες προσφέρθηκαν προς παραλαβή έστω με τις ανωτέρω ελλείψεις και κακοτεχνίες. Επομένως, ο πρώτος από το άρθρο 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ λόγος του αναιρετηρίου, όπως αυτός συμπληρώθηκε με την εισήγηση (άρθρο 562 παρ. 4 ΚΠολΔ ), με τον οποίο αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η άνω πλημμέλεια, είναι βάσιμος, παρελκούσης δε της έρευνας των λοιπών λόγων του αναιρετηρίου, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο, η συγκρότηση του οποίου από άλλους δικαστές είναι εφικτή ( άρθρο 580 αριθ. 3 ΚΠολΔ ).

Τα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, που κατέθεσε προτάσεις, πρέπει να επιβληθούν σε βάρος των αναιρεσιβλήτων, λόγω της ήττας των ( άρθρα 176, 183 ΚΠολΔ ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ' αριθ. 2567/2007 απόφαση του Εφετείου Θεσσαλονίκης.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο, το οποίο θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές.

Καταδικάζει τις αναιρεσίβλητες στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει στο ποσό των τριών χιλιάδων ( 3.000 ) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 14 Ιουνίου 2011.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του στις 12 Σεπτεμβρίου 2011.

Η ΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ