1396/2007 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1396 / 2007 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1396/2007

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ΄ Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αθανάσιο Κρητικό, Αντιπρόεδρο, Αχιλλέα Νταφούλη, Πλαστήρα Αναστασάκη, Αντώνιο Παπαθεοδώρου και Γεώργιο Πετράκη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 23 Μαρτίου 2007, με την παρουσία και της Γραμματέως Μάρθας Ψαραύτη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: ............., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο του Χαρίκλεια Απαλαγάκη.

Των αναιρεσίβλητων: 1. .............., 2. ............... και 3. ανώνυμης εταιρίας με την επωνυμία "ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΙ ΜΙΝΕΤΤΑ Α.Ε.", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από την πληρεξούσια δικηγόρο τους Ελένη Σφέτσου.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την με αριθμό έκθ. κατάθεσης 35.384/2000 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντα, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 25.800/2001 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 297/2004 οριστική του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 19 Δεκεμβρίου 2004 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Πλαστήρας Αναστασάκης, ανέγνωσε την από 28 Απριλίου 2006 έκθεση της κωλυομένης να μετάσχει στην σύνθεση του Δικαστηρίου τούτου, Αρεοπαγίτου Ελένης Μαραμαθά, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης. Η πληρεξούσια του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, η πληρεξούσια των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Από τη διάταξη του άρθρου 914 ΑΚ συνάγεται ότι προϋποθέσεις της υποχρεώσεως προς αποζημίωση από αδικοπραξία είναι 1) παράνομη πράξη ή παράλειψη 2) υπαιτιότητα, η οποία υπάρχει και στην περίπτωση της αμέλειας του παρανόμως πράξαντος ή παραλείψαντος 3) επέλευση της ζημίας και 4) αιτιώδης συνάφεια μεταξύ της πράξεως ή παραλείψεως και της ζημίας, η οποία υπάρχει και όταν η παράνομη συμπεριφορά του υποχρέου ήταν, συμφώνως προς τα διδάγματα της κοινής πείρας, δηλαδή κατά τη συνηθισμένη και κανονική πορεία των πραγμάτων, ικανή να επιφέρει τη ζημία και την επέφερε στη συγκεκριμένη περίπτωση.

Εξ άλλου από τη διάταξη του άρθρου 38 παρ.4 περ. ε' του ΚΟΚ συνάγεται, ότι οι πεζοί προκειμένου να διασχίσουν το οδόστρωμα υποχρεούνται "αν δεν υπάρχουν στο οδόστρωμα διαβάσεις πεζών να μην κατεβαίνουν σ' αυτό, αν δεν βεβαιωθούν, ότι δεν θα παρεμποδίσουν την κυκλοφορία των οχημάτων, στη συνέχεια δε να διασχίσουν το οδόστρωμα κάθετα προς τον άξονά του".

Η μη συμμόρφωσή τους προς την άνω επιβαλλομένη σ' αυτούς (πεζούς) υποχρέωση, αν και δεν θεμελιώνει, μόνη αυτή, υπαιτιότητα στην επέλευση του ατυχήματος, αποτελεί αναμφιβόλως στοιχείο, η στάθμιση του οποίου από το δικαστήριο της ουσίας θα κριθεί σε σχέση με την ύπαρξη ουσιώδους συνδέσμου μεταξύ της συγκεκριμένης υποχρεώσεως και του επελθόντος αποτελέσματος.

Περαιτέρω, από το συνδυασμό των άρθρων 297,298, 300, 330 και 914 ΑΚ συνάγεται ότι οι έννοιες της αμέλειας και του συντρέχοντος πταίσματος του ζημιωθέντος είναι νομικές. Επομένως η κρίση του δικαστηρίου της ουσίας ως προς τη συνδρομή ή όχι συντρέχοντος πταίσματος του ζημιωθέντος στην επέλευση της ζημίας υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου, ως προς το αν τα πραγματικά περιστατικά που το δικαστήριο της ουσίας δέχεται ανελέγκτως ως αποδειχθέντα συγκροτούν την έννοια του συντρέχοντος πταίσματος.

Επίσης υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου και μάλιστα από την άποψη της παραβιάσεως των διδαγμάτων της κοινής πείρας και την ορθή υπαγωγή των πραγματικών περιστατικών στην αόριστη νομική έννοια της αιτιώδους συνάφειας κατά πόσον τα περιστατικά του πταίσματος το ζημιωθέντος, που δέχθηκε κυριαρχικως ως αποδειχθέντα το δικαστήριο της ουσίας, επιτρέπουν το συμπέρασμα να θεωρηθεί, αντικειμενικώς ορισμένο γεγονός, ως πρόσφορη αιτία του ζημιογόνου αποτελέσματος.

Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο, όπως προκύπτει από την προσβαλλομένη απόφασή του, δέχθηκε ανελέγκτως, ότι αποδείχθηκαν τα εξής πραγματικά περιστατικά: Την 14-10-1998 και περί ώρα 6.50' πρωϊνή, ο ενάγων υπάλληλος του Δήμου Θεσσαλονίκης στον Τομέα καθαριότητας, φέρων την ειδική στολή του οδοκαθαριστή με τις διακριτικές φωσφορίζουσες πράσινες ραβδώσεις για να γίνεται αντιληπτός και ορατός από απόσταση, απασχολείτο με το σάρωμα της οδού ........

της πόλης της ............ Η εν λόγω οδός, έχει πλάτος οδοστρώματος 13 μ., είναι διπλής κατευθύνσεως, με δύο λωρίδες κυκλοφορίας ανά κατεύθυνση, χωρίζεται στα δύο ρεύματα με διπλή συνεχόμενη γραμμή στο ύψος δε της γέφυρας ......... είναι ευθεία σε μήκος 200 μ. Κατά τον παραπάνω χρόνο η κατάσταση της οδού ήταν υγρή εξαιτίας βροχοπτώσεως, η κίνηση των οχημάτων αραιή, ο δε φωτισμός ανεπαρκής (σβηστός ο τεχνητός φωτισμός) ενώ ένθεν και ένθεν αυτής υπήρχαν παρκαρισμένα αυτοκίνητα, καταλαμβάνονται τη μία λωρίδα κυκλοφορίας, εκάστου ρεύματος.

Στο ύψος του αριθμού ..... της εν λόγω οδού, πλησίον του Ναού του Αγίου ........, ο ενάγων επιχείρησε να διασχίσει καθέτως το οδόστρωμα της ανωτέρω οδού από τα δεξιά προς τα αριστερά για τα κινούμενα προς την έξοδο της πόλεως οχήματα, προτιθέμενος, αφού διασχίσει αμφότερα τα ρεύματα κυκλοφορίας, να περαιωθεί στο απέναντι πεζοδρόμιο για να συνεχίσει την εργασία του στο σάρωμα της οδού.

Όμως ενώ αυτός είχε διασχίσει ολόκληρο το πλάτος του οδοστρώματος του ρεύματος που οδηγεί προς την έξοδο της πόλεως, και ίστατο ακίνητος επί της διπλής διαχωριστικής γραμμής, ο ήδη αποβιώσας ............., σύζυγος της πρώτης εναγομένης, οδηγώντας το υπ' αριθμ. κυκλοφ. ............ αυτοκίνητο (ταξί) που ανήκε κατά συγκυριότητα σ' αυτόν και στην δεύτερη εναγομένη (ποσοστό 50% εκάστου) και ήταν ασφαλισμένο για την έναντι τρίτων αστική ευθύνη στην τρίτη εναγομένη ασφαλιστική εταιρία, αν και αντιλήφθηκε από απόσταση 100 μ.

τον ως άνω πεζό να επιχειρεί να διασχίσει το ρεύμα πορείας του (βλ. σχετικά την από 15-4-1999 προανακριτική αυτού κατάθεση), δεν ρύθμισε την ταχύτητά του ανάλογα με τις περιστάσεις (ανεπαρκής φωτισμός, βρεγμένο οδόστρωμα, κατοικημένη περιοχή, στάση ΟΑΣΘ), ούτε μείωσε στο ελάχιστο την ταχύτητά του στην θέα του πεζού, ώστε να του δώσει την δυνατότητα να απομακρυνθεί από την τροχιά του, αλλά αντίθετα επιταχύνοντας επιχείρησε υπέρβαση τριών προπορευόμενων αυτού αυτοκινήτων, τα οποία είχαν διακόψει την πορεία τους, προκειμένου να διευκολύνουν την διέλευση του ενάγοντα. 'Ετσι, στην προσπάθεια του να επαναφέρει το όχημα του στο ρεύμα πορείας του, παρέσυρε με το εμπρόσθιο τμήμα του αυτοκινήτου του τον ως άνω πεζό, το σώμα του οποίου εκτινάχθηκε αρχικά στον ανεμοθώρακα και το καπώ του αυτοκινήτου, επί των οποίων άφησε ίχνη (βαθουλώματα) και στη συνέχεια στο απέναντι πεζοδρόμιο, με αποτέλεσμα να τον τραυματίσει σοβαρά.

Η ταχύτητα του ανωτέρω αυτοκινήτου (ταξί), αν και δεν απετυπώθηκαν ίχνη πεδήσεως επί του οδοστρώματος, ήταν οπωσδήποτε ανωτέρ, αυτής των 50 χιλιομέτρων ανά ώρα, τούτο δε καταδεικνύεται από την βιαιότητα και σφοδρότητα της προσκρούσεως του αυτοκινήτου επί του σώματος του πεζού και της εκτινάξεως αυτού επί του απέναντι πεζοδρομίου.

Με βάση τα ως άνω πραγματικά περιστατικά, συνεχίζει το Εφετείο δέχθηκε ότι το τροχαίο ατύχημα οφείλεται κατά κύριο λόγο στην αμέλεια του οδηγού του ταξί ............, ο οποίος κατά παράβαση των κανόνων οδικής κυκλοφορίας δεν οδηγούσε με σύνεση και διαρκώς τεταμένη την προσοχή του στην οδήγηση, δεν ρύθμισε την ταχύτητά του αναλόγως, ενόψει αφενός μεν των επικρατουσών συνθηκών (ανεπαρκής δημοτικός φωτισμός, βρεγμένο οδόστρωμα, στάση λεωφορείου, κατοικημένη περιοχή), αφετέρου δε της παρουσίας του πεζού στην τροχιά του, ώστε να είναι σε θέση να διακόψει την πορεία του οχήματος του πριν από οποιοδήποτε εμπόδιο, δυνάμενο να προβλεφθεί από ένα μέσο συνετό οδηγό, ως εν προκειμένω ο ενάγων-πεζός, αλλά αντίθετα επιτάχυνε προκειμένου να διενεργήσει υπέρβαση προπορευόμενων οχημάτων από σημείο της οδού όπου αυτή απαγορεύεται (άρθρα 12 παρ. 1, 19 παρ. 2 και 17 παρ. 1 ν. 2094/1992 ΚΟΚ), ενώ με βάση τα ίδια περιστατικά δέχθηκε ότι και ο παθών ενάγων, ευθύνεται κατά ένα μέρος για το ατύχημα και τον τραυματισμό του, γιατί επιχείρησε να διασχίσει καθέτως και εκτός διαβάσεων πεζών (που απείχαν περί τα 100 μέτρα) το οδόστρωμα της προαναφερομένης οδού χωρίς να ελέγξει εάν μπορούσε να πράξει αυτό χωρίς να παρεμποδίσει την κυκλοφορία των οχημάτων σύμφωνα με την διάταξη του άρθρου 38 παρ. 4 περ.

ε' ΚΟΚ στην οποία αυτός δεν συμμορφώθηκε. Το ποσοστό συνυπαιτιότητός του στον τραυματισμό του ανέρχεται σε 20%. Στη συνέχεια το Εφετείο μετά παραδοχή σχετικού λόγου εφέσεως των εναγομένων (ήδη αναιρεσιβλήτων) εξαφάνισε την πρωτόδικη απόφαση που είχε δεχθεί αποκλειστική υπαιτιότητα του οδηγού του ταξί, δεχθέν ως ουσία βάσιμη την περί συνυπαιτιότητος ένσταση των εναγομένων κατά το ως άνω ποσοστό.

Με τις παραδοχές του όμως αυτές το Εφετείο διέλαβε στην προσβαλλόμενη απόφασή του ανεπαρκείς και ασαφείς αιτιολογίες σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Ειδικότερα δεν διευκρινίζεται στην απόφαση αν ο πεζός (αναιρεσείων) κατά τη στιγμή της παράσυρσής του από το ζημιογόνο αυτοκίνητο (........ - ταξί) επιχειρούσε να διασχίσει την οδό (κινούμενος από δεξιά προς τα αριστερά σε σχέση με την πορεία του) ή είχε διασχίσει ολόκληρο το πλάτος του οδοστρώματος του ρεύματος αυτής που οδηγεί προς την έξοδο της πόλεως και "ίστατο ακίνητος επί της διπλής διαχωριστικής γραμμής", όπως αναφέρεται επίσης στην προσβαλλόμενη απόφαση.

Το ζήτημα αυτό ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης γιατί συνάπτεται με την ένσταση περί συνυπαιτιότητας του ενάγοντος που υπέβαλαν οι εναγόμενοι.

Συνεπώς κρίνεται βάσιμος ο από το άρθρο 559 αριθ. 19 σχετικός πρώτος (υπό στοιχεία Γη) λόγος της αιτήσεως αναιρέσεως και γι΄ αυτό πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο συντιθέμενο από άλλους δικαστές, εκτός εκείνων που δίκασαν προηγουμένως (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 297/2004 απόφαση του Εφετείου Θεσσαλονίκης.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο συντιθέμενο από άλλους δικαστές εκτός εκείνων που δίκασαν προηγουμένως.

Καταδικάζει τους αναιρεσίβλητους στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσειόντος τα οποία ορίζει σε χίλια πεντακόσια (1.500) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 23 Μαΐου 2007. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 13 Ιουνίου 2007.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ