Supreme Court overturns appeal court ruling on will invalidity due to blindness, remanding case for retrial.

Απόφαση 1358 / 2006 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1358/2006

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ΄ Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αλέξανδρο Κασιώλα, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη, Γεώργιο Φώσκολο, Βασίλειο Νικόπουλο, Ελισάβετ Μουγάκου-Μπρίλλη και Γεώργιο Καπερώνη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 3 Μαϊου 2006, με την παρουσία και της γραμματέως Γραμματικής Κονταξή, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1. ........... και 2. ......., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Γεώργιο Πάλλη, που ανακάλεσε την από 20-4-2006 δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ. και παραστάθηκε αυτοπροσώπως.

Του αναιρεσίβλητου: ........., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Γεώργιο Καρύδη.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την 25-8-1993 αγωγή του ήδη αναιρεσίβλητου, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Πατρών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 630/2002 του ίδιου Δικαστηρίου και 868/2004 του Εφετείου Πατρών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 8/11/2004 αίτησή τους. Κατά τη συζήτηση της αιτήσεως αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Ελισάβετ Μουγάκου-Μπρίλλη ανέγνωσε την από 14 Απριλίου 2006 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή της από 8-11-2004 αίτησης για αναίρεση της 868/2004 απόφασης του Εφετείου Πατρών. Ο πληρεξούσιος δικηγόρος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και ο πληρεξούσιος του αναιρεσίβλητου την απόρριψη, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στην δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 1719 αριθ.4 ΑΚ, όπως ίσχυε πριν από την αντικατάστασή της με τη διάταξη του άρθρου 30 του ν. 2447/1996 και ήδη εφαρμόζεται στην ένδικη υπόθεση ως εκ του χρόνου σύνταξης της επίμαχης ιδιόγραφης διαθήκης (5-3-1990), ανίκανη να συντάσσουν διαθήκη είναι…όσοι κατά το χρόνο σύνταξης της διαθήκης δεν έχουν συνείδηση των πράξεών τους ή δεν έχουν τη χρήση του λογικού λόγω πνευματικής ασθένειας.

Εξάλλου, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 1723 ΑΚ, όποιος δεν είναι ικανός τα διαβάζει χειρόγραφα, δεν μπορεί να συντάξει ιδιόγραφη διαθήκη. Ως μη ικανοί να διαβάζουν χειρόγραφα νοούνται οι ικανοί μεν να γράψουν, αλλά από πάθηση ή αδυναμία των οφθαλμών μη δυνάμενοι να διαβάσουν τα γραφόμενα, αφού δεν είναι σε θέση να ελέγξουν σε κάθε στιγμή αν τα γραφόμενά τους αντιστοιχούν στη θέλησή τους.

Η αδυναμία ανάγνωσης δεν απαιτείται, κατά νόμο, να αφορά ειδικά το κρινόμενο χειρόγραφο της διαθήκης. Αρκεί η εν λόγω αδυναμία να είναι γενική και να αφορά σε χειρόγραφο του ίδιου με τη διαθήκη είδους γραφής. Εξάλλου, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ.8 ΚΠολΔ ιδρύεται λόγος αναίρεσης όταν το δικαστήριο της ουσίας παρά το νόμο έλαβε υπόψη πράγματα που δεν προτάθηκαν ή δεν έλαβε υπόψη πράγματα που προτάθηκαν και έχουν ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης.

Πράγματα, υπό την έννοια της πιο πάνω διάταξης, θεωρούνται οι ασκούντες ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης αυτοτελείς ισχυρισμοί των διαδίκων, που, υπό την προϋπόθεση της νόμιμης πρότασής τους, θεμελιώνουν ιστορικώς το αίτημα της αγωγής, ανταγωγής, ένστασης ή αντένστασης ουσιαστικού ή δικονομικού δικαιώματος (Ολ.ΑΠ 25/2003, 12/2000 και 3/1997).

Πράγματα, επίσης, θεωρούνται, κατά την έννοια της αμέσως πιο πάνω διάταξης και οι διάφορες βάσεις της αγωγής. Στην προκείμενη περίπτωση, όπως προκύπτει από την ένδικη, από 25-8-1993, αγωγή, όπως το δικόγραφο της παραδεκτά επισκοπείται (άρθρο 561 παρ.2 ΚΠολΔ), ο ενάγων και ήδη αναιρεσίβλητος,, επικαλούμενος άμεσο έννομο συμφέρον, ζήτησε την αναγνώριση της ακυρότητας της από 5-3-1990 ιδιόγραφης διαθήκης του θανόντα στην Πάτρα, στις 9-9-1992, .........

πατέρα του και παππού, αντίστοιχα, των εναγομένων και ήδη αναιρεσειόντων. Ως λόγους ακυρότητας της εν λόγω ιδιόγραφης διαθήκης επικαλέστηκε ο ενάγων την πνευματική ανικανότητα του διαθέτη κατά το χρόνο σύνταξής της, εξαιτίας των παθήσεων από τις οποίες έπασχε, οι οποίες επέφεραν την έλλειψη της χρήσης του λογικού του, δηλαδή την αδυναμία λογικής στάθμισης και ελεύθερου προσδιορισμού της βούλησής του, καθώς και τη σκόπιμη προχρονολόγηση της διαθήκης αυτής κατόπιν πειθαναγκασμού του από το γιό του και πατέρα, αντίστοιχα, των εναγομένων ........, ώστε να μη φέρεται ότι συντάχθηκε κατά το τελευταίο προ του θανάτου του δίμηνο, οπότε ο διαθέτης εστερείτο πλήρως της χρήσης του λογικού του.

Μεταξύ των επικαλούμενων νόσων του διαθέτη, οι οποίες επέφεραν τη σταδιακή χειροτέρευση των διανοητικών δυνάμεων του σε τρόπο ώστε κατά το τελευταίο προ του θανάτου του δίμηνο να μη μπορεί πλέον αυτόν να προσδιορίσει με λογικούς υπολογισμούς ελεύθερα τη βούλησή του και να αντισταθεί, έτσι, σε υποβολή, προερχόμενη από άλλους, δηλαδή σακχαρώδους διαβήτη βαριάς μορφής, νεφρικής και καρδιακής ανεπάρκειας και γεροντικής άνοιας, συγκαταλέγεται και το γλαύκωμα του ενός οφθαλμού από το έτος 1986 και εφεξής, το οποίο επέφερε την ολική τύφλωση του ενός οφθαλμού και σημαντική μείωση της όρασης του άλλου, η οποία, αυξανόμενη προοδευτικά τα επόμενα χρόνια, επέφερε μετά τα τέλη του έτους 1989 (αλλά σε χρονολογία μη επακριβώς προσδιοριζόμενη) ολική τύφλωση, και του οφθαλμού αυτού.

Υπό τα εκτιθέμενα πιο πάνω πραγματικά περιστατικά, η αγωγή, κατ' ορθή εκτίμησή της, στηρίζεται αποκλειστικά στη διάταξη του άρθρου 1719 αριθ.4 ΑΚ, που προπαρατέθηκε, δηλαδή, στην αντικανότητα του διαθέτη προς σύνταξη της επίμαχης ιδιόγραφης διαθήκης λόγω της στέρησης της χρήσης του λογικού του από πνευματικές ασθένειες, στις οποίες περιλαμβάνεται, όπως έχει ήδη εκτεθεί, η ολοκληρωτική τύφλωση του διαθέτη από τις αρχές του έτους 1990 και εφεξής, η οποία δεν συνιστά αυτοτελή λόγο ακυρότητας της πιο πάνω διαθήκης με επίκληση του άρθρου 1723 ΑΚ.

Το Εφετείο, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, δέχθηκε, ότι με την ένδικη αγωγή ζητείται η αναγνώριση της ακυρότητας της από 5-3-1990 ιδιόγραφης διαθήκης του διαθέτη ....... για δύο λόγους, δηλαδή γιατί αυτός, κατά το χρόνο της σύνταξής της, εστερείτο της χρήσης του λογικού και γιατί, κατά τον ίδιο πιο πάνω χρόνο, έπασχε από ολοκληρωτική τύφλωση και των δύο οφθαλμών, ακολούθως δε, αφού δέχθηκε, ότι η επίμαχη ιδιόγραφη διαθήκη δεν έπασχε ακυρότητα από τον αναφερόμενο στο άρθρο 1719 αριθ.4 ΑΚ λόγο, αλλά τέτοια από αναφερόμενο στο άρθρο 1723 του ίδιου Κώδικα λόγο, εγκειμένη στην αδυναμία του διαθέτη να διαβάζει χειρόγραφα λόγω τύφλωσης, δέχθηκε το συναφή (δεύτερο) λόγο της έφεσης του ενάγοντος, εξαφάνισε την εκκαλούμενη απόφαση, που είχε απορρίψει την αγωγή, στηριζόμενη στη διάταξη του άρθρου 1719 αριθ. 4 ΑΚ, ως ουσιαστικά αβάσιμη και δέχθηκε την αγωγή κατ' ουσίαν ως προς την πιο πάνω αυτοτελή βάση της από το άρθρο 1723 ΑΚ.

Με το πέμπτο λόγο της αναίρεσης κατ' ορθή εκτίμησή του, προβάλλεται η από τον αριθμό 8 περίπτ. α΄ του άρθρου 559 ΚΠολΔ πλημμέλεια, γιατί το Εφετείο, με το να δεχθεί κατ' ουσίαν, μετά από εξαφάνιση της πρωτόδικης απόφασης, και τη διακράτηση απ' αυτό της υπόθεσης, την από το άρθρο 1723 ΑΚ αυτοτελή βάση της ένδικης αναγνωριστικής αγωγής, δηλαδή, βάση που δεν περιέχεται στην αγωγή αυτή, παρά το νόμο έλαβε υπόψη πράγματα που δεν προτάθηκαν.

Ο λόγος αυτός της αναίρεσης παραδεκτά ήδη προβαλλόμενος, σύμφωνα με το άρθρο 562 παρ.2 εδαφ. α΄ ΚΠολΔ, μολονότι δεν είχε προβληθεί στο Εφετείο, γιατί το ελάττωμα της απόφασης δεν υπήρχε στο χρόνο της συζήτησης μετά την οποία εκδόθηκε η προσβαλλόμενη απόφαση, αφού τότε που δικαζόταν η έφεση του ενάγοντος, δεν είχε ακόμη εξαφανιστεί η πρωτόδικη απόφαση και οι εναγόμενοι δεν μπορούσαν να γνωρίζουν το αποτέλεσμα της δίκης, είναι ως τέτοιος, παραδεκτός και βάσιμος και γι' αυτό πρέπει να γίνει δεκτός.

΄Υστερα απ΄ αυτά, πρέπει η προσβαλλόμενη απόφαση να αναιρεθεί και να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση, σύμφωνα με το άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ, στο ίδιο Εφετείο, εφόσον είναι δυνατή η συγκρότησή του από άλλους δικαστές εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την προσβαλλόμενη απόφαση.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 868/2004 απόφαση του Εφετείου Πατρών.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο πιο πάνω Εφετείο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές.

Καταδικάζει τον αναιρεσίβλητο στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων των αναιρεσειόντων, τα οποία ορίζει σε χίλια πεντακόσια (1.500) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 16 Μαϊου 2006. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 21 Ιουνίου 2006.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ