13/2013 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 13 / 2013 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 13/2013

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Σπυρίδωνα Ζιάκα, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη (κωλυομένου του Αντιπροέδρου Χαράλαμπου Ζώη), Βασιλική Θάνου-Χριστοφίλου, Παναγιώτη Ρουμπή, Βασίλειο Λαμπρόπουλο και Μιλτιάδη Σπυρόπουλο, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 7 Οκτωβρίου 2011, με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Τσιουρή για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, νόμιμα εκπροσωπούμενου από τον Υπουργό Οικονομίας και Οικονομικών, που κατοικοεδρεύει στην Αθήνα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο πάρεδρο του Ν.Σ.Κ. Νικόλαο Αμιραλή, βάσει δηλώσεως κατ' άρθρο 242 παρ.2 Κ.Πολ.Δ. και κατέθεσε προτάσεις.

Της αναιρεσιβλήτου: 3657/2006 αποφάσεως του Εφετείου Αθηνών.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 22-5-2005 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Εφετείο Αθηνών. Εκδόθηκε η 3657/2006 οριστική απόφαση του ίδιου Δικαστηρίου. Την αναίρεση της απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 15-5-2009 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Βασιλική Θάνου-Χριστοφίλου ανέγνωσε την από 26-9-2011 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε να γίνει δεκτή η αίτηση, κατά το πρώτο και τρίτο λόγο για αναίρεση της υπ' αριθμ. 3657/2006 απόφασης του Εφετείου Αθηνών.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά τη διάταξη του άρθρου 109 παρ. 1 του Συντάγματος δεν επιτρέπεται η μεταβολή του περιεχομένου ή των όρων διαθήκης, κωδικέλου ή δωρεάς, ως προς τις διατάξεις τους υπέρ του δημοσίου ή υπέρ κοινωφελούς σκοπού. Κατ' εξαίρεση επιτρέπεται η επωφελέστερη αξιοποίηση ή διάθεση για τον ίδιο ή άλλο κοινωφελή σκοπό, εκείνου που καταλείφθηκε ή δωρήθηκε, στην περιοχή που καθόρισε ο δωρητής ή διαθέτης ή στην ευρύτερη της περιφέρεια, όταν βεβαιωθεί με δικαστική απόφαση ότι η θέληση του διαθέτη ή του δωρητή δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί, για οποιονδήποτε λόγο, καθόλου ή κατά το μεγαλύτερο μέρος του περιεχομένου της καθώς και αν μπορεί να πραγματοποιηθεί πληρέστερα με τη μεταβολή της εκμετάλλευσης, όπως νόμος ορίζει.

Εξάλλου, κατά το άρθρο 2 του εκτελεστικού της ως άνω συνταγματικής διατάξεως ν. 455/1976, όταν η θέληση του διαθέτη ή του δωρητή δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί για οποιονδήποτε λόγο καθ' ολοκληρίαν ή κατά το μεγαλύτερο μέρος του περιεχομένου της, επιτρέπεται η διάθεση του καταληφθέντος ή δωρηθέντος προς τον αυτό σκοπό, στην περιοχή που όρισε ο διαθέτης ή ο δωρητής ή στην ευρύτερη αυτής περιοχή.

Περαιτέρω, κατά το άρθρο 3 του νόμου αυτού αρμόδιο για να βεβαιώσει τα ανωτέρω είναι το δικαστήριο που ορίζεται στο άρθρο 825 Κ.Πολ.Δ., δηλαδή το Εφετείο Αθηνών κατά τη διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας, κατόπιν αιτήσεως του Υπουργού των Οικονομικών, ή του αρμοδίου εκ του σκοπού Υπουργού ή του υπέρ η κοινωφελής περιουσία νομικού προσώπου ή παντός έχοντος έννομο συμφέρον.

Με την ίδια δε απόφαση το δικαστήριο αποφαίνεται και για τον τρόπο της επωφελέστερης αξιοποιήσεως της περιουσίας ή του σκοπού για τον οποίο αυτή πρέπει να διατεθεί. Οι ειδικότεροι όροι και λεπτομέρειες της επωφελέστερης αξιοποιήσεως ή διαθέσεως προς τον αυτόν ή άλλον κοινωφελή σκοπό του καταλειφθέντος ή δωρηθέντος ορίζονται με απόφαση του Υπουργού Οικονομικών και του αρμοδίου κατά περίπτωση Υπουργού, μετά γνώμη του Συμβουλίου Εθνικών Κληροδοτημάτων, τηρουμένων των διατάξεων του α.ν. 2039/1939.

Από τις ως άνω διατάξεις προκύπτει ότι υπόχρεος προς εκπλήρωση του κοινωφελούς σκοπού για τον οποίο διατέθηκε ή δωρήθηκε περιουσία είναι, σύμφωνα και με τη θέληση του διαθέτη ή δωρητή, ο λήπτης της παροχής αυτής και κατά συνέπεια αλλαγή του λήπτη και κατ' επέκταση του υπόχρεου για την εκπλήρωση του κοινωφελούς σκοπού που ορίστηκε από τον διαθέτη ή δωρητή, δεν επιτρέπεται, ακόμη και όταν ο οριζόμενος κοινωφελής σκοπός δεν μπορεί στο σύνολό του ή κατά ένα μέρος να πραγματοποιηθεί από τον λήπτη της παροχής.

Πολύ περισσότερο δεν επιτρέπεται να παραχωρηθεί το περιουσιακό στοιχείο που δωρήθηκε στον ίδιο τον δωρητή προκειμένου αυτός πλέον να εκπληρώσει τον αρχικό, από τον ίδιο ορισθέντα, κοινωφελή σκοπό ή σε περίπτωση αδυναμίας εκπληρώσεως αυτού, άλλον παρεμφερή. Η κατά τον τρόπο αυτόν παραχώρηση (αναμεταβίβαση) του δωρηθέντος περιουσιακού στοιχείου, συνεπάγεται την ταύτιση της ιδιότητας του δωρητή με εκείνης του λήπτη της παροχής και κατ' επέκταση, την κατάργηση της δωρεάς προς κοινωφελή σκοπό,

Στην προκειμένη περίπτωση, στην από 22-5-2005 αίτηση του, που παραδεκτά επισκοπείται από τον Άρειο Πάγο, το αναιρεσείον Ελληνικό Δημόσιο ιστορούσε τα εξής: Δυνάμει του υπ' αριθ. .../1965 δωρητηρίου συμβολαίου του συμβολαιογράφου Ρεθύμνου Γεωργίου Παπαδάκη, που μεταγράφτηκε νόμιμα, η Ένωση Γεωργικών Συνεταιρισμών Μυλοποτάμου παραχώρησε λόγω δωρεάς προς αυτό (Ελληνικό Δημόσιο) ένα ακίνητο (οικόπεδο) εκτάσεως 2080 τ.μ.

κείμενο στη θέση "Σαρρή Μνήμα" ή "Αλώνι" της επαρχίας Μυλοποτάμου, υπό τον διαλυτικό όρο όπως το Υπουργείο Εμπορίου ή κάθε άλλη αρμόδια δημόσια αρχή εγκαταστήσει στο εν λόγω ακίνητο συγκρότημα ελαιοδεξαμενών, χωρητικότητας 400 ΜΤ, μέσα σε προθεσμία τριών ετών από την υπογραφή του συμβολαίου δωρεάς, το οποίο (συγκρότημα) και έχει κατασκευασθεί, πλην όμως, ήδη και αφού έγινε χρήση των ως άνω δεξαμενών μέχρι το έτος1980, η δωρήτρια Ένωση Γεωργικών Συνεταιρισμών, κατασκεύασε ιδιόκτητες ελαιοδεξαμενές με αποτέλεσμα, αυτές που κατασκευάστηκαν και λειτουργούσαν στο ακίνητο που δωρήθηκε, ως μη έχουσες λόγο υπάρξεως, να εκποιηθούν.

Εκθέτοντας περαιτέρω ότι κατόπιν των ανωτέρω, η θέληση της δωρήτριας δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί και ότι η επωφελέστερη αξιοποίηση του δωρηθέντος ακινήτου, σύμφωνα και με τη θέληση αυτής είναι η διάθεσή του στην ίδια τη δωρήτρια με μεταβίβαση της κυριότητάς του λόγω δωρεάς, με σκοπό την ανέγερση σ' αυτό σύγχρονου κτιρίου, πολυκέντρου, που θα ονομαστεί "Αγροτικό σπίτι Μυλοποτάμου" και θα περιλαμβάνει τους αναφερόμενους στην αίτηση αυτή χώρους διαφόρων δραστηριοτήτων προς όφελος των αγροτών της περιοχής, ζήτησε να βεβαιωθεί από το δικαστήριο ότι δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί η θέληση της δωρήτριας, όπως αυτή εκφράστηκε στο δωρητήριο συμβόλαιο και ότι η θέληση αυτή μπορεί πληρέστερα να πραγματοποιηθεί με τον ως άνω υποδεικνυόμενο τρόπο.

Η αίτηση αυτή είναι, σύμφωνα με τα αναφερόμενα στη μείζονα νομική σκέψη, μη νόμιμη ως προς το δεύτερο κατά σειρά αίτημα της.

Συνεπώς, το Εφετείο που, αν και με διαφορετική εν μέρει αιτιολογία, απέρριψε ως μη νόμιμη την αίτηση, ως προς το δεύτερο ως άνω αίτημά της, ορθά κατ' αποτέλεσμα έκρινε και δεν παρεβίασε τις προαναφερθείσες διατάξεις, τις οποίες ορθώς ερμήνευσε και εφήρμοσε και δεν υπέπεσε στην από το άρθρο 559 αριθμ. 1 ΚΠολΔ προβλεπόμενη πλημμέλεια, όπως αποδίδεται με τον πρώτο λόγο αναίρεσης, ο οποίος είναι απορριπτέος ως αβάσιμος. Περαιτέρω, το Εφετείο, με το να απορρίψει στη συνέχεια για έλλειψη εννόμου συμφέροντος και το πρώτο αίτημα της ένδικης αίτησης, με το οποίο εζητείτο να βεβαιωθεί ότι δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί η θέληση της δωρήτριας, δεν υπέπεσε στην από το άρθρο 559 αριθμ. 14 ΚΠολΔ πλημμέλεια, της παρά το νόμο κήρυξης απαραδέκτου και συνεπώς είναι αβάσιμος ο τρίτος λόγος αναίρεσης. ο δεύτερος λόγος αναίρεσης, με τον οποίον αποδίδεται η πλημμέλεια της εκ πλαγίου παραβίασης των ιδίων ως άνω διατάξεων (άρθ. 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ), ένεκα ανεπάρκειας αιτιολογίας, είναι απορριπτέος, ως απαράδεκτος, διότι το Εφετείο, στην προκειμένη περίπτωση, δεν υπεισήλθε στην έρευνα της ουσιαστικής βασιμότητας της αίτησης, οπότε ... μόνο θα μπορούσε να θεμελιωθεί ο λόγος αυτός.

Κατά τη γνώμη, όμως, ενός μέλους του Δικαστηρίου και ειδικώτερα της Αρεοπαγίτου Βασιλικής Θάνου-Χριστοφίλου, η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης έπρεπε να γίνει δεκτή, ως βάσιμη, κατά τον λόγο αυτής από το άρθ. 559§1 ΚΠολΔ, διότι: Κατά τη διάταξη του άρθ. 1 του ΑΝ 2039/1939 ορίζεται ότι "Κοινοφελής σκοπός, κατά την έννοιαν του παρόντος είναι κατ' αντίθεσιν προς τον ιδιωτικόν, πας κρατικός, θρησκευτικός, φιλανθρωπικός, έν γένει δ' επωφελής εις το κοινόν εν όλω ή εν μέρει σκοπός".

Ο κοινοφελής σκοπός, κατά την έννοια της διάταξης αυτής, μπορεί να εκπληρώνεται και από ιδιωτικούς φορείς (Σ.Τ.Ε. 1323/1995). Τέλος, οι διατάξεις των άρθρων 1 παρ.1 και 3 και 5 παρ.1 του ν. 2810/2000 "Αγροτικές Συνεταιριστικές Οργανώσεις" ορίζουν ότι: "1. Η Αγροτική Συνεταιριστική Οργάνωση (Α.Σ.Ο.) είναι αυτόνομη ένωση προσώπων, η οποία συγκροτείται εθελοντικά και επιδιώκει, με την αμοιβαία βοήθεια των μελών της, την οικονομική, κοινωνική, πολιτιστική ανάπτυξη και προαγωγή τους, μέσω μιας συνιδιοκτήτης και δημοκρατικά διοικούμενης επιχείρησης.

Ως Α.Σ.Ο. θεωρούνται και οι αλιευτικοί, κτηνοτροφικοί, πτηνοτροφικοί, μελισσοκομικοί, σηροτροφικοί, δασικοί, αγροτουριστικοί, αγροβιοτεχνικοί, οικοτεχνικοί και άλλοι συνεταιρισμοί, οποιουδήποτε κλάδου ή δραστηριότητας της αγροτικής οικονομίας. ... 3. Οι Α.Σ.Ο. όλων των βαθμίδων είναι νομικό πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου και έχουν εμπορική ιδιότητα.

Αναπτύσσουν κάθε είδους δραστηριότητα για την επίτευξη των σκοπών τους στο πλαίσιο του νόμου και του καταστατικού τους." (άρθρο 1 παρ.1 και 3) και "1. Μέλη του αγροτικού συνεταιρισμού μπορεί να γίνουν φυσικά πρόσωπα, που έχουν πλήρη ικανότητα για δικαιοπραξία, απασχολούνται σε οποιανδήποτε κλάδο ή δραστηριότητα της αγροτικής οικονομίας που εξυπηρετείται από τις δραστηριότητες του συνεταιρισμού, πληρούν τους όρους του καταστατικού του και αποδέχονται να χρησιμοποιούν τις υπηρεσίες του" (άρθρο 5 παρ. 1).

Κατά την έννοια των τελευταίων διατάξεων, όπως αυτή αποσαφηνίζεται και στην Εισηγητική Έκθεση του νόμου, ο αγροτικός συνεταιρισμός έχει μεν εμπορική ιδιότητα, πλην όμως, ο χαρακτήρας του είναι ανάμεικτος, διότι περιέχει και στοιχεία γενικώτερης κοινωνικής χρησιμότητας, γι' αυτό δε ο νομοθέτης αποφεύγει σκοπίμως να απαριθμήσει, έστω και ενδεικτικά, το είδος των δραστηριοτήτων που θα αναπτύξει ο συνεταιρισμός, για την επίτευξη του σκοπού του, ώστε να αφεθεί το πεδίο ελεύθερο να αναπτύξει τις δραστηριότητές του προς όλες τις κατευθύνσεις, που θεωρεί αναγκαίες, για να ολοκληρώσει τους σκοπούς του, αρκεί η δραστηριότητα αυτή να είναι επιτρεπτή από την κείμενη νομοθεσία.

Επομένως, το Εφετείο, το οποίο, με την προσβαλλομένη απόφασή του, έκρινε ότι ο υποδεικνυόμενος στην υπό κρίση αίτηση τρόπος διάθεσης του δωρηθέντος δεν πληροί τις προϋποθέσεις του νόμου και ότι η αίτηση είναι απορριπτέα, ως μη νόμιμη, παραβίασε ευθέως τις ως άνω διατάξεις του Ν. 2810/2000 (άρθ. 1 παρ.1 και 3 και άρθ. 5 παρ.1 αυτού), καθώς και του Α.Ν. 2039/1939 (άρθ. 1), αφού, σύμφωνα με όσα αναφέρθηκαν στην αμέσως προηγηθείσα νομική σκέψη, ορισμένοι κοινωφελείς σκοποί μπορούν να εκπληρώνονται και από ιδιωτικούς φορείς, ενώ εξάλλου, ο χαρακτήρας του αγροτικού συνεταιρισμού είναι ανάμεικτος και όχι αποκλειστικά εμπορικός και έχει τη δυνατότητα να αναπτύξει και κοινωφελείς δραστηριότητες, όπως είναι στην προκειμένη περίπτωση η εξυπηρέτηση των αγροτών της περιοχής της δωρήτριας Ένωσης. Επομένως, το Εφετείο υπέπεσε στην από το άρθ. 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ προβλεπόμενη πλημμέλεια και πρέπει να γίνει δεκτός ως βάσιμος, ο πρώτος λόγος αναίρεσης.

Κατόπιν όλων αυτών πρέπει να απορριφθεί η αίτηση αναίρεσης.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 14-5-2009 αίτηση του Ελληνικού Δημοσίου, για αναίρεση της 3657/2006 απόφασης του Εφετείου Αθηνών.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 14 Ιουνίου 2012.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 8 Ιανουαρίου 2013.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ