1383/2018 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1383 / 2018 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1383/2018

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ειρήνη Κιουρκτσόγλου - Πετρουλάκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Ειρήνη Καλού, Σοφία Ντάντου, Χρήστο Βρυνιώτη και Γεώργιο Χοϊμέ, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 16 Μαρτίου 2018, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομικών, που κατοικοεδρεύει στην Αθήνα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την Σοφία Διαμαντοπούλου, Πάρεδρο ΝΣΚ, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ. Του αναιρεσιβλήτου: 1) Δ. Π. του Π., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Κωνσταντίνο Καρδουλάκη με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 5-6-2003 αγωγή του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Πατρών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 824/2005 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 3/2015 του Τριμελούς Εφετείου Πατρών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί το αναιρεσείον με την από 17-3-2015 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Σοφία Ντάντου διάβασε την από 9-3-2018 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη των λόγων αναίρεσης.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά τις διατάξεις του άρθρ. 1 του ν. 653/1977 "περί υποχρεώσεως των παρόδιων ιδιοκτητών διά την διάνοιξιν εθνικών οδών κλπ", οι οποίες κατά το άρθρ. 62 § 9 του ν. 947/1979 "περί οικιστικών περιοχών" εφαρμόζονται και για βελτιωτικές υφιστάμενων οδών νέες χαράξεις ή διαπλατύνσεις αυτών ή τμημάτων τους, ορίζονται τα ακόλουθα: "Προκειμένου περί διανοίξεως εκτός σχεδίου πόλεων εθνικών οδών πλάτους καταλήψεως μέχρι τριάκοντα μέτρων (το οποίο με το άρθρ. 14 § 1 του ν. 1349/1983 σε συνδυασμό με το άρθρ. 6 § 14 του ν. 2052/ 1992 αυξήθηκε σε πενήντα μέτρα), οι ωφελούμενοι παρόδιοι ιδιοκτήται εκάστης πλευράς υποχρεούνται εις αποζημίωσιν ζώνης πλάτους δεκαπέντε μέτρων (που αυξήθηκε με τα αυτά άρθρ. 14 § 1 του ν. 1349/1983 και 6 § 14 του ν. 2052/1992 σε εικοσιπέντε μέτρα), διά συμμετοχής των εις τας δαπάνας απαλλοτριώσεως των καταλαμβανόμενων υπό των οδών τούτων ακινήτων, η δε επιβάρυνσις αύτη δεν δύναται να υπερβαίνη το ήμισυ του εμβαδού του βαρυνομένου ακινήτου (παρ. 1)...

Ωφελούμενοι παρόδιοι ιδιοκτήται διά την εφαρμογήν του παρόντος άρθρου θεωρούνται εκείνοι των οποίων τα ακίνητα αποκτούν πρόσωπον επί των διανοιγομένων οδών (παρ. 3)... Οσάκις οι δικαιούχοι αποζημιώσεως διά την απαλλοτρίωσιν είναι και υπόχρεοι διά την πληρωμήν αυτής, επέρχεται συμψηφισμός δικαιωμάτων και υποχρεώσεων (παρ. 4)...".

Εισάγεται έτσι με τη διάταξη ειδικότερα της παρ. 3 του ως άνω άρθρου τεκμήριο ωφέλειας για τους ιδιοκτήτες ακινήτων, τα οποία με τη διάνοιξη εθνικής οδού αποκτούν πρόσωπο σ' αυτή. Το τεκμήριο αυτό κρίθηκε αρχικά ως αμάχητο, που σημαίνει ότι οι παρόδιοι ιδιοκτήτες δεν μπορούν να το ανατρέψουν αποδεικνύοντας την έλλειψη ωφέλειάς τους από τη διάνοιξη εθνικής οδού.

Ήδη το τεκμήριο ρητά χαρακτηρίζεται ως μαχητό από τη διάταξη του άρθρου 33 παρ. 1 του ν. 2971/2001 και κρίνεται, μετά την κήρυξη της απαλλοτρίωσης, από το αρμόδιο για τον οριστικό προσδιορισμό της αποζημίωσης Εφετείο, κατά την ειδική διαδικασία του άρθρου αυτού (Ολ.ΑΠ 11/2011).

Από το συνδυασμό των διατάξεων των παραγράφων 1 και 4 του ως άνω νόμου προκύπτει ότι τα στοιχεία για την ωφέλεια ή μη του ακινήτου διευρύνονται και ότι εκτός από την πρόσοψη επί της διανοιγόμενης οδού, που προέβλεπε ο ως άνω νόμος 653/1977, ορίζονται (ενδεικτικά) και η δυνατότητα πρόσβασης του ακινήτου στο έργο, που περιλαμβάνεται στη ζώνη απαλλοτρίωσης, η δημιουργία επιπτώσεων στις χρήσεις του ακινήτου και η, κατά τις ισχύουσες διατάξεις, αρτιότητα και οικοδομησιμότητα του ακινήτου.

Έτσι, ο ισχυριζόμενος ότι το απομένον τμήμα του ακινήτου του δεν ωφελείται, αλλά αντιθέτως ζημιώνεται από την απαλλοτρίωση, μπορεί, αποδεικνύοντας το αντίθετο της τεκμαιρομένης ωφέλειας, δηλαδή την επικαλούμενη ζημία του και ανατρέποντας το ως άνω μαχητό τεκμήριο, να αποζημιωθεί και για την αυτοαποζημιούμενη έκτασή του και να ζητήσει τον καθορισμό οριστικής τιμής μονάδας αποζημίωσης και γι' αυτή (ΑΠ 1009/2011).

Εξάλλου, ευθεία παράβαση κανόνα δικαίου, που ιδρύει τον λόγο αναιρέσεως του άρθρου 559j αριθ. 1 ΚΠολΔ, υπάρχει εφόσον αυτός δεν εφαρμοσθεί, ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του ή εάν αυτός εφαρμοσθεί, ενώ δεν έπρεπε ή αν εφαρμοσθεί εσφαλμένα (Ολ.ΑΠ 36/1988). Ενώ έλλειψη νόμιμης βάσης, που ιδρύει τον λόγο αναιρέσεως του αριθμ. 19 του ανωτέρω άρθρου, υπάρχει όταν στην ελάσσονα πρόταση του νομικού συλλογισμού, δεν εκτίθενται καθόλου πραγματικά περιστατικά ή τα εκτιθέμενα δεν καλύπτουν όλα τα στοιχεία που απαιτούνται, βάσει του πραγματικού του κανόνα δικαίου, για την επέλευση της απαγγελθείσας έννομης συνέπειας, ή την άρνησή της ή αντιφάσκουν μεταξύ τους (Ολ.ΑΠ 25/2004).

Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφασή του αναφορικά με την ανατροπή του τεκμηρίου ωφελείας του με ΑΚΠ 37 απαλλοτριωθέντος ακινήτου του αναιρεσιβλήτου, δέχθηκε, ανελέγκτως, τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: "Με την 1061509/6441/00110/99 απόφαση των Υπουργών Οικονομικών και ΠΕΧΩΔΕ (ΦΕΚ 612/6-8-1999 τεύχος Δ') απαλλοτριώθηκε αναγκαστικά, για λόγους δημοσίας ωφέλειας υπέρ και με δαπάνες του Ελληνικού Δημοσίου και συγκεκριμένα για τη διάνοιξη των οδών πρόσβασης της Γέφυρας Ρίου - Αντιρρίου, εδαφική έκταση 87.785,54 τ.μ.

εκ των οποίων 45.875,33 βρίσκονται στην κτηματική περιφέρεια του δημοτικού διαμερίσματος Ρίου του Δήμου Ρίου Αχαΐας. Για την κτηματογράφηση της απαλλοτριώσεως αυτής εφαρμόστηκαν οι διατάξεις του Ν.Δ. 979/1971 σε συνδυασμό με τις διατάξεις του Π.Δ. 929/1979 περί εκτέλεσης του άρθρου 1 του ν. 693/1977 "περί υποχρεώσεως των παρόδιων ιδιοκτητών για τη διάνοιξη εθνικών οδών κ.λπ.".

Μεταξύ των απαλλοτριωθέντων περιλαμβάνεται και το Α.Κ. 37 ακίνητο, του οποίου ο εφεσίβλητος είναι κύριος, εμβαδού 800 τ.μ., από το οποίο απαλλοτριώθηκε έκταση 236 τ.μ. Με τον κτηματολογικό πίνακα και την έκθεση κτηματογράφησης ορίσθηκε ότι η επιφάνεια που βαρύνει τον ιδιοκτήτη (αυτοαποζημίωση) ανέρχεται σε 208,98 τ.μ.

δηλαδή ο εφεσίβλητος έλαβε αποζημίωση για 25,22 τ.μ., διότι θεωρήθηκε ότι αυταποζημιώθηκε λόγω της ωφέλειας που επήλθε στο εναπομείναν τμήμα της ιδιοκτησίας του εμβαδού 564 τ.μ. Πλέον αυτού, λόγω της ωφέλειας αυτής που θεωρήθηκε ότι επήλθε στο εναπομείναν τμήμα της ιδιοκτησίας του από την απαλλοτρίωση, υποχρεώθηκε σε αποζημίωση παρόδιων ιδιοκτητών για 20,02 τ.μ.

Το απαλλοτριωθέν ακίνητο του εφεσίβλητου που είναι οικόπεδο, ήταν πριν την απαλλοτρίωση άρτιο και οικοδομήσιμο. Μετά την απαλλοτρίωση εξακολουθεί να είναι οικοδομήσιμο πλην όμως το μεγαλύτερο μέρος αυτού ευρίσκεται εντός της ζώνης των 20 μέτρων από το όριο της απαλλοτρίωσης, όπου σύμφωνα με το άρθρο 2 παρ. 2α του ΠΔ 209/98 δεν επιτρέπεται η δόμηση.

Στο τμήμα που είναι εκτός ζώνης μπορεί να δομηθεί εμβαδόν 110 τ.μ. που θα έχει όμως σχήμα ακανόνιστο για το λόγο αυτό με την υπ' αριθμ. 143/2003 απόφαση του παρόντος Δικαστηρίου, με την οποία έγινε ο καθορισμός της οριστικής τιμής μονάδας αποζημίωσης, επιδικάσθηκε ιδιαίτερη αποζημίωση, κατ' άρθρο 13 παρ. 4 του Ν.Δ. 797/71, ποσοστού 40% επί της αξίας του απαλλοτριωθέντος λόγω μείωσης της αξίας του εναπομείναντος τμήματος.

Μετά τη διάνοιξη της οδού πρόσβασης, η εναπομείνασα έκταση ευρίσκεται κάτω από τους πυλώνες της οδού αυτής, η οποία έχει υψομετρική διαφορά περίπου οκτώ μέτρων από το ακίνητο του εφεσίβλητου και δεν έχει αποκτήσει άμεση πρόσβαση και επικοινωνία με αυτή. Έχει δηλαδή αποκτήσει πρόσωπο στο όριο της απαλλοτρίωσης και όχι στην οδό, η οποία είναι υπερυψωμένη σε σχέση με το ακίνητό του και διέρχεται σε ύψος 8 μέτρων πάνω από αυτό.

Με τα δεδομένα αυτά ο εφεσίβλητος από την κατασκευή του έργου αυτού δεν θεωρείται ωφελούμενος παρόδιος ιδιοκτήτης και έτσι δεν έχει εφαρμογή το τεκμήριο του άρθρου 1 του ν. 653/1977. Επομένως, πρέπει να αποζημιωθεί για το τμήμα της ιδιοκτησίας του που θεωρείται ως αυταποζημιούμενος με βάση την καθορισθείσα με την προαναφερθείσα 143/2003 απόφαση του παρόντος Δικαστηρίου τιμή των 130 ευρώ το τ.μ., δηλαδή 27.167,4 ευρώ (208,98 χ 130).

Περαιτέρω, εφόσον δεν έχει ωφεληθεί από το έργο, δεν υποχρεούται σε αποζημίωση των παροδίων και δικαιούται να λάβει από το Ελληνικό Δημόσιο το ποσό που αυτό αφαίρεσε από την οφειλόμενη αποζημίωσή του λόγω της δήθεν υποχρέωσής του προς τις παρόδιες ιδιοκτησίες για 20,02 τ.μ., δηλαδή 2.602,6 ευρώ (20,02 χ 130). Ενόψει των ανωτέρω, η αγωγή είναι βάσιμη κατ' ουσίαν και, επομένως, το εναγόμενο οφείλει να καταβάλει στον ενάγοντα - εφεσίβλητο το ποσό των 29.770 ευρώ, με το νόμιμο τόκο από της επιδόσεως της αγωγής.

Το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο, το οποίο με την εκκαλουμένη απόφασή του έκρινε τα αυτά, δεν έσφαλε, αλλά ορθά εφάρμοσε το νόμο και τις αποδείξεις εκτίμησε, τα όσα δε αντίθετα ισχυρίζεται το εναγόμενο απορριπτέα κρίνονται ως κατ' ουσίαν αβάσιμα ως και η έφεση στο σύνολό της...". Με τις ανωτέρω παραδοχές το Εφετείο, αναφορικά ως προς το αίτημα της ανατροπής του τεκμηρίου ωφέλειας του αναφερομένου ακινήτου του αναιρεσιβλήτου, ορθά ερμήνευσε και εφάρμοσε και δεν παραβίασε τις εφαρμοσθείσες ως άνω ουσιαστικές διατάξεις, καθόσον τα πιο πάνω δεκτά γενόμενα ως αποδειχθέντα πληρούν το πραγματικό της αναγνώρισης της ανυπαρξίας ωφέλειας του αναιρεσιβλήτου ως παρόδιου ιδιοκτήτου λόγω ανατροπής του τεκμηρίου ωφέλειας και της έλλειψης υποχρέωσης αυτού προς αποζημίωση ως προς το με ΑΚΠ 37 ακίνητο του αναιρεσιβλήτου, συνεπεία της παραδοχής των διευρυμένων κριτηρίων περί ανατροπής του, σύμφωνα με τα οποία η επικαλούμενη έλλειψη ωφέλειας του αναιρεσιβλήτου συνίσταται στον περιορισμό της δυνατότητας για οικοδομική χρήση του εναπομείναντος ακινήτου, λόγω της μείωσης της απόστασης από τον άξονα της οδού και το όριο της οδού, αφού το μεγαλύτερο μέρος αυτού βρίσκεται εντός της ζώνης των 20 μέτρων από το όριο της απαλλοτρίωσης, όπου σύμφωνα με το άρθρο 2 παρ. 2α του Π.Δ. 209/98 δεν επιτρέπεται η δόμηση και στην έλλειψη απόκτησης προσώπου στην διανοιγείσα οδό, η οποία έχει υψομετρική διαφορά οκτώ (8) μέτρων από το εν λόγω ακίνητο.

Επομένως ο από τον αριθ. 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ πρώτος λόγος αναίρεσης είναι αβάσιμος. Περαιτέρω το Εφετείο με τις ως άνω παραδοχές διέλαβε πλήρεις, σαφείς και χωρίς αντίφαση αιτιολογίες, οι οποίες καθιστούν εφικτό τον αναιρετικό έλεγχο για την ορθή εφαρμογή των ανωτέρω διατάξεων. Ειδικότερα εκθέτει κατά τρόπο σαφή και επαρκή τα στοιχεία, τα οποία απαιτούνται για τη θεμελίωση του αιτήματος περί αναγνώρισης της ανυπαρξίας ωφέλειας του αναιρεσιβλήτου και περί ανατροπής του τεκμηρίου ωφελείας, όπως τα στοιχεία αυτά καθορίζονται διευρυμένα, σύμφωνα με τα εκτιθέμενα στην παραπάνω νομική σκέψη, όπως η μείωση της οικοδομησιμότητας, ο αποκλεισμός της απευθείας πρόσβασης στην διευρυνθείσα οδό αλλά και η υψομετρική διαφορά των οκτώ (8) μέτρων του απαλλοτριωθέντος ακινήτου, το οποίο βρίσκεται κάτω από τους πυλώνες της εν λόγω οδού.

Επομένως ο από τον αριθ. 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ δεύτερος λόγος αναίρεσης είναι αβάσιμος και πρέπει ν' απορριφθεί.

Κατ' ακολουθία των ανωτέρω πρέπει ν' απορριφθεί η αίτηση αναίρεσης και να καταδικασθεί το αναιρεσείον στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσιβλήτου, που κατέθεσε και προτάσεις, μειωμένα, όμως, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 176, 183 ΚΠολΔ και άρθρο 22 παρ. 1 του ν. 3693/1957.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 17.3.2015 αίτηση για αναίρεση της 3/2015 απόφασης του Εφετείου Πατρών. Και

Καταδικάζει το αναιρεσείον στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων του αναιρεσιβλήτου, τα οποία ορίζει στο ποσόν των τριακοσίων (300,00) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 27 Ιουνίου 2018.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 11 Σεπτεμβρίου 2018.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ

Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ