Supreme Court dismisses appeal as inadmissible due to failure to notify the Minister of Finance under the Public Welfare Property Code.

Απόφαση 1372 / 2019 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1372/2019

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α1' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Λέκκα Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Αθανάσιο Καγκάνη, Αλτάνα Κοκκοβού - Εισηγήτρια, Αγγελική Τζαβάρα και Θωμά Γκατζογιάννη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕ δημόσια στο ακροατήριό του, στις 21 Μαΐου 2018, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1) Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομικών, κατοικοεδρεύοντα στην Αθήνα, 2) Υπουργού Οικονομικών, κατοικοεδρεύοντα στην Αθήνα, 3) Υπουργού Υγείας και Κοινωνικής Πρόνοιας (ήδη Κοινωνικής Αλληλεγγύης), κατοικοεδρεύοντα στην Αθήνα, οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον Νικόλαο Πατηνιώτη, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και δεν κατέθεσαν προτάσεις.

Της αναιρεσιβλήτου: Χ., χήρας Π. Κ., το γένος Π. Π., η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Αντώνιο Βαγενά με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 1/11/2008 αίτηση της ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Ηλείας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 350/2009 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 414/2014 του Τριμελούς Εφετείου Πατρών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 2/3/2016 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά τις διατάξεις του άρθρου 126 του ΑΝ 2039/1939: "1. Ο Υπουργός των Οικονομικών δύναται να παρεμβαίνη κατά πάσαν στάσιν της δίκης και άνευ της κοινοποιήσεως δικογράφου παρεμβάσεως, αλλά διά των προτάσεων, εις δίκας αφορώσας διεκδίκησιν εν όλω ή εν μέρει της υπέρ του σκοπού ταχθείσης περιουσίας ή την ακύρωσιν των συστατικών πράξεων, ως και εν γένει εις πάσας τας δίκας αίτινες ενδιαφέρουσιν οπωσδήποτε την υπέρ του σκοπού ή υπέρ κοινωφελούς ιδρύματος άνευ ειδικού σκοπού καταλειπομένην περιουσίαν. 2.

Κατά των εκδιδομένων αποφάσεων ο υπουργός των Οικονομικών δύναται να ασκή αυτοτελώς μέσα "και όταν ακόμη δεν παρέστη κατά την συζήτησιν της προσβαλλομένης αποφάσεως". 3. Τα εισαγωγικά τοιούτων δικών δικόγραφα, επί ποινή απαραδέκτου αυτών εξεταζομένου και αυτεπαγγέλτως, κοινοποιούνται και εις τον Υπουργόν των Οικονομικών, εφαρμοζομένων των περί δικών και προθεσμιών υπέρ του Δημοσίου διατάξεων".

Ο Α Ν 2039/1939 καταργήθηκε με την παρ. 8α του άρθρου 82 Ν. 4182/2013 "Κώδικας κοινωφελών περιουσιών, σχολαζουσών κληρονομιών και λοιπές διατάξεις" (ΦΕΚ 185 Α/10-9-2013). Σύμφωνα με την παρ. 9 του ίδιου άρθρου, " 9. Με την επιφύλαξη των παραγράφων 3 και 4 του παρόντος άρθρου, κάθε παραπομπή στον ΑΝ 2039/1939 ή γενικά στη νομοθεσία περί Εθνικών Κληροδοτημάτων, νοείται από την έναρξη ισχύος του παρόντος Κώδικα ότι γίνεται στις αντίστοιχες διατάξεις του ".

Περαιτέρω, κατά το άρθρο 1 του Ν. 4182/2013 για την εφαρμογή των διατάξεων του παρόντος νοούνται ως 1. "Κοινωφελής περιουσία": το σύνολο των περιουσιακών στοιχείων, που διατίθενται με κληρονομιά, κληροδοσία, ή δωρεά υπέρ του δημοσίου, ή νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου, ή για κοινωφελή σκοπό. Ως "κοινωφελής περιουσία" νοείται επίσης και το νομικό πρόσωπο, που τα διαχειρίζεται και εκπροσωπεί εφόσον υπάρχει". 2. "Συστατική πράξη":

η διαθήκη ή πράξη δωρεάς με την οποία καταλείπεται νόμιμα περιουσία κατά την έννοια του προηγούμενου εδαφίου. 3. "Κοινωφελής σκοπός" κάθε εθνικός, θρησκευτικός, φιλανθρωπικός, εκπαιδευτικός, πολιτιστικός και γενικά επωφελής για την κοινωνία εν όλω ή εν μέρει σκοπός. 4. "Αρμόδια αρχή" είναι ο Υπουργός Οικονομικών και ο Γενικός Γραμματέας της οικείας αποκεντρωμένης διοίκησης, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 2, οι οποίοι ασκούν τις σχετικές αρμοδιότητες διά των οικείων διευθύνσεων".

Εξάλλου, κατά τις διατάξεις του άρθρου 2 παρ. 1 και 3 του ίδιου παραπάνω νόμου 1. Το Δημόσιο έχει την υποχρέωση να διασφαλίζει την πιστή και επακριβή εκτέλεση της βούλησης των διαθετών και δωρητών. 3. Αρμοδιότητα του Γενικού Γραμματέα Αποκεντρωμένης Διοίκησης υφίσταται, με την επιφύλαξη της παραγράφου 4 και τυχόν ειδικών διατάξεων, στις ακόλουθες περιπτώσεις:

α) Όταν ο σκοπός της περιουσίας εκπληρώνεται κατά κύριο λόγο μέσα στα όρια μιας Αποκεντρωμένης Διοίκησης, ανεξαρτήτως του τόπου όπου βρίσκεται η περιουσία..., β)..., γ)...Κατά δε την παρ. 4 του ίδιου άρθρου: Στις υπόλοιπες περιπτώσεις αρμόδιος είναι ο Υπουργός Οικονομικών. Αρμοδιότητα του Υπουργού Οικονομικών υφίσταται επίσης κατ' εξαίρεση:

α) Για την εποπτεία εκκαθάρισης και διαχείρισης περιουσιών που καταλείπονται στο Δημόσιο, β) για την εποπτεία της επιτροπής Ολυμπίων και κληροδοτημάτων και του Βαρβακείου Ιδρύματος, γ) για την εκκαθάριση και εποπτεία κοινωφελών περιουσιών που έχουν τα κύρια περιουσιακά στοιχεία στην αλλοδαπή, δ) για περιουσίες του κεφαλαίου Ε' του παρόντος κώδικα που υπάγονται στην άμεση διαχείριση του Υπουργείου Οικονομικών, ε) για την εποπτεία περιουσιών των οποίων η αξία εκτιμάται, ως ανώτερη του ποσού των 10.000.000 ευρώ ή των οποίων οι σκοποί εκτελούνται σε όλη την επικράτεια.

Περαιτέρω κατά τις διατάξεις του άρθρου 69 του ιδίου νόμου: "Δίκες κοινωφελών περιουσιών": "1. Η αρμόδια αρχή νομιμοποιείται, πέραν των εκκαθαριστών, εκτελεστών διαθήκης και διοικητών κοινωφελών ιδρυμάτων: α) Να ασκεί αιτήσεις και αγωγές σε δικαστήρια για την αναγνώριση ή τη διεκδίκηση δικαιώματος σε κάθε περιουσία, που έχει διατεθεί για κοινωφελή σκοπό ή σε κοινωφελές ίδρυμα, β) να επισπεύδει αναγκαστική εκτέλεση για την ικανοποίηση των δικαιωμάτων αυτών, γ) να ζητεί τη λήψη ασφαλιστικών μέτρων για την εξασφάλιση κάθε περιουσίας, σύμφωνα με τα άρθρα 682 και επόμενα του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, δ) να ασκεί παρέμβαση σε κάθε στάση δίκης, η οποία αφορά περιουσία υπέρ κοινωφελούς σκοπού ή κοινωφελών ιδρυμάτων ή αφορά το κύρος των πράξεών τους, με την υποβολή προτάσεων και χωρίς την κοινοποίηση δικογράφου παρέμβασης, ε) να ζητεί την επανάληψη της δίκης ή να καλείται για την επανάληψη της δίκης, αν επήλθε διακοπή δίκης με διάδικο ένα από τα πρόσωπα του πρώτου εδαφίου και για λόγους που αφορούν τα πρόσωπα αυτά. 2.

Τα εισαγωγικά δικόγραφα των δικών, που αναφέρονται στην προηγούμενη παράγραφο, κοινοποιούνται στην αρμόδια αρχή, από οποιονδήποτε κι αν ασκούνται, εκτός αν ορίζεται ειδικά διαφορετικά στον παρόντα Κώδικα, επί ποινή απαραδέκτου της συζήτησης, που εξετάζεται και αυτεπαγγέλτως. Κατά τα λοιπά εφαρμόζονται οι διατάξεις περί δικών και προθεσμιών του Δημοσίου ".

Κατά την έννοια των παραπάνω διατάξεων, οι προβλεπόμενες από αυτές δίκες, στις οποίες καλείται υποχρεωτικά και μπορεί να παρεμβαίνει ο Υπουργός Οικονομικών και μετά το Ν. 4182/2013 και ο Γενικός Γραμματέας Αποκεντρωμένης Διοίκησης, για όσες δίκες υφίσταται αρμοδιότητά του, κατά το άρθρο 2 εδαφ. 3 του ίδιου νόμου, είναι εκείνες, που ενδιαφέρουν κατά τρόπο ευθύ και άμεσο την περιουσία, που τάχθηκε υπέρ του κοινωφελούς σκοπού και οι οποίες μπορούν, εξαιτίας του αποτελέσματος τους, να ματαιώσουν ή να εμποδίσουν την εκπλήρωση του σκοπού αυτού. (ΑΠ 149/2018, ΑΠ 627/2017, ΑΠ 361/2017).

Στην προκειμένη περίπτωση, με την κρινόμενη από 2-3-2016 αίτηση αναίρεσης, προσβάλλεται η υπ' αριθ. 414/2014 τελεσίδικη απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Πατρών, που εκδόθηκε αντιμωλία των διαδίκων κατά την εκουσία δικαιοδοσία. Με την απόφαση αυτή, απορρίφθηκε η από 9-10-2012 κύρια παρέμβαση του Ελληνικού Δημοσίου και έγινε δεκτή η από 14-4-2010 έφεση της αναιρεσίβλητης κατά της υπ' αριθ. 350/2009 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Πύργου, που είχε απορρίψει ως μη νόμιμη την από 1-11-2008 αίτησή της, εξαφανίστηκε η τελευταία απόφαση και έγινε δεκτή η άνω αίτηση, με την οποία, επικαλούμενη σπουδαίο λόγο, ζήτησε να της επιτραπεί με δικαστική απόφαση η ανάκληση των σχετικών με τη σύσταση κοινωφελούς- φιλανθρωπικού ιδρύματος ιδρυτικών αιτία θανάτου πράξεων του Θ.

Π.. Ειδικότερα, με την προσβαλλόμενη απόφαση, όπως από την παραδεκτή, κατ' άρθρο 561 παρ.2 ΚΠολΔ, επισκόπησή της προκύπτει, το Εφετείο δέχτηκε τα ακόλουθα: "Στις 7-10-1991 απεβίωσε στον ... ο Θ. Π. του Γ., κάτοικος ..., ο οποίος άφησε πλησιέστερους συγγενείς και μοναδικούς εξ αδιαθέτου κληρονόμους του τη σύζυγο του Α.

Π. και τα τέκνα του προαποβιώσαντος αδελφού του Π. Π. του Γ., μεταξύ των οποίων και την αιτούσα Χ. χήρα Π. Κ.. Ο ανωτέρω αποβιώσας κατέλειπε την από 30-7-1975 ιδιόγραφη διαθήκη του, που δημοσιεύθηκε νόμιμα με τα ....46/6-11-1991 πρακτικά δημόσιας συνεδρίασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ηλείας και τη μεταγενέστερη αυτής ...11/12-9-1991 δημόσια διαθήκη του, που συντάχθηκε ενώπιον της συμβολαιογράφου Μ.

Α. και δημοσιεύτηκε νόμιμα με τα ...45/30-10-1991 πρακτικά δημόσιας συνεδρίασης του ανωτέρω δικαστηρίου. Κατά το περιεχόμενο των παραπάνω διαθηκών, ο ανωτέρω διαθέτης έταξε την περιουσία του, που περιγράφεται σ' αυτές και συγκεκριμένα επί της οδού ... στον Πύργο Ηλείας κείμενη διώροφη οικία του προς εξυπηρέτηση ορισμένου κοινωφελούς-φιλανθρωπικού σκοπού και συνέστησε με αυτές (διαθήκες) αυτοτελές ίδρυμα προς εξυπηρέτηση στο διηνεκές του αναφερομένου στις άνω διαθήκες του σκοπού, που είναι παροχή οικονομικής βοήθειας στους άπορους πολίτες του Δήμου ..., με την επωνυμία "..." διοικούμενο από πενταμελή διοικητική-διαχειριστική επιτροπή, μέλη της οποίας θα ήταν ο Μητροπολίτης ....

ο Νομάρχης ....., ο Πρόεδρος Πρωτοδικών Ηλείας, ο Εισαγγελέας Πρωτοδικών Ηλείας και ο Δήμαρχος ...... Από το χρόνο θανάτου του διαθέτη και εφεξής ήτοι επί δεκαεπτά έτη μέχρι την άσκηση της υπό κρίση αίτησης, που ασφαλώς είναι ιδιαίτερα μεγάλο χρονικό διάστημα, το Ελληνικό Δημόσιο δια των προς τούτο αρμοδίων Υπηρεσιών του, δεν προέβη, όπως όφειλε και μπορούσε από τις περιστάσεις να πράξει, στην έκδοση του εγκριτικού της σύστασης του άνω Ιδρύματος προεδρικού διατάγματος, που είναι απαραίτητο για τη λειτουργία του και την επιδίωξη του σκοπού του.

Αντιθέτως, μάλιστα οι αρμόδιες Υπηρεσίες του Ελληνικού Δημοσίου εξακολούθησαν να κωλυσιεργούν συστηματικά και να χρονοτριβούν και μετά την κοινοποίηση εκ μέρους των εξ αδιαθέτου κληρονόμων του διαθέτη-ιδρυτή στις 28-1-2004 στον Υπουργό Οικονομικών και στις 29-1-2004 στον Υπουργό Υγείας Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων της από 20-1-2004 εξώδικης δήλωσής τους, με την οποία καλούσαν τους τελευταίους, κατ' εφαρμογή των άρθρων 229 και 233 ΑΚ, να προβούν, εντός τριών (3) μηνών από τη λήψη της σχετικής εξώδικης δήλωσης, στην έκδοση του εγκριτικού της σύστασης του άνω Ιδρύματος προεδρικού διατάγματος.

Συντρέχει, επομένως, εν προκειμένω σπουδαίος λόγος, κατά την έννοια του άρθρου 111 παρ. 2 ΑΚ, για την ανάκληση της αιτία θανάτου ιδρυτικής πράξης, αφού από το χρόνο θανάτου του διαθέτη-ιδρυτή και εφεξής μέχρι την άσκηση της ένδικης αίτησης (5-11-2008) έχει παρέλθει ιδιαίτερα μεγάλο χρονικό διάστημα, κατά το οποίο το Ελληνικό Δημόσιο αδράνησε κατ' αυτό αδικαιολόγητα.

Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω, πρέπει να γίνει δεκτή ως βάσιμη κατ' ουσίαν η αίτηση...". Από τις παραδοχές της προσβαλλομένης απόφασης, που προαναφέρθηκαν, προκύπτει ότι η παρούσα αναιρετική δίκη ενδιαφέρει οπωσδήποτε την υπέρ κοινωφελών σκοπών καταλειφθείσα περιουσία και δεν υπάγεται στις περιπτώσεις της παρ. 4α, β, γ, δ, ε, του άρθρου 2 του Ν. 4182/2013, για τις οποίες είναι αρμόδιος ο Υπουργός Οικονομικών, κατά τα προεκτεθέντα.

Κανένας όμως από τους διαδίκους δεν επικαλείται ούτε προσκομίζει έκθεση κοινοποίησης προς τον απολιπόμενο Γενικό Γραμματέα Αποκεντρωμένης Διοίκησης Πελοποννήσου, εντός των ορίων της οποίας εκπληρώνεται ο σκοπός της καταλειφθείσας περιουσίας, του εισαγωγικού της δίκης αναιρετηρίου εγγράφου, σύμφωνα με τις προαναφερθείσες διατάξεις του Ν. 4182/2013, η ισχύς του οποίου άρχισε δύο μήνες από τη δημοσίευση του στο ΦΕΚ (άρθρο 102 παρ. 1) και συγκεκριμένα από τις 10-11-2013.

Περαιτέρω την εν λόγω παράλειψη, η οποία θα ήταν δυνατόν να καλυφθεί, εφόσον παρίστατο κατά τη συζήτηση αναίρεσης ο Γενικός Γραμματέας της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Πελοποννήσου και δεν προέβαλλε αντιρρήσεις (ΑΠ 346/2007, ΑΠ 23/2005), δεν δύνανται να καλύψουν οι, με την επιμέλεια της αναιρεσίβλητης, γενόμενες επιδόσεις της ένδικης αναίρεσης και του πρακτικού αναβολής με τις αντίστοιχες κλήσεις προς συζήτηση, προς τον Υπουργό Οικονομικών, όπως προκύπτει από τις υπ' αριθ. ....960Δ/2-5-2017 και ....2 Ε/22-1-2018 εκθέσεις επίδοσης της δικαστικής επιμελήτριας στο Πρωτοδικείο Αθηνών, Ουρανίας Δ., διότι πρόκειται για επιδόσεις σε αναρμόδια καθ' ύλην Αρχή, μετά την ως άνω τροποποίηση του νόμου.

Κατ' ακολουθία των ανωτέρω, πρέπει να κηρυχθεί απαράδεκτη η συζήτηση της κρινομένης αίτησης αναίρεσης.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Κηρύσσει απαράδεκτη τη συζήτηση της από 2-3-2016 αίτησης αναίρεσης κατά της υπ' αριθμ. 414/2014 τελεσίδικης απόφασης του Τριμελούς Εφετείου Πατρών.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 18 Φεβρουαρίου 2019.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του, στις 20 Νοεμβρίου 2019.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ

Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ