Supreme Court allows appeal against second instance judgment for failure to consider sworn witness certificates.

Απόφαση 1354 / 2022 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1354/2022

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Θεόδωρο Κανελλόπουλο, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Αικατερίνη Κρυσταλλίδου, Μαρία Ανδρικοπούλου, Κυριάκο Μπαμπαλίδη και Αγαθή Δερέ - Εισηγήτρια, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 31 Ιανουαρίου 2022, με την παρουσία και της γραμματέως Θεοδώρας Παπαδημητρίου, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1) ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "...", που εδρεύει στον Δήμο ... και εκπροσωπείται νόμιμα και 2) Ι. Κ. του Α., κατοίκου ομοίως ως άνω. Εκπροσωπήθηκαν από την πληρεξούσια δικηγόρο τους Ζωή Αποστολοπούλου. Της αναιρεσιβλήτου: ομόρρυθμης εταιρείας με την επωνυμία "...." και τον διακριτικό τίτλο "...", που εδρεύει στον Δήμο ... και εκπροσωπείται νόμιμα. Εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Παρασκευά Λιάρτη.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 25-11-2009 αγωγή της ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 1148/2015 μη οριστική, 171/2018 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 3797/2020 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 22-7-2020 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η πληρεξούσια των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος της αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αρ. 11 περ γ του ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται αν το δικαστήριο δεν έλαβε υπόψη αποδεικτικά μέσα, που οι διάδικοι επικαλέστηκαν και προσκόμισαν. Ο λόγος αυτός αναίρεσης ιδρύεται, όταν το δικαστήριο της ουσίας δεν έλαβε υπόψη του υποστατά και αναλόγως έγκυρα αποδεικτικά μέσα που παραδεκτά επικαλέστηκε ο αναιρεσείων και νόμιμα προσκόμισε ο ίδιος ή οποιοδήποτε από τους λοιπούς διαδίκους, προς άμεση ή έμμεση απόδειξη ή ανταπόδειξη κρίσιμων γεγονότων ή λυσιτελών ισχυρισμών, δηλαδή νόμιμων ισχυρισμών, που ασκούν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, διαμορφώνοντας το διατακτικό της απόφασης (ΟλΑΠ 42/2002), το οποίο θα ήταν διαφορετικό χωρίς τη σχετική παράλειψη, εφόσον βέβαια προτάθηκαν παραδεκτά στο δικαστήριο της ουσίας (πρωτοβάθμιο ή δευτεροβάθμιο).

Ωστόσο, στην προσβαλλόμενη απόφαση δεν είναι ανάγκη να γίνεται ειδική μνεία και χωριστή αξιολόγηση κάθε αποδεικτικού μέσου, αρκεί να γίνεται αδίστακτα βέβαιο από το όλο περιεχόμενο της απόφασης ότι συνεκτιμήθηκαν όλα τα αποδεικτικά μέσα, που επικαλέστηκαν και προσκόμισαν οι διάδικοι, έστω και αν στην απόφαση έχει γίνει ιδιαίτερη αναφορά σε ορισμένα μόνο από τα αποδεικτικά μέσα, επειδή θεωρήθηκαν μεγαλύτερης σημασίας κατά την ελεύθερη κρίση του δικαστηρίου.

Έτσι, ο ανωτέρω λόγος απορρίπτεται ως κατ` ουσία αβάσιμος, αν αποδεικνύεται από την απόφαση, ότι λήφθηκαν υπόψη όλα τα αποδεικτικά μέσα, τα οποία προσκομίστηκαν και των οποίων έγινε επίκληση, και αρκεί προς τούτο η γενική αναφορά του είδους του αποδεικτικού μέσου (μάρτυρες, έγγραφα κλπ.), χωρίς ανάγκη ειδικής αξιολόγησης καθενός και χωρίς διάκριση από ποια αποδεικτικά μέσα προκύπτει άμεση και από ποια έμμεση απόδειξη (ΑΠ 1186/2021, ΑΠ 50/2020, ΑΠ 1349/2017).

Ιδιαίτερο και αυτοτελές αποδεικτικό μέσο αποτελούν οι ένορκες βεβαιώσεις (339 ΚΠολΔ), που ελήφθησαν για να χρησιμοποιηθούν στη συγκεκριμένη δίκη και κατόπιν τήρησης των τασσόμενων από τις διατάξεις 421 - 424 ΚΠολΔ διατυπώσεων και τις προβλεπόμενες σ` αυτές προϋποθέσεις στην περίπτωση που ελήφθησαν μετά την έναρξη της ισχύος του ν. 4335/2015, ή των διατάξεων του προϊσχύσαντος άρθρου 270 παρ. 2 ΚΠολΔ, εάν ελήφθησαν πριν την έναρξη ισχύος του ν. 4335/2015 και η υπόθεση εκδικάζεται κατά την τακτική διαδικασία (ΑΠ 426/2021, ΑΠ 5/2020, ΑΠ 667/2020).

Ειδικότερα, απαραίτητη προϋπόθεση για την εκτίμηση των ένορκων βεβαιώσεων από το δικαστήριο της ουσίας, είναι ότι πρέπει, όπως όλα τα αποδεικτικά μέσα, να προσκομίστηκαν με επίκληση κατά τη συζήτηση κατά την οποία εκδόθηκε η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, να προσδιορίζονται τα στοιχεία αυτών με σαφήνεια, ήτοι με τον αριθμό τους, το όνομα του μάρτυρα που εξετάστηκε, το όργανο ενώπιον του οποίου έγιναν και να έχουν ληφθεί μετά από προηγούμενη κλήτευση του αντιδίκου του διαδίκου που τις επικαλείται και τις προσκομίζει, πριν από δύο τουλάχιστον ημέρες από τη λήψη τους, ο οποίος υποχρεούται στην επίκληση και απόδειξη της κλήτευσης, που ερευνάται και αυτεπαγγέλτως από το δικαστήριο, γιατί η έλλειψή της συνεπάγεται το ανυπόστατο της ένορκης βεβαίωσης ως αποδεικτικού μέσου (ΑΠ 661/2021, ΑΠ 138/2021, ΑΠ 439/2017), εκτός αν ο αντίδικος του παραστάθηκε κατά τη λήψη αυτής (ΑΠ 1330/2020, ΑΠ 1353/2019), ενώ δεν αποτελεί απαραίτητο στοιχείο για τον προσδιορισμό της ταυτότητάς τους η αναφορά και του αριθμού έκθεσης επίδοσης, από την οποία προκύπτει η κλήτευση του αντιδίκου (ΑΠ 882/2015, ΑΠ 1731/2010).

Η κλήτευση και ο χρόνος αυτής, ο έλεγχος των οποίων ανήκει στο δικαστήριο, αποδεικνύεται με την προσκομιδή της σχετικής έκθεσης επίδοσης που αποτελεί δημόσιο έγγραφο και παράγει πλήρη απόδειξη και όχι από την ένορκη βεβαίωση αυτή καθ` εαυτήν (ΑΠ 1016/2020, ΑΠ 1175/2019, ΑΠ 946/2018).

Στην προκείμενη περίπτωση, με τον πρώτο λόγο αναίρεσης, οι αναιρεσείοντες, από τους οποίους η πρώτη είναι οιονεί καθολική διάδοχος της ο.ε. με την επωνυμία "..." και ο δεύτερος ομόρρυθμος εταίρος αυτής, προσάπτουν στην προσβαλλόμενη απόφαση την από τον αρ. 11γ του άρθρου 559 ΚΠολΔ πλημμέλεια, συνιστάμενη στο ότι το Εφετείο, κατά τη διαμόρφωση του αποδεικτικού πορίσματός του, δεν έλαβε υπόψη : 1) τη νομίμως επικληθείσα με τις από 20-2-2019 προτάσεις τους στο δευτεροβάθμιο δικαστήριο και προσκομισθείσα σ' αυτό με αριθμ. 1856/20-2-2020 ένορκη βεβαίωση ενώπιον του Ειρηνοδικείου Αθηνών του μάρτυρος B.

T. του I., αρχιεργάτη, που συντάχθηκε ενόψει της δίκης αυτής, κατόπιν νόμιμης και εμπρόθεσμης κλήτευσης του αναιρεσίβλητης, με τη με αριθμ. 1188Α/17-2-2020 έκθεση επίδοσης του δικαστικού επιμελητή στο Πρωτοδικείο Αθηνών Γ. Λ., και 2) τη νομίμως επικληθείσα με την από 25-2-2020 προσθήκη - αντίκρουση (στο δευτεροβάθμιο δικαστήριο) προς αντίκρουση της ένορκης βεβαίωσης του μάρτυρος Α.

Ξ. της αναιρεσίβλητης και των ισχυρισμών αυτής, και προσκομισθείσα σ' αυτό με αριθμ. 2071/25-2-2020 ένορκη βεβαίωση ενώπιον του Ειρηνοδίκη Αθηνών του μάρτυρος Α. Κ., πολιτικού μηχανικού, κατόπιν νόμιμης και εμπρόθεσμης κλήτευσης της αναιρεσίβλητης, που αμφότερες έχουν ουσιώδη επίδραση στη δίκη. Από την παραδεκτή επισκόπηση (άρθρ. 561 παρ. 2 ΚΠολΔ) των διαδικαστικών εγγράφων της δίκης προκύπτουν τα εξής :

Οι αναιρεσείοντες επικαλέστηκαν και προσκόμισαν, πλην άλλων αποδεικτικών μέσων, στο δευτεροβάθμιο δικαστήριο, α) με τις κατατεθείσες νόμιμα, στις 20-2-2020, προτάσεις τους, και με στοιχείο 4 (σελ. 18), τη με αριθμ. 1856/20-2-2020 ένορκη βεβαίωση του μάρτυρα B. T. του I., η οποία ελήφθη μετά από νόμιμη και εμπρόθεσμη κλήτευση της αναιρεσίβλητης, μετά την από 17-2-2020 εξώδικη δήλωση πρόσκληση - δήλωση γνωστοποίησης εξέτασης δύο μαρτύρων, με τη συνημμένη σ' αυτήν με αριθμ. 1188Α/17-2-2020 έκθεση επίδοσης του δικαστικού επιμελητή στο Πρωτοδικείο Αθηνών Γ.

Λ., και κατά τη λήψη της οποίας δεν παραστάθηκε η αναιρεσίβλητη, και β) με την κατατεθείσα νόμιμα, στις 25-2-2020, προσθήκη των προτάσεών τους, στις σελίδες (συνέχεια των προτάσεων) 21, 22, 25, τη με αριθμ. 2071/25-2-2020 ένορκη βεβαίωση ενώπιον του Ειρηνοδίκη Αθηνών, μετά από νόμιμη και εμπρόθεσμη κλήτευση της αναιρεσίβλητης, δυνάμει της ίδιας ως άνω από 17-2-2020 εξώδικης δήλωσης - γνωστοποίησης εξέτασης μαρτύρων, προς αντίκρουση της προσκομισθείσας από την αναιρεσίβλητη με αριθμ. 1837/2020 ένορκης βεβαίωσης του μάρτυρα Α.

Ξ. και των προβληθέντων με τις προτάσεις ισχυρισμών αυτής. Ούτε, όμως, από τη γενική διαβεβαίωση, που περιέχεται στην προσβαλλόμενη απόφαση, δηλαδή ότι το Εφετείο σχημάτισε την κρίση του από "...την επανεκτίμηση της ένορκης κατάθεσης του μάρτυρα ανταπόδειξης, Ν. Μ. του Ι. και της ανωμοτί κατάθεσης του ... νόμιμου εκπροσώπου της εφεσίβλητης-ενάγουσας, Α.

Χ. του Β., που περιέχονται στα ταυτάριθμα με την υπ' αριθ. 1148/2015 απόφαση του πρωτοβάθμιου Δικαστηρίου πρακτικά δημοσίας συνεδρίασης, καθώς και από όλα ανεξαιρέτως τα έγγραφα και τις εξομοιούμενες με αυτά μηχανικές απεικονίσεις [φωτογραφίες], ..., την υπ' αριθμ. 1837/2020 ένορκη βεβαίωση του Α. Ξ.,..., (τυχόν μνεία παρακάτω ορισμένων από αυτά είναι απλώς ενδεικτική, διότι κανένα από αυτά δεν παραλείφθηκε να συνεκτιμηθεί), την από Ιανουάριου 2017 έκθεση πραγματογνωμοσύνης του πολιτικού μηχανικού, Δ.

Α., ο οποίος διορίσθηκε πραγματογνώμονας με την υπ' αριθ. 1148/2015 απόφαση του παρόντος Δικαστηρίου καθώς και την από 31-7-2009 γνωμοδότηση του πολιτικού μηχανικού, Χ. Α., και την από 2-9-2014 γνωμοδότηση του πολιτικού μηχανικού, Ε. Ε., οι οποίες λαμβάνονται υπόψη ως ιδιωτικές γνωμοδοτήσεις, κατά τη διάταξη του άρθρου 390 του ΚΠολΔ, λαμβάνοντας υπόψη και εκτιμώντας ελεύθερα και αποδεικτικά μέσα που δεν πληρούν τους όρους του νόμου (340 παρ. 1 του ΚΠολΔ), όσα οι διάδικοι συνομολογούν μεταξύ τους (άρθρ. 261 ΚΠολΔ), από τα διδάγματα της κοινής πείρας, τα οποία λαμβάνονται αυτεπαγγέλτως υπόψη (άρθρο 336 παρ.4 ΚΠολΔ),..", ούτε από το υπόλοιπο σκεπτικό της απόφασης αυτής, προκύπτει, λαμβάνοντας υπόψη και την προαναφερόμενη δικονομική φύση των ένορκων βεβαιώσεων, ως ιδιαίτερου αποδεικτικού μέσου, ότι το Εφετείο έλαβε υπόψη και τις παραπάνω ένορκες βεβαιώσεις, για τις οποίες νόμιμα και εμπρόθεσμα κλητεύθηκε η αναιρεσίβλητη, με την από 17-2-2020 εξώδικη δήλωση πρόσκληση - δήλωση γνωστοποίησης εξέτασης των προαναφερθέντων δύο μαρτύρων, με τη συνημμένη σ' αυτήν με αριθμ. 1188Α/17-2-2020 έκθεση επίδοσης του δικαστικού επιμελητή στο Πρωτοδικείο Αθηνών Γ.

Λ., και κατά τις οποίες δεν παραστάθηκε η αναιρεσίβλητη, αφού δεν μνημονεύεται, ειδικά, ως απαιτείται, κατά τα προαναφερθέντα, στην απόφαση, ούτε και γίνεται άλλη, άμεση ή έμμεση, αναφορά στο περιεχόμενό τους. Επομένως, σύμφωνα με όσα αναπτύχθηκαν στην αρχή της παρούσας, το Εφετείο, αφού δεν προκύπτει ότι, για το σχηματισμό της κρίσης του για την ουσία της υπόθεσης, έλαβε υπόψη τις παραπάνω ένορκες βεβαιώσεις, οι οποίες, ως νόμιμα επικληθείσες, έχουν και προσκομιστεί, καθόσον η απόφαση δεν βεβαιώνει το αντίθετο (ΑΠ 365/2021, ΑΠ 1097/2020) και οι οποίες, σύμφωνα με το αποδεικτικό τους περιεχόμενο, που αναφέρεται στο αναιρετήριο, θα μπορούσε να έχει επίδραση στην έκβαση της δίκης, υπέπεσε στην πλημμέλεια της μη λήψης αποδεικτικού μέσου, το οποίο οι αναιρεσείοντες επικαλέστηκαν και προσκόμισαν, ενώ ως προς τη δεύτερη ένορκη βεβαίωση αρκούσε για την επίκληση, στην προσθήκη, ότι κλητεύθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα η αναιρεσίβλητη, ανεξαρτήτως του ότι η έκθεση επίδοσης συμπίπτει με αυτήν που έγινε κλήτευση της παραπάνω με αριθμ. 1856/20-2-2020 ένορκης βεβαίωσης, της οποίας έγινε νόμιμη επίκληση στις προτάσεις, και προσκόμιση στο δευτεροβάθμιο δικαστήριο (πρβλ ΑΠ 1652/2009).

Επομένως, ο ανωτέρω πρώτος λόγος αναίρεσης είναι βάσιμος. Κατ' ακολουθίαν τούτων, παρελκούσης της έρευνας των λοιπών λόγων αναίρεσης, οι οποίοι καλύπτονται από την αναιρετική εμβέλεια του ανωτέρω κριθέντος ως βάσιμου, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, και να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση, κατ` άρθρ. 580 παρ. 3 ΚΠολΔ, στο ίδιο Εφετείο, εφόσον είναι δυνατή η συγκρότησή του από άλλον δικαστή εκτός από εκείνον που εξέδωσε την προσβαλλόμενη απόφαση.

Επίσης, πρέπει να διαταχθεί η επιστροφή του παραβόλου στους αναιρεσείοντες (άρθρ. 495 παρ. 3 του ΚΠολΔ) και τα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων, οι οποίοι κατέθεσαν προτάσεις, πρέπει να επιβληθούν σε βάρος της αναιρεσίβλητης λόγω της ήττας της, (άρθρ. 183, 176, 191 παρ. 2 του ΚΠολΔ), όπως ορίζεται, ειδικότερα, στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 3797/2020 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Αθηνών.

Διατάσσει την απόδοση του παράβολου στους αναιρεσείοντες.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο πιο πάνω Εφετείο, συντιθέμενο, όμως, από άλλους δικαστές εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την προσβαλλόμενη απόφαση.

Επιβάλλει τα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων σε βάρος της αναιρεσίβλητης, τα οποία ορίζει στο ποσό των τριών χιλιάδων (3.000,00) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 22 Ιουνίου 2022.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 25 Ιουλίου 2022.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ