1406/2011 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1406 / 2011 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1406/2011

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Σπυρίδωνα Ζιάκα, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη, Γεωργία Λαλούση, Βασιλική Θάνου-Χριστοφίλου, Δημητρούλα Υφαντή και Μιλτιάδη Σπυρόπουλο, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 18 Μαρτίου 2011, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομίας και Οικονομικών, κατοικοεδρεύοντα στην Αθήνα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον Χρήστο Μητκίδη, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους και κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Χ. Μ. του Γ., κατοίκου ..., 2) Μ. συζύγου Γ. Φ., το γένος Π. Κ., 2, οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Θεοφάνη Παντελιά και κατέθεσαν προτάσεις, 3) Π. χήρας Π. Κ., το γένος Κ. Κ., η οποία δεν εμφανίστηκε στο ακροατήριο, 4) Κ. Κ. του Π., κατοίκου ..., η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Θεοφάνη Παντελιά και κατέθεσε προτάσεις,

Στο σημείο αυτό, ο συνήγορος των ως άνω αναιρεσιβλήτων, αφού έλαβε το λόγο από τον Πρόεδρο, δήλωσε ότι η υπό στοιχείο 3 αναιρεσίβλητη Π. χήρας Π. Κ., το γένος Κ. Κ., απεβίωσε στις 13/8/2010 σύμφωνα με την προσκομισθείσα υπ' αριθμό …/2010 ληξιαρχική πράξη θανάτου του ληξιάρχου Δήμου Μεταμόρφωσης Αττικής, και την παρούσα δίκη συνεχίζουν οι μοναδικοί εξ αδιαθέτου κληρονόμοι αυτής α) Μ. σύζυγος Γ. Φ., το γένος Π. Κ., β) Κ. Κ. του Π., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον ίδιο ως άνω δικηγόρο και κατέθεσαν προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με τις από 21/4/2005 και 19/7/2005 αιτήσεις και την από 7/10/2007 παρέμβαση των ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκαν στο Εφετείο Λαμίας και συνεκδικάστηκαν.

Εκδόθηκε η 35/2008 απόφαση του ίδιου Δικαστηρίου, την αναίρεση της οποίας ζητεί το αναιρεσείον με την από 26/1/2009 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Μιλτιάδης Σπυρόπουλος ανέγνωσε την από 10/3/2011 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να απορριφθεί η αίτηση για αναίρεση της 35/2008 αποφάσεως του Εφετείου Λαμίας. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Α) Με τον πρώτο λόγο αναιρέσεως το αναιρεσείoν επικαλείται ότι το Εφετείο εσφαλμένα ερμήνευσε και εφάρμοσε διατάξεις ουσιαστικού νόμου (άρθρ. 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ), ή άλλως ότι παρά το νόμο δεν κήρυξε απαράδεκτο (αναιρ. λόγος περ. 14 άρθρου 559 ΚΠολΔ).

Επί του λόγου τούτου εκτίθενται τα ακόλουθα:

Κατά το άρθρο 68 ΚΠολΔ, δικαστική προστασία έχει δικαίωμα να ζητήσει όποιος έχει άμεσο έννομο συμφέρον, η ύπαρξη του οποίου αποτελεί προϋπόθεση παραδεκτού, ενώ η έλλειψη του προτείνεται σε κάθε στάση της δίκης και λαμβάνεται υπόψη και αυτεπαγγέλτως από το δικαστήριο (ΑΠ 1016/2005). Το έννομο συμφέρον πρέπει να υφίσταται και κατά τη συζήτηση της υπόθεσης μετά την οποία εκδόθηκε η οριστική απόφαση, ώστε αν υφίσταται μεν κατά την έναρξη της δίκης, εκλείψει όμως πριν από την συζήτηση (μετά την οποία εκδόθηκε οριστική απόφαση), η αίτηση παροχής έννομης προστασίας απορρίπτεται (ΑΠ 1881/2006).

Στην προκειμένη περίπτωση, με την υπ' αριθμ. 10/2008 απόφαση του Εφετείου Λαμίας, η οποία δημοσιεύτηκε στις 18-1-2008, καθορίστηκε η οριστική τιμή μονάδος αποζημίωσης των ακινήτων που απαλλοτριώθηκαν με την ΚΥΑ 1051527/4823/0010/26.06.2003 και στη σχετική δίκη ήταν διάδικος ο πρώτος των αναιρεσιβλήτων ως εικαζόμενος δικαιούχος της υπ' αρ. Κ.Π. 50 ιδιοκτησίας, δεδομένου ότι η αίτηση του Ελληνικού Δημοσίου είχε στραφεί και κατ' αυτού. Με την απόφαση αυτή, πέραν των άλλων, το δίκασαν Εφετείο καθόρισε την οριστική αποζημίωση των επίδικων ιδιοκτησιών (αφού, εν τω μεταξύ είχε λάβει χώρα η από 1-10-2007 διόρθωση του οικείου κτηματολογικού πίνακα, με την οποία το ακίνητο υπ'αριθ. 50 διαχωρίσθηκε σε πολλά επί μέρους), καθώς επίσης και ιδιαίτερη αποζημίωση για το εναπομείναν τμήμα της με αρ.Κ.Π. 50Γ ιδιοκτησίας, ενώ δέχθηκε και ότι δεν ισχύει το τεκμήριο ωφέλειας για όλα τα ακίνητα της εν λόγω απαλλοτρίωσης και αναίρεσε τη σχετική υποχρέωση προς αυταποζημίωση όλων των ακινήτων (και των επιδίκων). Κατά της απόφασης αυτής (10/2008) εκκρεμεί ήδη η από 18-6-2008 αίτηση αναίρεσης στον Άρειο Πάγο, που στρέφεται και κατά του α' των αναιρεσιβλήτων, με την οποία ζητείται η αναίρεση της 10/2008 απόφασης του Εφετείου Λαμίας, πέραν των άλλων και για τα ανωτέρω κεφάλαια.

Κατά συνέπεια, όσον αφορά τον α' των αναιρεσιβλήτων, το έννομο συμφέρον του για τη διεξαγωγή της δίκης επί της οποίας εκδόθηκε η μεταγενέστερη 35/08 απόφαση του Εφετείου Λαμίας (συνεπεία των από 19-7-2005 και 21-4-2005 αιτήσεων του) υφίστατο μεν κατά τον χρόνο συζήτησης της υπόθεσης (9-10-2007) και εξέλιπε πριν την έκδοση της αναιρεσιβαλλομένης (την 31-1-2008), ήτοι στις 18-1-2008,οπότε και εκδόθηκε η υπ' αριθμ. 10/2008 απόφαση του ίδιου δικαστηρίου που του παρείχε εν μέρει την προστασία που ζητούσε με τις ανωτέρω αιτήσεις του.

Συνεπώς, ο πρώτος των αναιρεσιβλήτων είχε έννομο συμφέρον στην εξέταση των από 19.7.2005 και 21.4.2005 αιτήσεών του και ο πρώτος λόγος της αιτήσεως αναιρέσεως είναι απορριπτέος ως αβάσιμος, όπως δέχεται και η 685/6.4.2009 γνωμοδότηση (κατά το άρθρο 12 του Ν. 2298/1995) του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους. Β) Με τον δεύτερο λόγο αναιρέσεως το αναιρεσείον επικαλείται ότι το Εφετείο δεν έλαβε υπόψη τα αποδεικτικά μέσα που επικαλέστηκε και προσκόμισε στη δίκη (άρθρο 559 αριθ. 11 περ.γ' ΚΠολΔ). Στην αναιρεσιβαλλομένη απόφαση αναφέρεται ότι το Εφετείο, για να σχηματίσει τη δικανική του πεποίθηση έλαβε υπόψη εκτός από τα άλλα αποδεικτικά μέσα και όλα τα έγγραφα που επικαλούνται και προσκομίζουν οι διάδικοι. Ενόψει της βεβαιώσεως αυτής, συνδυαζομένης με το όλο περιεχόμενο της αποφάσεως, δεν καταλείπεται αμφιβολία ότι το Εφετείο έλαβε υπόψη του και τα μνημονευόμενα στο αναιρετήριο έγγραφα.

Συνεπώς, ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως είναι απορριπτέος, ως αβάσιμος.

Γ) Με τον τρίτο λόγο αναιρέσεως αποδίδεται στο Εφετείο ότι δεν κήρυξε απαράδεκτη τη μεταβολή που επέφεραν οι αναιρεσίβλητες στο αίτημα της αίτησής τους με τις προτάσεις που κατέθεσαν στη συζήτηση (αναιρετικός λόγος αριθ. 14 του άρθρου 559 ΚΠολΔ), άλλως επειδή επεδίκασε κάτι που δεν ζητήθηκε, δεδομένου ότι καθόρισε ιδιαίτερη αποζημίωση για εναπομείναντα τμήματα εμβαδού μεγαλύτερου από τη ζητηθέν (αναιρετικός λόγος αριθ. 9 άρθρου 559 ΚΠολΔ).

Μετά όμως την νομοτύπως και παραδεκτώς γενόμενη από τους αναιρεσιβλήτους με την από 24.1.2011 εξώδικη δήλωσή τους, παραίτηση από τις καθορισμένες με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση ιδιαίτερες αποζημιώσεις για τις επί πλέον των αιτηθέντων εδαφικές εκτάσεις των εναπομεινουσών ιδιοκτητών τους, όπως αναλυτικά αναφέρονται στις κατατεθείσες την 25.2.2011 έγγραφες προτάσεις τους (βλ. σελ. 24, 25-26 και 27 αυτών), έχει ήδη εκλείψει το έννομο συμφέρον του αναιρεσείοντος για τη συζήτηση της υπό κρίση αιτήσεώς του, αναφορικά με τον τρίτο λόγο που αναφέρεται σε αυτήν, ο οποίος καθίσταται απορριπτέος, ως στηριζόμενος σε εσφαλμένη προϋπόθεση.

Δ) Με τον τέταρτο λόγο της αναιρέσεως το αναιρεσείον προσάπτει στην προσβαλλόμενη απόφαση την πλημμέλεια των άρθρων 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ, λόγω παραβίασης κανόνα ουσιαστικού δικαίου, και δη της διατάξεως του άρθρου 33 του Ν. 2971/2001, άλλως ότι υπέπεσε στην πλημμέλεια των άρθρων 559 αριθ. 14 ΚΠολΔ, επειδή δεν κήρυξε απαράδεκτη την κυρία παρέμβαση, την οποία άσκησαν με προφορική τους δήλωση στο ακροατήριο του Εφετείου Λαμίας, επί της οποίας εκδόθηκε η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, οι δεύτερη και τρίτος των αναιρεσιβλήτων και η εν ζωή τότε ευρισκόμενη μητέρα τους, επί της από 21.4.2005 αιτήσεως του πρώτου των αναιρεσιβλήτων περί μη συνδρομής του τεκμηρίου ωφελείας αναφορικά με τη με αριθμό κτηματολογίου 50Ζ ιδιοκτησίας τους (50 % εξ αδιαιρέτου αυτής).

Όμως, το Εφετείο, στα πλαίσια της δίκης για τον καθορισμό της οριστικής τιμής μονάδος αποζημιώσεως των απαλλοτριούμενων ακινήτων, είναι υποχρεωμένο, εφόσον υποβληθούν σχετικά αιτήματα, να επιληφθεί, να εξετάσει και να αποφανθεί ενιαίως για όλα τα θέματα που αφορούν την απαλλοτρίωση των ακινήτων, ήτοι το θέμα του καθορισμού της τιμής μονάδος αποζημιώσεως για τις απαλλοτριούμενες εδαφικές εκτάσεις και τα επικείμενά τους, το θέμα της απομείωσης της αξίας των εναπομενουσών μετά την απαλλοτρίωση εδαφικών τους εκτάσεων και το θέμα της συνδρομής ή μη του τεκμηρίου ωφελείας τους από την κρινόμενη απαλλοτρίωση.

Τυχόν δε άρνηση του Εφετείου να επιληφθεί ενιαίως εφόσον υποβλήθηκαν σχετικά αιτήματα, για όλα τα θέματα αυτά, που αφορούν την απαλλοτρίωση, έρχεται σε ευθεία αντίθεση τόσο με το Σύνταγμα (άρθρο 17), όσο και με την υπερνομοθετικής ισχύος διάταξη του άρθρου 1 του πρώτου προσθέτου πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ περί σεβασμού της ιδιοκτησίας εκάστου (Ολ.ΑΠ 10 και 11/2004), όταν δε το ζήτημα της ανατροπής του τεκμηρίου ωφελείας μιας ιδιοκτησίας από την αναγκαστική απαλλοτρίωση τμήματός της κρίνεται στα πλαίσια της δίκης καθορισμού της οριστικής τιμής μονάδος αποζημιώσεως του συγκεκριμένου ακινήτου, εφαρμόζεται αποκλειστικά η διαδικασία που θεσπίζει ο Ν. 2882/2001, ενώ η προδικασία και η εν γένει διαδικασία που προβλέπουν οι διατάξεις των άρθρων 33 του Ν. 2971/2001 δεν εφαρμόζονται (ΑΠ 982/2010).

Επομένως, το Εφετείο, που έκρινε παραδεκτό και νόμιμο το αίτημα της δεύτερης και τρίτου των αναιρεσιβλήτων και αποφάνθηκε ότι δεν συντρέχει το τεκμήριο ωφελείας της αναφορικώς με την (50Ζ) ιδιοκτησία των (κατά ποσοστό 50% εξ αδιαιρέτου αυτής), δεν παραβίασε τους ως άνω κανόνες ουσιαστικού δικαίου, και ορθώς δεν απέρριψε ως απαράδεκτη την σχετική αίτηση, τα δε υποστηριζόμενα με τον τέταρτο λόγο αναιρέσεως είναι αβάσιμα και απορριπτέα.

Ε) Με τον πέμπτο λόγο αναιρέσεως, το αναιρεσείον προσάπτει στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση την πλημμέλεια του άρθρου 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ λόγω ανεπαρκών αιτιολογιών ως προς το ζήτημα της ύπαρξης ωφελείας των απαλλοτριούμενων ιδιοκτησιών των ακινήτων των αναιρεσιβλήτων.

Όμως, το Εφετείο αιτιολογεί την κρίση του περί της μη συνδρομής του τεκμηρίου ωφελείας με την αδυναμία άμεσης προσπέλασης των ακινήτων στο νέο έργο και με τη δημιουργία επιβαρυντικών επιπτώσεων στους χρήστες των ακινήτων εξαιτίας της ιδιότητας του νέου έργου, δεχθέν τα ακόλουθα …". Περαιτέρω, αποδείχθηκε ότι με την κατασκευή του έργου δεν επέρχεται υπεραξία στα εναπομένοντα τμήματα των άνω ακινήτων για τους εξής λόγους: α)Δεν υπάρχει άμεση προσπέλαση των ακινήτων αυτών προς το νέο έργο λόγο περιφράξεως της οδού (κλειστός αυτοκινητόδρομος) και επειδή κατά μήκος του έργου και λόγο του αναγλύφου της περιοχής έχουν είτε ορύγματα, είτε επιχώματα κυμαινόμενου ύψους από 2 έως και 25 μέτρα (βλ. φωτογραφίες) και β)ως εκ της ιδιότητας του έργου ως αυτοκινητοδρόμου ταχείας κυκλοφορίας όλα τα ακίνητα σε ακτίνα 200 μέτρων από τον άξονα του έργου επιβαρύνονται από την ηχορύπανση και τη χημική ρύπανση από τα καυσαέρια των διεερχομένων οχημάτων.

Συνεπώς, δεν ισχύει το τεκμήριο της ωφελείας, οπότε δεν συντρέχει λόγος αυτοαποζημιώσεως για κανένα από τα προκείμενα ακίνητα. Επομένως, ο πέμπτος λόγος αναιρέσεως είναι απορριπτέος, ως αβάσιμος.

ΣΤ) Με τον έκτο λόγο της αναιρέσεως το αναιρεσείον επικαλείται ότι η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση (αριθ. 19 άρθρου 559 ΚΠολΔ), λόγω ανεπαρκούς αιτιολογίας στο ζήτημα της επιδίκασης ιδιαίτερης αποζημίωσης κατά τη διάταξη του άρθρου 13 παρ.4 του Ν. 2882/2001.

Η ανωτέρω διάταξη ορίζει ότι "Εάν απαλλοτριωθεί τμήμα ακινήτου με αποτέλεσμα η αξία του τμήματος που απομένει στον ιδιοκτήτη να μειωθεί ή το τμήμα αυτό να γίνει άχρηστο για τη χρήση που προορίζεται με την απόφαση προσδιορισμού της αποζημίωσης για το απαλλοτριούμενο τμήμα προσδιορίζεται και ιδιαίτερη αποζημίωση για το τμήμα που απομένει στον ιδιοκτήτη, η οποία καταβάλλεται μαζί με την αποζημίωση για το απαλλοτριούμενο".

Ο λόγος αυτός αναιρέσεως είναι αβάσιμος και απορριπτέος, για τους ίδιους λόγους που προαναφέρθηκαν ως προς τον συναφή πέμπτο λόγο, αφού αναφέρονται στο αιτιολογικό της προσβαλλομένης αποφάσεως με σαφήνεια και με πληρότητα τα αποδειχθέντα πραγματικά περιστατικά που αφορούν κάθε μια ιδιοκτησία των αναιρεσιβλήτων και δη ότι τα εναπομείναντα τμήματα απώλεσαν την αρτιότητα και οικοδομησιμότητα που είχαν οι αρχικές ιδιοκτησίες πριν την απαλλοτρίωση, ότι αυτά βρίσκονται πολύ κοντά στον αυτοκινητόδρομο ΠΑΘΕ δηλαδή στο έργο που αφορά η απαλλοτρίωση και εξ αυτού του λόγου δέχονται άμμεσα και σε πολύ μεγάλο βαθμό τις επιπτώσεις της ατμοσφαιρικής και ηχητικής ρύπανσης και ότι αυτές δεν έχουν πρόσβαση στο νέο έργο. Με βάση τις αιτιολογίες δε αυτές καθίσταται εφικτός ο αναιρετικός έλεγχος της ορθής ή μη εφαρμογής του άρθρου 13 παρ 4 του Ν. 2882/2001.

Κατ' ακολουθίαν όλων των ανωτέρω, πρέπει να απορριφθεί η αίτηση αναίρεσης και καταδικαστεί το αναιρεσείον, που ηττάται, στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων των αναιρεσιβλήτων (άρθρα 176 και 183 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την αίτηση για αναίρεση της 35/2008 αποφάσεως του Εφετείου Λαμίας. Και

Καταδικάζει το αναιρεσείον στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων των αναιρεσιβλήτων, τα οποία ορίζει στο ποσό των δυο χιλιάδων επτακοσίων (2.700) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 16 Ιουνίου 2011.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 7 Σεπτεμβρίου 2011.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ