Supreme Court partially allows appeal against forced expropriation compensation, remanding specific valuation issues for retrial.

Απόφαση 1350 / 2008 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Α.Σ.

Αριθμός 1350/2008

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Ιωάννη Παπανικολάου, Αντιπρόεδρο, Γεώργιο Πετράκη, Αθανάσιο Πολυζωγόπουλο, Ιωάννη Σίδερη και Γεωργία Λαλούση (κωλυομένης της Αρεοπαγίτου Ελένης Μαραμαθά), Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 4 Απριλίου 2008, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1) Χ1, 2) Χ2, κατοίκων ..., οι οποίοι παραστάθηκαν μετά του πληρεξουσίου δικηγόρου τους Ιωάννη Παγορόπουλου και κατέθεσαν προτάσεις.

Της αναιρεσιβλήτου: Ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "ΕΡΓΑ ΟΣΕ Α.Ε." και το διακριτικό τίτλο "ΕΡΓΟΣΕ Α.Ε.", που εδρεύει στην Αθήνα, νόμιμα εκπροσωπουμένης, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Εμμανουήλ Κοκκινάκη και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με τις με αριθμούς εκθέσεως καταθέσεως 3883/2001, 3884/2001 και 4187/2001 αιτήσεις προσδιορισμού οριστικής τιμής μονάδας αποζημίωσης επί αναγκαστικής απαλλοτρίωσης, που κατατέθηκαν στο Εφετείο Θεσσαλονίκης και συνεκδικάσθηκαν. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 800/2002 προδικαστική και 3108/2002 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζήτησαν οι αναιρεσείοντες με την από 21/5/2003 αίτησή τους, επί της οποίας εκδόθηκε η υπ' αριθμόν 748/2004 απόφαση του Αρείου Πάγου, η οποία ανήρεσε εν μέρει την 3108/2002 απόφαση του Εφετείου Θεσσαλονίκης και παρέπεμψε την υπόθεση κατά το αναιρούμενο μέρος της προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, συντιθέμενο από άλλους Δικαστές.

Εκδόθηκε η υπ' αριθμόν 1175/2005 οριστική απόφαση του ίδιου Δικαστηρίου. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 10/6/2005 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Αθανάσιος Πολυζωγόπουλος, ανέγνωσε την από 25/10/2006 έκθεση του κωλυομένου να μετάσχει στη σύνθεση του Δικαστηρίου αυτού Αρεοπαγίτου Παναγιώτη Παρτσιλίβα, με την οποία εισηγήθηκε να γίνει δεκτός κατά το ένα μέρος, όπως στο σκεπτικό αναφέρεται, ο πρώτος λόγος αναίρεσης (κατά το μέρος που αποδίδεται αιτίαση για παράβαση του άρθρου 559 αρ. 19 Κ.Πολ.Δ.) και να απορριφθεί η αίτηση αναίρεσης κατά τα λοιπά. Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως αναιρέσεως, ο πληρεξούσιος της αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά το άρθρο 17 παρ. 2 του Συντάγματος κανένας δεν στερείται την ιδιοκτησία του παρά μόνο για δημόσια ωφέλεια που έχει αποδειχθεί με τον προσήκοντα τρόπο, όταν και όπως ο νόμος ορίζει και πάντοτε αφού προηγηθεί πλήρης αποζημίωση που να ανταποκρίνεται στην αξία του απαλλοτριωμένου. Εξάλλου, κατά το άρθρο 13 παρ. 4 του ν.δ 797/1971 "περί αναγκαστικών απαλλοτριώσεων (βλ και άρθρο 13 παρ. 4 του ν. 2882/2001) αν απαλλοτριωθεί τμήμα ακινήτου με αποτέλεσμα η αξία του τμήματος που απομένει στον ιδιοκτήτη να μειωθεί σημαντικά ή να γίνει άχρηστο για τη χρήση που προορίζεται, με την απόφαση προσδιορισμού της αποζημίωσης για το απαλλοτριωμένο τμήμα προσδιορίζεται και ιδιαίτερη αποζημίωση για το τμήμα που απομένει στον ιδιοκτήτη.

Περαιτέρω, το άρθρο 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της από 4-11-1950 Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών (ΕΣΔΑ) που κυρώθηκε με τον ν. 2329/1953 και εκ νέου με το ν.δ 53/1974 και έχει αυξημένη ισχύ σύμφωνα με το άρθρο 28 του Συντάγματος, έναντι των κοινών νόμων, ορίζει ότι κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο δικαιούται σεβασμού της περιουσίας του και κανένας δεν μπορεί να στερηθεί της ιδιοκτησίας του παρά μόνο για λόγους δημοσίας ωφέλειας και υπό τους όρους που προβλέπονται από το νόμο και τις γενικές αρχές του διεθνούς δικαίου.

Με τη διάταξη αυτή προστατεύονται και τα ενοχικά περιουσιακά δικαιώματα του προσώπου, όπως και το δικαίωμα αποζημίωσης για την προσγενόμενη ζημία στην περιουσία του. Έλλειψη δε σεβασμού της περιουσίας στην περίπτωση αυτή υπάρχει όταν η συνεπεία του λόγου της αποζημίωσης μείωση της περιουσιακής δυναμικότητας του προσώπου δεν αποκαθίσταται πλήρως.

Τέλος, κατά το εδάφιο 19 του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ αναίρεση επιτρέπεται αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Έλλειψη δε ή ανεπάρκεια ή αντιφατικότητα της αιτιολογίας, κατά την έννοια της διάταξης αυτής, υπάρχει, όταν στο αιτιολογικό που συνιστά την ελάσσονα πρόταση του δικανικού συλλογισμού δεν αναφέρονται διόλου ή αναφέρονται ανεπαρκώς ή αντιφατικά τα πραγματικά περιστατικά, στα οποία το δικαστήριο της ουσίας στήριξε την κρίση του επί ζητήματος με ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης και έτσι δεν μπορεί να ελεγχθεί αν στην προκείμενη περίπτωση συνέτρεχαν οι όροι του κανόνα ουσιαστικού δικαίου που εφαρμόστηκε ή δεν συνέτρεχαν οι όροι εκείνου που δεν εφαρμόστηκε (ΟλΑΠ 25/2004).

Στην προκείμενη περίπτωση το Εφετείο, κρίνοντας το αίτημα των αναιρεσειόντων για καθορισμό ιδιαίτερης αποζημίωσης των τμημάτων που απέμειναν από το με αριθμό Κ.Π 12 ακίνητό τους, που βρίσκεται στην παραλιακή ζώνη της ... και το οποίο με την δημοσιευθείσα νομίμως 103857/3637/0010/30-4-1999 κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών και Μεταφορών - Επικοινωνιών (ΦΕΚ 638/26-5-1999 τεύχος Δ') απαλλοτριώθηκε αναγκαστικά για λόγους δημοσίας ωφέλειας (κατασκευή δύο ανισόπεδων διαβάσεων της διπλής σιδηροδρομικής γραμμής Λεπτοκαρυάς Πιερίας) δέχτηκε ανελέγκτως, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφασή του, μεταξύ άλλων, και τα εξής: "...Το υπ' αριθ.

ΚΠ ... ακίνητο βρίσκεται μετά το σιδηροδρομικό σταθμό, ήταν εκτός σχεδίου και ήταν άρτιο και οικοδομήσιμο σύμφωνα με τις ισχύουσεςπολεοδομικές διατάξεις. Ήταν σε επαφή με το σχέδιο πόλης και σε προνομιακή θέση, είχε δε συνολική επιφάνεια 3700 τμ φυτευμένο με ελιές, μπορούσε όμως να οικοδομηθεί σε αυτό ξενοδοχειακή μονάδα, συνολικής οικοδομήσιμης επιφάνειας 900 τμ, σύμφωνα με τις εκτός σχεδίου ισχύουσες πολεοδομικές διατάξεις.

Το ακίνητο αυτό σήμερα με την κατασκευαζόμενη ανισόπεδη διάβαση, χωρίζεται σε τρία τμήματα, ένα προς βορρά εκτάσεως 424,44 τμ, το απαλλοτριούμενο τμήμα εκτάσεως 575,56 τμ και το εναπομένον προς νότο τμήμα εκτάσεως συνολικά 2.700 τμ, μέσα στο τελευταίο δε αυτό τμήμα περιλαμβάνονται και 110 τετ. μέτρα στην εντός σχεδίου περιοχή.

Από τα δύο ως άνω εδαφικά τμήματα το προς βορράν τμήμα των 424,44 τμ θα έχει πλέον πρόσβαση μέσω ενός υφισταμένου χωματόδρομου στο δυτικό άκρο αυτού, ενώ το υπόλοιπο τμήμα των 2700 τμ αποκόπτεται παντελώς από την κυκλοφορία, επειδή προς βορράν αυτού θα βρίσκεται η οδός της υπόγειας διάβασης, που θα βρίσκεται 2 έως 7 μέτρα χαμηλότερα από την επιφάνεια της ιδιοκτησίας, δυτικά ο υφιστάμενος χωματόδρομος καταργείται από την ίδια οδό της υπόγειας διάβασης, προς νότο αποκόπτεται το οικόπεδο με τα έργα διευθέτησης του χειμάρρου Σαρζανέτια, από όπου είναι αδύνατη η πρόσβαση και από την ανατολική πλευρά αποκόπτεται από την νέα σιδηροδρομική γραμμή υψηλών ταχυτήτων.

Τούτο επιβεβαιώνεται και από τα υπ' αριθ. 2978/26-5-2000 και 3424/2-6-2000 έγγραφα της Τεχνικής υπηρεσίας του Δήμου Ανατολικού Ολύμπου, όπου αναφέρεται ρητώς ότι το ακίνητο αυτό δεν θα έχει τρόπο πρόσβασης λόγω των έργων της υπόγειας διάβασης. Μόνη πρόσβαση με το τμήμα αυτό θα είναι πεζή και με ιδιαίτερη δυσκολία από το πρανές της οδού της υπόγειας διάβασης με μοναδικό σκοπό την περιποίηση των υπαρχόντων ελαιοδέντρων.

Επίσης στην από 14-11-2001 τεχνική έκθεση του Δήμου Ανατολικού Ολύμπου που υπογράφεται από τους Α και Β αναφέρεται ότι από την πλευρά του ρέματος, δημιουργούνται συρματοπλέκτα κιβώτια (Ζαρζανέτια) για αντιπλημμυρική προστασία ύψους 2,5 μ από τη ροή του ρεύματος και από την ανατολική πλευρά δεν είναι επίσης δυνατή η πρόσβασή, γιατί διέρχεται η σιδηροδρομική γραμμή ταχείας κυκλοφορίας, η οποία θα είναι κλειστή, γιατί ήδη έχουν γίνει εγκαταστάσεις ηλεκτροκίνησης των συρμών και ως εκ τούτου το τμήμα των 2700τμ καθίσταται μη προσβάσιμο από καμμία πλευρά.

Ούτε εκ μέρους της "ΕΡΓΟΣΕ ΑΕ" αναφέρεται ότι το ακίνητο αυτό έχει πρόσβαση, αλλά απλώς από τον μάρτυρα Γ κατατίθεται ότι στη περίπτωση που έχει παραβλεφθεί ο τρόπος πρόσβασης θα γίνει στο μέλλον μέλλον γέφυρα ή κάποιος άλλος τρόπος. Όμως, όπως προκύπτει από τη 2015/2005 βεβαίωση του Δήμου Ανατολικού Ολύμπου, που υπογράφει ο Δήμαρχος, αναφέρεται ότι κατόπιν αυτοψίας από την Τεχνική Υπηρεσία, διαπιστώνεται η ύπαρξη χωμάτινου δρόμου από όπου υπάρχει πρόσβαση για τα τεμάχια ΚΠ 10και 12, ακινήτων και εμφαίνεται αυτή με ΚΠ 11 στο κτηματολογικό διάγραμμα, οδός που δεν καταργείται, όπως αναφέρεται στην έκθεση του πραγματογνώμονα Δ.

Πρέπει να σημειωθεί ότι για το ακίνητο αυτό είχε καθοριστεί προσωρινή τιμή με την 54/2001 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Κατερίνης για με το εναπομένον τμήμα των 424,44 τμ σε ποσοστό 80% και για το εναπομένον τμήμα των 2700 τμ σε ποσοστό 30%. Ήδη ενόψει των ως άνω αναφερομένων και του γεγονότος ότι το μεν βόρειο τμήμα είναι πλέον μη άρτιο και οικοδομήσιμο, έχασε δε λόγω της αποκοπής του μεγάλο μέρος της αξίας του, πρέπει να καθοριστεί ιδιαίτερη αποζημίωση για το τμήμα αυτό 80% της καθορισθείσας οριστική τιμής και για το τμήμα των 2700 τμ σε ποσοστό 30% της καθορισθείσας οριστικής τιμής, όπως αυτή καθορίστηκε με την 3108/2002 απόφαση του Εφετείου Θεσσαλονίκης...." Κρίνοντας έτσι το Εφετείο, διέλαβε πράγματι στην απόφαση του ανεπαρκείς και αντιφατικές αιτιολογίες για το κρίσιμο ζήτημα της ιδιαίτερης αποζημίωσης των αναιρεσειόντων, αναφορικά με το τμήμα του ακινήτου τους, εμβαδού 2700 τμ, που τους απέμεινε μετά την απαλλοτρίωση, έτσι ώστε να καθίσταται αδύνατος ο αναιρετικός έλεγχος, ως προς την ορθότητα ή μη της εφαρμογής των διατάξεων ουσιαστικού δικαίου που προαναφέρθηκαν.

Ειδικότερα, η προσβαλλόμενη απόφαση: α) ενώ βεβαιώνει ότι το ως άνω τμήμα του ακινήτου αποκόπτεται παντελώς από την κυκλοφορία και από καμία πλευρά δεν είναι προσβάσιμο, διότι προς βορράν αυτού θα βρίσκεται η υπόγεια διάβαση, που θα είναι 2 έως 7 μέτρα χαμηλότερο από την επιφάνεια του εν λόγω εδαφικού τμήματος, δυτικά ο υφιστάμενος χωματόδρομος καταργείται, προς νότο αποκόπτεται με τα έργα διευθέτησης του χειμάρρου (Σαρζανέτια) και από την ανατολική πλευρά αποκόπτεται από τη νέα σιδηροδρομική γραμμή υψηλών ταχυτήτων, παρά ταύτα, δέχεται ότι έχει πρόσβαση μέσω χωμάτινου δρόμου.

Και β) ενώ δέχεται ότι το απαλλοτριούμενο ακίνητο των αναιρεσειόντων με αριθμό ΚΠ 12 βρίσκεται σε περιοχή που εμφανίζει μεγάλη τουριστική κίνηση και ότι πριν την απαλλοτρίωση, λόγω του μεγάλου εμβαδού του, μπορούσε να οικοδομηθεί σε αυτό ξενοδοχειακή μονάδα συνολικής επιφάνειας 900 τμ, δεν εξειδικεύει τα πραγματικά περιστατικά με βάση τα οποία έγινε ο προσδιορισμός του ποσοστού (30%) της μείωσης της αξίας του ανωτέρω τμήματος που απέμεινε στους αναιρεσείοντες και έχει εμβαδόν 2700 τμ.

Συνακολούθως, ο πρώτος λόγος αναιρέσεως, κατά το μέρος που αποδίδονται με αυτόν στην προσβαλλόμενη απόφαση αιτιάσεις από το άρθρο 559 αριθ. 19 Κ.Πολ.Δ είναι βάσιμος και πρέπει, κατά παραδοχή αυτού, να αναιρεθεί ως προς τους αναιρεσείοντες η 1175/2005 απόφαση του Εφετείου Θεσσαλονίκης και μόνο κατά το μέρος που αφορά τον καθορισμό της ιδιαίτερης αποζημίωσης για το εδαφικό τμήμα εμβαδού 2700 τμ που απέμεινε στους αναιρεσείοντες, παρελκούσης, έτσι, της έρευνας των λοιπών λόγων αναίρεσης, παραπεμφθεί δε η υπόθεση κατά το αναιρούμενο μέρος της για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, που θα συγκροτηθεί από δικαστές άλλους από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως (άρθρο 580 παρ. 3 Κ.Πολ.Δ)

Για τους λόγους αυτούς

Αναιρεί εν μέρει την 1175/2005 απόφαση του Εφετείου Θεσσαλονίκης, κατά το μέρος που αφορά τους αναιρεσείοντες, όπως στο σκεπτικό.

Παραπέμπει την υπόθεση, κατά το αναιρούμενο μέρος της, για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο συντιθέμενο από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την αναιρούμενη απόφαση.

Καταδικάζει την αναιρεσίβλητη στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσειόντων, την οποία ορίζει σε δύο χιλιάδες (2000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 28 Μαΐου 2008. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 18 Ιουνίου 2008 .

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ