135/2009 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 135 / 2009 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 135/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Πετράκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Αθανάσιο Πολυζωγόπουλο, Ελευθέριο Μάλλιο, Γεωργία Λαλούση και Ευτύχιο Παλαιοκαστρίτη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 14 Νοεμβρίου 2008, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1) Χ1, 2) Χ2, 3) Χ3, κατοίκων ......, οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Λάμπρο Μάκκα και κατέθεσαν προτάσεις.

Του αναιρεσιβλήτου: Ψ, κατοίκου ......, ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Ιωάννη Καραγκούνη, που ανακάλεσε την από 13/11/2008 δήλωσή του για παράσταση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ, παραστάθηκε αυτοπροσώπως και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 12/5/2003 αγωγή των ήδη αναιρεσειόντων, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 8179/2006 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 1241/2007 του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 15/10/2007 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Αθανάσιος Πολυζωγόπουλος, ανέγνωσε την από 4/11/2008 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της αιτήσεως αναιρέσεως. Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος του αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 1001, 1002 και 1017 του ΑΚ με τις διατάξεις των άρθρων 1., 2 § 1, 3 § 1, 4 § 1, 5 § 1, 8 § 1, 9 § 1, 13 και 14 του ν. 3741/1929, ο οποίος διατηρήθηκε σε ισχύ με το άρθρο 54 του ΕισΝΑΚ, εκτός από τα άλλα, προκύπτει αφενός μεν ότι σε οικόπεδο, επί του οποίου υφίσταται ή και μέλει να ανεγερθεί οικοδομή, μπορεί με πράξη του κυρίου του, ή, αν η κυριότητα του ανήκει σε περισσότερους από ένα, με πράξη όλων των συγκυρίων, η οποία υπόκειται στον τύπο του συμβολαιογραφικού εγγράφου και μεταγραφή, να συσταθεί οριζόντια ιδιοκτησία, της οποίας έννομη συνέπεια είναι ότι καθιδρύεται αυτοτελής, κατά όροφο ή ιδιαίτερο τμήμα της οικοδομής (διαμέρισμα, κατάστημα κλπ.), δικαίωμα αποκλειστικής χωριστής κυριότητας με αναγκαία εξ αδιαιρέτου συγκυριότητα του στα καθοριζόμενα από το νόμο κοινόκτητα και κοινόχρηστα μέρη της, το ποσοστό της οποίας, κατ' αρχήν, ορίζεται από τη συστατική πράξη και προκειμένου για το οικόπεδο της οικοδομής εκτείνεται τόσο στο καλυπτόμενο, όσο και στο μη καλυπτόμενο απ' αυτήν μέρος του, αφετέρου, δε, ότι το δικαίωμα της επέκτασης της οικοδομής είτε προς τα κάτω με ανόρυξη υπογείου, είτε προς τα πάνω με ανέγερση νέων ορόφων ή αυτοτελών τμημάτων δεν είναι αυτοτελές και ιδιαίτερο, αλλά παρεπόμενο του δικαιώματος της αναγκαίας συγκυριότητας των συνιδιοκτητών και ανήκει από κοινού σε όλους τους συνιδιοκτήτες κατά ποσοστό αντίστοιχο προς το ποσοστό της αναγκαίας συγκυριότητας τους στο οικόπεδο της οικοδομής, δεν μπορεί, δε, να ανήκει σε τρίτο μη ιδιοκτήτη ορόφου ή χωριστού τμήματος της οικοδομής, αλλά στα πλαίσια της γενικής αρχής της ελευθερίας των συμβάσεων, που κρατεί στο ιδιωτικό δίκαιο, με τη συστατική πράξη της οριζόντιας ιδιοκτησίας μπορεί να επιφυλαχθεί υπέρ ενός ή και περισσοτέρων συνιδιοκτητών, είτε με παρακράτηση ιδιαίτερου ποσοστού αναγκαίας συγκυριότητας στο οικόπεδο, είτε χωρίς τέτοια παρακράτηση, οπότε, στην τελευταία αυτή περίπτωση, δεν μεταβάλλει το ποσοστό της εξ αδιαιρέτου συγκυριότητας στο οικόπεδο των ιδιοκτητών χωριστής κυριότητας, οι οποίοι αποκλείστηκαν (δεν έχουν) απ' αυτό και εξυπηρετείται αποκλειστικά από το αντίστοιχο ποσοστό αναγκαίας συγκυριότητας στο οικόπεδο των συνιδιοκτητών στους οποίους ανήκει (ΑΠ 2037/1990, ΕΔΠ 1992.14).

Κρίσιμος χρόνος για τον υπολογισμό της αξίας των συνιδιοκτησιών είναι ο χρόνος συντελέσεως της συστατικής οριζοντίου ιδιοκτησίας πράξεως, ή, επί διατάξεως τελευταίας βουλήσεως, ο χρόνος επαγωγής της κληρονομίας. Ειδικότερα, αν επί διαθήκης, με την οποία συστήθηκε οριζόντια ιδιοκτησία επί οικοδομής και περιέρχονται συγκεκριμένοι όροφοι ή διαμερίσματα στους κληρονόμους ή κληροδόχους, ο διαθέτης όρισε περαιτέρω αόριστο και άνευ άλλου προσδιορισμού, ότι το δικαίωμα προσθήκης ορόφων ή η "αέρινη στήλη", θ' ανήκει στον ιδιοκτήτη ενός ή περισσοτέρων ορόφων, τούτο δεν ενέχει εγκατάσταση στην κυριότητα επί μέλλοντος ορόφου, αλλά κατάλειψη και ρύθμιση της εξουσίας επί του χώρου τούτου και ιδιαίτερα του δικαιώματος επέκτασης της οικοδομής προς τα πάνω με συνέπεια το ποσοστό συγκυριότητας επί του εδάφους του φορέα του δικαιώματος τούτου, εάν δεν έγινε προσδιορισμός του με τη διαθήκη, να καθορίζεται με βάση την αξία του υπαρκτού ορόφου του και όχι των ορόφων που μπορεί ν' ανεγερθούν (μελλοντικών), εφόσον μάλιστα υπό το καθεστώς του ν. 3741/1929 όπου ο νόμος ομιλεί περί διαμερισμάτων ή ορόφων εννοεί ορόφους υπαρκτούς ή υπό κατασκευή ή ορόφους των οποίων μελετάται συγκεκριμένα η κατασκευή.

Στην αξία όμως του παραπάνω υπαρκτού ορόφου για την εξεύρεση της ανάλογης μερίδας του επί του εδάφους, μολονότι όπως τονίστηκε η κυριότητα του εδάφους αποτελεί το λογικό προηγούμενο και αναγκαίο για την ύπαρξη του δικαιώματος (εξουσίας) επί της στήλης αέρος και συνεπώς η αξία του τελευταίου άμεσα και κατά κυριολεξία συνδέεται με την συγκυριότητα του εδάφους, πρέπει να συνυπολογισθεί και η αξία καθαυτή του δικαιώματος του υπεράνω της οικοδομής χώρου, το ποσοστό της οποίας θα προστεθεί και στην αξία της όλης οικοδομής και τούτο γιατί, αφενός μεν η συγκυριότητα του εδάφους στην οροφοκτησία είναι παρεπόμενη της κυριότητας του ορόφου από την οποία και προσδιορίζεται και, επομένως, η αξία της στήλης αέρος αντανακλά και στην αξία του ορόφου μετά του οποίου συμμεταβιβάζεται ακολουθώντας τις νομικές του μεταβολές, αφετέρου δε η λύση αυτή ανταποκρίνεται πληρέστερα παρά την ιδρυτική βούληση της οροφοκτησίας, αλλά και την επιταγή του νομοθέτη να είναι κύριος του ορόφου συγκύριος του εδάφους κατ' ανάλογη μερίδα, που έχει την έννοια ότι η αναλογία αυτή δεν είναι ανάγκη να είναι πάντοτε συνάρτηση της αξίας του ορόφου σε σχέση με την αξία της οικοδομής, ω κτισμάτων, αλλά μπορεί να προσδιορίζεται και από τη συνδρομή άλλων δικαιωμάτων ή στοιχείων που συνδέονται οπωσδήποτε με την κυριότητα του ορόφου και επιδρούν επί της αγοραίας αξίας του.

Εξ άλλου, κατά το άρθρο 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ, λόγο αναιρέσεως συνιστά η παράβαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου, η οποία υπάρχει όταν λάβει χώραν ψευδής ερμηνεία ή εσφαλμένη εφαρμογή κανόνα ουσιαστικού δικαίου. Ψευδής ερμηνεία είναι η απόδοση στο συγκεκριμένο κανόνα μη αληθινής και μη αρμόζουσας έννοιας, εσφαλμένη δε ή μη ορθή εφαρμογή είναι η εφαρμογή κάποιου κανόνα ουσιαστικού δικαίου, αν και δεν συντρέχουν οι προϋποθέσεις του ή μη εφαρμογής εφαρμοστέου κανόνα δικαίου, ενώ συνέτρεχαν οι νόμιμες προϋποθέσεις του, σύμφωνα με τα όσα ανελέγκτως δέχθηκε το δικαστήριο της ουσίας.

Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, το Εφετείο, αναφορικά με τον καθορισμό του ποσοστού συνιδιοκτησίας των διαδίκων οροφοκτητών επί του οικοπέδου της οικοδομής, δέχτηκε ανελέγκτως ότι αποδείχθησαν τα εξής: "Οι ενάγοντες και ήδη αναιρεσείοντες είναι συγκύριοι εξ αδιαιρέτου κατά ποσοστό 40% ο πρώτος και κατά ποσοστό 30% ο καθένας από τους δεύτερο και τρίτο των εναγόντων ενός αυτοτελούς και ανεξάρτητου διαμερίσματος του ανωγείου ορόφου, δηλαδή του πρώτου πάνω από το ημιυπόγειο ορόφου της οικοδομής, εμβαδού 68,78 τ.μ., το οποίο καταλαμβάνει ολόκληρο τον όροφο, αποτελείται από δύο δωμάτια, σάλα, κουζίνα και λουτροαποχωρητήριο, καθώς και του δικαιώματος επεκτάσεως του παραπάνω ορόφου κατ' εμβαδόν, σύμφωνα με τη με αριθμ. ......

αρχική οικοδομική άδεια, ως και καθ'ύψος απεριορίστως, όλα δε αυτά μετά του αναλογούντος ποσοστού εξ αδιαιρέτου επί ολοκλήρου του οικοπέδου και των λοιπών κοινοκτήτων και κοινοχρήστων μερών, χώρων και εγκαταστάσεων ολόκληρης της οικοδομής. Το διαμέρισμα αυτό περιήλθε στους ενάγοντες από αγορά από την Α, δυνάμει του με αριθμ. ......

συμβολαίου αγοραπωλησίας της συμβολαιογράφου Αθηνών Καλλιόπης Βαχαβιόλου, που μεταγράφηκε νόμιμα στα βιβλία μεταγραφών του Υποθηκοφυλακείου Θεσσαλονίκης (τόμος ...., αριθ. ...). Εξάλλου, ο εναγόμενος είναι αποκλειστικός κύριος, νομέας και κάτοχος του ημιυπόγειου ορόφου της άνω οικοδομής, εμβαδού 68,78 τ.μ., μετά του αναλογούντος ποσοστού εξ αδιαιρέτου επί ολοκλήρου του οικοπέδου και των λοιπών κοινοκτήτων και κοινοχρήστων μερών, χώρων και εγκαταστάσεων της όλης οικοδομής, περιήλθε, δε, ο' αυτόν α) κατά ποσοστό 3/8 εξ αδιαιρέτου από κληρονομιά του πατέρα του Β, ο οποίος απεβίωσε στις 10.4.1988 στη ......

χωρίς να αφήσει διαθήκη, την οποία αποδέχθηκε με τη με αριθμ. ...... δήλωση αποδοχής κληρονομιάς που συνέταξε ο συμβολαιογράφος Θεσσαλονίκης Εμμανουήλ Λιαδάκης, όπου μεταγράφηκε στα βιβλία μεταγραφών του Υποθηκοφυλακείου Θεσσαλονίκης (τόμος ...., αριθμ. ...), β) κατά ποσοστό 3/8 εξ αδιαιρέτου από δωρεά από την αδελφή του Γ με το με αριθμ. ......

συμβόλαιο του ίδιου συμβολαιογράφου που μεταγράφηκε στα βιβλία μεταγραφών του Υποθηκοφυλακείου Θεσσαλονίκης (τόμος ...., αριθμ. ...) και γ) κατά ποσοστό 2/8 εξ αδιαιρέτου από αγορά από τη μητέρα του Δ με το με αριθμ. ...... συμβόλαιο αγοραπωλησίας της συμβολαιογράφου Θεσσαλονίκης Ελένης Παπαδοπούλου Βερύκιου που μεταγράφηκε στα βιβλία μεταγραφών του Υποθηκοφυλακείου Θεσσαλονίκης (τόμος ...., αριθμ. ...).

Τα παραπάνω μεταβιβασθέντα ποσοστά συγκυριότητας επί του πιο πάνω διαμερίσματος είχαν περιέλθει στις ως άνω δικαιοπαρόχους του εναγομένου (αδελφή και μητέρα του) με τη με αριθμ. ...... δήλωση αποδοχής κληρονομιάς που συνέταξε ο συμβολαιογράφος Θεσσαλονίκης Εμμανουήλ Λιαδάκης, που μεταγράφηκε στα βιβλία μεταγραφών του Υποθηκοφυλακείου Θεσσαλονίκης (τόμος ...., αριθμ. ...).

Η οικοδομή, στην οποία βρίσκονται τα πιο πάνω διαμερίσματα, είναι κτισμένη σε οικόπεδο, άρτιο και οικοδομήσιμο, που βρίσκεται στη ......, εντός του σχεδίου πόλεως της ......, του ομώνυμου Δήμου, στο Συνοικισμό "......" και επί της οδού ...... αριθ. ... (πρώην ...), εμβαδού, κατά τον αρχικό τίτλο κτήσης 156,00 τ.μ., εμφαινόμενο με τον αριθμό ...

του Οικοδομικού Συνεταιρισμού ...... στο σχεδιάγραμμα που έχει κατατεθεί στην Υπηρεσία Κοινωνικής Πρόνοιας και συνορευόμενο, κατά τον τίτλο κτήσης, Βόρεια με ανώνυμη οδό, Νότια με το με αριθμ. ... οικόπεδο, Ανατολικά με το με αριθμ. ... οικόπεδο και Δυτικά με ανώνυμη οδό. Σύμφωνα, όμως, με νεώτερη και ακριβέστερη καταμέτρηση του τοπογράφου μηχανικού Ε, το οικόπεδο αυτό έχει εμβαδό 196,79 τ.μ., όπως φαίνεται μεταξύ των στοιχείων ΑΒΓΔΑ στο από 6.9.1999 τοπογραφικό διάγραμμα που έχει επισυναφθεί στη με αριθμ. ......

συμπληρωματική δήλωση κληρονομιάς της δικαιοπαρόχου των εναγόντων Α, που συνέταξε η συμβολαιογράφος Αθηνών Ευγενία Παπακωνσταντίνου και μεταγράφηκε νόμιμα στα μεταγραφών του υποθηκοφυλακείου Θεσσαλονίκης και συνορεύεται ολόγυρα: Βόρεια επί πλευράς ΑΒ μήκους 15,33 μ. με ιδιοκτησία αγνώστων ιδιοκτητών, Νότια επί προσώπου ΔΓ μήκους 7,80 μ.

με κράσπεδο και πέραν αυτού με Πλατεία ...... , Ανατολικά επί πλευράς ΒΓ μήκους 19,28 μ. με ιδιοκτησία αγνώστων ιδιοκτητών και Δυτικά επί προσώπου ΑΔ μήκους 16,20 μ. με κράσπεδο και πέραν αυτού με την οδό ...... επί πλευράς μήκους 12,00 μ.. Αρχικά, το εν λόγω οικόπεδο είχε περιέλθει στον ΣΤ (παππού του εναγομένου), με το με αριθμ. ......

παραχωρητήριο (οριστικό τίτλο) του Κέντρου Κοινωνικής Πρόνοιας Θεσσαλονίκης, που μεταγράφηκε στο Υποθηκοφυλακείο Θεσσαλονίκης (τόμος ...., αριθμ. ...), ο οποίος και ανήγειρε στο οικόπεδο την προπεριγραφείσα οικοδομή με δικές του δαπάνες, απεβίωσε, δε, την 30.8.1969, αφήνοντας την με αριθμ. ...... δημόσια διαθήκη του, την οποία συνέταξε ο άλλοτε συμβολαιογράφος Θεσσαλονίκης Ιωάννης Κεραμέας και η οποία δημοσιεύθηκε με τα με αριθμ. 784/1969 πρακτικά συνεδριάσεως του Μονομελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης και με την οποία συνέστησε οριζόντιες ιδιοκτησίες στην προπεριγραφείσα οικοδομή, εγκατέστησε, δε, ως κληρονόμους του τη σύζυγο του και δύο παιδιά του, στους οποίους κατέλειπε αυτοτελείς, ανεξάρτητους και διαιρετούς χώρους της οικοδομής, ως εξής :

Στη σύζυγό του Γ, κατέλειπε την ισόβια επικαρπία ολόκληρης της οικοδομής, στο γιο του Β (πατέρα και δικαιοπάροχο του εναγομένου που απεβίωσε την 10.4.1988), αυτοτελώς και διαιρετά ολόκληρο τον ημιυπόγειο όροφο της οικίας του κατά ψιλή κυριότητα, μετά του αναλογούντος εξ αδιαιρέτου ποσοστού επί ολοκλήρου του οικοπέδου και των λοιπών κοινοκτήτων και κοινοχρήστων μερών, χώρων και εγκαταστάσεων ολόκληρης της οικοδομής, σύμφωνα με τις διατάξεις του ν. 3741/1929 "περί της ιδιοκτησίας κατ' ορόφους" και των άρθρων 1002 και 1117 ΑΚ και χωρίς κανένα δικαίωμα επί του αέρα, δηλαδή του δικαιώματος επεκτάσεως της οικοδομής κατ' εμβαδόν και καθ' ύψος και στη θυγατέρα του Α (δικαιοπάροχο των εναγόντων) το ύπερθεν του ημιυπόγειου της ανωτέρω οικίας του ορόφου διαμέρισμα κατά ψιλή κυριότητα, το οποίο αποτελείται από δύο δωμάτια, σάλα, κουζίνα και αποχωρητήριο, μετά του δικαιώματος επεκτάσεως του ορόφου τούτου κατ' εμβαδόν, σύμφωνα με την αρχική άδεια οικοδομής, καθώς, επίσης, και καθ' ύψος απεριόριστα, όλα δε, αυτά διαιρετά και αυτοτελώς, μετά του αναλογούντος εξ αδιαιρέτου ποσοστού επί ολοκλήρου του οικοπέδου και των λοιπών κοινοκτήτων και κοινοχρήστων μερών, χώρων και εγκαταστάσεων ολόκληρης της οικοδομής, σύμφωνα με τις διατάξεις του ν.3741/1929 "περί ιδιοκτησίας κατ' ορόφους" και των άρθρων 1002 και 1117 ΑΚ.

Με τη με αριθμ. ...... δήλωση αποδοχής κληρονομιάς που συνέταξε ο παραπάνω συμβολαιογράφος Θεσσαλονίκης Ι. Κεραμέας, που μεταγράφηκε νόμιμα στα βιβλία μεταγραφών του Υποθηκοφυλακείου Θεσσαλονίκης (τόμος ...., αριθμ. ...), οι ως άνω κληρονόμοι του πιο πάνω διαθέτη αποδέχθηκαν την επαχθείσα σ' αυτούς κληρονομιά, ενώ την 27.1.1998 απεβίωσε και η επικαρπώτρια της ως άνω διωρόφου οικίας, όπως αναφέρεται στη με αριθμ. ......

συμπληρωματική δήλωση αποδοχής κληρονομιάς της Α, που συνέταξε η συμβολαιογράφος Αθηνών Ευγενία Παπακωνσταντίνου και μεταγράφηκε νόμιμα, όπως συνομολογείται από τον εναγόμενο. Από τα παραπάνω προκύπτει ότι στη συστατική της οριζόντιας ιδιοκτησίας πράξη (διάταξη τελευταίας βουλήσεως), ο ως άνω διαθέτης Ψ, μοναδικός κύριος, τότε, του ακινήτου, δεν προσδιόρισε επακριβώς το ποσοστό συγκυριότητας εξ αδιαιρέτου επί του οικοπέδου που ανήκει σε κάθε αυτοτελή και ανεξάρτητη οριζόντια ιδιοκτησία, ούτε, άλλωστε, προέκυψε ότι καθόρισαν αυτό οι συγκύριοι του ακινήτου, αφού στα ως άνω συμβόλαια γίνεται μνεία "περί του αναλογούντος ποσοστού εξ αδιαιρέτου", έτσι ώστε, εφόσον το μέγεθος της κοινής μερίδας (συγκυριότητα επί του κοινού οικοπέδου και των κοινών μερών) δεν έχει καθοριστεί επακριβώς δικαιοπρακτικά, τότε, ο καθορισμός της γίνεται από το Δικαστήριο, ανάλογα με την αξία που είχε ο όροφος ή το διαμέρισμα κατά τον κρίσιμο χρόνο της συστάσεως της οριζόντιας ιδιοκτησίας και στην προκειμένη περίπτωση, επειδή πρόκειται για σύσταση οριζόντιας ιδιοκτησίας με δημόσια διαθήκη, κρίσιμος χρόνος για τον υπολογισμό της αξίας αυτού, είναι ο χρόνος θανάτου του κληρονομουμένου (30.8.1969).

Θα πρέπει να επισημανθεί ότι για τον υπολογισμό της αξίας του διαμερίσματος των εναγόντων, δεν θα συνυπολογισθεί η αξία του δικαιώματος μελλοντικής επέκτασης που ανήκει στους ενάγοντες, δεδομένου, ότι, κατά τον χρόνο απόκτησης του δικαιώματος αυτού από τον δικαιοπάροχο των εναγόντων με κληρονομική διαδοχή, δεν είχε απονεμηθεί στο δικαίωμα επέκτασης συγκεκριμένο ποσοστό συγκυριότητας στο έδαφος από τον εν λόγω διαθέτη, ώστε, επειδή η δικαιοπάροχος των εναγόντων είχε αποκτήσει κατά τον ίδιο τρόπο (κληρονομική διαδοχή) και την οριζόντια ιδιοκτησία του ανωγείου ορόφου της ίδιας οικοδομής, το δικαίωμα επέκτασης θα εξυπηρετηθεί από τα ποσοστά συνιδιοκτησίας στο έδαφος της οριζόντιας αυτής συνιδιοκτησίας ... .

Σύμφωνα με το περιεχόμενο της με αριθμ. ...... έκθεσης πραγματογνωμοσύνης του πολιτικού μηχανικού Ζ, η οποία διενεργήθηκε δυνάμει της με αριθμ. 13591/2004 μη οριστικής απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης, αναφορικά με την οριζόντια ιδιοκτησία του εναγομένου αυτή δεν προβλεπόταν στην πιο πάνω οικοδομική άδεια, αλλά προέκυψε κατά την κατασκευή από τους χώρους μεταξύ των θεμελίων, με υπερύψωση του ορόφου και λόγω της κλίσης του εδάφους που δεν απεικονίσθηκε στα σχέδια, στην πράξη το δάπεδο του είναι λίγο ψηλότερα ή λίγο χαμηλότερα από την πλατεία και από τον δρόμο, ενώ, από τις άλλες πλευρές είναι εντελώς υπόγειος.

Οι περισσότεροι από τους χώρους του είναι χαμηλοτάβανοι και οι περισσότεροι τοίχοι του είναι μεγάλου πάχους, έτσι ώστε να καταλαμβάνουν μεγάλο μέρος του εμβαδού και του όγκου του. Ο καθαρός όγκος των δωματίων του ορόφου αυτού, χωρίς τον όγκο των τοίχων, είναι 120 κυβ. μέτρα, περίπου, συγκρινόμενος, δε, με τον αντίστοιχο όγκο του υπερκειμένου ορόφου, που είναι, περίπου 180 κυβ.

μέτρα, προκύπτει ότι είναι μικρότερος σε ποσοστό 33% καθώς, επίσης, ότι μετά την εμβαδομέτρηση του έχει συνολικό εμβαδόν 66 τ.μ., περιλαμβάνει, δε, τέσσερα δωμάτια, κουζίνα, λουτροαποχωρητήριο. Το ένα δωμάτιο επί της πλατείας ...... και το άλλο στη γωνία, έχουν καθαρό ύψος 2,90 μ. και το δάπεδο τους είναι ελαφρώς υψηλότερα σε σχέση με το πεζοδρόμιο της πλατείας, το τρίτο δωμάτιο επί της οδού ......

έχει καθαρό ύψος 2,30 μ. και το δάπεδο του είναι ελαφρώς χαμηλότερα σε σχέση με το πεζοδρόμιο της οδού. Τα δωμάτια αυτά έχουν ανοίγματα προς τους κοινόχρηστους χώρους, ενώ το τέταρτο μικρό δωμάτιο και η κουζίνα, έχουν, αντίστοιχα, καθαρό ύψος 2,00 μ. και 2,10 μ. και δεν έχουν ανοίγματα στους ελεύθερους χώρους, το λουτροαποχωρητήριο έχει καθαρό ύψος 2,10 μ.

και έχει μικρό παράθυρο- φεγγίτη προς τον ακάλυπτο του οικοπέδου. Η είσοδος στο διαμέρισμα γίνεται από την Πλατεία ...... στο πρώτο δωμάτιο και στη συνέχεια η κίνηση γίνεται μέσα από άλλα δωμάτια και την κουζίνα. Οι περισσότεροι τοίχοι έχουν αρκετά μεγάλο πάχος, 50-60 cm. Ο όροφος της ιδιοκτησίας των εναγόντων, κατά την εμβαδομέτρηση έχει συνολικό εμβαδόν 69 τ.μ., είναι ισόγειος από την πλευρά της αυλής, όπου και έχει άμεση πρόσβαση και υπερυψωμένος (1ος όροφος) από την πλευρά της πλατείας και από την πλευρά του δρόμου, όπου έχει και εξώστη, περιλαμβάνει, δε, τρία δωμάτια, κουζίνα και λουτροαποχωρητήριο.

Όλοι οι χώροι έχουν καθαρό ύψος 3,20 μέτρα. Τα τρία δωμάτια έχουν ανοίγματα προς τους κοινόχρηστους χώρους και είναι ψηλά σε σχέση αυτούς. Η κουζίνα και το λουτροαποχωρητήριο έχουν ανοίγματα προς τον ακάλυπτο του οικοπέδου και είναι ισόγεια σε σχέση με αυτόν. Η είσοδος στο διαμέρισμα γίνεται από τον ακάλυπτο του οικοπέδου σε ένα δωμάτιο-καθιστικό.

Στη συνέχεια, η πρόσβαση στην κουζίνα -γίνονταν μέσω μικρού προθαλάμου, που οδηγούσε και στον ακάλυπτο και στο λουτροαποχωρητήριο. Ο προθάλαμος αυτός καταργήθηκε για να μεγαλώσει το λουτροαποχωρητήριο και έτσι η κουζίνα απέκτησε νέα πρόσβαση μέσα από άλλο δωμάτιο. Η αξία των διαμερισμάτων των διαδίκων κατά τον κρίσιμο χρόνο του θανάτου του κληρονομουμένου (30.8.1969), όπως την προσδιορίζει ο εν λόγω πραγματογνώμονας, λαμβάνοντας υπόψη του και τις αντικειμενικές που αναφέρονται στα προαναφερθέντα συμβόλαια των διαδίκων, τις οποίες ανάγει στον κρίσιμο χρόνο (30.8.1969), υπολογίζοντας αυτές με συντελεστή αναγωγής, με βάση πίνακα που παραθέτει και περιέχει τις μεταβολές του μέσου ετήσιου γενικού δείκτη τιμών καταναλωτή, ανέρχεται για το μεν διαμέρισμα του εναγομένου, με βάση το εμβαδόν του (66 τ.μ) σε 161.000 δραχμές, για το δε διαμέρισμα των εναγόντων, με βάση το εμβαδόν του (69 τ.μ.) σε 241.500 δραχμές, χωρίς, βέβαια, να λαμβάνεται υπόψη η αξία του δικαιώματος επέκτασης, την οποία ο πραγματογνώμονας συνυπολογίζει και προσθέτει στην αξία του κτισμένου ορόφου της ιδιοκτησίας των εναγόντων, για το λόγο που προαναφέρθηκε.

Και κατά την κρίση, λοιπόν, του Δικαστηρίου τούτου εκτιμάται ότι η αξία του διαμερίσματος του εναγομένου ανέρχεται στις 30.8.1969 σε 161.000 δραχμές και η αξία του διαμερίσματος των εναγόντων, κατά τον ίδιο χρόνο, ανέρχεται σε 241.500 δραχμές, ενώ η συνολική αξία ολόκληρης της διώροφης οικοδομής ανέρχεται σε 402.500 (161.000+241.500) δραχμές.

Με βάση τα παραπάνω, η συμμετοχή κάθε ιδιοκτησίας στο κοινό οικόπεδο, καθώς και στα λοιπά κοινόκτητα και κοινόχρηστα μέρη, χώρους και εγκαταστάσεις ολόκληρης της οικοδομής, ανέρχεται: α) Για τον ημιυπόγειο διαιρετό χώρο σε ποσοστό 40% (161.000 : 402.500) εξ αδιαιρέτου και β) για τον ανώγειο διαιρετό όροφο σε 60% (241.500 : 402.500), ενώ ορίζεται ότι το δικαίωμα επέκτασης της οικοδομής θα εξυπηρετηθεί από τα ποσοστά συνιδιοκτησίας της οριζόντιας ιδιοκτησίας των εναγόντων.

Να σημειωθεί ότι τα ίδια ως άνω ποσοστό συγκυριότητας στο οικόπεδο κατένειμε με βάση την κατασκευαστική αξία και ο πολιτικός μηχανικός Η στην από 27.1.2004 τεχνική έκθεση του, την οποία επικαλέσθηκε και προσκομίζει ο εναγόμενος. Επομένως, το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο που με τις Ίδιες αιτιολογίες δέχθηκε κατά ένα μέρος την αγωγή και καθόρισε τη μερίδα συμμετοχής των διαδίκων οροφοκτητών και κάθε οριζόντιας ιδιοκτησίας στο κοινό οικόπεδο και στα λοιπά κοινόκτητα και κοινόχρηστα μέρη, χώρους και εγκαταστάσεις ολόκληρης της οικοδομής στα ίδια, ως άνω, ποσοστά (40% εξ αδιαιρέτου για το ημιυπόγειο διαμέρισμα του εναγομένου και 60% εξ αδιαιρέτου για το ανώγειο διαμέρισμα των εναγόντων), δεν έσφαλε και οι περί του αντιθέτου λόγοι εφέσεως των εναγόντων είναι αβάσιμοι και απορριπτέοι ...".

Με τις παραδοχές αυτές το Εφετείο απέρριψε ως ουσιαστικά αβάσιμη την έφεση των αναιρεσειόντων κατά της πρωτόδικης απόφασης, που είχε κρίνει ομοίως. Όμως, με την κρίση του αυτή το Εφετείο παραβίασε ευθέως τους κανόνες ουσιαστικού δικαίου που προαναφέρθηκαν, αφού για τον προσδιορισμό του ποσοστού συγκυριότητας επί του εδάφους της κάθε οριζόντιας ιδιοκτησίας δεν υπολόγισε στην αξία της όλης οικοδομής και στην αξία της οριζόντιας ιδιοκτησίας των αναιρεσειόντων και την αξία του δικαιώματος αυτών για επέκταση της οικοδομής.

Επομένως, ο μοναδικός από το εδάφιο 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ λόγος αναιρέσεως είναι βάσιμος και πρέπει, κατά παραδοχή αυτού, να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, το οποίο είναι δυνατόν να συγκροτηθεί από δικαστές, άλλους από εκείνους που δίκασα προηγουμένως (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 1241/2007 απόφαση του Εφετείου Θεσσαλονίκης.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο, που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές. Και

Καταδικάζει τον αναιρεσίβλητο στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσειόντων, την οποία ορίζει σε δύο χιλιάδες (2.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 2 Δεκεμβρίου 2008. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 13 Ιανουαρίου 2009.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ