Supreme Court remands appeal to plenary session regarding constitutional equality of law for island public servants.

Απόφαση 1393 / 2006 (Β1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1393/2006

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Β1΄ Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Θεόδωρο Αποστολόπουλο, Αντιπρόεδρο, Ιωάννη Δαβίλλα, Γεώργιο Καράμπελα, Εμμανουήλ Καλούδη και Μάριο - Φώτιο Χατζηπανταζή, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 7 Μαρτίου 2006, με την παρουσία και του γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου που κατοικοεδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό των Οικονομικών και τον Υπουργό Μεταφορών και Επικοινωνιών. Εκπροσωπήθηκε από την Αφροδίτη Κουτούκη πάρεδρο Ν.Σ.Κ. βάσει δηλώσεως του άρθρου 242 § 2 Κ.Πολ.Δ. Των αναιρεσίβλητων: 1) ... και 2) .... Δεν παραστάθηκαν στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 17-11-1998 αγωγή των ήδη αναιρεσίβλητων, που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Μυτιλήνης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 28/1999 του ίδιου Δικαστηρίου και 50/2001 του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Μυτιλήνης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί το αναιρεσείον με την από 4-1-2002 αίτησή του. Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, παραστάθηκε μόνο το αναιρεσείον όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Γεώργιος Καράμπελας, διάβασε την από 23 Φεβρουαρίου 2006 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της αιτήσεως αναιρέσεως.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή για το παραδεκτό της ασκήσεως της κρινόμενης αιτήσεως αναιρέσεως και το παραδεκτό και βάσιμο του μοναδικού λόγου αυτής, προσκομίζεται η 309/2002 θετική γνωμοδότηση του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, σύμφωνα με τις διατάξεις των παραγράφων 1 και 2 άρθρου 12 του ν. 2298/1995, όπως αυτές αντικαταστάθηκαν αντιστοίχως με τα άρθρα 28 παρ. 3 του ν. 2579/1998 και 42 του ν. 2721/1999.

Επειδή από τις 003994 Β΄ και 004000 Β΄ /25-10-2002 εκθέσεις επιδόσεως του Δικαστικού Επιμελητή του Πρωτοδικείου Μυτιλήνης ... προκύπτει ότι ακριβές αντίγραφο της κρινόμενης αιτήσεως αναιρέσεως με κλήση για συζήτηση κατά την αναφερόμενη στην αρχή της παρούσας δικάσιμο, επιδόθηκε νομίμως και εμπροθέσμως στους αναιρεσιβλήτους, οι οποίοι δεν εμφανίστηκαν κατά την εκφώνηση της υποθέσεως. Επομένως το Δικαστήριο πρέπει να προχωρήσει στη συζήτηση της υποθέσεως, παρά την απουσία αυτών, σύμφωνα με το άρθρο 576 παρ. 2 του ΚΠολΔ.

Επειδή η διάταξη του άρθρου 4 παρ.1 του Συντάγματος, που ορίζει ότι οι Έλληνες είναι ίσοι ενώπιον του νόμου, καθιερώνει όχι μόνο την ισότητα των Ελλήνων έναντι του νόμου, αλλά και την ισότητα του νόμου έναντι αυτών και συνεπώς δεσμεύει τον κοινό νομοθέτη, όταν πρόκειται να ρυθμίσει ουσιωδώς όμοια πράγματα, σχέσεις ή καταστάσεις και κατηγορίες προσώπων, να μη μεταχειρίζεται κατά τρόπο ανόμοιο της περιπτώσεις αυτές, εισάγοντας εξαιρέσεις και κάνοντας διακρίσεις, εκτός αν αυτό επιβάλλεται από λόγους γενικότερου κοινωνικού ή δημόσιου συμφέροντος, η συνδρομή των οποίων είτε διαφοροποιεί την κατηγορία των προσώπων ή των πραγμάτων στα οποία αφορά, είτε καθιστά καταχρηστική και άρα αντίθετη στο άρθρο 25 παρ.3 του Συντάγματος την άσκηση του εκ της ισονομίας ατομικού δικαιώματος στη συγκεκριμένη περίπτωση.

Επομένως, αν γίνει με νόμο δικαιολογημένη ειδική ρύθμιση για μία κατηγορία προσώπων και αποκλειστεί με αδικαιολόγητη δυσμενή διάκριση από τη ρύθμιση αυτή άλλη κατηγορία, για την οποία συντρέχει ο ίδιος δικαιολογητικός λόγος ευνοϊκής μεταχειρίσεως, η διάταξη που εισάγει τη δυσμενή αυτή διάκριση είναι ανίσχυρη ως αντισυνταγματική.

Προς αποκατάσταση δε της συνταγματικά επιβαλλόμενης ισότητας πρέπει να εφαρμοστεί η διάταξη που ισχύει για την κατηγορία υπέρ της οποίας θεσπίστηκε η ειδική ρύθμιση και σε εκείνη την κατηγορία προσώπων, σε βάρος των οποίων έγινε η δυσμενής διάκριση, διότι μόνο με τον τρόπο αυτό αίρεται η κατάσταση που δημιουργήθηκε από την παραβίαση της ανωτέρω αρχής (ΟλΑΠ 19/2004).

Εξάλλου, με την 2031795/3603/0022/31-5-1994 κοινή απόφαση των Υπουργών Προεδρίας της Κυβερνήσεως, Οικονομικών και Εργασίας (ΦΕΚ Β΄ 440/1994), η οποία εκδόθηκε κατ' εξουσιοδότηση του άρθρου 7 παρ. 2 της 88555/30-9/1988 κοινής απόφασης των Υπουργών Προεδρίας της Κυβερνήσεως, Εσωτερικών, Οικονομικών και Εργασίας «Υγιεινή και ασφάλεια του Προσωπικού του Δημοσίου, των ΝΠΔΔ και των ΟΤΑ» (ΦΕΚ Β΄ 721 /4-10-1988), που κυρώθηκε με το άρθρο 39 του Ν.1836/1989 και άρχισε να ισχύει από 1-6-1994, ορίστηκε ότι στους υπαλλήλους του Υπουργείου Αιγαίου, ανεξάρτητα από τη σχέση εργασίας τους, εφόσον και για όσο χρόνο υπηρετούν στην έδρα του Υπουργείου αυτού (...), χορηγείται κατά μήνα ειδικό επίδομα, οριζόμενο σε δεκαοκτώ χιλιάδες (18.000) δραχμές, ως κίνητρο προσέλκυσης και παραμονής τους στις Υπηρεσίες του ανωτέρω Υπουργείου, λόγω των συνθηκών εργασίας τους και ότι η απόφαση αυτή δεν ισχύει για υπαλλήλους οπωσδήποτε αποσπασμένους σε υπηρεσίες εκτός νήσων του Αιγαίου.

Στη συνέχεια, με την 2029401/4497/0022/30-4-1996 κοινή απόφαση των Υπουργών Εσωτερικών, Δημόσιας Διοίκησης και Αποκέντρωσης, Οικονομικών και Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων (ΦΕΚ Β΄ 329 /13-5-1996) τροποποιήθηκε η παραπάνω απόφαση ως προς το ποσό του επιδόματος, το οποίο ορίστηκε από 1-7-1996 σε είκοσι πέντε χιλιάδες (25.000) δραχμές.

Εξάλλου, με το άρθρο 1 του Π.Δ. 1/1986 ορίστηκε ότι στην αρμοδιότητα του Υπουργείου Αιγαίου που εδρεύει στη ..., υπάγονται οι Νομοί Λέσβου, Χίου, Σάμου, Δωδεκανήσου και Κυκλάδων, ενώ με το άρθρο 2 του ίδιου Π.Δ καθορίστηκαν οι αρμοδιότητες του Υπουργείου αυτού, στις οποίες ανήκουν η ενεργοποίηση και εναρμόνιση της κυβερνητικής πολιτικής στην περιφέρειά του και ο συντονισμός των φορέων κρατικής δραστηριότητας για την άμεση και αποτελεσματική εφαρμογή της, η μελέτη και εισήγηση στην Κυβέρνηση των αναγκαίων μέτρων για την επίλυση των προβλημάτων που συνδέονται με τον χώρο του Αιγαίου, η ανάδειξη και προβολή της αιγαιοπελαγίτικης πολιτιστικής παράδοσης, η κατάρτιση περιφερειακών προγραμμάτων με σκοπό την ανάπτυξη και αξιοποίηση των πλουτοπαραγωγικών πηγών και γενικά την προώθηση της οικονομικής, κοινωνικής, πολιτιστικής και πνευματικής ανάπτυξης της περιφέρειας του Υπουργείου, η κατάρτιση αυτοτελών ετήσιων ή πολυετών προγραμμάτων δημοσίων επενδύσεων, η παροχή κατευθύνσεων και οδηγιών για την εκπόνηση τουριστικών προγραμμάτων και η μελέτη, οργάνωση και συντονισμός της δράσης των υπηρεσιών για την ασφάλεια του θαλασσίου χώρου του Αιγαίου.

Περαιτέρω, στη διάταξη του άρθρου 64 παρ. 1 του N.1943/1991, όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 9 του Ν. 2085/1992, ορίζεται ότι με απόφαση των Υπουργών Προεδρίας της Κυβέρνησης και Οικονομικών καθορίζονται περιοχές της Χώρας ως προβληματικές λόγω ιδιαιτεροτήτων από άποψη, ιδίως, συνθηκών διαβίωσης, επικοινωνίας ή στέγασης και ότι αυτές διακρίνονται σε κατηγορία Α΄ ή Β΄ ανάλογα με τον βαθμό προβληματικότητας τους.

Με τη ΔΙΔΑΔ/Φ.50/265/29847/30-10-1992 κοινή απόφαση των Υπουργών Προεδρίας της Κυβέρνησης και Οικονομικών(ΦΕΚ Β΄ 667/11-11-1992), που εκδόθηκε κατ' εξουσιοδότηση του ανωτέρω άρθρου, ο Νομός ... καθορίστηκε ως προβληματική περιοχή Α΄ κατηγορίας. Από τις παραπάνω διατάξεις και ιδίως από την κοινή υπουργική απόφαση, με την οποία χορηγήθηκε το προαναφερόμενο επίδομα μόνο στους υπαλλήλους του Υπουργείου Αιγαίου που υπηρετούν στη ...

και η οποία δεν ισχύει για υπαλλήλους οπωσδήποτε αποσπασμένους σε υπηρεσίες εκτός των νήσων του Αιγαίου , συνάγεται ότι το επίδομα αυτό θεσπίστηκε ως κίνητρο για την προσέλκυση και παραμονή των υπαλλήλων του Υπουργείου Αιγαίου στην πόλη της ..., έδρα του Νομού ..., ο οποίος έχει χαρακτηριστεί ως προβληματική περιοχή Α΄ κατηγορίας.

Εξάλλου, το προαναφερόμενο επίδομα δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι συνάπτεται με τα καθήκοντα που έχουν ανατεθεί στους υπαλλήλους του Υπουργείου αυτού, διότι δεν χορηγήθηκε σε όλους, αλλά μόνο σε όσους υπηρετούν στη ... ενώ με το ΠΔ 1/1986 δεν διαφοροποιούνται τα καθήκοντα των τελευταίων έναντι των συναδέλφων τους, οι οποίοι υπηρετούν σε άλλες περιοχές.

Συνεπώς, σύμφωνα με τα ανωτέρω και δεδομένου ότι στην προαναφερόμενη υπουργική απόφαση δεν προσδιορίζεται ειδικότερα η έννοια των συνθηκών με τις οποίες προσφέρουν την εργασία τους οι ανωτέρω υπάλληλοι ούτε αναφέρεται ότι αυτή παρέχεται υπό ιδιαίτερες συνθήκες, το επίδομα αυτό χορηγήθηκε αποκλειστικά ως κίνητρο για την προσέλκυση και εγκατάσταση υπαλλήλων στην πιο πάνω παραμεθόρια περιοχή.

Επομένως, η μη χορήγησή του στους υπαλλήλους άλλων Υπουργείων, ΝΠΔΔ και ΟΤΑ, οι οποίοι διέπονται από το ίδιο με τους υπαλλήλους του Υπουργείου Αιγαίου μισθολογικό καθεστώς του Ν. 1505/1984 και υπηρετούν κάτω από τις ίδιες συνθήκες, δηλαδή στην πόλη της..., στην ευρύτερη περιοχή του Νομού ... ή σε παραμεθόριες νήσους που εντάσσονται στη χωρική αρμοδιότητα του Υπουργείου Αιγαίου και έχουν χαρακτηριστεί, όπως ο Νομός ..., ως προβληματικές περιοχές Α΄ κατηγορίας, συνιστά άνιση μεταχείριση προσώπων που τελούν υπό τις ίδιες συνταγματικές εγγυήσεις, χωρίς αυτή να επιβάλλεται από λόγους κοινωνικούς ή δημόσιου συμφέροντος, που να δικαιολογούν την ως άνω διάκριση.

Το συμπέρασμα αυτό ενισχύεται και από το ότι, εκ των υστέρων, με το άρθρο 8 παρ. 5 του Ν. 2470/1997 «Αναμόρφωση μισθολογίου προσωπικού της Δημόσιας Διοίκησης και άλλες συναφείς διατάξεις», χορηγήθηκε επίδομα προβληματικών και παραμεθόριων περιοχών σε όλους τους υπαλλήλους του Δημοσίου, των ΟΤΑ και των λοιπών ΝΠΔΔ, που υπηρετούν σε περιοχές, οι οποίες έχουν χαρακτηριστεί ως προβληματικές και παραμεθόριες.

Στην προκείμενη περίπτωση, όπως προκύπτει από την προσβαλλομένη απόφαση, το Πολυμελές Πρωτοδικείο, που δίκασε ως Εφετείο, δέχθηκε ότι οι ενάγοντες και ήδη αναιρεσίβλητοι, υπάλληλοι της Διεύθυνσης Μεταφορών και Επικοινωνιών της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης του Νομού ... (με έδρα τη ...), συνδεόμενοι με αυτή με σχέση εργασίας ιδιωτικού δικαίου αόριστου χρόνου, υπηρετούσαν συνεχώς στην παραπάνω υπηρεσία, ο πρώτος από 15-3-1995 έως 31-12-1996 και η δεύτερη από 1-6-1994 έως 31-12-1996, χωρίς να λαμβάνουν το προαναφερόμενο ειδικό επίδομα και- επικυρώνοντας την πρωτόδικη απόφαση, με την οποία αυτό επιδικάστηκε στους αναιρεσιβλήτους- έκρινε ότι η μη χορήγησή του σ' αυτούς συνιστά αδικαιολογήτως δυσμενή σε βάρος τους διάκριση έναντι των υπαλλήλων του Υπουργείου Αιγαίου, οι οποίοι λάμβαναν αυτό αποκλειστικά ως κίνητρο προσέλκυσης και παραμονής τους στις Υπηρεσίες του Υπουργείου αυτού, λόγω των δυσμενών συνθηκών που επικρατούσαν στην περιοχή εκείνη από άποψη διαβίωσης, επικοινωνίας και στέγασης και δεν συνδέθηκε το επίδομα αυτό με το είδος της απασχόλησής τους ή με τις ιδιαίτερες συνθήκες άσκησης των καθηκόντων τους ούτε χορηγήθηκε ως κίνητρο για τη στελέχωση του Υπουργείου Αιγαίου με έμπειρους υπαλλήλους, για την αποκατάσταση δε της συνταγματικά επιβαλλόμενης ισότητας πρέπει να εφαρμοστούν και για τους αναιρεσιβλήτους οι διατάξεις που ισχύουν για την κατηγορία υπέρ της οποίας θεσπίστηκε η προαναφερόμενη ειδική ρύθμιση, ώστε να λάβουν και αυτοί το παραπάνω επίδομα.

Με την κρίση του αυτή, το Πολυμελές Πρωτοδικείο δεν παραβίασε τις διατάξεις του άρθρου 4 παρ.1 του Συντάγματος και της 2031795/3603/0022/31-5-1994 κοινής αποφάσεως των Υπουργών Προεδρίας της Κυβερνήσεως, Οικονομικών και Εργασίας και επομένως είναι αβάσιμος ο περί του αντιθέτου, από τον αριθμό 1 του άρθρου 560 ΚΠολΔ, μοναδικός λόγος της αναιρέσεως, με τον οποίο υποστηρίζεται ότι το παραπάνω επίδομα χορηγήθηκε ως εκδήλωση ιδιαίτερης μέριμνας της Πολιτείας, ενόψει της σπουδαιότητας του έργου του Υπουργείου Αιγαίου, των δυσχερών συνθηκών που αντιμετωπίζουν οι υπάλληλοί του και των αυξημένων εντεύθεν ευθυνών τους και ότι συνεπώς με τη χορήγησή του μόνο στους υπαλλήλους αυτούς δεν παραβιάστηκε η συνταγματική αρχή της ισότητας.

Δεδομένου όμως ότι το Τμήμα αυτό, που δικάζει την υπόθεση, κρίνει ότι η προαναφερόμενη 2031795/3603/0022/31-5-1994 κοινή απόφαση των Υπουργών Προεδρίας της Κυβερνήσεως, Οικονομικών και Εργασίας, είναι αντισυνταγματική κατά το μέρος που περιορίζει την εφαρμογή της μόνο στους υπηρετούντες στη ... υπαλλήλους του Υπουργείου Αιγαίου, o ανωτέρω λόγος της αναιρέσεως πρέπει να παραπεμφθεί στην τακτική Ολομέλεια σύμφωνα με το άρθρο 563 παρ. 2β΄ εδ.

γ' του ΚΠολΔ.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Παραπέμπει στην Τακτική Ολομέλεια του Αρείου Πάγου τον μοναδικό λόγο της από 4-1-2002 αιτήσεως του Ελληνικού Δημοσίου για αναίρεση της 50/2001 αποφάσεως του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Μυτιλήνης.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 2 Μαΐου 2006. Και

Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στην Αθήνα στις 26 Ιουνίου 2006. Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ