140/2011 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 140 / 2011 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 140/2011

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Χαράλαμπο Ζώη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Γεωργία Λαλούση, Βασιλική Θάνου - Χριστοφίλου, Δημητρούλα Υφαντή και Ιωάννα Λούκα, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του την 1η Οκτωβρίου 2010, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειουσών: 1) Δ. Μ. συζ. Ι., το γένος Ε. Χ., κατοίκου ..., 2) Μ. Μ. του Ι., οι οποίες εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Γεώργιο Κατρούγκαλο και κατέθεσαν προτάσεις.

Του αναιρεσιβλήτου: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομίας και Οικονομικών, κατοικοεδρεύοντα στην Αθήνα και στην προκειμένη από τον Γενικό Γραμματέα Περιφέρειας Θεσσαλίας, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον Αλέξανδρο Ροϊλό, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και δεν κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 19/5/2006 αίτηση καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημιώσεως των ήδη αναιρεσειόντων και τις από 10/5/2006 αίτηση και από 10/9/2007 ανταίτηση του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκαν στο Εφετείο Λάρισας και συνεκδικάστηκαν με άλλες αιτήσεις προσώπων που δεν είναι διάδικοι στην παρούσα δίκη.

Εκδόθηκε η 358/2008 απόφαση του ίδιου Δικαστηρίου, την αναίρεση της οποίας ζητούν οι αναιρεσείουσες με την από 14/5/2009 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Γεωργία Λαλούση ανέγνωσε την από 21/9/2010 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή του πρώτου, τέταρτου και πέμπτου λόγου της αναίρεσης και την απόρριψη των λοιπών. Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειουσών ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως και την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Κατά το άρθρο 17 παρ. 2 του Συντάγματος, όπως ισχύει μετά την αναθεώρησή του, "κανένας δεν στερείται την ιδιοκτησία του, παρά μόνο για δημόσια ωφέλεια που έχει αποδειχθεί με τον προσήκοντα τρόπο, όταν και όπως ο νόμος ορίζει και πάντοτε αφού προηγηθεί πλήρης αποζημίωση, που να ανταποκρίνεται στην αξία την οποία είχε το απαλλοτριούμενο κατά το χρόνο της συζήτησης στο δικαστήριο για τον προσωρινό προσδιορισμό της αποζημίωσης. Αν ζητηθεί απευθείας ο οριστικός προσδιορισμός της αποζημίωσης, λαμβάνεται υπόψη η αξία κατά το χρόνο της σχετικής συζήτησης στο δικαστήριο. Αν η συζήτηση για τον οριστικό προσδιορισμό της αποζημίωσης διεξαχθεί μετά την παρέλευση έτους από τη συζήτηση για τον προσωρινό προσδιορισμό, τότε για τον προσδιορισμό της αποζημίωσης λαμβάνεται υπόψη η αξία κατά το χρόνο της συζήτησης για τον οριστικό προσδιορισμό". Κατά την παράγραφο 3 του ίδιου άρθρου "η ενδεχόμενη μεταβολή της αξίας του απαλλοτριουμένου μετά τη δημοσίευση της πράξης απαλλοτρίωσης και μόνο εξαιτίας της, δεν λαμβάνεται υπόψη". Οι διατάξεις αυτές του Συντάγματος ουσιαστικά επαναλαμβάνονται και στο άρθρο 13 παρ. 1 και 2 του ν. 2882/2001 (ΚΑΑΑ), όπως ισχύει μετά το ν. 2985/2002, που εφαρμόζεται από 1-1-2002, όπου επιπλέον, χωρίς αντίθεση με τις προηγούμενες διατάξεις, ορίζεται και ότι "ως κριτήριο για την εκτίμηση της αξίας του απαλλοτριωμένου ακινήτου λαμβάνεται υπόψη και η αξία που έχουν κατά τον κρίσιμο χρόνο παρακείμενα και ομοειδή ακίνητα, καθώς και η πρόσοδος του απαλλοτριωμένου" (παρ. 1 εδάφιο τελευταίο) και "ενδεχόμενη μεταβολή της αξίας του απαλλοτριωμένου μετά τη δημοσίευση της πράξης απαλλοτρίωσης και μόνο εξαιτίας της δεν λαμβάνεται υπόψη. Επίσης δεν υπολογίζεται ανατίμηση προερχόμενη από ενέργειες του ιδιοκτήτη στο απαλλοτριούμενο, που έγιναν μετά την οριζόμενη από το άρθρο 3 ανακοίνωση της απαλλοτρίωσης και μόνο εξαιτίας αυτής". Περαιτέρω, με το άρθρο 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της Ευρωπαϊκής Σύμβασης, για την προστασία των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών (ΕΣΔΑ), που κυρώθηκε (μαζί με τη Σύμβαση) με το ν.δ. 57/1974 και έχει αυξημένη έναντι των κοινών νόμων ισχύ (άρθρο 28 παρ. 1 του Συντάγματος), ορίζεται ότι "κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο δικαιούται σεβασμού της περιουσίας του. Κανένας δεν μπορεί να στερηθεί της περιουσίας του, ειμή δια λόγους δημόσιας ωφέλειας και υπό τους προβλεπόμενους από το νόμο και τις γενικές αρχές του διεθνούς δικαίου όρους. Οι προαναφερόμενες διατάξεις δεν θίγουν το δικαίωμα κάθε κράτους να θέσει σε ισχύ νόμους τους οποίους ήθελε κρίνει αναγκαίους για ρύθμιση της χρήσεως αγαθών σύμφωνα με το δημόσιο συμφέρον ή για εξασφάλιση της καταβολής φόρων ή άλλων εισφορών ή προστίμων". Τέλος, κατά το άρθρο 25 του ΚΑΑΑ, ο ιδιοκτήτης μπορεί να ζητήσει την αποζημίωση για την απωλεσθείσα πρόσοδο του ακινήτου, από τη μετά τη συντέλεση της απαλλοτρίωσης κατάληψη μέχρι την είσπραξη της αποζημίωσης. Από τις διατάξεις αυτές συνάγεται ότι, σε απαλλοτρίωση ακινήτου για δημόσια ωφέλεια, για τον προσδιορισμό της "πλήρους αποζημίωσης" λαμβάνεται υπόψη η αξία του απαλλοτριούμενου ακινήτου κατά το χρόνο της πρώτης συζήτησης ενώπιον του δικαστηρίου της αίτησης καθορισμού (προσωρινού ή οριστικού, σε περίπτωση παράλειψης του προσωρινού) της αποζημίωσης αυτής, καθώς και η δαπάνη του ιδιοκτήτη του απαλλοτριούμενου ακινήτου, η οποία είναι συνέπεια της απαλλοτρίωσης της ιδιοκτησίας. Η αποζημίωση για την αξία της επιχείρησης που ασκείται στο ακίνητο που απαλλοτριώνεται, κατά τις ίδιες διατάξεις δεν συμπεριλαμβάνεται στην έννοια της "πλήρους αποζημίωσης", αλλά λαμβάνεται υπόψη η συνδεόμενη με το ακίνητο που απαλλοτριώθηκε πρόσοδος, σε σχέση με την ασκούμενη σ' αυτό επιχειρηματική δραστηριότητα, κατά την εκτίμηση της αξίας του απαλλοτριούμενου ακινήτου (ΟλΑΠ 7/2006, και 9/2006). Περαιτέρω, κατά τον αριθμό 9 περ. γ' του άρθρου 559 ΚΠολΔ λόγος αναίρεσης ιδρύεται και όταν το δικαστήριο παρά το νόμο άφησε αίτηση αδίκαστη. Ο λόγος όμως της αναίρεσης που αποδίδει την ανωτέρω πλημμέλεια και πλήττει την απόφαση για παράλειψη απάντησης σε μη νόμιμο ισχυρισμό είναι απαράδεκτος και απορριπτέος. Με τον πρώτο λόγο της αναίρεσης προβάλλεται ότι η προσβαλλόμενη απόφαση υπέπεσε στην προαναφερόμενη πλημμέλεια ότι δηλαδή άφησε αδίκαστο το αίτημα της πρώτης αναιρεσείουσας για καθορισμό κατ' αποκοπή αποζημίωσης από την απώλεια της επιχείρησης εστιατορίου-καφετέριας που λειτουργούσε στο απαλλοτριωθέν ακίνητο. Από την προσβαλλόμενη απόφαση προκύπτει ότι προσδιορίζεται ποια θεωρείται κατά το νόμο πλήρης αποζημίωσης, χωρίς να γίνεται ειδικότερη αναφορά στο αίτημα αυτό, πλην όμως, εφόσον, κατά τα ανωτέρω, η αξία της επιχείρησης που ασκείται στο ακίνητο που απαλλοτριώνεται ως αυτοτελές αίτημα καθορισμού αποζημίωσης δεν είναι νόμιμο, και ο λόγος αυτός είναι αβάσιμος.

ΙΙ. Κατά τη διάταξη του άρθρου 13 παρ. 1 του Ν 2882/2001 ΚΑΑΑ η αποζημίωση πρέπει να είναι πλήρης και να ανταποκρίνεται στην αξία του απαλλοτριωμένου ακινήτου κατά το χρόνο της συζήτησης ενώπιον του δικαστηρίου για τον προσωρινό προσδιορισμό της αποζημίωσης ή, σε περίπτωση απευθείας αίτησης για οριστικό προσδιορισμό, κατά το χρόνο της συζήτησης για τον προσδιορισμό αυτόν. Αν η συζήτηση για τον οριστικό προσδιορισμό της αποζημίωσης διεξαχθεί μετά την παρέλευση έτους από τη συζήτηση για τον προσωρινό προσδιορισμό, τότε για τον προσδιορισμό της αποζημίωσης λαμβάνεται υπόψη η αξία κατά το χρόνο συζήτησης για τον οριστικό προσδιορισμό. Ως κριτήριο για την εκτίμηση της αξίας του απαλλοτριωμένου ακινήτου λαμβάνονται υπόψη, ιδίως, η αξία που έχουν κατά τον κρίσιμο χρόνο παρακείμενα και ομοειδή ακίνητα, που προσδιορίζονται κυρίως από την αντικειμενική αξία, τα τιμήματα σε συμβόλαια μεταβίβασης κυριότητας ακινήτων, τα οποία συντάχθηκαν κατά το χρόνο της κήρυξης της απαλλοτρίωσης, καθώς και η πρόσοδος του απαλλοτριωμένου. Περαιτέρω, όπως προαναφέρθηκε, η αποζημίωση για την αξία της επιχείρησης που ασκείται στο ακίνητο που απαλλοτριώνεται, δεν συμπεριλαμβάνεται στην έννοια της "πλήρους αποζημίωσης", αλλά λαμβάνεται υπόψη η συνδεόμενη με το ακίνητο που απαλλοτριώθηκε πρόσοδος, σε σχέση με την ασκούμενη σ' αυτό επιχειρηματική δραστηριότητα, κατά την εκτίμηση της αξίας του απαλλοτριούμενου ακινήτου (ΟλΑΠ 7/2006). Τέλος, κατά την παράγραφο 4 δε του ίδιου άρθρου εάν απαλλοτριωθεί τμήμα ακινήτου με αποτέλεσμα η αξία του τμήματος που απομένει στον ιδιοκτήτη να μειωθεί ή το τμήμα αυτό να γίνει άχρηστο για τη χρήση που προορίζεται, με την απόφαση προσδιορισμού της αποζημίωσης για το απαλλοτριούμενο τμήμα προσδιορίζεται και ιδιαίτερη αποζημίωση για το τμήμα που απομένει στον ιδιοκτήτη, η οποία καταβάλλεται μαζί με την αποζημίωση για το απαλλοτριούμενο. Εξάλλου, ο αναιρετικός λόγος από τον αριθμό 19 του ίδιου άρθρου ιδρύεται όταν στο αιτιολογικό της αποφάσεως του δικαστηρίου της ουσίας δεν περιέχονται καθόλου ή δεν περιγράφονται με πληρότητα, σαφήνεια και χωρίς αντιφάσεις τα πραγματικά εκείνα γεγονότα που είναι αναγκαία για να κριθεί αν στη συγκεκριμένη περίπτωση συντρέχουν ή όχι οι προϋποθέσεις εφαρμογής του εφαρμοσθέντος κανόνα δικαίου ή αν έγινε ορθός νομικός χαρακτηρισμός των κρίσιμων πραγματικών γεγονότων, όχι όμως και όταν πρόκειται για ελλείψεις αναγόμενες στην εκτίμηση των αποδείξεων και ειδικότερα στην ανάλυση, στάθμιση και αιτιολόγηση του συναχθέντος από αυτές και με σαφήνεια διατυπωμένου αποδεικτικού πορίσματος. Στην προκείμενη περίπτωση το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφαση δέχθηκε ανέλεγκτα τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά σχετικά με την ένδικη απαλλοτρίωση και τον καθορισμό οριστικής τιμής μονάδας για το ακίνητο των αναιρεσειουσών και ιδιαίτερης αποζημίωσης για το τμήμα αυτού, που απομένει μετά την απαλλοτρίωση: "Δυνάμει της με αριθμό 2700/13-11-2002 απόφαση του Γενικού Γραμματέα της Περιφέρειας Θεσσαλίας, που δημοσιεύτηκε στο με αριθμό 1181/31-12-2002 ΦΕΚ (τ.Δ), απαλλοτριώθηκαν αναγκαστικά για δημόσια ωφέλεια και ειδικότερα για την κατασκευή του έργου της επέκτασης του δαπέδου στάθμευσης των αεροσκαφών του αεροδρομίου ..., εδαφική έκταση συνολικού εμβαδού 83,574 τ.μ. μετά των συστατικών της, που βρίσκεται στην κτηματική περιοχή της νήσου ... του Νομού Μαγνησίας και εικονίζεται με κλίμακα 1:1000 στα από Ιουλίου 2002 και αριθμό σχεδίου Κ02 και Κ03 κτηματολογικά διαγράμματα και στον αντίστοιχο κτηματολογικό πίνακα που έχει συντάξει ο τοπογράφος μηχανικός Β. Μ. και έχει θεωρήσει ο διευθυντής του ΥΠΜΕ-ΥΠΑ, της διεύθυνσης τεχνικών υπηρεσιών (Δ7) στις 2-9-2002. Η απαλλοτρίωση κηρύχθηκε υπέρ του Δημοσίου και με δαπάνες της ΓΓΔΕ του ΥΠΕΧΩΔΕ ΣΑΕ 077/2002 και ειδικότερα σε βάρος του έργου με κωδικό 1995 ΣΕ 07700001 του προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων ... . Η απαλλοτριούμενη έκταση βρίσκεται στην κτηματική περιφέρεια της νήσου ... του νομού Μαγνησίας, πλησίον της πόλης της ... δεν είναι ενταγμένη στο σχέδιο πόλεως και δεν εμφανίζει ιδιαίτερη οικιστική και τουριστική ανάπτυξη μειονεκτεί δε λόγω της ηχορύπανσης από τη λειτουργία του αεροδρομίου εξυπηρετείται όμως από δίκτυο ύδρευσης και ηλεκτροδότησης. Οι απαλλοτριούμενες εκτάσεις έχουν αγροτικό χαρακτήρα χωρίς όμως σοβαρή αγροτική ανάπτυξη, οι εκτάσεις αυτές βρίσκονται σε επαφή με το υπάρχον αεροδρόμιο της ... και εκτείνονται παράλληλα με το διάδρομο του αεροδρομίου απέχουν δε από τη θάλασσα από 500 έως 1000 μ., Στην περιοχή αυτή εμφανίζεται αραιή δόμηση έχουν δε ανεγερθεί λίγες κατοικίες μέτριας κατασκευής έως καλής, καθώς και αποθήκες, δεν λειτουργούν επιχειρήσεις παρά μόνο στο ΑΚΠ 09 έχει ανεγερθεί και λειτουργεί κατάστημα υγειονομικού ενδιαφέροντος προς εξυπηρέτηση των επιβατών του αεροδρομίου. Επί των απαλλοτριουμένων ακινήτων υπάρχουν ελαιοπερίβολα και άλλες δενδροκαλλιέργειες, όπως επίσης και μονοετής ορισμένα δε από τα ακίνητα αυτά αρδεύονται. Στην παραπάνω εδαφική έκταση που απαλλοτριώνεται περιλαμβάνονται και τα επίδικα ακίνητα, τα οποία αναφέρονται στον οικείο κτηματολογικό πίνακα με τους κτηματολογικούς αριθμούς, υπ' αριθμ 01, 02, 03, 04, 05 έως και 75. ... Από την εκτίμηση όλων αυτών των αποδεικτικών στοιχείων και λαμβάνοντας υπόψη τη θέση και τον αγροτικό χαρακτήρα της απαλλοτριούμενης περιοχής, την έλλειψη οικιστικής και τουριστικής ανάπτυξης σ' αυτή, την υποβάθμιση της περιοχής λόγω της ηχορύπανσης και με βάση τις υπάρχουσες οικονομικές και νομισματικές συνθήκες χωρίς να ληφθεί υπόψη ενδεχόμενη μεταβολή της αξίας τους μετά τη δημοσίευση της ανωτέρω περί απαλλοτριώσεως αποφάσεως και μόνον εξαιτίας αυτής, το Δικαστήριο καταλήγει στην κρίση ότι, η πραγματική αξία των απαλλοτριουμένων ακινήτων κατά τον κρίσιμο χρόνο, που στην προκειμένη περίπτωση είναι αυτός της παρούσας συζήτησης ενώπιον του Δικαστηρίου τούτου (21-9-2007), δοθέντος ότι μεσολάβησε διάστημα μεγαλύτερο του έτους μεταξύ της ημερομηνίας αυτής κι' εκείνης της συζητήσεως της αιτήσεως για τον προσωρινό προσδιορισμό ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου (12-5-2005), δεν έχει μεταβληθεί και είναι αυτή που προσδιορίστηκε με την άνω απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Βόλου. Περαιτέρω, κατά την κρίση του Δικαστηρίου ουδεμία μεταβολή επήλθε κατά τον ίδιο κρίσιμο χρόνο στην αξία των επικείμενων στα απαλλοτριούμενα ακίνητα κτισμάτων, τα οποία στην πλειοψηφία τους είναι εξοχικές κατοικίες μέτριας έως καλής κατασκευής και πρόχειρες αποθήκες όπως επίσης ουδεμία μεταβολή επήλθε στην αξία των λοιπών επικειμένων (δένδρα, περιφράξεις, πηγάδια κλπ), γι' αυτό και η πραγματική τους κατά τον κρίσιμο χρόνο ανέρχεται στα ποσά που καθορίστηκαν με την ίδια ως άνω απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου.

Συνεπώς, η οριστική τιμή μονάδος αποζημιώσεως πρέπει να καθορισθεί στα εξής ποσά: Α) Εδαφικές εκτάσεις με απόσταση από τη θάλασσα πάνω από 800 μ: Α1) με πρόσωπο σε αγροτική ή ιδιωτική οδό ή κοινόχρηστο χώρο: α) ελαιοπερίβολο αρδευόμενο στο ποσό των 9 ευρώ ανά τ.μ., β) ελαιοπερίβολο μη αρδευόμενο στο ποσό των 7,5 ευρώ ανά τ.μ., γ) λοιπές δενδροκαλλιέργειες αρδευόμενες στο ποσό των 11 ευρώ ανά τ.μ., δ) λοιπές δενδροκαλλιέργειες μη αρδευόμενες στο ποσό των 7 ευρώ ανά τ.μ., ε) μονοετής καλλιέργεια αρδευόμενη στο ποσό των 7 ευρώ ανά τ.μ., στ) μονοετής καλλιέργεια μη αρδευόμενη στο ποσό των 4 ευρώ ανά τ.μ. Α2) Χωρίς πρόσωπο σε οδό ή κοινόχρηστο χώρο: α) ελαιοπερίβολο αρδευόμενο στο ποσό των 8 ευρώ ανά τ.μ., β) ελαιοπερίβολο μη αρδευόμενο στο ποσό των 3,5 ευρώ ανά τ.μ., γ) λοιπές δενδροκαλλιέργειες αρδευόμενες στο ποσό των 9 ευρώ ανά τ.μ., δ) λοιπές δενδροκαλλιέργειες μη αρδευόμενες στο ποσό των 4 ευρώ ανά τ.μ., ε) μονοετής καλλιέργεια αρδευόμενη στο ποσό των 7 ευρώ ανά τ.μ., στ) μονοετής καλλιέργεια μη αρδευόμενη στο ποσό των 3 ευρώ ανά τ.μ. Β) Εδαφικές εκτάσεις με απόσταση από τη θάλασσα από 500-800 μ: Β1) Με πρόσωπο σε αγροτική ή ιδιωτική οδό ή κοινόχρηστο χώρο: α) ελαιοπερίβολο αρδευόμενο στο ποσό των 4 ευρώ ανά τ.μ., β) ελαιοπερίβολο μη αρδευόμενο στο ποσό των 2 ευρώ ανά τ.μ., γ) λοιπές δενδροκαλλιέργειες αρδευόμενες στο ποσό των 3 ευρώ ανά τ.μ., δ) λοιπές δενδροκαλλιέργειες μη αρδευόμενες στο ποσό των 3 ευρώ ανά τ.μ., ε) μονοετής καλλιέργεια αρδευόμενη στο ποσό των 4 ευρώ ανά τ.μ., στ) μονοετής καλλιέργεια μη αρδευόμενη στο ποσό των 3 ευρώ ανά τ.μ. Β2) Χωρίς πρόσωπο σε οδό ή κοινόχρηστο χώρο: α) ελαιοπερίβολο αρδευόμενο στο ποσό των 3,5 ευρώ ανά τ.μ., β) ελαιοπερίβολο μη αρδευόμενο στο ποσό των 2,5 ευρώ ανά τ.μ., γ) λοιπές δενδροκαλλιέργειες αρδευόμενες στο ποσό των 4,5 ευρώ ανά τ.μ., δ) λοιπές δενδροκαλλιέργειες μη αρδευόμενες στο ποσό των 2,5 ευρώ ανά τ.μ., ε) μονοετής καλλιέργεια αρδευόμενη στο ποσό των 3 ευρώ ανά τ.μ., στ) μονοετής καλλιέργεια μη αρδευόμενη στο ποσό των 2 ευρώ ανά τ.μ. Γ) Επικείμενα: Α) Κτίσματα: ... Κτηματολογικός αριθμός ιδιοκτησίας 09 Μ. Μ. κλπ, οικία αποτελούμενη από ισόγειο και πρώτο όροφο ημιτελή α) εμβαδόν ισογείου (κατάστημα) 125,60 τ.μ. στο ποσό των 850 ευρώ ανά τ.μ., β) κατοικία πρώτου ορόφου εμβαδού 125,60 τ.μ. στο ποσό των 1000 ευρώ ανά τ.μ. ... . Περαιτέρω, αναφορικά με το αίτημα των άνω αιτούντων της ...., ..., έβδομης, .... των αιτήσεων περί καθορισμού ιδιαίτερης αποζημίωσης για τα εναπομείναντα τμήματα μετά την απαλλοτρίωση των ....., ...., ..., ΑΚΠ09, ... ακινήτων, από τα ίδια αποδεικτικά στοιχεία αποδείχθηκε ότι τα ακίνητα αυτά υπέστησαν λόγω της απαλλοτρίωσης υποτίμηση της αξίας των σχετικά δε με αυτό συντάχθηκαν και οι από 21-11-2006, 27-4-2005 και 5-2-2007 εκθέσεις προεκτίμησης της Κτηματικής Υπηρεσίας του νομού Μαγνησίας από την αρμόδια επιτροπή κατ' άρθρο 15 του Ν 2882/2001 κατόπιν αιτήσεως των ιδιοκτητών των άνω με ΑΚΠ 05, ΑΚΠ16, ΑΚΠ42, ΑΚΠ43, ΑΚΠ09, ΑΚΠ15 και ΑΚΠ44 ακινήτων. Ειδικότερα, ... Το ΑΚΠ09 είχε εμβαδόν πριν την συντέλεση της απαλλοτριώσεως 3.853,30 τ.μ. απαλλοτριώνεται τμήμα εμβαδού 2.853,30 τ.μ. και το εναπομείναν τμήμα του ακινήτου τούτου ανέρχεται σε 989,60 τ.μ. Το ακίνητο αυτό ήταν άρτιο και οικοδομήσιμο και το εναπομείναν τμήμα καθίσταται μη άρτιο και μη οικοδομήσιμο, το απαλλοτριούμενο ακίνητο είχε πρόσβαση σε κοινοτική οδό, ενώ μετά την απαλλοτρίωση δεν έχει άμεση πρόσβαση, αλλά η επικοινωνία του πλέον πρέπει να γίνεται δια μέσω γειτονικών ακινήτων, τέλος το εμβαδόν του εναπομένοντος τμήματος δεν είναι αρκετό μεγάλο με συνέπεια να μην είναι ευχερής η χρήση του για την λειτουργία εμπορικής ή γεωργικής επιχείρησης . ... . Με βάση τα στοιχεία αυτά, η αρμόδια προεκτιμητική επιτροπή έκρινε ότι υφίστανται μείωση της αγοραίας αξία των άνω ακινήτων και συγκεκριμένα ..., η αξία του ΑΚΠ09 υποτιμήθηκε κατά ποσοστό 75%, γιατί έχασε την αρτιότητά του με την απαλλοτρίωση, δεν έχει πλέον πρόσβαση σε οδό και το εναπομείναν δεν είναι πλέον κατάλληλο για εμπορική ή γεωργική εκμετάλλευση με την άνω δε απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Βόλου κρίθηκε ότι η αξία του εναπομείναντος μειώθηκε κατά ποσοστό 80%, ... . Κατ' εκτίμηση των ανωτέρω και το Δικαστήριο κρίνει ότι, οφείλεται ιδιαίτερη αποζημίωση λόγω μείωσης της αξίας του τμήματος των επιδίκων ακινήτων, η οποία πρέπει να προσδιοριστεί σε ποσοστό 70% για το ..., σε ποσοστό 75% για το ΑΚΠ09, ... . Το τελικό ποσό της ιδιαίτερης αυτής αποζημίωσης, θα καθοριστεί με βάση την προσδιορισθείσα κατά τα ανωτέρω για τα ακίνητα οριστική τιμή αποζημιώσεως". Έτσι που έκρινε το Εφετείο διέλαβε στην προσβαλλόμενη απόφαση ασαφείς και ανεπαρκείς αιτιολογίες σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης ήτοι στην πραγματική αξία του απαλλοτριωθέντος ακινήτου των αναιρεσειουσών, καθώς και για τη μείωση της αξίας του εναπομένοντος τμήματος αυτού, έτσι ώστε δεν είναι εφικτός ο έλεγχος της ορθής ή όχι εφαρμογής του άρθρου 13 παράγραφοι 1, 2 και 4 του Ν 2882/2001. Ειδικότερα, το Εφετείο καθορίζει ενιαία τιμή για κάθε κατηγορία ακινήτων, όπως προσδιορίζει τις κατηγορίες παραπάνω, δεν διευκρινίζει όμως σε ποια κατηγορία εμπίπτει το ακίνητο των αναιρεσειουσών, η ασάφεια δε γίνεται εντονότερη ενόψει της παραδοχής ότι στο ακίνητο αυτών βρίσκεται οικοδομή, στην οποία μάλιστα λειτουργούσε επιχείρηση, στοιχεία που το διαφοροποιούν από τα υπόλοιπα, ενώ δεν είναι σαφές αν έλαβε υπόψη την πρόσοδο του ακινήτου από την ασκούμενη σ' αυτό επιχείρηση. Επίσης η αιτιολογία για τον καθορισμό της αξίας των επικειμένων, καθώς και για τη μείωση της αξίας του εναπομένοντος τμήματος είναι ελλιπής, αφού δεν διευκρινίζεται για ποιο λόγο δεν επήλθε καμία μεταβολή στην αξία των επικειμένων παρά τη διαδρομή χρονικού διαστήματος πλέον του έτους από το χρόνο που καθορίστηκε η προσωρινή τιμή μονάδας από το μονομελές πρωτοδικείο, και για ποιο λόγο επήλθε μεταβολή προς τα κάτω στην αξία του εναπομένοντος τμήματος του απαλλοτριωθέντος ακινήτου. Ο δεύτερος λόγος της αναίρεσης, επομένως, είναι βάσιμος, όπως και ο τέταρτος λόγος, με τον οποίο κατ' ορθή εκτίμηση προβάλλεται η από το αριθμό 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ πλημμέλεια.

ΙΙΙ. Κατά το άρθρο 17 παρ. 2 του Συντάγματος, "κανένας δεν στερείται την ιδιοκτησία του, παρά μόνο για δημόσια ωφέλεια που έχει αποδειχθεί με τον προσήκοντα τρόπο, όταν και όπως ο νόμος ορίζει, και πάντοτε αφού προηγηθεί πλήρης αποζημίωση, που να ανταποκρίνεται στην αξία την οποία είχε το απαλλοτριούμενο κατά το χρόνο της συζήτησης στο δικαστήριο για τον προσωρινό προσδιορισμό της αποζημίωσης. Αν ζητηθεί απευθείας ο οριστικός προσδιορισμός της αποζημίωσης, λαμβάνεται υπόψη η αξία κατά το χρόνο της σχετικής συζήτησης στο δικαστήριο. Αν η συζήτηση για τον οριστικό προσδιορισμό της αποζημίωσης διεξαχθεί μετά την παρέλευση έτους από τη συζήτηση για τον προσωρινό προσδιορισμό, τότε για τον προσδιορισμό της αποζημίωσης λαμβάνεται υπόψη η αξία κατά το χρόνο της συζήτησης για τον οριστικό προσδιορισμό. Στην απόφαση κήρυξης πρέπει να δικαιολογείται ειδικά η δυνατότητα κάλυψης της δαπάνης αποζημίωσης. Η αποζημίωση, εφόσον συναινεί ο δικαιούχος, μπορεί να καταβάλλεται και σε είδος ιδίως με τη μορφή της παραχώρησης της κυριότητας άλλου ακινήτου ή της παραχώρησης δικαιωμάτων επί άλλου ακινήτου", ενώ κατά την παράγραφο 3 του ίδιου άρθρου "η ενδεχόμενη μεταβολή της αξίας του απαλλοτριουμένου μετά τη δημοσίευση της πράξης απαλλοτρίωσης, και μόνο εξαιτίας της, δεν λαμβάνεται υπόψη". Οι διατάξεις αυτές του Συντάγματος επαναλαμβάνονται και στο άρθρο 13 παρ. 1 και 2 του Ν 2882/2001 (ΚΑΑΑ), όπου επιπλέον, χωρίς αντίθεση με τις προηγούμενες διατάξεις ορίζεται και ότι "ως κριτήριο για την εκτίμηση της αξίας του απαλλοτριουμένου ακινήτου λαμβάνεται υπόψη και η αξία που έχουν κατά τον κρίσιμο χρόνο παρακείμενα και ομοειδή ακίνητα, καθώς και η πρόσοδος του απαλλοτριουμένου" και "ενδεχόμενη μεταβολή της αξίας του απαλλοτριουμένου μετά τη δημοσίευση της πράξης απαλλοτρίωσης και μόνο εξαιτίας της δεν λαμβάνεται υπόψη. Επίσης δεν υπολογίζεται ανατίμηση προερχόμενη από ενέργειες του ιδιοκτήτη στο απαλλοτριούμενο, που έγιναν μετά την οριζόμενη από το άρθρο 3 ανακοίνωση της απαλλοτρίωσης και μόνο εξαιτίας αυτής". Περαιτέρω, κατά τις διατάξεις του άρθρου 1 του πρώτου πρόσθετου πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ, αφενός προστατεύεται η περιουσία του προσώπου, στην έννοια της οποίας περιλαμβάνονται και τα ενοχικά δικαιώματα, και αφετέρου προστατεύεται η ιδιοκτησία, η στέρηση της οποίας δεν μπορεί να γίνει παρά μόνο για λόγους δημόσιας ωφέλειας, με τους όρους του νόμου και των γενικών αρχών του διεθνούς δικαίου. Από τις ανωτέρω διατάξεις συνάγεται ότι για τον προσδιορισμό της "πλήρους αποζημίωσης" λαμβάνεται υπόψη η αξία του απαλλοτριουμένου ακινήτου κατά το χρόνο της πρώτης συζήτησης, καθώς και η δαπάνη του ιδιοκτήτη του απαλλοτριουμένου ακινήτου, η οποία, ναι μεν δεν συνδέεται άμεσα με την αξία του ακινήτου, είναι όμως, συνέπεια της απαλλοτρίωσης της ιδιοκτησίας, στην οποία δαπάνη συγκαταλέγεται και η δαπάνη για τα έξοδα μεταφοράς και μετεγκατάστασης της κατοικίας ή επιχείρησης του ιδιοκτήτη (ΟλΑΠ 8/1999). Περαιτέρω, κατά τον αριθμό 14 του άρθρου 559 ΚΠολΔ ιδρύεται λόγος αναίρεσης αν το δικαστήριο παρά το νόμο κήρυξε ή δεν κήρυξε ακυρότητα, έκπτωση από δικαίωμα ή απαράδεκτο. Στην προκείμενη περίπτωση από την επισκόπηση του δικογράφου της αίτησης των αναιρεσειουσών ενώπιον του Εφετείου προκύπτει ότι αυτές είχαν υποβάλει αίτημα για καθορισμό αποζημίωσης για τα έξοδα μεταστέγασης και ειδικότερα α) για την πρώτη (Δ. Μ.) τα έξοδα που αφορούν τη δαπάνη μεταφοράς του κινητού εξοπλισμού της επιχείρησης που ασκούσε στο ισόγειο του απαλλοτριούμενου ακινήτου, η οποία αποτελεί την κύρια επαγγελματική δραστηριότητά της. Η μετεγκατάσταση είναι αναγκαία συνέπεια της απαλλοτρίωσης και για τη μεταφορά θα απαιτηθεί, κατά τα εκτιθέμενα, να πραγματοποιηθούν τρία (3) τουλάχιστον δρομολόγια ενός μεγάλου φορτηγού προς αποθηκευτικό χώρο ή άλλο κατάστημα, και η δαπάνη για τη μεταφορά αυτή θα ανέλθει σε 6.000 ευρώ, β) για τη δεύτερη (Μ. Μ.) τα έξοδα που αφορούν τη δαπάνη μεταφοράς του κινητού εξοπλισμού της οικογενειακής στέγης. Η μεταστέγαση της οικογένειάς της είναι αναγκαία συνέπεια της απαλλοτρίωσης και για τη μεταφορά του εξοπλισμού της οικογενειακής στέγης θα απαιτηθεί η πραγματοποίηση δύο (2) τουλάχιστον δρομολογίων ενός μεγάλου φορτηγού προς άλλη κατοικία και η δαπάνη για τη μεταφορά αυτή θα ανέλθει σε 4.000 ευρώ. Το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφαση απέρριψε το αίτημα αυτό των αναιρεσειουσών, επειδή, όπως διατυπώνεται, είναι αόριστο, αφού ουδόλως προσδιορίζεται ο εξοπλισμός που πρέπει να μεταφερθεί, ούτε επίσης προσδιορίζονται οι κατ' ιδίαν δαπάνες που απαιτούνται για τη μεταφορά του. Το αίτημα, όπως αναπτύσσεται παραπάνω, εφόσον προσδιορίζονται τα δρομολόγια που απαιτούνται για τη μεταφορά του επιχειρηματικού και του οικιακού εξοπλισμού είναι πλήρως ορισμένο και γι' αυτό το Εφετείο με το να το απορρίψει ως αόριστο παρά το νόμο κήρυξε απαράδεκτο και ως εκ τούτου υπέπεσε στην πλημμέλεια από τον αριθμό 14 του άρθρου 559 ΚΠολΔ. Ο πέμπτος λόγος της αναίρεσης, επομένως, είναι βάσιμος. IV. Σύμφωνα με τα ανωτέρω η αναίρεση πρέπει να γίνει εν μέρει δεκτή, ενώ παρέλκει η εξέταση των λοιπών λόγων. Ακολούθως πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση καθόσον αφορά τους εδώ διαδίκους και κατά το μέρος που αναφέρεται στους λόγους που κρίθηκαν βάσιμοι, ήτοι κατά τη διάταξη που αφορά τον καθορισμό της οριστικής τιμής αποζημίωσης για το ακίνητο των αναιρεσειουσών, και την ιδιαίτερη αποζημίωση για το απομένον τμήμα, καθώς και κατά τη διάταξη που αφορά την απόρριψη του αιτήματος για τον καθορισμό αποζημίωσης για τα έξοδα μετεγκατάστασης (επιχείρησης και οικίας), και να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εξέταση κατά το αναιρούμενο μέρος στο ίδιο Εφετείο Λάρισας, το οποίο θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως. Εξάλλου, το αναιρεσίβλητο πρέπει να υποχρεωθεί, ως ηττηθέν, να καταβάλει τη δικαστική δαπάνη των αναιρεσειουσών.

ΓIA TOYΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 358/2008 απόφαση του Εφετείου Λάρισας καθόσον αφορά τους εδώ διαδίκους και κατά το μέρος που αναφέρεται στο σκεπτικό.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση κατά το ανωτέρω αναιρούμενο μέρος στο ίδιο Εφετείο Λάρισας, που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως.

Καταδικάζει το αναιρεσίβλητο στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσειουσών, την οποία ορίζει σε τρεις χιλιάδες (3000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 2 Δεκεμβρίου 2010. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 3 Φεβρουαρίου 2011.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ