Supreme Court overturned lower court for failing to consider insurance company's defense regarding stolen vehicle used in illegal transport.

Απόφαση 1409 / 2006 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Αριθμός 1409/2006

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αθανάσιο Κρητικό, Αντιπρόεδρο Αρείου Πάγου, Γεώργιο Βούλγαρη, Δημήτριο Κυριτσάκη, Αχιλλέα Νταφούλη και Δημήτριο Δαλιάνη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 3 Φεβρουαρίου 2006, με την παρουσία και της Γραμματέως Μάρθας Ψαραύτη, για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1. Ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρίας με την επωνυμία "Ανώνυμη Ελληνική Εταιρία Γενικών Ασφαλειών Η ΕΘΝΙΚΗ", που εδρεύει στην ... και εκπροσωπείται νόμιμα και 2. Χ του ..., κατοίκου ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από την πληρεξούσια δικηγόρο τους Φλώρα Τριανταφύλλου.

Των αναιρεσιβλήτων:(....ΑΝΑΦΕΡΟΝΤΑΙ 31 ΟΝΟΜΑΤΑ ) . Εξ αυτών οι υπό στοιχεία 1,11,16,15,17,18,19,20 και 21 εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Ιωάννη Βέττα, χωρίς να καταθέσει προτάσεις, οι υπό στοιχεία 22,23, 24,25,26,28,29,30 και 31 εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Γρηγόριο Κουτσαμποϊκίδη, ενώ οι λοιποί και υπό στοιχεία 2, 3,4, 5,6,7,8,9, 10, 12,13,14, και 27 δεν παραστάθηκαν.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με τις με αριθμούς έκθ. κατάθεσης 1022.148/2000, 966.73/2001, 980.112/2000 και 275.31/2001 αγωγές, που κατατέθηκαν στο Μονομελές Πρωτοδικείο Καστοριάς και συνεκδικάθηκαν. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 15/2002 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 16/2004 οριστική του Εφετείου Δυτικής Μακεδονίας. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 17 Μαρτίου 2004 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Δημήτριος Δαλιάνης ανέγνωσε την από 9 Μαϊου 2005 έκθεση του κωλυομένου να μετάσχει στη σύνθεση του Δικαστηρίου τούτου Αρεοπαγίτη Ανάργυρου Πλατή, με την οποία εισηγήθηκε την εν μέρει παραδοχή της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης.

Η πληρεξούσια των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και οι πληρεξούσιοι των παραστάντων αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι.κατά την εκφώνηση της υποθέσεως από το οικείο πινάκιο στη σειρά της δεν εμφανίσθηκαν οι δεύτερος, τρίτος, τέταρτη, πέμπτος, έκτος, έβδομη, όγδοη, ένατος, δέκατος, δωδέκατος, δέκατη τρίτη, δέκατος τέταρτος και εικοστός έβδομος των αναιρεσιβλήτων, οι οποίοι, όπως προκύπτει από τις ..., (ΑΝΑΦΕΡΟΝΤΑΙ 11 ).εκθέσεις επιδόσεως του δικαστικού επιμελητή στο Πρωτοδικείο Αθηνών ..., κλητεύθηκαν νομοτύπως και εμπροθέσμως ως άγνωστης διαμονής αφού επικυρωμένο αντίγραφο της ένδικης αιτήσεως αναιρέσεως με πράξη ορισμού δικασίμου και με κλήση προς παράσταση κατά τη μετ'αναβολή δικάσιμο της 3-2-2006 επιδόθηκε γι'αυτούς στον Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου στις 17-10-2005, ενώ περίληψη του δικογράφου της ίδιας ως άνω αιτήσεως αναιρέσεως και επικυρωμένο αντίγραφο της 161/7-6-2005 βεβαιώσεως της Γραμματέως του Δικαστηρίου τούτου περί της αναβολής της συζητήσεως για τη δικάσιμο της 3-2-2006 δημοσιεύθηκαν στα 5332 και 23618/20-10-2005 φύλλα των ημερήσιων εφημερίδων των Αθηνών "..." και "...ΚΑΙ .... Πρέπει συνεπώς να προχωρήσει η συζήτηση παρά την απουσία των άνω αναιρεσιβλήτων (576 παρ. 2 ΚΠολΔ).

ΙΙ. Ευθύνη και διακινδύνευση, ήτοι ανεξάρτητη από πταίσμα (γνήσια αντικειμενική) ευθύνη, είναι και η καθιερούμενη με τον ν.ΓΠΝ/191 ειδική ευθύνη του ιδιοκτήτη, του κατόχου και του οδηγού αυτοκινήτου για της ζημίες που προκαλούνται σε τρίτους κατά τη λειτουργία του (αυτοκινητικό ατύχημα). Με εξαίρεση τους επιβάτες λεωφορείου (άρθρο 45 ν.4845/1930), δεν θεωρούνται "τρίτοι" οι επιβάτες του ζημιογόνου αυτοκινήτου, και ως εκ τούτου οι αξιώσεις αυτών ή - σε περίπτωση θανατώσεώς τους εξαιτίας του ατυχήματος- των μελών των οικογενειών τους για αποζημίωση ή χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης ή ψυχικής οδύνης δεν διέπονται από τον ν.ΓΠΝ/1911 αλλά από το κοινό δίκαιο (άρθρο 12 ν.ΓΠΝ/1911). Έτσι, σε περίπτωση θανατώσεως επιβάτη του αυτοκινήτου, η γέννηση των αξιώσεων των συγγενών του κατά του ιδιοκτήτη για χρηματική ικανοποίηση λόγω ψυχικής οδύνης προϋποθέτει, πλην άλλων, την ύπαρξη μεταξύ ιδιοκτήτη και οδηγού σχέσεως προστήσεως (άρθρο 922 ΑΚ), η οποία όμως δεν συντρέχει όταν το αυτοκίνητο έχει κλαπεί από τον ιδιοκτήτη και κατά το ατύχημα οδηγείται από τον κλέπτη.

Εν προκειμένω, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, το εφετείο δέχθηκε ανελέγκτως ότι στις 28-2-2002 και περί ώρα 01.30 στη ... ο ... αφαίρεσε από την κατοχή του ιδιοκτήτη Χ (δευτέρου των αναιρεσειόντων) και ιδιοποιήθηκε παρανόμως το ασφαλισμένο στην πρώτη των αναιρεσειόντων ... Ι.Χ. επιβατηγό αυτοκίνητο και ότι την ίδια ημέρα (28-2-2002) και περί ώρα 06.30' αυτός, οδηγώντας το εν λόγω αυτοκίνητο, στο οποίο, καθ'υπέρβαση του επιτρεπόμενου ανώτατου ορίου των πέντε ατόμων, είχαν επιβιβασθεί και άλλα επτά αλβανικής υπηκοότητας άτομα, συγκρούσθηκε στην εθνική οδό ...

με το οδηγούμενο από τον ... ...Δ.Χ. επιβατηγό αυτοκίνητο (ταξί), εξαιτάις δε της συγκρούσεως αυτής, η οποία οφείλεται σε αμελή κατά την οδήγηση συμπεριφορά αποκλειστικώς και μόνο του τραυματίσθηκαν θανασίμως οι επιβαίνοντες στο ... Ι.Χ. επιβατηγό αυτοκίνητο συγγενείς των αναιρεσιβλήτων ..., ..., ...,..., ... και ....

Ακολούθως το εφετείο, κρίνοντας ότι ο δεύτερος των αναιρεσειόντων ευθύνεται μέχρι την αξία του κλαπέντος ως άνω αυτοκινήτου του, απέρριψε τον περί του αντιθέτου λόγο της από 27-8-2002 εφέσεως των αναιρεσεόντων κατά της ομοίως κρίνασας πρωτόδικης αποφάσεως και, μετά τη μερική αποδοχή των από 11-9-2002 και 1-7-2002 εφέσεων των αναιρεσιβλήτων, την αντίστοιχη εξαφάνιση της πρωτόδικης αποφάσεως και τη μερική αποδοχή των από 12-10-2001 και 18-10-2000 αγωγών των αναιρεσιβλήτων, επεδίκασε, κατά ένα μέρος καταψηφιστικώς και κατά το υπόλοιπο μέρος αναγνωριστικώς, υπέρ των τελευταίων και σε βάρος του δευτέρου των αναιρεσειόντων, μέχρι την αξία του αυτοκινήτου του (δηλ.

μέχρι το ποσό των 4.402 ευρώ), τα αναφερόμενα στην προσβαλλόμενη απόφαση χρηματικά ποσά για χρηματική ικανοποίηση λόγω ψυχικής οδύνης. Με την κρίση του αυτή το εφετείο, δεχθέν εκ του πράγματος ότι για την ευθύνη του δευτέρου των αναιρεσειόντων προς αποκατάσταση της ψυχικής οδύνης των αναιρεσιβλήτων αρκούσε μόνη η ιδιότητά του ως ιδιοκτήτη του ζημιογόνου αυτοκινήτου, παρεβίασε, παραλείποντας να εφαρμόσει, τη διάταξη του άρθρου 12 του ν.

ΓΠΝ/1911. Επομένως, ο εκ του άρθρου 559 αρ.1 ΚπολΔα απορρέων πρώτος, κατά το πρώτο (υπό στοιχείο α') μέρος, λόγος του αναιρετηρίου, με τον οποίο καταλογίζεται στο εφετείο η ανωτέρω πλημμέλεια, είναι βάσιμος. Κατόπιν τούτου, παρέλκει η εξέταση του λόγου αυτού, ως προς το δεύτερο (υπό στοχείο β') μέρος, με το οποίο στο ίδιο ως άνω κεφάλαιο της προσβαλλόμενης αποφάσεως αποδίδεται η προβλεπόμενη από το άρθρο 559 αρ.8 ΚΠολΔ πλημμέλεια.

ΙΙΙ. Από τον συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 1 περ.β', γ' και δ', 2 παρ.1, 5 παρ.1, 6 παρ.1 και 2 εδ.α' και β', 7, 10 παρ.1 και 11 παρ.1 του ν.489/1976, όπως κωδικοποιήθηκε με το π.δ. 237/1986 και τροποποιήθηκε με το π.δ. 264/1991, προκύπτει ότι, σε περίπτωση θανατώσεως του επιβαίνοντος σε ασφαλισμένο αυτοκίνητο, το οποίο κατά τον χρόνο του σχετικού ατυχήματος είχε κλαπεί και οδηγείτο από τον κλέπτη, τα μέλη της οικογενείας του θανόντος έχουν κατά του ασφαλιστή και μέχρι το ασφαλιστικό ποσό ευθεία αξίωση χρηματικής ικανοποιήσεως λόγω ψυχικής οδύνης. Σύμφωνα όμως με το εδάφιο δ'της παραγράφου 2 του άρθρου 6 του ν.486/1986, όπως διαμορφώθηκε με το άρθρο 2 του π.δ. 264/1991, η αξίωση αυτή αποκλείεται αν ο ασφαλιστής προβάλλει κατ'ένσταση και αποδείξει ότι ο θανατωθεί συγκατέθηκε να μεταφερθεί με το αυτοκίνητο, γνωρίζονται ότι τούτο είχε κλαπεί ή χρησιμοποιείται προς εκτέλεση εγκληματικής πράξεως. Εξάλλου, ως "πράγματα" των οποίων η μη λήψη υπόψη από το δικαστήριο της ουσίας ιδρύει τον αναιρετικό λόγο του άρθρου 559 αρ.8 περ.β' ΚΠολΔ. νοούνται οι αυτοτελείς πραγματικοί ισχυρισμοί που συνθέτουν την ιστορική βάση και, άρα, στηρίζουν το αίτημα αγωγής, ανταγωγής, ενστάσεως ή αντενστάσεως, καθώς και οι κύριοι και πρόσθετοι λόγοι εφέσεως που αφορούν σε αυτοτελείς πραγματικούς ισχυρισμούς ή σε άρνηση τέτοιων ισχυρισμών.

Εν προκειμένω, με τις κατατεθείσες στον πρώτο βαθμό προτάσεις της και με τον τέταρτο λόγο της από 27-8-2002 εφέσεώς της, όπως προκύπτει από την επισκόπησή τους, η πρώτη των αναιρεσειόντων ασφαλιστική εταιρία, επικαλούμενη τη διάταξη του άρθρου 6 παρ.2 εδ.δ' του ν.489/1976, ισχυρίσθηκε ότι οι θανατωθέντες ως άνω συγγενείς των αναιρεσιβλήτων συγκατατέθηκαν να μεταφερθούν με το ασφαλισμένο σ'αυτή ζημιογόνο αυτοκίνητο, τελώντας σε γνώση ότι τούτο είχε κλαπεί και ότι χρησιμοποιείτο γι την εκτέλεση της αξιόποινης πράξεως της λαθραίας μεταφοράς των επιβαινόντων σ'αυτό Αλβανών μεταναστών, δηλαδή και των θανόντων, οι οποίοι είχαν εισέλθει στην Ελλάδα χωρίς άδεια.

Ο ισχυρισμός αυτός, αν και πληρούσε τους προβλεπόμενους στην ως άνω διάταξη όρους για την απαλλαγή της πρώτης των αναιρεσειόντων από την ευθύνη της έναντι των αναιρεσιβλήτων, εντούτοις αγνοήθηκε παντελώς από το εφετείο, το οποίο έτσι υπέπεσε στην προβλεπόμενη από το άρθρο 559 αρ.8 περ.β ΚΠολΔ πλημμέλεια, κατά τον βάσιμο, ως προς τη σχετική αιτίαση, δεύτερο λόγο της αιτήσεως αναιρέσεως.

Παρέλκει δε η εξέταση τόσο του ίδιου λόγου, κατά το μέρος με το οποίο, υπό την επίκληση του άρθρου 559 αρ.1 και 19 ΚΠολΔ, αποδίδονται στο εφετείο οι αντίστοιχες αιτιάσεις σε σχέση με το ανωτέρω κεφάλαιο της προσβαλλόμενης αποφάσεως, όσο και του τρίτου λόγου, με τον οποίο οι αναιρεσείοντες, επικαλούμενοι το άρθρο 559 αρ.1 ΚΠολΔ, ψέγουν το εφετείο ότι, κατά παραβίαση του άρθρου 10 του ν.489/1976, δεν προέβη στον σύμμετρο περιορισμό των απαιτήσεων των αναιρεσιβλήτων μέχρι την αξία του ζημιογόνου αυτοκινήτου και μέχρι το ασφαλιστικό ποσό για τον δεύτερο και την πρώτη, αντιστοίχως, των αναιρεσειόντων.

Κατ'ακολουθίαν, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, κατά το μέρος που α) δεν εφαρμόσθηκε το άρθρο 12 του ν.ΓΠΝ/1911 και β0 δεν ερευνήθηκε η εκ του άρθρου 6 παρ.2 εδ.δ' του ν.489/1976 απορρέουσα ένσταση της πρώτης των αναιρεσειόντων, να παραπεμφθεί δε αντιστοίχως η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο εφετείο, το οποίο θα συγκροτηθεί από δικαστές άλλους εκείνων που δίκασαν προηγουμένως. Τα δικαστικά έξοδα πρέπει να επιβληθούν σε βάρος των αναιρεσιβλήτων (άρθρα 176 και 183 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί τη 16/2004 απόφαση του Εφετείου Δυτικής Μακεδονίας κατά το αναφερόμενο στο σκεπτικό μέρος.

Παραπέμπει κατά το μέρος αυτό την υπόθεση στο ίδιο εφετείο με άλλη σύνθεση. Και

Καταδικάζει τους αναιρεσιβλήτους στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων των αναιρεσειόντων, τα οποία ορίζει

σε χίλια πεντακόσια (1500) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 31 Μαίου 2006.

Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριο στις 27 Ιουνίου 2006.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ