Supreme Court allows appeal against insufficient reasoning in second ground of cassation regarding loan contract terms.

Απόφαση 1400 / 2009 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Αριθμός 1400/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές:Δημήτριο Δαλιάνη, Αντιπρόεδρο, Ρένα Ασημακοπούλου, Ιωάννη Ιωαννίδη, Χαράλαμπο Ζώη και Αθανάσιο Κουτρομάνο, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 9 Φεβρουαρίου 2009, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων-καλούντων: 1.... και 2...., δικηγόρων, κατοίκων Θεσσαλονίκης, Ο πρώτος εκπροσωπήθηκε από τον δεύτερο που παραστάθηκε αυτοπροσώπως με την ιδιότητα του ως δικηγόρο.

Της αναιρεσίβλητης-καλούσας: Ανώνυμης τραπεζικής εταιρίας με την επωνυμία "Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος ΑΕ", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, ως καθολική διάδοχος της "Εθνικής Κτηματικής Τράπεζας της Ελλάδος ΑΕ" που εδρεύει στην Αθήνα, λόγω συγχωνεύσεως δι'απορροφήσεως η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Δημήτριο Τσικρικά.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 24-11-2003 ανακοπή των ήδη αναιρεσειόντων, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 21367/2004 του ίδιου Δικαστηρίου και 737/2005 του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας αποφάσεως ζήτησαν οι ήδη αναιρεσείοντες-καλούντες με την από 25-8-2005 αίτησή τους.

Εκδόθηκε η 1495/2006 απόφαση του Αρείου Πάγου που παρέπεμψε την υπόθεση στην Τακτική Ολομέλεια, προκειμένου να αποφανθεί περί του πρώτου λόγου αναίρεσης

Εκδόθηκε η 15/2007 απόφαση της Ολομέλειας του Αρείου Πάγου που απέρριψε τον παραπεμφθέντα πρώτο λόγο αναίρεσης και ανάπεμψε την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο Α2'Τμήμα του Αρείου Πάγου. Την υπόθεση επαναφέρουν προς συζήτηση οι καλούντες-αναιρεσείοντες με την από 23-10-2007 κλήση τους. Κατά τη συζήτηση της αιτήσεως αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Ρένα Ασημακοπούλου ανέγνωσε την από 22-3-2006 έκθεση του ήδη αποχωρήσαντος από την υπηρεσία Αρεοπαγίτη Σταύρου Γαβαλά, με την οποία εισηγήθηκε να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη 737/2005 απόφαση του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Ο αναιρεσείων-καλών ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος της αναιρεσίβλητης-καθής η κλήση την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Νομίμως φέρεται προς συζήτηση με την από 23-10-2007 κλήση η κρινόμενη αίτηση αναιρέσεως μετά την έκδοση της υπ' αριθ. 15/2007 απόφασης της Ολομέλειας του Δικαστηρίου τούτου, με την οποία απορρίφθηκε ο πρώτος από το άρθρο 559 αριθ. 1 και 19 ΚΠολ.Δικ. λόγος αναιρέσεως, γιατί κρίθηκε ότι ο πέμπτος όρος του με αριθμό ... δανειστικού συμβολαίου της Συμβολαιογράφου Θεσ/νίκης Στυλιανής Καιση, που καταρτίσθηκε μεταξύ των αναιρεσειόντων και της "Εθνικής Κτηματικής Τράπεζας της Ελλάδος ΑΕ" (την οποία διαδέχθηκε μετά από συγχώνευση η ήδη αναιρεσίβλητη τράπεζα), σύμφωνα με τον οποίο (όρο) "ο οφειλέτης δικαιούται να καταβάλει σε μείωση του κεφαλαίου του δανείου οποιοδήποτε ποσό εφόσον δεν υπάρχει καθυστέρηση εξυπηρέτησης του δανείου, αλλά μόνο στις παραπάνω οριζόμενες ημερομηνίες καταβολής των τοκοχρεολυτικών δόσεων. Στην περίπτωση αυτή υποχρεούται ο οφειλέτης να καταβάλει στη δανείστρια για αποζημίωση της και ποσό ίσο με τον τόκο μιας εξαμηνίας του καταβαλλομένου κεφαλαίου, διαφορετικά η δανείστρια δικαιούται να αποκρούσει την προσφορά δεν είναι καταχρηστικός.

Επειδή, ο από το άρθρο 559 αριθ. 19 λόγος αναίρεσης, για έλλειψη νόμιμης βάσης ιδρύεται και όταν η απόφαση δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες ανεπαρκείς σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης και τέτοια ζητήματα νοούνται οι ισχυρισμοί που έχουν αυτοτελή ύπαρξη που τείνουν δηλαδή στην θεμελίωση ή την κατάλυση του δικαιώματος που ασκήθηκε είτε ως επιθετικό είτε ως αμυντικό μέσο.

Ανεπάρκεια δε της αιτιολογίας υπάρχει και όταν από το αιτιολογικό της απόφασης δεν προκύπτουν τα πραγματικά περιστατικά, τα οποία, σύμφωνα με το νόμο, είναι αναγκαία για την κρίση στη συγκεκριμένη περίπτωση ότι συντρέχουν οι όροι της διάταξης που εφαρμόσθηκε ή ότι δε συντρέχουν οι όροι της εφαρμογής της.

Εξάλλου, κατά την έννοια του άρθρου 281 του ΑΚ, για να θεωρηθεί η άσκηση του δικαιώματος ως καταχρηστική, θα πρέπει η προφανής υπέρβαση των ορίων που επιβάλλουν η καλή πίστη ή τα χρηστά ήθη ή ο οικονομικός ή ο κοινωνικός σκοπός του δικαιώματος να προκύπτει από τη συμπεριφορά του δικαιούχου που προηγήθηκε ή από την πραγματική κατάσταση που διαμορφώθηκε ή από τις περιστάσεις που μεσολάβησαν ή από άλλα περιστατικά, τα οποία, χωρίς κατά νόμο να εμποδίζουν τη γέννηση ή να επάγονται της απόσβεση του δικαιώματος, καθιστούν μη ανεκτή την άσκησή του, κατά τις περί δικαίου και ηθικής αντιλήψεις του μέσου κοινωνικού ανθρώπου (ολΑΠ 7/2002, 17/1995), μόνη δε η μακρά αδράνεια του δικαιούχου, ακόμη και όταν δημιούργησε στον οφειλέτη της πεποίθηση ότι αυτός δε θα ασκήσει το δικαίωμά του, δεν καθιστά τη μεταγενέστερη άσκησή του καταχρηστική, υπό την ειδική μορφή της αποδυνάμωσης δικαιώματος, εκτός αν συνοδεύεται από ειδικές συνθήκες και περιστάσεις, έτσι ώστε η με τη μεταγενέστερη άσκηση του δικαιώματος ανατροπή της κατάστασης που δημιουργήθηκε να συνεπάγεται επαχθείς, όχι δε κατ' ανάγκη δυσβάστακτες, για τον υπόχρεο συνέπειες, για την αποτροπή των οποίων να κρίνεται, με γνώμονα την καλή πίστη και τα χρηστά ήθη, επιβεβλημένη η θυσία του αξιούμενου δικαιώματος (ολΑΠ 62/1990).

Στην προκειμένη περίπτωση τo Εφετείο, δικάζοντας του λοιπούς λόγους της ανακοπής των αναιρεσειόντων για ακύρωση της από ... επιταγής της αναιρεσίβλητης, βάσει της οποίας η τελευταία είχε επισπεύσει κατά των αντιδίκων της αναγκαστική εκτέλεση, κατά τις διατάξεις του ν. 17.7/23-8-1923, αφού δέχθηκε ότι ο προαναφερθείς πέμπτος (5ος) όρος του δανειστικού συμβολαίου επιτρέπει στους δανειολήπτες να αποδώσουν (επιστρέψουν) όλο ή μέρος του τοκοχρεολυτικού δανείου που έλαβαν από τη δανείστρια τράπεζα και πρίν από την ταγμένη προθεσμία αποδόσεως κάθε τοκοχρεολυτικής δόσεως, υπό την προϋπόθεση εκείνοι (οι δανειολήπτες) να καταβάλουν στη δανείστρια τράπεζα ως αποζημίωση για την πρόωρη εξόφληση του δανείου ποσό ίσο με τους τόκους έξι μηνών επί του κεφαλαίου που προωρως θα καταβληθεί προς εξόφληση αυτού και ότι περαιτέρω αποδεικνύεται ότι οι ανακοπτόντες στις 15-4-1998 με την καταβολή της ληξιπρόθεσμης και απαιτητής τοκοχρεολυτικής δόσης εξ. 1.125.000 δραχμών, κατέβαλαν συνάμα και ποσό 9.176.695 δραχμών προς εξόφληση (απόσβεση) ολοκλήρου του υπολοίπου δανείου που δεν είχε ακόμη λήξει και ότι η καθ' ής η ανακοπή δανείστρια τράπεζα πλέον της τοκοχρεολυτικής δόσεως δέχθηκε, και την καταβολή αυτή, καταλόγισε, δε νομίμως από το ποσό αυτής το μέρος που αναλογούσε στο ποσό των προεξοφλητικών τόκων έξι μηνών επί του προωρως καταβληθέντος εφ' άπαξ αυτού κεφαλαίου των 9.176.695 δραχμών, σύμφωνα με τον προαναφερθέντα όρο του δανειστικού συμβολαίου, στη συνέχεια απέρριψε το δεύτερο λόγο της ανακοπής των αναιρεσειόντων, με τον οποίο προέβαλαν ένσταση καταχρηστικής άσκησης του παρεχόμενου στην αναιρεσίβλητη με τον προαναφερθέντα πέμπτο (5o) όρο του δανειστικού συμβολαίου δικαιώματος προς είσπραξη της απαιτήσεως για την οποία συντάχθηκε η προσβαλλόμενη με την ανακοπή τους επιταγή.

Ειδικότερα προς θεμελίωση της ένστασης αυτής οι αναιρεσείοντες επικαλέσθηκαν α) απρόβλεπτη μεγάλη πτώση των επιτοκίων, η οποία συνέβη το έτος 1998 και η οποία καθιστούσε τη συνέχιση της δανειστικής σύμβασης με το αρχικό επιτόκιο των 20,5% "κυριολεκτικά ληστρική σύμβαση", β) αδικαιολόγητη άρνηση της δανείστριας (της αναιρεσίβλητης και της δικαιοπαρόχου της) να συμφωνήσει σε αναπροσαρμογή του επιτοκίου, ώστε αυτό να πλησιάσει στο επίπεδο στο οποίο κυμαίνονταν τα επιτόκια την εποχή εκείνη, γ) ανεπιφύλακτη είσπραξη του άληκτου μέρους του κεφαλαίου, το οποίο λόγω της εύλογης αυτής αιτίας της απότομης πτώσης των επιτοκίων, κατέβαλαν προωρως προς την αναιρεσίβλητη, κάνοντας χρήση του όρου 5 του δανειστικού συμβολαίου, ανεπιφύλακτη δε είσπραξή του από την αναιρεσίβλητη και μη άσκηση από αυτήν του παρεχόμενου από τον ίδιο όρο δικαιώματος να αποκρούσει την προσφορά, η οποία δημιούργησε σε αυτούς ευλόγως την πεποίθηση ότι με την καταβολή αυτή είχαν εξοφλήσει ολοσχερώς την οφειλή τους και δ) επί τριετία αδράνεια της αναιρεσίβλητης, η οποία για πρώτη φορά μετά τρία περίπου έτη από την ανωτέρω ανεπιφύλακτη είσπραξη του άληκτου μέρους του κεφαλαίου προέβαλε σε αυτούς αξίωση για υπόλοιπο οφειλής κεφαλαίου και τόκων, ενώ δεν είχε αποκρούσει την προσφορά μόνο του άληκτου μέρους του κεφαλαίου, χωρίς σύγχρονη καταβολή και πρόσθετης παροχής ίσης με τους τόκους έξι μηνών του άληκτου κεφαλαίου.

Την ένσταση αυτή, η οποία είναι νόμιμη, στηριζόμενη στη διάταξη του άρθρου 281 του ΑΚ, το Εφετείο την απέρριψε, με τη σκέψη ότι "υπό τα άνω περιστατικά", δηλαδή τα περιστατικά που σε προηγούμενη σκέψη παρατίθενται ως παραδοχές της προσβαλλόμενης απόφασης για την μη καταχρηστικότητα του πέμπτου (5ου) όρου του δανειστικού συμβολαίου και το αβάσιμο του ισχυρισμού των αναιρεσειόντων περί ολοσχερού εξοφλήσεως της απαίτησης της αναιρεσίβλητης, "δεν μπορεί να στοιχειοθετηθεί πλήρης εξόφληση του χρέους των ανακοπτόντων με βάση το άρθρο 388 ΑΚ περί απροόπτου μεταβολής των συνθηκών".

Έτσι όμως σε σχέση με το κρίσιμο ζήτημα της βασιμότητας ή όχι της εν λόγω ένστασης, το Εφετείο περιέλαβε ανεπαρκείς αιτιολογίες στην προσβαλλόμενη απόφασή του. Ειδικότερα στο περιεχόμενο στην προσβαλλόμενη απόφαση αποδεικτικό πόρισμα δεν εκτίθεται εάν αποδείχθηκαν ή δεν αποδείχθηκαν τα υπόλοιπα, πέραν της πρόωρης εξόφλησης του δανείου περιστατικά, στα οποία, κατά τα προεκτιθέμενα, οι αναιρεσείοντες στήριξαν στην ανακοπή τους την ένσταση αυτή και ειδικότερα εάν επήλθε απρόβλεπτη πτώση των επιτοκίων, σε σύγκριση με το ύψος που είχε συμφωνηθεί εάν έγινε από τους αναιρεσείοντες αίτηση αναπροσαρμογής στο ύψος των επιτοκίων της αγοράς, εάν χωρίς εύλογή αιτία η αναιρεσίβλητη αρνήθηκε τέτοια αναπροσαρμογή, εάν η πτώση των επιτοκίων αποτελούσε εύλογη αιτία για την πρόωρη εξόφληση του δανείου, εάν η αναιρεσίβλητη εισέπραξε χωρίς επιφύλαξη το άληκτο μέρος του κεφαλαίου, χωρίς να αποκρούσει την προσφορά του, παρότι δεν της καταβλήθηκε συγχρόνως και πρόσθετο ποσό ίσο με τους τόκους ενός εξαμήνου, όπως είχε δικαίωμα από τον υπ' αριθ. 5 όρο του δανειστικού συμβολαίου, εάν επί τριετία η αναιρεσίβλητη αδράνησε χωρίς να αξιώσει από τους αναιρεσείοντες οποιοδήποτε ποσό και εάν από τη συμπεριφορά αυτή της αναιρεσίβλητης δημιουργήθηκε στους αναιρεσείοντες ευλόγως η πεποίθηση ότι είχαν εξοφλήσει ολοσχερώς το χρέος τους.

Επομένως είναι βάσιμος ο τέταρτος από το άρθρο 559 αριθ. 19, λόγος της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης κατά το δεύτερο μέρος του, με το οποίο οι αναιρεσείοντες ισχυρίζονται ότι, απορρίπτοντας το Εφετείο το δεύτερο λόγο της ανακοπής τους, περιέλαβε ανεπαρκείς αιτιολογίες στην προσβαλλόμενη απόφασή του. Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω, πρέπει παρελκούσης της εξετάσεως των λοιπών λόγων να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί, σύμφωνα με το άρθρο 580 παρ. 3 του Κ.Πολ.Δικ.

η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο Θεσσαλονίκης, του οποίου είναι δυνατή η συγκρότηση από άλλους δικαστές εκτός από εκείνους που την είχαν δικάσει. Η αναιρεσίβλητη πρέπει να καταδικασθεί στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων.

ΓIA ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ' αριθ. 737/2005 απόφαση του Εφετείου Θεσσαλονίκης.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, το οποίο θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που την είχαν δικάσει.

Καταδικάζει την αναιρεσίβλητη στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων, τα οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων (2.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 12 Μαΐου 2009. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 11 Ιουνίου 2009.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ