Supreme Court dismisses appeal against appellate court ruling on will validity and capacity issues.

Απόφαση 1374 / 2023 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1374/2023

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Χριστοδούλου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Μαρία Μουλιανιτάκη, Μαρουλιώ Δαβίου, Μαρία Κουφούδη, Γεώργιο Καλαμαρίδη - Εισηγητή, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕ δημόσια στο ακροατήριό του, στις 16 Μαρτίου 2022, με την παρουσία και του Γραμματέα Παναγιώτη Μπούκη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1) Χ. Ζ. του Π., 2) Π. Ζ. του Α., 3) Ε. Ν. του Π., κατοίκων ..., 4) Τ. Α. συζύγου Μ., κατοίκου ..., 5) Α. Γ. του Κ., κατοίκου ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από την πληρεξούσια δικηγόρο τους Φλώρα Τριανταφύλλου, και κατέθεσαν προτάσεις, 6) Α. Τ. του Χ., κατοίκου ..., ο οποίος δεν παραστάθηκε στο ακροατήριο, 7) Σ. Τ., συζύγου Χ., κατοίκου ..., η οποία δεν παραστάθηκε στο ακροατήριο.

Του αναιρεσιβλήτου: Γ. Γ. του Ε., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Δημήτριο Παπαϊωάννου, και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 20-1-2016 αγωγή του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 65/2018 μη οριστική, 1316/2020 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 6858/2020 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας αποφάσεως ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 31-3-2021 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αιτήσεως αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η πληρεξούσια των υπό στοιχείο 1 έως 5 αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος του αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από τον συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 94 παρ. 1, 96 παρ. 1 και 3, 97 και 104 ΚΠολΔ προκύπτουν τα ακόλουθα: Στα πολιτικά δικαστήρια οι διάδικοι έχουν υποχρέωση να παρίστανται με πληρεξούσιο δικηγόρο, η πληρεξουσιότητα προς τον οποίο δίδεται είτε με συμβολαιογραφικό έγγραφο είτε με προφορική δήλωση, που καταχωρίζεται στα πρακτικά, είτε και με ιδιωτικό έγγραφο, που πληροί τις προϋποθέσεις του άρθρου 96 παρ. 1 ΚΠολΔ και παρέχει στον πληρεξούσιο το δικαίωμα να εκπροσωπεί στο δικαστήριο εκείνον που την έδωσε, να ενεργεί όλες τις κύριες ή παρεπόμενες πράξεις που αφορούν τη διεξαγωγή της δίκης, στις οποίες περιλαμβάνεται, πλην άλλων, και η άσκηση ενδίκων μέσων καθώς και να παρίσταται στις αντίστοιχες δίκες που δημιουργούνται από τις πράξεις αυτές.

Ειδικά δε κατά τη διαδικασία ενώπιον του Αρείου Πάγου οι διάδικοι έχουν υποχρέωση να παρίστανται με πληρεξούσιο δικηγόρο, η πληρεξουσιότητα προς τον οποίο δίδεται μόνο με συμβολαιογραφική πράξη, ή με προφορική δήλωση, που καταχωρίζεται στα πρακτικά ή στην έκθεση. Για τις προπαρασκευαστικές πράξεις και τις κλήσεις έως τη συζήτηση στο ακροατήριο θεωρείται ότι υπάρχει πληρεξουσιότητα, ενώ για τη συζήτηση στο ακροατήριο απαιτείται ρητή πληρεξουσιότητα και, αν αυτή δεν υπάρχει, κηρύσσονται άκυρες όλες οι πράξεις, ακόμη και εκείνες που είχαν γίνει προηγουμένως, το δε δικαστήριο ελέγχει, αυτεπαγγέλτως, σε κάθε στάση της δίκης, την έλλειψη της πληρεξουσιότητας καθώς και την υπέρβασή της (ΟλΑΠ 8/2009, Ολ ΑΠ 13/2008).

Από τις ως άνω διατάξεις, σε συνδυασμό και με αυτές των άρθρων 568 και 577 παρ. 1 ΚΠολΔ, συνάγεται περαιτέρω ότι, επί ερημοδικίας του διαδίκου, που φέρεται ότι άσκησε την αίτηση αναίρεσης, χωρίς να αποδεικνύεται η παροχή πληρεξουσιότητας εκ μέρους του προς τον υπογράφοντα το δικόγραφο της αίτησης δικηγόρο, η αναίρεση απορρίπτεται ως απαράδεκτη (ΑΠ 327/2021, ΑΠ 138/2021, ΑΠ 165/2020, ΑΠ 1107/2020, ΑΠ 1053/2018, ΑΠ 243/2014).

Στην προκειμένη περίπτωση, η συζήτηση της κρινόμενης από 31-3-2021 αίτησης για αναίρεση της 6858/2020 απόφασης του Τριμελούς Εφετείου Αθηνών, επισπεύδεται από τους αναιρεσείοντες. Ο έκτος και η έβδομη των αναιρεσειόντων Α. Τ. και Σ. Τ. αντίστοιχα, δεν εμφανίσθηκαν κατά την εκφώνηση της υπόθεσης από το πινάκιο κατά τη δικάσιμο που ορίστηκε και που σημειώνεται στην αρχή της παρούσας απόφασης, ούτε κατατέθηκε από πληρεξούσιο δικηγόρο τους έγγραφη δήλωση για τη μη παράστασή του στο ακροατήριο, κατά τα άρθρα 242 παρ. 2 και 573 ΚΠολΔ.

Από την έρευνα δε όλων των εγγράφων της δικογραφίας δεν αποδεικνύεται η ύπαρξη νομίμως χορηγηθείσας από τους ανωτέρω αναιρεσείοντες πληρεξουσιότητας προς τη δικηγόρο Γεωργία Γκότζη, που υπογράφει την αίτηση αναίρεσης. Επομένως, σύμφωνα με την ανωτέρω μείζονα σκέψη, η αίτηση αυτή πρέπει να απορριφθεί ως απαράδεκτη ως προς τους ως άνω αναιρεσείοντες, οι οποίοι, σημειωτέον, συνδέονται στην υπόθεση αυτή με το δεσμό της απλής ομοδικίας με τους υπόλοιπους αναιρεσείοντες.

Με την κρινόμενη από 31-3-2021 αίτηση αναίρεσης προσβάλλεται η 6858/2020 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Αθηνών, η οποία εκδόθηκε αντιμωλία των διαδίκων και κατά την τακτική διαδικασία, κατάληξη της ακόλουθης διαδικαστικής διαδρομής, όπως προκύπτει από την παραδεκτή επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων της υπόθεσης:

Ο ενάγων και ήδη αναιρεσίβλητος άσκησε κατά των αναιρεσειόντων, καθώς και κατά των Δ. Τ.-Μ., Ε. Β., Ε. Γ., Ό. Ι., Α. Τ. και Γ. Τ., την από 20-1-2016 αγωγή ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, με την οποία εξέθετε ότι ο θείος του (αδελφός της προαποβιωσάσης γιαγιάς του Έ. Τ.) και πνευματικός του πατέρας Γ. Τ., θείος επίσης των εναγομένων, πλην της έκτης Δ.

Τ., αδελφής του και του δευτέρου Π. Ζ., εγγονού της, κατέλειπε τη νόμιμα δημοσιευθείσα από 30-10-1987 ιδιόγραφη διαθήκη του, με την οποία τον εγκαθιστούσε αποκλειστικό κληρονόμο σε ολόκληρη την περιουσία του. Ότι ενώ νοσηλευόταν στο Γενικό Νοσοκομείο "Λαϊκό", την …/11/2013, λίγη ώρα πριν το θάνατό του στο εν λόγω νοσοκομείο, φέρεται να συνέπραξε στη σύνταξη της 24/7-11-2013 δημόσιας διαθήκης του συμβολαιογράφου … Γ.

Μ., με την οποία, αφού ανακάλεσε κάθε προηγούμενη διαθήκη του, εγκατέστησε ως κληρονόμους του, επί των αναφερομένων δήλων πραγμάτων της κληρονομίας, τους πέντε πρώτους των εναγομένων (ήδη πέντε πρώτους των αναιρεσειόντων). Ότι καθώς υπήρχαν και άλλα αντικείμενα στην κληρονομία, τα οποία δεν διατέθηκαν από τον αποθανόντα με τη δημόσια διαθήκη, κλήθηκαν ως εξ αδιαθέτου κληρονόμοι του οι τέταρτη έως και δέκατη τρίτη των εναγομένων.

Ότι η ως άνω δημόσια διαθήκη είναι άκυρη, επειδή ο διαθέτης παρουσίαζε σημαντική διαταραχή στη σκέψη του, λόγω σοβαρής έκπτωσης της λειτουργικότητας των οργάνων του σώματός του και του εγκεφάλου του και επίσης, επειδή παραβιάστηκαν οι σχετικές διατάξεις για τη σύνταξη της δημόσιας διαθήκης. Με αυτά τα δεδομένα ζήτησε με την αγωγή να αναγνωρισθεί για τους ανωτέρω λόγους η ακυρότητα της πιο πάνω δημόσιας διαθήκης, επικουρικά δε να αναγνωρισθεί η ακυρότητα της ίδιας διαθήκης λόγω πλάνης του διαθέτη, κατά τα ειδικότερα στην αγωγή.

Ζήτησε, επίσης, να υποχρεωθούν οι εναγόμενοι να του αποδώσουν τα αντικείμενα της κληρονομίας, τα οποία παρακρατούν ως κληρονόμοι του διαθέτη, όπως αυτά εκτίθενται ειδικότερα στην αγωγή. Το Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών με την 3951/2017 απόφασή του διέταξε το χωρισμό της σωρευόμενης αγωγής περί αναγνώρισης της ακυρότητας της διαθήκης και παρέπεμψε αυτήν στο αρμόδιο καθ' ύλην και κατά τόπο Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών, ενώ κράτησε τη σωρευόμενη αγωγή περί κλήρου, την εκδίκαση της οποίας ανέβαλε μέχρι να εκδοθεί τελεσίδικη απόφαση επί της αγωγής ακυρότητας της διαθήκης.

Στη συνέχεια εκδόθηκε η 65/2018 εν μέρει οριστική και εν μέρει μη οριστική απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, με την οποία το Δικαστήριο κήρυξε απαράδεκτη τη συζήτηση ως προς την έκτη εναγομένη Δ. Τ.-Μ., καθώς αυτή είχε αποβιώσει πριν την άσκηση της αγωγής και δέχθηκε την αγωγή ακυρότητας της διαθήκης ως προς του ερήμην δικασθέντες όγδοο (Ε.

Γ.), ένατη (Ό. Ι.), δέκατο (Α. Τ.) και ενδέκατο (Γ. Τ.) των εναγομένων, λόγω του τεκμηρίου εκ της ερημοδικίας τους. Ως προς δε τους υπόλοιπους εναγόμενους διάταξε την επανάληψη της συζήτησης της αγωγής προκειμένου να διενεργηθεί ιατρική πραγματογνωμοσύνη. Μετά τη διεξαγωγή της πραγματογνωμοσύνης εκδόθηκε η 1316/2020 οριστική απόφαση του ως άνω Δικαστηρίου, με την οποία έγινε δεκτή η αγωγή και αναγνωρίστηκε η ακυρότητα της προσβληθείσας δημόσιας διαθήκης.

Κατά της ανωτέρω οριστικής απόφασης, οι πέντε πρώτοι των εναγομένων, καθώς και οι δωδέκατος και δέκατη τρίτη εξ αυτών, ήδη αναιρεσείοντες, άσκησαν την από 3-9-2020 έφεση, η οποία απορρίφθηκε κατ' ουσίαν με την αναιρεσιβαλλόμενη 6858/2020 τελεσίδικη απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Αθηνών. Η αίτηση αναίρεσης ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα (άρθρα 552, 553, 556, 558, 564 παρ. 3 και 566 παρ. 1 ΚΠολΔ).

Είναι κατά συνέπεια παραδεκτή (άρθρ. 577 παρ. 1 ΚΠολΔ) ως προς τους λοιπούς, πλην των έκτου και έβδομης των αναιρεσειόντων, και πρέπει να ερευνηθεί ως προς αυτούς περαιτέρω ως προς το παραδεκτό και βάσιμο των λόγων της (άρθρ. 577 παρ. 3 ΚΠολΔ). Από την παραδεκτή επισκόπηση της προσβαλλόμενης απόφασης (άρθρ. 561 παρ. 2 ΚΠολΔ) προκύπτει ότι το Εφετείο δέχθηκε κατά την ανέλεγκτη αναιρετικά κρίση του ως αποδειχθέντα τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: "Ο Γ.

Τ. του Α. και της Γ., κάτοικος εν ζωή Αθηνών, απεβίωσε την …-11-2013, άγαμος και άτεκνος, σε ηλικία 79 ετών στο Γενικό Νοσοκομείο "Λαϊκό", που βρίσκεται στην Αθήνα, από σηπτική καταπληξία, διάχυτη ενδαγγειακή πήξη, αυτοάνοση αιμολυτική αναιμία. Πλησιέστερους συγγενείς του άφησε την αδελφή του Δ. Τ.-Μ. (ως προς την οποία κηρύχθηκε απαράδεκτη η συζήτηση της υπό κρίση αγωγής) και τα ανίψια του (τέκνα των προαποβιωσάντων αδελφών του) Τ.

Α., Ά. Γ., Ε. Β., Ε. Γ., Ό. Ι., Α. Τ., Γ. Τ., Α. Τ., Σ. Τ., οι οποίοι είναι εξ αδιαθέτου κληρονόμοι του. Μετά το θάνατο του Γ. Τ. του Α. δημοσιεύθηκαν από το Ειρηνοδικείο Αθηνών, κατά τις συνεδριάσεις του της 29-9-2014 και της 3-2-2014, με τα αντίστοιχα υπ' αριθμούς 3798/2014 και 320/2014 πρακτικά, η από 30-10-1987 ιδιόγραφη διαθήκη και η 24/7-11-2013 δημόσια διαθήκη του.

Με την πρώτη από αυτές εγκατέστησε μοναδικό κληρονόμο του σε όλη την κινητή και ακίνητη περιουσία του τον ενάγοντα Γ. Γ. του Ε., εγγονό της αδελφής του Έ. Τ.. Με τη δεύτερη, που συνέταξε μόλις μία ώρα πριν το θάνατό του, ανακάλεσε κάθε άλλη προηγούμενη διαθήκη του και εγκατέστησε κληρονόμους του: 1) την πρώτη εναγόμενη Χ.

Ζ., στο ποσοστό του ενός τρίτου (1/3) εξ αδιαιρέτου σε ένα ελαιοχώραφο έκτασης επτά (7) στρεμμάτων στο Μάρμαρο Περάματος και σε ένα διαμέρισμα στην Αθήνα, επί της οδού Ο. αριθ. 10Α, 2) τον δεύτερο εναγόμενο Π. Ζ. σε μία γκαρσονιέρα στην Αθήνα, επί της οδού Κ. Π., 3) την τρίτη εναγόμενη Ε. Ν. σε μία αγροικία ιδιοκτησίας του στο Πέραμα Μυτιλήνης, 4) την τέταρτη εναγόμενη Τ.

Α. σε ένα οικόπεδο στο Α. Σαλαμίνας και 5) τον πέμπτο εναγόμενο Ά. Γ. σε μία οικία στη θέση Άγιος Γεώργιος στη …. Πέραν των στη διαθήκη αναφερομένων ακινήτων, ο διαθέτης είχε και άλλα περιουσιακά στοιχεία ως προς τα οποία επήλθε εξ αδιαθέτου διαδοχή και κληρονομήθηκε από τους Τ. Α. (τέταρτη εναγόμενη), Ά. Γ. (πέμπτο εναγόμενο), Δ.

Τ.-Μ. (έκτη εναγόμενη), Ε. Β. (έβδομο εναγόμενο), Ε. Γ. (όγδοο εναγόμενο), Ό. Ι. (ένατη εναγόμενη), Α. Τ. (δέκατο εναγόμενο), Γ. Τ. (ενδέκατο εναγόμενο), Α. Τ. (δωδέκατο εναγόμενο) και Σ. Τ. (δέκατο τρίτο εναγόμενο). Το κληρονομικό δικαίωμα ορισμένων εξ αυτών (πλην των Ε. και Γ. Τ.) αναγνωρίστηκε μετά από αίτησή τους με την 599/2014 Διαταγή (κληρονομητήριο) του Ειρηνοδίκη Αθηνών.

Ο διαθέτης είχε γεννηθεί στο Πέραμα … το έτος 1934. Στις 4-11-2013 εισήχθη στην Α' Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική του Γενικού Νοσοκομείου "Λαϊκό" δια του τμήματος επειγόντων περιστατικών, πάσχων από αυτοάνοση αιμολυτική αναιμία. Από το δελτίο νοσηλείας του προκύπτουν τα ακόλουθα: 1) κατά την πρώτη μέρα νοσηλείας του την 4-11-2013 οι εργαστηριακές του εξετάσεις σε διαφορετικές μετρήσεις έδειξαν λευκά αιμοσφαίρια 3,8 και 3,95 - ερυθρά αιμοσφαίρια 2,35 και 2,16 - αιμοσφαιρίνη 6,8 και 6,2 - αιματοκρίτης 21,2 και 19,3 - αιμοπετάλια 43.000 και 27.000 - νάτριο 134 - κάλιο 5,7 - ασβέστιο 8,0 - ουρία 144 - ολική χολερυθρίνη 4,57 - LDL αιμόλυση 354 - αμυλάση 14 - χρόνος Quick μάρτυρα 11,5 - χρόνος Quick εξεταστέου 65,0 - INR Fe σίδηρος ορού 20 - φερετίνη 3.164,0 - ΠΤ/ΙΝΑ 6515 - ΑΠ 83/48 - σφίξεις 85 min. 2) κατά τη δεύτερη μέρα νοσηλείας του την 5-11-2013 η κλινική του κατάσταση χαρακτηρίζεται βαριά και οι εργαστηριακές του εξετάσεις είχαν την ακόλουθη εικόνα:

αναπτύχθηκε στην καλλιέργεια ούρων μικρόβιο Escheriachia coli - βακτηρίδιο. Αιμασφαιρίνη 6 - αιματοκρίτης 17,8 - αιμοπετάλια 24.000 - λευκά 2,53 - ουρία 157 - κρεατινίνη 2 - νάτριο 136 - κάλιο 5 - ΑΠ 70/45 - σφίξεις 85 mm, 3) κατά την τρίτη μέρα νοσηλείας του την 6-11-2013 με βαριά κλινική κατάσταση οι εργαστηριακές εξετάσεις δείχνουν ελαφρά επιδείνωση:

ινοδογόνο 941 - D-Dimers 6,17 - νατριοδιουρυτικό 1251 - CRP 347,00 - αιματοκρίτης 17,2 - αιμοσφαιρίνη 5,6 - αιμοπετάλια 25.000 - ουρία 188 - κρεατινίνη 2,1 - Ca 6,9 - ΑΠ 85/50 - σφύξεις 90 min, παρουσιάζει πνευμονία. 4) κατά την τέταρτη και τελευταία μέρα νοσηλείας του την 7-11-2013 παρουσίασε επιδείνωση, τα δε αποτελέσματα των εργαστηριακών εξετάσεών του δείχνουν αιμοσφαιρίνη 3,4 - αιμοτοκρίτη 10,9 - αιμοπετάλια 23.000 - CRP 384 - β-νατριοδιουρητικό 2.249 - D-Dimers 9,52 - ουρία 212 - αλβουμίνη 2,3 - ολική χολερυθρίνη 12,81 - LDL αιμόλυση 879 - χολερυθρίνη 12,8 - νάτριο 144 - ουρικό οξύ 14,3 - ηπατικές δοκιμασίες 100 - ΑΠ 90/60 - σφύξεις 78 min.

Επιδεινούμενη νεφρική λειτουργία. Λαμβάνει στοιχεία κυκλοφοριακής υποστήριξης και ρινικό Ο2, έχει πνευμονικό οίδημα και του μεταγγίστηκαν συνολικά 11 φιάλες αίματος και μία μονάδα πλάσματος. Απεβίωσε την ίδια ημέρα …-11-2013 και περί ώρα 11.40 από "σηπτική καταπληξία, διάχυτη ενδαγγειακή πήξη σε έδαφος αυτοάνοσης αιμολυτικής αναιμίας".

Ο Ι. Ρ., ειδικευόμενος ιατρός στην κλινική που νοσηλευόταν ο διαθέτης, ο οποίος τον εξέτασε το πρωί της ημέρας του θανάτου του και τον υπέβαλε σε αξιολόγηση ως προς το επίπεδο συνείδησης με βάση την Κλίμακα Γλασκώβης, εμφανίζοντας βαθμολογία 15/15, στην από 17-11-2017 ένορκη κατάθεσή του στον 25ο Πταισματοδίκη Αθηνών, στα πλαίσια της διενεργηθείσας προανάκρισης επί εγκλήσεως του ενάγοντος αναφορικά με τη σύνταξη της ένδικης διαθήκης, καταθέτει σχετικά "Από την επίσκεψή μου διαπίστωσα ότι ο ασθενής ήταν βαρέως πάσχων και ενημέρωσα τους οικείους του ότι μπορεί να αποβιώσει αυθημερόν, παρά τις προσπάθειες που κάναμε να τον κρατήσουμε στη ζωή.

Ο ασθενής είχε συνέχεια μάσκα οξυγόνου, μιλούσε με το ζόρι με κολλώδη ομιλία. Τον ρώτησα αν ξέρει το όνομά του και μου απάντησε ότι λέγεται Γ. Τ.. Του έκανα διάφορες ερωτήσεις και μου απαντούσε. Τον ρώτησα γιατί βρίσκεται στο νοσοκομείο και αυτός δεν ήξερε να μου απαντήσει. Με δυσκολία σήκωσε το χέρι να του μετρήσω την πίεση.

Κατά περιόδους είχε απλανές βλέμμα... Κατά την προσωπική μου επιστημονική άποψη ο ασθενής δεν είχε δυνατότητα να πραγματοποιήσει πνευματικά και σωματικά πολύπλοκες νοητικές και κινητικές λειτουργίες". Ο ίδιος ιατρός με την κατά την ίδια ημερομηνία συμπληρωματική του κατάθεση καταθέτει "Όταν μπήκα στο δωμάτιο του είπα καλημέρα και μου απάντησε με δυσκολία καλημέρα γιατρέ...

Οι απαντήσεις του ήταν αργές και όταν τον ρώτησα γιατί βρίσκεται στο νοσοκομείο, μου απάντησε δεν γνωρίζω. Κατά τη διάρκεια της συνομιλίας μας το βλέμμα του γινόταν συχνά απλανές, παρ' ότι όταν του απευθυνόμουν με κοιτούσε. Από αυτά κρίνω ότι αντιδρούσε στα ερεθίσματα αλλά δεν είχε πλήρη γνώση της καταστάσεως".

Εξ άλλου, ο υπεύθυνος ιατρός του θαλάμου κατά τη νοσηλεία του διαθέτη Μ. Κ., αναπληρωτής καθηγητής παθολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών (σχ. η από 5-10-2016 ένορκη εξέτασή του ενώπιον της Πταισματοδίκη Μαρίας Λουιζίδου), στις 990/10-5-2016 και 1033/31-5-2016 ένορκες βεβαιώσεις του ενώπιον του συμβολαιογράφου … Α.-Δ. Φ., βεβαιώνει και τα ακόλουθα: "Ο Γ.

Τ. κατά την εισαγωγή του στο νοσοκομείο, ήταν ήδη σε πολύ βαριά κλινική κατάσταση, με παγκυτταροπενία (δηλαδή χαμηλά λευκά αιμοσφαίρια - 3080/μΙ), πολύ χαμηλό αιματοκρίτη (21,2%), χαμηλά αιμοπετάλια (43.000 μΙ), νεφρική ανεπάρκεια (ουρία/κρεατινίνη 144/1,6 mg/dI), παράταση των χρόνων πήξεως (PT/NR 65/5,17)... Παρά την προσπάθεια αντιμετώπισης των πολυποίκιλων προβλημάτων του..

η κατάστασή του τις επόμενες ημέρες σταδιακά επιδεινωνόταν σε καθημερινή βάση. Συγκεκριμένα, παρουσίασε επιδείνωση της νεφρικής του λειτουργίας (ουρία/κρεατινίνη 144/1,6 - 212/3,1 mg/dI στις 7-11-2013), ο αιματοκρίτης του μειώθηκε δραματικά περαιτέρω (21,2 - 10,9%)... Τέλος, παρουσίασε υποξυγοναιμία για την οποία έπαιρνε οξυγόνο με μάσκα σε συγκέντρωση 24%-50%...

Το πρωί μάλιστα του θανάτου του παρουσίασε σοβαρή υπογλυκαιμία (σάκχαρο 59 mg/dI στις 07.00 π.μ.)... η δε γενική του κλινική κατάσταση ήταν βαρύτατη, παρέμενε συνεχώς κλινήρης, με αδυναμία να σηκωθεί και δυσκολία να μιλήσει... Ο Γ. Τ. κατά το χρόνο σύνταξης της δημόσιας διαθήκης του δεν είχε την ικανότητα αντίληψης και κρίσης όσων συνέβαιναν γύρω του, οπωσδήποτε όμως, δεν είχε την ικανότητα σωματικά και πνευματικά - διανοητικά να προβεί σε οποιαδήποτε δικαιοπραξία, αναμφίβολα στη σύνταξη της εν λόγω δημόσιας διαθήκης..." "...

η αναφορά στο έγγραφο της πορείας της νόσου στις …-11-2013 "παραμένει σε Glascow Coma Scale 15/15 (πλήρης επικοινωνία)" εγράφη από τον ιατρό βοηθό του θαλάμου, ειδικευόμενο παθολογίας, κατά την ώρα της πρωινής του εξέτασης και σε καμία περίπτωση δεν διενεργήθηκε λόγω της επικείμενης διαθήκης για να διαπιστωθεί ειδικά η διανοητική κατάσταση του ασθενούς...

Ο κ. Τ. σαφώς δεν ήταν σε κώμα, αλλά η διανοητική του επάρκεια δεν αποδεικνύεται από ένα σκορ της κλίμακας Γλασκόβης δυόμιση ώρες προ της σύνταξης της διαθήκης, δεδομένου κιόλας ότι η κατάστασή του επιδεινωνόταν ώρα με την ώρα...". Το γεγονός ότι ο εν λόγω μάρτυρας συνέπραξε ως μάρτυρας στην ένδικη διαθήκη δεν μειώνει την αξιοπιστία του, αφού διαμαρτυρήθηκε στο συμβολαιογράφο, ζητώντας την εξέταση του διαθέτη από ιατρό νευρολόγο προκειμένου να διαπιστωθεί η διανοητική του κατάσταση.

Για τη δικαιοπρακτική ικανότητα του διαθέτη, ο διορισθείς από το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο κατά τα ανωτέρω πραγματογνώμονας νευρολόγος ψυχίατρος Ε. Τ., στην από 10-7-2018 έκθεσή του, αφού έλαβε υπόψη όλα τα στοιχεία από τον ιατρικό φάκελο του ασθενούς-διαθέτη, τις εργαστηριακές εξετάσεις στις οποίες υποβλήθηκε κατά τη διάρκεια της νοσηλείας του, τη φαρμακευτική αγωγή που λάμβανε, τις γνωματεύσεις των θεράποντων ιατρών του, αποφαίνεται: "Ο αποβιώσας Γ.

Τ. έπασχε από αυτοάνοση αιμολυτική αναιμία, που προκαλούσε σύνδρομο διάχυτης ενδαγγειακής πήξης, καθώς και από μικροβιακή λοίμωξη του αίματος που οδήγησε σε σηπτική καταπληξία και στο θάνατό του στις 7-11-2013. Η αιματολογική αυτή νόσος με τη σημαντική μείωση της αιμοσφαιρίνης, οδηγεί σε μείωση της δυνατότητας μεταφοράς οξυγόνου από τα ερυθρά αιμοσφαίρια στους ιστούς του σώματος, με αποτέλεσμα τη μείωση της παροχής οξυγόνου σε όλα τα όργανα του σώματος και στον εγκέφαλο.

Η αιματολογική αυτή διαταραχή και οι συνέπειές της στην εγκεφαλική λειτουργία του διαθέτη είχαν ήδη σημαντική βαρύτητα και διαπιστώθηκαν και κατά την εισαγωγή του στο ΓΝΑ "Λαϊκό" στις 4-7-2013. Κατά το χρόνο κατάρτισης της με αριθμό 24/7-11-2013 δημόσιας διαθήκης του ο διαθέτης ευρίσκετο σε κατάσταση σοβαρής εγκεφαλικής υποξίας.

Συνεπώς, οι νοητικές λειτουργίες του (μνημονική ικανότητα, ικανότητα κρίσης, προσοχή, χωροχρονικός προσανατολισμός) εμφάνιζαν σημαντική έκπτωση και η κατάσταση αυτή της ψυχοδιανοητικής του λειτουργίας τον καθιστούσαν ανίκανο για την ακριβή επίγνωση του περιεχομένου και της ουσίας της διαθήκης του, χωρίς όμως να καθιστά αδύνατη την κατανόηση του γεγονότος ότι βρισκόταν σε διαδικασία σύνταξης διαθήκης σχετικά με την περιουσιακή του κατάσταση.

Επίσης, η λειτουργία της βούλησής του, εμφάνιζε σημαντική εξασθένηση και άρα υπήρχε αποφασιστικός περιορισμός της βουλητικής του ικανότητας". Στο ίδιο συμπέρασμα καταλήγει και ο διορισθείς ως τεχνικός σύμβουλος από τον ενάγοντα, ψυχίατρος Σ. Β. στην από 28-11-2018 ιατρική γνωμοδότησή του. Επίσης, ο ιατροδικαστής Ο.

Π. στην από 17-12-2015 ιατροδικαστική γνωμοδότησή του καταλήγει ότι ο Γ. Τ. είχε διαταραχή στη σκέψη του λόγω της σοβαρής έκπτωσης των νοητικών αλλά και των σωματικών λειτουργιών του, δεν μπορούσε να αντιληφθεί τι έκανε και φυσικά ήταν ανίκανο να συντάσσει διαθήκες και άλλες συναφείς πράξεις. Τέλος, η Α. Π., ιατροδικαστής, στην από 14-12-2015 ιατροδικαστική γνωμοδότησή της και την από 30-5-2016 συμπληρωματική αυτής, καταλήγει στο ίδιο ως άνω πόρισμα ως προς την κατάσταση του διαθέτη, καθώς και ο καθηγητής αιμοτολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών Π.

Π. με την από 10-11-2017 γνωμοδότησή του που προσκομίζεται. Τα ανωτέρω ως προς την κατάσταση της υγείας του διαθέτη κατά τον κρίσιμο χρόνο σύνταξης της ένδικης δημόσιας διαθήκης, δεν ανατρέπονται από την από 17-7-2018 ιατροδικαστική έκθεση του τεχνικού συμβούλου των εναγομένων ιατροδικαστή Φ. Κ., ο οποίος λαμβάνοντας υπόψη σε ότι αφορά το επίπεδο συνείδησης, τη βαθμολογία της κλίμακας της Γλασκόβης 15/15, όπως σημειώθηκε στο φύλλο νοσηλείας του, εκτιμά ότι ο διαθέτης κατανοούσε το γεγονός και τη διαδικασία της διαθήκης...

κατά το χρόνο κατάρτισής της δεν έπασχε από εγκεφαλική υποξία και ήταν ικανός να προσδιορίζει ελεύθερα τη βούλησή του, άποψη η οποία επαναλαμβάνεται και στην από 3-6-2017 ιατρική γνωμοδότηση του ιδίου και του Ι. Μ., ιατρού νευρολόγου, καθώς και στην από 17-5-2016 ιατρική γνωμοδότηση του ιατροδικαστή Χ. Κ.. Οι ανωτέρω, πλέον του ότι δεν στηρίζονται σε αντικειμενικά δεδομένα και γι' αυτό το πόρισμά τους δεν μπορεί να θεωρηθεί ασφαλές, προκειμένου να διαμορφώσουν την άποψή τους στηρίζονται και στη βαθμολογία με βάση την κλίμακα Γλασκόβης (15/15), όπως εκτιμήθηκε από τον ιατρό Ι.

Ρ. που εξέτασε το διαθέτη την ημέρα που συντάχθηκε η ένδικη διαθήκη και καταγράφηκε στο φύλλο νοσηλείας. Όμως, όπως προκύπτει από τα διαλαμβανόμενα στην άνευ ημερομηνίας γνωμοδότηση του Κ. Π., αναπληρωτή καθηγητή νευρολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, η εν λόγω κλίμακα αφορά το επίπεδο συνείδησης, δηλαδή την εγρήγορση σε ασθενείς με εικόνα κώματος ή κατά την έξοδό τους από αυτό και δεν είναι κατάλληλη για την εκτίμηση των νοητικών λειτουργιών (μνήμη, λόγος, κρίση, σκέψη-συλλογισμός) για την οποία απαιτούνται ειδικές δοκιμασίες.

Εξ άλλου αντίκειται στην κοινή πείρα και λογική ο διαθέτης να έχει αιματοκρίτη 10 που είναι μη συμβατός με τη ζωή, να πεθαίνει σε μία ώρα μετά τη σύνταξη της διαθήκης και ως προς την κατάστασή του να διατείνονται ότι ήταν πνευματικά διαυγής να προβαίνει σε σκέψεις και να κάνει διανεμητικές πράξεις. Ακόμη, ο στενός φίλος του διαθέτη Μ.

Τ., ο οποίος συνέπραξε ως μάρτυρας κατά το χρόνο σύνταξης της ένδικης διαθήκης, σε σχέση με την κατάσταση της υγείας του καταθέτει: "καθ' όλο το χρόνο σύνταξης της διαθήκης ο διαθέτης ήταν σε κρεβάτι νοσηλείας... φορούσε μάσκα οξυγόνου στο πρόσωπό του, δεν μιλούσε, ούτε είχε τη δυνατότητα, τα βλέφαρά του ήταν κλειστά και κάποιες λίγες στιγμές μισόκλειστα, ενώ ήταν προφανές ότι δεν αντιλαμβανόταν ποιοι ήταν γύρω του...

δεν είχε δυνατότητα αντίληψης και επικοινωνίας, ούτε μιλούσε με κάποιον όσο ήμουν στο θάλαμο νοσηλείας κατά τη σύνταξη της διαθήκης. Ο συμβολαιογράφος αφού διάβασε το περιεχόμενο της διαθήκης, έβαλε το στυλό στο χέρι του θανόντος... Ουδέποτε θεώρησα ότι μαρτυρώ τη βούληση του διαθέτη... ουδέποτε την εξέφρασε κατά τη σύνταξη της διαθήκης με οποιονδήποτε τρόπο".

Μετά από αυτά τα όσα βεβαιώνει ο συντάξας την ένδικη διαθήκη συμβολαιογράφος Γ. Μ. στην 1152/2016 ένορκη βεβαίωσή του ενώπιον του Ειρηνοδίκη Αθηνών δεν κρίνονται πειστικά. Τέλος, αναφορικά με τον ισχυρισμό των εκκαλούντων ότι επί της από 20-12-2016 εγκλήσεως του ενάγοντος σε βάρος του συντάξαντος την ένδικη διαθήκη συμβολαιογράφου Γ.

Μ. του Π. και της πρώτης εξ αυτών Χ. Ζ. για τις αξιόποινες πράξεις της ψευδούς βεβαιώσεως, της ψευδορκίας μάρτυρα και της ηθικής αυτουργίας στις πράξεις αυτές σε σχέση με την ένδικη διαθήκη, εκδόθηκε το 26/2019 βούλευμα του Συμβουλίου Πλημμελειοδικών Αθηνών το οποίο παραδεκτά προσκομίζεται το πρώτον στην παρούσα δίκη, με το οποίο κρίθηκε ότι δεν πρέπει να γίνει κατηγορία σε βάρος των κατηγορουμένων για τις ανωτέρω αξιόποινες πράξεις, δεν ασκεί εν προκειμένω επιρροή, αφού στην παρούσα δίκη εξετάζεται αν κατά το χρόνο σύνταξης της ένδικης διαθήκης ο διαθέτης είχε συνείδηση των πράξεών του ή ότι είχε τη χρήση του λογικού, όπως είχε βεβαιωθεί στην επίδικη διαθήκη, το γεγονός όμως αυτό, σύμφωνα με της προηγηθείσα νομική σκέψη, αποτελεί αντικειμενική κρίση και αντίληψη του συμβολαιογράφου, που δεν εμποδίζει την απόδειξη της ανικανότητας αυτού, χωρίς να απαιτείται να προσβληθεί η διαθήκη ως πλαστή.

Από όλα τα παραπάνω συνδυαζόμενα, αποδείχθηκε ότι ο διαθέτης κατά τον κρίσιμο χρόνο σύνταξης της προσβαλλόμενης διαθήκης (7-11-2013), ήταν ανίκανος να συντάξει διαθήκη, διότι οι νοητικές του λειτουργίες εμφάνιζαν σημαντική έκπτωση, η δε κατάσταση αυτή περιόριζε αποφασιστικά τη λειτουργία της βουλήσεώς του ώστε να έχει επίγνωση της σημασίας και του περιεχομένου των επιμέρους διατάξεων αυτής.

Συνεπώς, η υπό κρίση αγωγή ως προς το αίτημά της, της αναγνώρισης της ακυρότητας της επίδικης με αριθμό 24/7-11-2013 δημόσιας διαθήκης του Γ. Τ. του Α. ενώπιον του συμβολαιογράφου … Γ. Μ. είναι βάσιμη κατ' ουσίαν". Με βάση τις παραδοχές αυτές το Εφετείο επικύρωσε την απόφαση του πρωτοβάθμιου Δικαστηρίου, που είχε εκφέρει όμοια κρίση και απέρριψε κατ' ουσίαν την έφεση των αναιρεσειόντων.

Κατά το άρθρο 559 αρ. 11 γ' ΚΠολΔ, ιδρύεται λόγος αναίρεσης αν το δικαστήριο δεν έλαβε υπόψη αποδεικτικά μέσα που οι διάδικοι επικαλέστηκαν και προσκόμισαν. Από το διάταξη αυτή, συνδυαζόμενη με αυτές των άρθρων 335, 338-340 και 346 του ΚΠολΔ, συνάγεται ότι το δικαστήριο για το σχηματισμό της κρίσης του ως προς τα πραγματικά γεγονότα που έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, υποχρεούται να λαμβάνει υπόψη του όλα τα αποδεικτικά μέσα που επικαλούνται και προσκομίζουν οι διάδικοι και στηρίζουν την άμεση ή έμμεση απόδειξη, την κύρια απόδειξη ή ανταπόδειξη.

Καμία, ωστόσο, διάταξη δεν επιβάλλει την ειδική μνεία και τη χωριστή αξιολόγηση καθενός από τα αποδεικτικά μέσα που επικαλέσθηκαν και προσκόμισαν οι διάδικοι, αλλά αρκεί η γενική μνεία των κατ` είδος αποδεικτικών μέσων που ελήφθησαν υπόψη. Μόνο αν από τη γενική αυτή αναφορά, σε συνδυασμό με το περιεχόμενο της απόφασης, δεν προκύπτει κατά τρόπο αναμφίβολο ότι ελήφθη υπόψη κάποιο συγκεκριμένο αποδεικτικό μέσο, στοιχειοθετείται ο ανωτέρω αναιρετικός λόγος.

Ειδικώς δε, όταν πρόκειται για απόφαση ποινικού δικαστηρίου, το δικάσαν Εφετείο, δεν δεσμεύεται μεν από το περιεχόμενο αυτής και δύναται να καταλήξει σε αποδεικτικό πόρισμα αντίθετο εκείνης, πρέπει, όμως, εν όψει της σοβαρότητας του αποδεικτικού αυτού στοιχείου, να το αντικρούσει (ΑΠ 441/2019, ΑΠ 549/2018, ΑΠ 1436/2017).

Στην προκειμένη περίπτωση, με τον πρώτο λόγο αναίρεσης, κατά το πρώτο σκέλος του, από το άρθρο 559 αρ. 11 του ΚΠολΔ, προβάλλεται η αιτίαση ότι το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφαση κατέληξε στο προαναφερόμενο αποδεικτικό πόρισμα, καθώς δεν έλαβε υπόψη, ή τουλάχιστον δημιουργούνται ισχυρές αμφιβολίες αν έλαβε υπόψη το 26/2019 αμετάκλητο βούλευμα του Συμβουλίου Πλημμελειοδικών Αθηνών, το οποίο παραδεκτά προσκόμισαν οι αναιρεσείοντες με τις προτάσεις τους το πρώτον ενώπιον του Εφετείου και με το οποίο κρίθηκε ότι δεν πρέπει να γίνει κατηγορία κατά του συντάξαντος την επίδικη δημόσια διαθήκη συμβολαιογράφου … Γ.

Μ. και της πρώτης αναιρεσείουσας Χ. Ζ. για τις αξιόποινες πράξεις της ψευδούς βεβαίωσης, τη ψευδορκίας μάρτυρα και της ηθικής αυτουργίας στις πράξεις αυτές. Ωστόσο, ο λόγος αυτός πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος, αφού από τις παραδοχές της προσβαλλόμενης απόφασης, όπως αυτές εκτέθηκαν παραπάνω, προκύπτει ότι το Εφετείο για τη θεμελίωση του αποδεικτικού του πορίσματος έλαβε υπόψη, εκτός των άλλων αποδεικτικών μέσων, και το παραπάνω απαλλακτικό βούλευμα, το οποίο μάλιστα, όχι μόνο ρητώς μνημονεύει, αλλά αντικρούει ουσιαστικά με το σύνολο των παραδοχών του, σημειώνοντας παράλληλα ότι κρίσιμο ζήτημα στη δίκη ενώπιόν του είναι, αν ο διαθέτης κατά το χρόνο σύνταξης της ένδικης διαθήκης είχε συνείδηση των πράξεών του ή ότι είχε τη χρήση του λογικού, το γεγονός δε ότι ο συμβολαιογράφος βεβαίωσε στη διαθήκη ότι ο διαθέτης έχει τη χρήση του λογικού αποτελεί κρίση του συμβολαιογράφου, η οποία όμως δεν εμποδίζει την απόδειξη της ανικανότητας του διαθέτη κατά το χρόνο σύνταξης της δημόσιας διαθήκης.

Με το δεύτερο και τρίτο σκέλος του αυτού ως άνω πρώτου λόγου αναίρεσης, προσάπτεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η αναιρετική πλημμέλεια από το άρθρο 559 αρ. 11 γ' ΚΠολΔ, με την ειδικότερη αιτίαση ότι το Εφετείο: α) παρά τη γενική μνεία ότι έλαβε υπόψη την από 13-1-2017 ένορκη κατάθεση της μάρτυρος Χ. Μ., το γένος Μ.

Σ., δημιουργείται ισχυρή αμφιβολία αν πράγματι η ένορκη αυτή κατάθεση λήφθηκε υπόψη, καθώς το Εφετείο, ενόψει τη ιδιαίτερης αποδεικτικής της βαρύτητας, δεν προέβη σε κάποιο σχολιασμό αυτής και β) δεν έλαβε υπόψη και δεν συνεκτίμησε και την 2-4-2016 γραφολογική έκθεση της Χ. Τ., σύμφωνα με την οποία, οι φερόμενες ως υπογραφές του Γ.

Τ. στην υπ' αρθμ. 24/7-11-2013 δημόσια διαθήκη ενώπιον του συμβολαιογράφου … Γ. Μ., τέθηκαν από τον ίδιο και είναι γνήσιες. Ο λόγος αυτός, και κατά τα δύο σκέλη του, είναι απορριπτέος ως αβάσιμος. Και τούτο διότι, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, μεταξύ των αποδεικτικών μέσων που έλαβε υπόψη το Εφετείο για να καταλήξει στο αποδεικτικό του πόρισμα, όπως αυτό εκτέθηκε ανωτέρω, ρητά αναφέρεται τόσο η ένορκη προανακριτική κατάθεση της Χ.

Μ., όσο και η από 2-4-2016 έκθεση γραφολογικής γνωμοδότησης της γραφολόγου Χ. Τ.. Δεν είχε δε υποχρέωση το Δικαστήριο της ουσίας να προβεί σε ξεχωριστή αξιολόγηση καθενός από τα ανωτέρω αποδεικτικά μέσα, έστω και αν προέβη σε διαφορετική εκτίμηση αυτών σε σχέση με όσα υποστηρίζουν οι αναιρεσείοντες. Κατά συνέπεια και μη υπάρχοντος άλλου αναιρετικού λόγου προς έρευνα, η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης πρέπει να απορριφθεί και να διαταχθεί, σύμφωνα με το άρθρο 495 παρ. 3 ΚΠολΔ, η εισαγωγή του κατατεθέντος από τους αναιρεσείοντες παραβόλου στο δημόσιο ταμείο.

Τέλος, οι αναιρεσείοντες πρέπει να καταδικαστούν, λόγω της ήττας τους, στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσιβλήτου, ο οποίος κατέθεσε προτάσεις και υπέβαλε σχετικό αίτημα (άρθρ. 176, 183 και 191 παρ. 2 ΚΠολΔ), όπως ορίζεται ειδικότερα στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 31-3-2021 αίτηση των 1) Χ. Ζ., 2) Π. Ζ., 3) Ε. Ν., 4) Τ. Α., 5) Α. Γ., 6) Α. Τ. και 7) Σ. Τ. για αναίρεση της 6858/2020 απόφασης του Τριμελούς Εφετείου Αθηνών. Διατάσσει την εισαγωγή του κατατεθέντος από τους αναιρεσείοντος παραβόλου στο δημόσιο ταμείο.

Καταδικάζει τους αναιρεσείοντες στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσιβλήτου, που ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων επτακοσίων (2.700) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 8 Ιουνίου 2023.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 11 Σεπτεμβρίου 2023.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ