1392/2007 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1392 / 2007 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1392/2007

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ΄ Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αθανάσιο Κρητικό, Αντιπρόεδρο, Αχιλλέα Νταφούλη, Πλαστήρα Αναστασάκη, Αντώνιο Παπαθεοδώρου και Γεώργιο Πετράκη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 9 Μαρτίου 2007, με την παρουσία και της Γραμματέως Μάρθας Ψαραύτη, για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1. ........, 2. ........... και 3. .............., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Αλέξανδρο Κανδαράκη.

Του αναιρεσίβλητου: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό των Οικονομικών, που κατοικοεδρεύει στην Αθήνα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο Αλέξανδρο Ροϊλό, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ., χωρίς να καταθέσει προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με τις από 30-1-2000 και 10-9-2003 κύρια και παρεμπίπτουσα αιτήσεις προσδιορισμού οριστικής τιμής μονάδας αποζημίωσης επί αναγκαστικής απαλλοτρίωσης, που κατατέθηκαν ενώπιον του Εφετείου Αθηνών και συνεκδικάσθηκαν.

Εκδόθηκε η 3532/2004 οριστική απόφαση του ίδιου Δικαστηρίου, την αναίρεση της οποίας ζητούν οι αναιρεσειόντες με την από 25 Μαϊου 2005 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Πλαστήρας Αναστασάκης, ανέγνωσε την από 28 Φεβρουαρίου 2007 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την εν μέρει παραδοχή της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης. Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Το άρθρο 13 του Ν. 2882/2001 (Κώδικας Αναγκαστικών Απαλλοτριώσεων Ακινήτων), ορίζει στην παρ. 3 ότι, αν απαλλοτριωθεί τμήμα ακινήτου με αποτέλεσμα η αξία του τμήματος που απομένει στον ιδιοκτήτη να μειωθεί ή το τμήμα αυτό να γίνει άχρηστο για τη χρήση που προορίζεται, με την απόφαση του προσδιορισμού της αποζημίωσης για το απαλλοτριούμενο τμήμα προσδιορίζεται και ιδιαίτερη αποζημίωση για το τμήμα που απομένει στον ιδιοκτήτη, η οποία καταβάλλεται μαζί με την αποζημίωση για το απαλλοτριούμενο.

Το άρθρο 1 του πρώτου πρόσθετου πρωτοκόλλου της από 4.11.1950 Ευρωπαϊκής σύμβασης για την προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών (Ε.Σ.Δ.Α.) που κυρώθηκε μαζί με τη σύμβαση αρχικά με το ν. 2329/1953 και εκ νέου με το ν.δ. 53/1974 και έχει αυξημένη ισχύ, σύμφωνα με το άρθρο 28 του Συντάγματος, έναντι των κοινών νόμων, ορίζει ότι κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο δικαιούται σεβασμού της περιουσίας του και ότι κανένας δεν μπορεί να στερηθεί της ιδιοκτησίας του παρά μόνο για λόγους δημόσιας ωφέλειας και υπό τους όρους που προβλέπονται από το νόμο και τις γενικές αρχές του διεθνούς δικαίου.

Με τη διάταξη προστατεύονται και τα ενοχικά περιουσιακά δικαιώματα του προσώπου όπως και το δικαίωμα αποζημιώσεως για την προσγενόμενη ζημία στην περιουσία του. Έλλειψη δε σεβασμού της περιουσίας στην περίπτωση αυτή υπάρχει όταν η συνεπεία του λόγου της αποζημιώσεως μείωση της περιουσιακής δυναμικότητας του προσώπου δεν αποκαθίσταται πλήρως (Ολ.

ΑΠ 31/2005). Εξάλλου κατά το άρθρο 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ αναίρεση επιτρέπεται (και) αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Έλλειψη δε ή ανεπάρκεια ή αντιφατικότητα της αιτιολογίας, κατά την έννοια της διατάξεως αυτής, υπάρχει όταν στο αιτιολογικό, που συνιστά την ελάσσονα πρόταση του δικανικού συλλογισμού, δεν αναφέρονται διόλου ή αναφέρονται ανεπαρκώς ή αντιφατικώς πραγματικά περιστατικά στα οποία το δικαστήριο της ουσίας στήριξε την κρίση του επί ζητήματος με ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης.

Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφασή του, όπως από αυτήν προκύπτει, δέχτηκε, κατά την ανέλεγκτη εκτίμηση των αποδείξεων, τα εξής σε σχέση με την μείωση της αξίας των εναπομεινάντων μετά την απαλλοτρίωση τμημάτων της ιδιοκτησίας των αναιρεσειόντων: Με την υπ΄ αριθ. 1007247/671/0010/11-2-2002 κοινή απόφαση των Υφυπουργών Οικονομικών, ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε.

και του Υπουργού Πολιτισμού, η οποία δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ Δ΄ 141/15-2-2002) και με βάση τις διατάξεις του Κ.Α.Α.Α. καθώς και αυτές των 2730/99, 2819/2000, 2833/2000 (εκτέλεση Ολυμπιακών ΄Εργων. Θέματα προετοιμασίας των Ολυμπιακών Αγώνων 2004) και 653/1977, απαλλοτριώθηκε αναγκαστικά για λόγους δημόσιας ωφέλειας και ειδικότερα για τη διάνοιξη της Λεωφόρου ..........

από χ.θ. 04.000 μέχρι χ.θ. 1 + 240, έκταση συνολικού εμβαδού 6.111,17 τ.μ.. Η έκταση αυτή βρίσκεται στο Δήμο Παλλήνης Αττικής κατά μήκος της οδού ........... και απεικονίζεται με κλίμακα 1 : 500 στο από έτους 2001 κτηματολογικό διάγραμμα και στον αντίστοιχο κτηματολογικό πίνακα της Δ/νσης Δ12/τμήμα Δ΄ του ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε.. Η απαλλοτρίωση αυτή κηρύχθηκε υπέρ του Ελληνικού Δημοσίου και με δαπάνες του.

Ως εκ του σκοπού της χαρακτηρίσθηκε με την παραπάνω απόφαση ως κατεπείγουσα και είναι μείζονος σημασίας διότι εξυπηρετεί τέλεση Ολυμπιακών Αγώνων 2004. Η απαλλοτρίωση αυτή αποτελεί συμπληρωματική ευρύτερης απαλλοτρίωσης έκτασης 141.850,80 τ.μ. που κηρύχθηκε δυνάμει της υπ΄ αριθ. 1112224/8359/0010/1998 κοινής απόφασης των Υπουργών Οικονομικών και ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε..

Μεταξύ των ακινήτων που απαλλοτριώθηκαν περιλαμβάνονται και ιδιοκτησίες των αιτούντων με αριθμούς κτηματολογίου ... και ..... και βρίσκονται στην ειδικότερη θέση "........." της Παλλήνης. Όπως προκύπτει από τον από ....... διορθωτικό κτηματολογικό πίνακα από την υπ΄ αριθ. .. ιδιοκτησία απαλλοτριώνεται έκταση 190,80 τ.μ., και επιβαρύνεται η εν λόγω ιδιοκτησία με υποχρέωση αποζημίωσης τρίτων ιδιοκτησιών για 19,00 τ.μ.

και από την 39Γ 201,15 τ.μ., εκ των οποίων 194,50 τ.μ. χρεώνονατι ως αυτοαποζημιώση και επιβαρύνεται η εν λόγω ιδιοκτησία με υποχρέωση αποζημίωσης τρίτων ιδιοκτησιών για 6,65 τ.μ.. Στις απαλλοτριούμενες εκτάσεις υπάρχουν ξηρικές αμπελοφυτείες. Τα απαλλοτριούμενα είναι εκτός σχεδίου πόλεως. Η περιοχή εξυπηρετείται από όλα τα δίκτυα κοινής ωφέλειας πλην αποχετεύσεως και από αστική συγκοινωνία.

Εμπορική κίνηση δεν παρατηρείται. Περαιτέρω, δέχθηκε το Εφετείο, ότι από την υπ' αριθ. ..... κτηματολογίου ιδιοκτησία των αιτούντων συνολικού εμβαδού 4.000 τ.μ. απαλλοτριώνεται τμήμα αυτού 190,80 τ.μ., επιβαρύνεται με υποχρέωση αποζημίωσης τρίτων ιδιοκτησιών για 19 τ.μ. και απομένει έκταση 3.809,20 τ.μ. Από την υπ' αριθ. ......

κτηματολογίου ιδιοκτησία τους, που είναι συνεχόμενη της προηγουμένης, συνολικού εμβαδού 4.000 τ.μ. απαλλοτριώνεται τμήμα αυτής 201,15 τ.μ. εκ των οποίων 194,50 τ.μ. χρεώνονται ως αυτοαποζημίωση, 6,65 τ.μ. επιβαρύνονται με υποχρέωση αποζημίωσης τρίτων ιδιοκτησιών και απομένει υπόλοιπο 3.798,85 τ.μ.. Τα ακίνητα αυτά είναι συνεχόμενα.

Έχουν πρόσοψη στην οδό ........., η οποία έχει πλάτος 11 μέτρων. Στην περιοχή που υπάρχουν τα απαλλοτριούμενα υπάρχουν μερικά κτίσματα, αλλά η περιοχή είναι αμιγώς αγροτική. Επομένως, ο προορισμός των εναπομεινάντων ακινήτων είναι η καθαρά αγροτική εκμετάλλευση και όχι η αξιοποίηση τους με ανοικοδόμηση. Για το λόγο αυτό δεν υφίστανται μείωση της αξίας τους λόγω της μικράς αποτμήσεως και αφού επί μακρόν εχρησιμοποιούντο προς καλλιέργεια αμπέλου, πράγμα που θα συνεχισθεί ακωλύτως και στο μέλλον.

Με τις παραδοχές του αυτές το Εφετείο, κατ' ακολουθίαν των οποίων ήχθη στην απόρριψη του αιτήματος καθορισμού ιδιαίτερης αποζημίωσης για τα εναπομείναντα ως άνω τμήματα της ιδιοκτησίας των αναιρεσειόντων αφ' ενός μεν παραβίασε τις άνω αναφερόμενες διατάξεις σε σχέση με την πλήρη αποκατάσταση της ζημίας του υφίσταται ο ιδιοκτήτης απαλλοτριωθέντος ακινήτου, της πλήρους δηλαδή αποκαταστάσεως της περιουσιακής δυναμικότητός του από την απαλλοτρίωση, αφ' ετέρου δε περιέλαβε στην προσβαλλόμενη απόφασή του σε σχέση με το άνω κεφάλαιο πλήρεις, σαφείς και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης και συγκεκριμένα σε σχέση με την κρίση ότι δεν μειώθηκε η αξία των εναπομεινάντων ως άνω τμημάτων της ιδιοκτησίας των αναιρεσειόντων.

Αφού ρητά αναφέρεται σ΄ αυτήν, κατά τα άνω, ότι η περιοχή στην οποία κείνται, αυτά, είναι αμιγώς αγροτική και ο προορισμός των είναι η καθαρά αγροτική εκμετάλλευση και ότι η αξιοποίησή τους με ανοικοδόμηση και ότι για το λόγο αυτό δεν υφίσταται μείωση της αξίας τους λόγω της μικράς αποτμήσεως και της επί μακρόν χρησιμοποιήσεώς των προς καλλιέργεια αμπέλου, πράγμα που θα συνεχισθεί ακωλύτως και στο μέλλον.

Επομένως ο πρώτος λόγος της αιτήσεως με τον οποίο προσάπτεται στο Εφετείο η αιτίαση ότι υπέπεσε, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, στις πλημμέλειες των περιπτώσεων των αριθμών 1 και 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, είναι αβάσιμος και πρέπει να απορριφθεί.

ΙΙ. Σύμφωνα με το άρθρο 18 παρ. 4 εδ. ε΄ του Ν. 2882/2001 Κώδικας Αναγκαστικών Απαλλοτριώσεων ακινήτων, που έχει εφαρμογή εν προκειμένω (αφού η απαλλοτρίωση που αφορά η κρινόμενη αίτηση αναιρέσεως κηρύχθηκε την 11.2.2002). "Σε περίπτωση εμπρόθεσμης αίτησης, το Εφετείο αποφαίνεται ενιαίως τόσο για τη δικαστική δαπάνη της ενώπιον αυτού διαδικασίας, όσο και για τη δικαστική δαπάνη του προσωρινού προσδιορισμού της αποζημίωσης".

Από τη διάταξη αυτή συνάγεται ότι οι διαδικασίες για τον προσωρινό και οριστικό προσδιορισμό της καταβλητέας αποζημίωσης αφορούν τη διερεύνηση μιας και της αυτής διαφοράς. Γι' αυτό, αν παραστάθηκε και στις δυο διαδικασίες ο ίδιος δικηγόρος του οφείλεται αμοιβή μια φορά και για τις δυο διαδικασίες αφού ουσιαστικά μια μόνο φορά παρέσχε την εργασία του.

Αν δεν υπάρχει ειδική συμφωνία η αμοιβή αυτή υπολογίζεται κατά τα άρθρα 98, 100 παρ. 1, 107, 110, 111 και 114 παρ. 5 του ν.δ. 3026/1954 "περί του Κώδικος των δικηγόρων" επί της αξίας του αντικειμένου της δίκης που ταυτίζεται με την οριστική προσδιορισθείσα αποζημίωση προς 3% από το οποίο 2% για τη σύνταξη των αιτήσεων προσωρινού και οριστικού προσδιορισμού της αποζημίωσης και 1% για τη σύνταξη και κατάθεση των προτάσεων (ΑΠ 672/2003).

Εξάλλου κατά το άρθρο 110 παρ. 3 του ν.δ. 3026/1954 "οσάκις το Εφετείο δικάζει ως δικαστήριο πρώτου βαθμού το ελάχιστο όριο της δια σύνταξιν προτάσεων αμοιβής καθορίζεται κατά τας διατάξεις του άρθρου 107 επί τη βάσει του αντικειμένου της διαφοράς.....", ενώ η διάταξη του άρθρου 9 του Ν. 2730/1999 με την οποίαν ορίζεται ότι στις δίκες προσδιορισμού της αποζημίωσης των αναγκαστικών απαλλοτριώσεων για την εκτέλεση των Ολυμπιακών έργων η επιδικαζόμενη δικαστική δαπάνη συμπεριλαμβανομένης και της αμοιβής του πληρεξουσίου δικηγόρου του δικαιούχου της αποζημίωσης βαρύνει τον υπόχρεο, αλλά ορίζεται στο 1/3 των ελάχιστων ορίων των αμοιβών των δικηγόρων στις περιπτώσεις που υπολογίζεται με βάση το αντικείμενο της δίκης με ανώτατο όριο αμοιβής δικηγόρου κατά δικαιούχο το ποσό των 2.500.000 δρχ, δεν αντίκειται στο άρθρο 17 του Συντάγματος και το άρθρο 1 του πρώτου προσθέτου πρωτοκόλλου της Σύμβασης της Ρώμης ούτε εκείνη της ΕΣΔΑ (ΑΠ 915/2003, 436/2006).

Στην προκειμένη περίπτωση η προσβαλλόμενη απόφαση εκδόθηκε επί αιτήσεως των αναιρεσειόντων για οριστικό προσδιορισμό της αποζημιώσεως ακινήτου απαλλοτριωθέντος την 11.2.2002 για δημόσια ωφέλεια και ειδικότερα για τη διάνοιξη της λεωφόρου ........ που βρίσκεται στο Δήμο Παλλήνης νομού Αττικής (χ.θ. 0+001 έως χ.θ. 1+240).

Με την αίτηση αυτή συνεκδικάσθηκε και ανταίτηση του ήδη αναιρεσιβλήτου, υποβληθείσα, παραδεκτώς, με εμπρόθεσμες προτάσεις. Την αίτηση για τον προσωρινό προσδιορισμό υπέβαλε το Ελληνικό Δημόσιο (από 23.4.2002 αίτηση του προς το Μονομελές Πρωτοδικείο) επί της οποίας εκδόθηκε η υπ' αριθ. 1757/2002 απόφαση αυτού.

Όπως προκύπτει από την παραδεκτή κατ' άρθρ. 561 παρ. 2 ΚΠολΔ επισκόπηση της από 10 Σεπτεμβρίου 2003 παρεμπιπτούσης αιτήσεως των αναιρεσειόντων ενώπιον του Εφετείου Αθηνών (για τον προσδιορισμό οριστικής τιμής μονάδος αποζημιώσεως), οι ήδη αναιρεσείοντες επικαλέσθηκαν ότι δεν παρέστησαν κατά τη συζήτηση της αιτήσεως προσωρινής τιμής μονάδος αποζημιώσεως των απαλλοτριωθέντων ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών.

Το Εφετείο, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, όπως από αυτήν προκύπτει, δέχτηκε σχετικώς τα εξής σε σχέση με την επιδικαστέα στους αναιρεσείοντες (τότε αιτούντες τον καθορισμό οριστικής τιμής μονάδος αποζημιώσεως των απαλλοτριωθέντων ακινήτων τους οι οποίοι στο σχετικό δικόγραφο ανέφεραν ότι δεν είχαν παραστεί κατά τη δίκη προσωρινής τιμής μονάδος αποζημιώσεως αυτών):

Κατ' ακολουθία των ανωτέρω πρέπει να γίνουν εν μέρει δεκτές η αίτηση και η ανταίτηση, ως κατ' ουσίαν βάσιμες και να επιβληθούν τα δικαστικά έξοδα των δικαιούχων σε βάρος του υποχρέου Ελληνικού Δημοσίου κατά το νόμιμο και βάσιμο αίτημά τους (άρθ. 191 παρ. 2 Κ.Πολ.Δικ.). Τα δικαστικά έξοδα περιλαμβάνουν α) τα έξοδα που έγιναν για τη διεξαγωγή και υπεράσπιση της δίκης, που ήταν απαραίτητα (άρθρ. 189 παρ. 1 Κ.Πολ.Δικ.) β) την αμοιβή του δικηγόρου των δικαιούχων για την παράσταση ενώπιον του παρόντος δικαστηρίου τούτου (άρθρ. 111 Κωδ.

Περί δικηγόρων ν.δ. 3026/54) και γ) την αμοιβή του αυτού δικηγόρου για τη σύνταξη της αιτήσεως ή ανταιτήσεως και των προτάσεων ενώπιον του Εφετείου εκ ποσοστού 3% της αποζημίωσης και 2% αυτής αν έχει καταθέσει μόνον προτάσεις (Ολ. ΑΠ 17/2000 Δνη 41.958, αρθ. 100 παρ. 1, 107 παρ. 1 και 110 παρ. 3 του Κωδ. περί Δικηγ.). Εξάλλου, σύμφωνα με το Ν. 2730/99 στις δίκες προσδιορισμού της αποζημίωσης των αναγκαστικών απαλλοτριώσεων, για την εκτέλεση των Ολυμπιακών Έργων του άρθρου 1 παρ. 16 Ν. 2598/98, η επιδικαζομένη από τα δικαστήρια δικαστική δαπάνη, συμπεριλαμβανομένης και της αμοιβής του πληρεξουσίου δικηγόρου των δικαιούχων της αποζημίωσης βαρύνει τον υπόχρεο.

Η αμοιβή του δικηγόρου υπολογίζεται σε ποσοστό 1/3 των ελαχίστων ορίων των αμοιβών του Κώδικα Δικηγόρων, στις περιπτώσεις που υπολογίζεται με βάση το αντικείμενο της δίκης, με ανώτατα όρια αμοιβής δικηγόρων κατά δικαιούχο το 2.500.000 δρχ. (7.336,76 ευρώ). Με τις παραδοχές του αυτές το Εφετείο, αφ' ενός μεν δεν παραβίασε τις άνω αναφερόμενες διατάξεις, αφ' ετέρου δε περιέλαβε στην προσβαλλόμενη απόφασή του επαρκείς και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες οι οποίες καθιστούν εφικτό τον αναιρετικό έλεγχο.

Επομένως ο δεύτερος λόγος της αιτήσεως με τον οποίο προσάπτεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η αιτίαση ότι υπέπεσε στις πλημμέλειες του άρθρου 559 αριθ. 144 και 19 αντίστοιχα, είναι αβάσιμος και πρέπει να απορριφθεί. Κατ΄ ακολουθίαν των ανωτέρω η αίτηση πρέπει να απορριφθεί και να καταδικασθούν οι αναιρεσείοντες, λόγω της ήττας των, στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσιβλήτου.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 25.5.2005 αίτηση των : 1) ..........., 2) ........... και 3) ............, για αναίρεση της 3532/2004 αποφάσεως του Εφετείου Αθηνών.

Επιβάλλει στους αναιρεσείοντες τα δικαστικά έξοδα του αναιρεσιβλήτου, τα οποία ορίζει στο ποσό των εξακοσίων πενήντα (650) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 23 Μαΐου 2007. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 13 Ιουνίου 2007.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ