1398/2012 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1398 / 2012 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1398/2012

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αθανάσιο Κουτρομάνο, Αντιπρόεδρο, Δήμητρα Παπαντωνοπούλου, Χρυσόστομο Ευαγγέλου, Ευφημία Λαμπροπούλου και Στυλιανή Γιαννούκου, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 12 Μαρτίου 2012, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Δ. Π. του Β., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο του Ιωάννα Ζωγράφου, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ..

Των αναιρεσιβλήτων: 1. Α. Δ. του Δ. και 2. Σ. Κ. του Ι., κατοίκων ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Λεωνίδα Σιδηρόπουλο, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 18-3-2004 αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 19609/2005 του ίδιου Δικαστηρίου και 2448/2008 του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητά ο αναιρεσείων με την από 30-4-2009 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Στυλιανή Γιαννούκου ανέγνωσε την από 7-10-2011 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή του πρώτου και του 8ου κατά το υπό στοιχ. Δ' λόγου αναιρέσεως και την απόρριψη των λοιπών.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά την διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 1 και 19 του ΚΠολΔ, ιδρύονται αντιστοίχως λόγοι αναίρεσης: αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου και αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς ως προς το νομικό χαρακτηρισμό των περιστατικών που έγιναν δεκτά και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης (Ολ.Α.Π. 30/1997 και 28/1997).

Περαιτέρω, το άρθρο 367 ΠΚ, ορίζει στην παρ. 1 αυτού ότι δεν αποτελούν άδικη πράξη α) οι δυσμενείς κρίσεις ... καθώς και γ) οι εκδηλώσεις που γίνονται για την εκτέλεση νομίμων καθηκόντων, την άσκηση νόμιμης εξουσίας ή για τη διαφύλαξη (προστασία) δικαιώματος ή από άλλο δικαιολογημένο ενδιαφέρον ..." και στη δεύτερη παράγραφο ότι η προηγούμενη διάταξη δεν εφαρμόζεται α) όταν οι παραπάνω κρίσεις και εκδηλώσεις περιέχουν τα συστατικά στοιχεία της πράξης του άρθρου 363 (δηλαδή της συκοφαντικής δυσφήμησης) καθώς και β) όταν από τον τρόπο εκδήλωσης ή από τις περιστάσεις, υπό τις οποίες τελέσθηκε η πράξη, προκύπτει σκοπός εξύβρισης." Από το συνδυασμό των διατάξεων αυτών προκύπτει ότι ο άδικος χαρακτήρας των πράξεων της εξυβρίσεως και της απλής δυσφημήσεως αίρεται και στην περίπτωση που οι σχετικές εκδηλώσεις γίνονται για διαφύλαξη δικαιώματος ή από άλλο δικαιολογημένο ενδιαφέρον.

Τέτοιο δε ενδιαφέρον έχει και κάθε πρόσωπο κατά την υπεράσπιση των έννομων συμφερόντων του επί δικαστηρίου, καθώς και κάθε δικηγόρος, κατά την εκτέλεση των καθηκόντων του. Και στην περίπτωση, όμως, αυτή ο άδικος χαρακτήρας της εξυβριστικής ή δυσφημιστικής εκδηλώσεως δεν αίρεται και, συνεπώς, παραμένει η παρανομία ως συστατικό στοιχείο της αδικοπραξίας, όταν η άνω εκδήλωση αποτελεί συκοφαντική δυσφήμηση ή όταν προκύπτει σκοπός εξυβρίσεως, δηλαδή σκοπός που κατευθύνεται ειδικώς σε προσβολή της τιμής άλλου, με αμφισβήτηση της ηθικής ή κοινωνικής αξίας του προσώπου του ή με περιφρόνηση αυτού.

Ειδικός σκοπός εξυβρίσεως, που, ως νομική έννοια, ελέγχεται από τον Άρειο Πάγο, υπάρχει στον τρόπο εκδηλώσεως της προσβλητικής συμπεριφοράς, όταν αυτός δεν ήταν αντικειμενικά αναγκαίος για τη δέουσα απόδοση του περιεχομένου της σκέψης εκείνου που φέρεται ότι ενεργεί από δικαιολογημένο ενδιαφέρον και ο οποίος μολονότι γνώριζε τούτο, χρησιμοποίησε τον τρόπο αυτό για να προσβάλλει τη τιμή άλλου (ΑΠ 1231/2004, 967/2011,179/2011).

Η τελευταία αυτή διάταξη (ΠΚ 367) για την ενότητα της έννομης τάξης εφαρμόζεται αναλογικά και στο χώρο του ιδιωτικού δικαίου, όπως αυτός οριοθετείται από τις διατάξεις των άρθρων 57-59 και 914 επ. ΑΚ. Επομένως, όταν αίρεται ο άδικος χαρακτήρας των ως άνω αξιόποινων πράξεων (με την επιφύλαξη της ΠΚ 367 § 2), αποκλείεται και το στοιχείο του παρανόμου της επιζήμιας συμπεριφοράς ως όρου της αντίστοιχης αδικοπραξίας του αστικού δικαίου.

Έτσι, η προβολή περίπτωσης του άρθρου 367 § 1 του ΠΚ αποτελεί αυτοτελή ισχυρισμό καταλυτικό της αγωγής του προσβληθέντος προσώπου (ένσταση), λόγω άρσης του παρανόμου της προσβολής, ενώ η προβολή από τον προσβληθέντα ισχυρισμού από την ΠΚ 367 §2 αποτελεί αντένσταση κατά της, από το άρθρο 367 παρ. 1 ΠΚ ένστασης.

Στην προκειμένη υπόθεση, το Εφετείο, με την προσβαλλόμενη απόφαση του, δέχθηκε τα ακόλουθα: "Με τα από 1-12-1999 ιδιωτικά συμφωνητικά μίσθωσης ο εναγόμενος (σημ: εδώ αναιρεσείων) εξεμίσθωσε στους ενάγοντες (σημ: εδώ αναιρεσίβλητους) δύο αυτοτελείς διώροφες κατοικίες (μεζονέτες) ιδιοκτησίας του ... Οι μισθωτικές σχέσεις των διαδίκων δεν εξελίχθηκαν ομαλά ... .

Ο τελευταίος (σημ: αναιρεσείων) κατέθεσε ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης την ... 45344/2002 αγωγή του με την οποία μεταξύ άλλων ισχυρίσθηκε "Οι εναγόμενοι όμως αγνόησαν παντελώς τον ως άνω 6ο όρο των μισθωτικών συμβάσεων (προέβλεπε ότι οι μισθωτές όφειλαν να εξασφαλίσουν την έγγραφη συναίνεση του εκμισθωτή προκειμένου να προβαίνουν σε προσθήκες ή τροποποιήσεις των μισθίων] και προέβησαν ο καθένας στο μίσθιο του αυθαίρετα και χωρίς τη συμφωνηθείσα έγγραφη συναίνεσή μου στις εξής ενέργειες" ...

δηλαδή τη διαμόρφωση ενός υπνοδωματίου σε λουτρό με υδρομασάζ, την πρόσθετη εγκατάσταση καλοριφέρ, κεντρικής κεραίας τηλεόρασης, συστήματος συναγερμού και εντοιχισμένης ντουλάπας]. Στη συνέχεια ισχυρίσθηκε "την προσθήκη των ανωτέρω περιουσιακών στοιχείων αγνοούσα [πλην της υπό στοιχ. 3] και πληροφορήθηκα από τα δικόγραφα αφού οι εναγόμενοι απαγόρευαν την είσοδο μου στα μίσθια επί μία διετία και υποχρεώθηκαν και ανέχθηκαν την επίσκεψη και καταγραφή φωτογράφηση μόλις την 1-12-2001 με την υπ' αριθμ. 28022/2001 απόφαση του δικαστηρίου σας, Η άρνηση τους δε αυτή να επιτρέψουν την είσοδο μου στα μίσθια παρά την αντίθετη επ' αυτού συμβατική τους υποχρέωση, που προέβλεπε το δικαίωμα επίσκεψης μου σε αυτά ανά 12μηνο, καταδεικνύει ακριβώς την πρόθεση των εναγομένων να αφαιρέσουν κρυφίως κατά την αποχώρησή τους όλα τα ανωτέρω περιουσιακά στοιχεία, τα οποία εγνώριζαν ότι μετά την αυθαίρετη και χωρίς την έγγραφη συναίνεση μου εγκατάσταση - προσθήκη τους στα μίσθια και βάσει του 6ου όρου των μισθωτικών συμβάσεων περιήλθαν στην κυριότητα μου και θα έπρεπε να παραμείνουν στα μίσθια αναποζημίωτα".

Και πιο κάτω "... Αυτοί όμως χολωθέντες από την εναντίον τους εξωστική απόφαση αγνόησαν και την εξώδικο μου και την συμβατική τους υποχρέωση και αποχωρούντες ... αφαίρεσαν παράνομα και αντισυμβατικά όλα τα ανωτέρω περιουσιακά στοιχεία διαπράξαντες αδικοπραξίαν υπεξαίρεσης, για την οποία τους έχω εγκαλέσει σύμφωνα με το 375 Π.Κ.

ενώπιον του κ. Εισαγγελέως Πλημμελειοδικών Θεσσαλονίκης". Και τέλος εκθέτει "... Η πρόθεση φυσικά των εναγομένων να διαπράξουν τις ανωτέρω αδικοπραξίες είναι δεδομένη, αφού δεν αφαίρεσαν όλα τα επίδικα περιουσιακά στοιχεία κατά λάθος". Το Μονομελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης με την 11614/2003 απόφασή του ... τους, απέρριψε την αγωγή του ενάγοντος εκμισθωτή δεχθέν, όπως αποδείχθηκε και από τα προαναφερόμενα αποδεικτικά στοιχεία της παρούσας δίκης, ότι οι εναγόμενοι μισθωτές πριν προβούν στην ανωτέρω προσθήκη - τροποποίηση της κατασκευής μπάνιου με υδρομασάζ είχαν ζητήσει και είχαν λάβει τη συναίνεση του εκμισθωτή ενώ οι υπόλοιπες προσθήκες [πρόσθετη εγκατάσταση καλοριφέρ, σύστημα ασφαλείας, κεντρική κεραία τηλεόρασης, ντουλάπα] δεν είχαν μόνιμο χαρακτήρα και μπορούσαν να αφαιρεθούν και ότι οι μισθωτές αφαίρεσαν τα κατασκευάσματα αυτά που πρόσθεσαν οι ίδιοι ασκώντας δικαίωμα τους που απορρέει από το άρθρο 591 παρ.2 εδ.β Α.Κ.

Περαιτέρω οι ενάγοντες, εναντίον των οποίων, μετά από έγκληση του εναγομένου, ασκήθηκε ποινική δίωξη για υπεξαίρεση από κοινού των ανωτέρω αντικειμένων και παραπέμφθηκαν για να δικασθούν ενώπιον του Μονομελούς Πλημμελειοδικείου Θεσσαλονίκης, με την 26586/9-10-2006 απόφαση του Δικαστηρίου αυτού κηρύχθηκαν αθώοι ...

Με την ανωτέρω αγωγή του ο στην παρούσα δίκη εναγόμενος ισχυρίσθηκε ενώπιον όσων έλαβαν γνώση αυτής ... ότι οι στην παρούσα δίκη ενάγοντες συμπεριφέρθηκαν αντισυμβατικά και παράνομα και υπεξαίρεσαν από τα μίσθια ιδιοκτησίας του τα ανωτέρω αντικείμενα. Όμως, όπως αποδείχθηκε, το πραγματικό αυτό περιστατικό είναι ψευδές, την δε αναλήθειά του γνώριζε ο εναγόμενος.

Περαιτέρω, όσα περιέχονται στην αγωγή, όπως περιγράφονται ανωτέρω, ήταν δυνατόν να βλάψουν την τιμή και την υπόληψη των εναγόντων ως προσώπων και ως επαγγελματιών, αφού όταν ασκήθηκε η αγωγή ήταν παραγωγοί, σκηνοθέτες και παρουσιαστές της εκπομπής ... που προβαλλόταν στον τηλεοπτικό σταθμό ... πανελλήνιας εμβέλειας και εμφανίσθηκαν ως αντισυμβατικά φερόμενοι και υπεξαιρέτες.

Άλλωστε τα ανωτέρω αναγραφέντα στην αγωγή του εναγομένου εμπεριέχουν σαφώς και σκοπό εξυβρίσεως, διότι οι χαρακτηρισμοί τους οποίους χρησιμοποίησε για να εκφράσει τις απόψεις του "... Αφαίρεσαν παράνομα και αντισυμβατικά όλα τα ανωτέρω περιουσιακά στοιχεία διαπράξαντες αδικοπραξίαν υπεξαίρεσης, για την οποίαν τους έχω εγκαλέσει ...", "...

Η πρόθεση φυσικά των εναγομένων να διαπράξουν τις ανωτέρω αδικοπραξίες είναι δεδομένη ..." δεν ήταν αντικειμενικά αναγκαίοι για τη διαφύλαξη και υπεράσπιση των δικαιωμάτων του αλλά έτειναν ειδικώς στην προσβολή της τιμής των εναγόντων, με αμφισβήτηση της ηθικής και κοινωνικής αξίας του προσώπου τους και με περιφρόνηση αυτού ...

Συνεπώς, εφόσον, ... ο εκκαλών-εναγόμενος τελούσε εν γνώσει της αναλήθειας των ψευδών ισχυρισμών που διελάμβανε η προαναφερόμενη αγωγή που συνέταξε και κατέθεσε ο ίδιος ως δικηγόρος, δεν τίθεται θέμα εφαρμογής της, εφαρμοζόμενης και στο πεδίο του ιδιωτικού δικαίου, διάταξης του άρθρου 367 παρ.1 Π.Κ., περί του ότι ενήργησε αυτός από δικαιολογημένο ενδιαφέρον, προκειμένου να υπερασπίσει τα οικονομικά συμφέροντα του. Ως εκ τούτου πρέπει να απορριφθεί ως κατ' ουσίαν αβάσιμος ο προβληθείς πρωτοδίκως σχετικώς ισχυρισμός του, ο οποίος αποτελεί και ταυτόσημο λόγο έφεσης και ο οποίος συνιστά λόγο άρσης του άδικου χαρακτήρα της δυσφήμησης, αφού στην προκειμένη περίπτωση αυτή [δυσφήμηση] έχει το χαρακτήρα της συκοφαντικής και σε κάθε περίπτωση, από τον προαναφερόμενο τρόπο εκδήλωσης της προσβλητικής συμπεριφοράς του εκκαλούντος - εναγομένου αποδείχθηκε ότι αυτή εμπεριείχε σκοπό εξύβρισης".

Υπό τις παραδοχές αυτές το Εφετείο διέλαβε στην απόφαση του ανεπαρκείς αιτιολογίες σχετικώς με τα θεμελιωτικά της αγωγής και της αντενστάσεως των εναγόντων, εκ του άρθρου 367 παρ. 2 περ.α' και β' ΠΚ και άρα ουσιώδη για την έκβαση της δίκης ζητήματα. Ειδικότερα, ενώ δέχεται ότι οι επίμαχες φράσεις που διέλαβε ο αναιρεσείων, ως δικηγόρος, στην 45344/2002 αγωγή του, θεμελιώνουν το αδίκημα της συκοφαντικής δυσφήμησης, σε βάρος των αναιρεσιβλήτων και ότι η όλη διαφορά που δημιουργήθηκε μεταξύ τους απορρέει από τη συνδέουσα, τότε, τους διαδίκους μισθωτική σχέση:

α) δεν περιλαμβάνει σαφή αιτιολογία, αν ο επίμαχος όρος 6 των μισθωτικών συμβάσεων "που προέβλεπε ότι οι μισθωτές όφειλαν να εξασφαλίσουν την έγγραφη συναίνεση του εκμισθωτή" αφορούσε ή όχι κάθε προσθήκη ή τροποποίηση των μισθίων και αν υπήρξε ή όχι οποιαδήποτε "έγγραφη" συναίνεση του εκμισθωτού - αναιρεσείοντος και για ποιά συγκεκριμένη προσθήκη ή τροποποίηση, δεδομένου ότι ο εκμισθωτής συνομολογεί τούτο μόνο "για την υπ' αριθμ 3", το δε Εφετείο δέχεται ότι η πρόσθετη εγκατάσταση καλοριφέρ, συστήματος ασφαλείας, πρόσθετης κεραίας τηλεόρασης, ντουλάπας δεν είχαν μόνιμο χαρακτήρα και μπορούσαν να αφαιρεθούν, ώστε να καταδειχθεί αν το αναφερόμενο στις επίμαχες φράσεις ότι οι αναιρεσίβλητοι "αγνόησαν παντελώς τον ως άνω 6ο όρο των μισθωτικών συμβάσεων και προέβησαν ο καθένας στο μίσθιο του αυθαίρετα" στις αναφερόμενες ενέργειες ήταν ή όχι ψευδές και αν ο αναιρεσείων τελούσε ή όχι σε γνώση της αναλήθειας αυτού, β) δεν περιλαμβάνει αιτιολογία για την αλήθεια ή αναλήθεια του περιεχομένου των λοιπών επίμαχων φράσεων της αγωγής του αναιρεσίβλητου ότι " την προσθήκη των ανωτέρω στοιχείων αγνοούσε (πλην του υπό στοιχ. 3) αφού οι εναγόμενοι απαγόρευαν την είσοδο του στα μίσθια επί μία διετία και υποχρεώθηκαν και ανέχθηκαν την επίσκεψη και καταγραφή - φωτογράφηση μόλις την 1-12-2001 μετά την υπ' αριθμ. 28022/2001 απόφαση του δικαστηρίου", γ) Δεν είναι σαφές ποίες φράσεις του αγωγικού δικογράφου του εδώ αναιρεσείοντος θεωρεί το Εφετείο ότι περιέχουν περιστατικά (συκοφαντικά για τους αναιρεσίβλητους) και ποιες ότι περιέχουν αξιολογικές κρίσεις (μειωτικές της τιμής αυτών) ώστε να μπορεί να ελεγχθεί αν θεμελιώνεται νομικώς το αδίκημα της συκοφαντικής δυσφήμησης ή της εξύβρισης, αντιστοίχως, και αποκλείεται έτσι η βασιμότητα της εκ του άρθρου 367 παρ.1 ΠΚ ενστάσεως του αναιρεσείοντος.

δ) δεν είναι σαφές επί ποίων πραγματικών περιστατικών στήριξε το Εφετείο την κρίση του για την ύπαρξη στο δράστη του αδικήματος, του ενδιάθετου στοιχείου του εξυβριστικού σκοπού, δοθέντος ότι ο αναιρεσείων επικαλείται ότι τις επίμαχες φράσεις χρησιμοποίησε, προς διαφύλαξη (προστασία) νομίμου δικαιώματος του απορρέοντος από τις μισθωτικές συμβάσεις, οι δε αναιρεσίβλητοι δεν καθίσταται σαφές από τις παραδοχές της προσβαλλόμενης ότι προέβαλαν κατ' αντένσταση σκοπό εξυβρίσεως αυτών.

Έτσι, το Εφετείο, υπέπεσε στην εκ του άρθρου 559 αριθμ. 19 Κ.Πολ.Δ., πλημμέλεια, που αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση, με τον πρώτο, όγδοο, κατά το τελευταίο σκέλος (κατά την εκτίμηση του περιεχομένου τους) και τον 6ο αναιρετικό λόγο, οι οποίοι συνεπώς είναι βάσιμοι.

Συνακόλουθα, πρέπει ν' αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ), ενώ παρέλκει η έρευνα των λοιπών λόγων αναίρεσης.

Τα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, που κατέθεσε προτάσεις, πρέπει να επιβληθούν σε βάρος των αναιρεσιβλήτων, λόγω της ήττας τους (άρθρ. 176, 183 του ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ' αριθ. 2448/2008 απόφαση του Εφετείου Θεσσαλονίκης.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, το οποίο θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές.

Καταδικάζει τους αναιρεσίβλητους στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει στο ποσό των τριών χιλιάδων (3.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 4 Ιουλίου 2012.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 3 Σεπτεμβρίου 2012.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ