Supreme Court annuls Athens Court of Appeal decision due to failure to consider pending property rights lawsuit and jurisdictional issues.

Απόφαση 1345 / 2010 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Αριθμός 1345/2010

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Δημήτριο Κανελλόπουλο, Αντιπρόεδρο, Ελισάβετ Μουγάκου-Μπρίλλη, Λεωνίδα Ζερβομπεάκο, Μιχαήλ Θεοχαρίδη και Δημήτριο Μαζαράκη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 3 Φεβρουαρίου 2010, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1. Χ1, 2. Χ2 συζ. Χ1, 3. Χ3 και 4. Χ4, του τελευταίου εκπροσωπου-μένου νομίμως ως ανήλικου υπό των δύο πρώτων γονέων αυτών ασκούντων την γονική μέριμνα και επιμέλεια αυτού από κοινού, κατοίκων .... Εκπροσωπήθηκαν όλοι από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Θεόδωρο Μπριάννη.

Των αναιρεσίβλητων: 1. του μηδέποτε συσταθέντος κληροδοτήματος με την επωνυμία "Γ1 ΓΗΡΟΚΟΜΕΙΟΝ" και τον τίτλο "Ο ΚΑΛΟΣ Φ" νόμιμα εκπροσωπούμενου από την διαχειριστική επιτροπή του, πρόεδρος της οποίας έχει οριστεί ο ..., νομίμως εκπροσωπουμένου 2. Ιδρύματος με την επωνυμία "Γ2 ΓΗΡΟΚΟΜΕΙΟ", που εδρεύει στην ..., νομίμως εκπροσωπούμενου, τα οποία 1ο και 2ο εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Δημήτριο Καραγιώργο, 4. Υπουργείου Οικονομικών, νομίμως εκπροσωπουμένου από τον Υπουργό Οικονομικών, που εδρεύει στην ..., το οποίο εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσιά του Παναγιώτα Παρασκευοπούλου Πάρεδρο Ν.Σ.Κ. με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 του ΚΠολΔ και 4. Υπουργείου Υγείας Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, νομίμως εκπροσωπουμένου από τον Υπουργό Υγείας, που εδρεύει στην ..., το οποίο δεν εκπροσωπήθηκε στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 22-1-2001 αίτηση του "Γ1 ΓΗΡΟΚΟΜΕΙΟΥ" που κατατέθηκε στο Εφετείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 8250/2001 μη οριστική, 5895/2002 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου. Κατά της παραπάνω απόφασης κατατέθηκε στο Εφετείο Αθηνών η από 17-8-2006 τριτανακοπή των αναιρεσειόντων.

Εκδόθηκε η από 4465/2007 απόφαση του Εφετείου Αθηνών την αναίρεση της οποίας ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 12-9-2008 αίτησή τους και με τους από 25-9-2009 πρόσθετους λόγους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Μιχαήλ Θεοχαρίδης ανέγνωσε την από 26-1-2010 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να γίνει δεκτή η κρινόμενη αίτηση για αναίρεση της υπ'αριθμ. 4465/2007 απόφαση του Εφετείου Αθηνών, για τους αναφερόμενους στο σκεπτικό λόγους.

Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και των προσθέτων λόγων αναιρέσεως, ο πληρεξούσιος των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή τους, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

ΕΠΕΙΔΗ, από το άρθρο 576 παρ. 1-2 του ΚΠολΔ προκύπτει ότι, αν κατά τη συζήτηση της αναιρέσεως δεν εμφανισθεί κάποιος διάδικος, ο Άρειος Πάγος ερευνά αν ο απολειπόμενος διάδικος επισπεύδει τη συζήτηση, εάν δε την επισπεύδει ο αντίδικος του ερευνά αν ο τελευταίος έχει κλητεύσει νομίμως και εμπροθέσμως τον απολειπόμενο και σε καταφατική περίπτωση η συζήτηση προβαίνει σαν να ήταν παρόντες όλοι οι διάδικοι. Στην προκειμένη περίπτωση από την προσκομιζόμενη υπ' αριθμ.... έκθεση επιδόσεως της δικαστικής επιμελήτριας του Πρωτοδικείου Αθηνών ... προκύπτει ότι ακριβές αντίγραφο της υπό κρίση αίτησης αναίρεσης, με την επ'αυτής πράξη προσδιορισμού δικασίμου και κλήση προς συζήτηση για την αναφερόμενη στην αρχή της παρούσας δικάσιμο, επιδόθηκε νομίμως και εμπροθέσμως με επιμέλεια των αναιρεσειόντων, που επισπεύδουν τη συζήτηση, στον τέταρτο αναιρεσίβλητο Υπουργό Υγείας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Υπηρεσιών. Επομένως, εφόσον αυτός δεν εμφανίσθηκε στο ακροατήριο κατά την ανωτέρω δικάσιμο και κατά την εκφώνηση της υπόθεσης από τη σειρά του οικείου πινακίου, ούτε υπέβαλε την από το άρθρο 242 ΚΠολΔ δήλωση μη παραστάσεως στο ακροατήριο, πρέπει να προχωρήσει η συζήτηση παρά την απουσία του, σύμφωνα με την προαναφερθείσα διάταξη του άρθρου 576 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ.

ΕΠΕΙΔΗ, σύμφωνα με τα άρθρα 773 έως 775 του ΚΠολΔ, με τριτανακοπή μπορεί να προσβληθεί και απόφαση που εκδόθηκε κατά τη διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας, για την άσκηση και την εκδίκαση της οποίας εφαρμόζονται οι διατάξεις των άρθρων 743 έως 759 του ιδίου Κώδικα. Στην απόφαση που εκδίδεται με τη διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας κάθε τρίτος είναι υποχρεωμένος να δεχθεί τη διάπλαση που έγινε με αυτή.

Αν όμως έχει έννομο συμφέρον μπορεί να ασκήσει κατά τα προαναφερόμενα τριτανακοπή και να ισχυριστεί ότι δεν συνέτρεχαν οι νόμιμες προϋποθέσεις για την έκδοση της αποφάσεως ή ότι αν ακούγονταν και οι απόψεις του θα ήταν διαφορετική η κρίση του δικαστηρίου. Στην τριτανακοπή αυτή δεν υπάρχει ανάγκη επικλήσεως και αποδείξεως δόλου ή συμπαιγνίας των διαδίκων, με την παραδοχή της δε η απόφαση ακυρώνεται για το μέλλον.

Εξάλλου, κατά το άρθρο 559 αριθ. 8 περ. β' ΚΠολΔ ιδρύεται λόγος αναίρεσης της απόφασης και όταν το δικαστήριο παρά το νόμο δεν έλαβε υπόψη πράγματα που προτάθηκαν και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Ως πράγματα, κατά την έννοια της διατάξεως αυτής, θεωρούνται οι ισχυρισμοί που έχουν αυτοτελή ύπαρξη και τείνουν στη θεμελίωση ή την κατάλυση ουσιαστικού ή δικονομικού δικαιώματος, το οποίο ασκήθηκε είτε ως επιθετικό, είτε ως αμυντικό μέσο.

Τέλος, κατά τη διάταξη του άρθρου 11 περ.γ' του ΚΠολΔ, ιδρύεται λόγος αναίρεσης και αν το δικαστήριο παρά το νόμο δεν έλαβε υπόψη αποδεικτικά μέσα που οι διάδικοι επικαλέστηκαν και προσκόμισαν. Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από τα διαδικαστικά έγγραφα, η ιστορική διαδρομή της προκειμένης υπόθεσης έχει ως εξής:

Το πρώτο των αναιρεσιβλήτων κληροδότημα, με την επωνυμία "Γ1 Γηροκομείο" και τίτλο "Ο καλός Φ" με την από 22-1-2001 αίτηση του προς το Εφετείο Αθηνών ζήτησε να βεβαιωθεί από το Δικαστήριο εκείνο, ότι, λόγω της μικρής προσόδου και αξίας των καταλειφθέντων σ'αυτό από το διαθέτη Α2 ακινήτων εξ αδιαιρέτου, της προφανούς δυσαναλογίας της προσόδου και αξίας αυτών προς τα απαιτούμενα για την ανέγερση και λειτουργία του γηροκομείου κεφάλαια, αλλά και της ύπαρξης στην περιοχή άλλου γηροκομείου (του "Γ2 Γηροκομείου"), δεν ήταν δυνατή η πραγματοποίηση της θέλησης του εν λόγω διαθέτη, σε σχέση με τον κοινωφελή σκοπό που αυτός έταξε με την από ...

ιδιόγραφη διαθήκη του, περί ανεγέρσεως δηλαδή και λειτουργίας γηροκομείου στην περιοχή της Άμφισσας, και ότι η θέληση του αυτή μπορεί να πραγματοποιηθεί πληρέστερα και επωφελέστερα με τη διάθεση και ένταξη της καταλειφθείσης περιουσίας του στο ήδη υφιστάμενο ίδρυμα με την επωνυμία "Γ2 Γηροκομείο" και την ενοποίηση τούτων.

Το Εφετείο Αθηνών με την υπ'αριθμ. 5895/2002 οριστική απόφαση του, που εκδόθηκε κατά τη διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας, έκανε δεκτή την αίτηση του πρώτου αναιρεσιβλήτου και βεβαίωσε ότι η θέληση του ανωτέρω διαθέτη, όπως διατυπώνεται στην από 30-3-1989 ιδιόγραφη διαθήκη του, δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί, κατά το μεγαλύτερο μέρος της, και ότι αυτή ικανοποιείται πληρέστερα και επωφελέστερα με τη συνένωση της περιουσίας τούτου μετά της περιουσίας του ιδρύματος "Γ2 Γηροκομείο", που έχει έδρα την Άμφισσα.

Κατά της τελευταίας απόφασης του Εφετείου Αθηνών οι αναιρεσείοντες άσκησαν την ένδικη από 17-8-2006 τριτανακοπή, με την οποία, αφού επικαλέσθηκαν ότι η τριτανακοπτόμενη απόφαση εκθέτει σε κίνδυνο τα έννομα συμφέροντά τους, καθόσον δεν πληρώθηκαν οι όροι της διαθήκης του Α2, αλλά και της αδελφής αυτού Α3, υπό τους οποίους τελούσε η κατάλειψη της περιουσίας τους στο συνιστώμενο με τη διαθήκη ίδρυμα ("Γ1 Γηροκομείο"), με συνέπεια η περιουσία των διαθετών αυτών να μη περιέλθει στο ίδρυμα τούτο, αλλά να περιέλθει, βάσει ρητού όρου της προδιαληφθείσης διαθήκης, στους ήδη αποβιώσαντες στις 10-10-1996 και 2-2-1997, αντίστοιχα, αδελφούς τους Α4 και Α1, των οποίων αυτοί (τριτανακόπτοντες) τυγχάνουν μοναδικοί εκ διαθήκης κληρονόμοι, ζήτησαν, να ακυρωθεί, άλλως να ανακληθεί, η τριτανακοπτόμενη 5895/2002 απόφαση του Εφετείου Αθηνών.

Επί της τριτανακοπής εκδόθηκε η προσβαλλόμενη με την αναίρεση υπ'αριθμ. 4465/2007 απόφαση του ίδιου Εφετείου, με την οποία το Δικαστήριο εκείνο απέρριψε την ένδικη τριτανακοπή των αναιρεσειόντων, λόγω έλλειψης εννόμου συμφέροντος αυτών για άσκηση της. Ειδικότερα το Εφετείο, αφού προέβη σε ερμηνεία των όρων της επίμαχης από 30-3-1984 ιδιόγραφης διαθήκης του Α2, έκρινε ότι με τη διαθήκη αυτός κατέλειπε όλη την περιουσία του υπέρ του συνιστώμενου με αυτήν Ιδρύματος με την επωνυμία "Γ1 Γηροκομείο" και τίτλο "Ο καλός Φ", το οποίο θα εξυπηρετούσε τις ανάγκες των αναξιοπαθούντων υπερηλίκων της περιοχής, ότι οι αναφερόμενοι στη διαθήκη όροι, υπό τους οποίους τελούσε η κατάλειψη της περιουσίας στο πιο πάνω Ίδρυμα θεωρούνται ότι έχουν πληρωθεί, ότι τόσο η καταλειφθείσα υπέρ του Ιδρύματος αυτού περιουσία του Α2, όσο και η περιουσία της αδελφής του Α3, που καταλείφθηκε με τη διαθήκη της επίσης υπέρ του ίδιου Ιδρύματος, περιήλθαν κατά πλήρη κυριότητα, μετά τους επισυμβάντες μετέπειτα θανάτους των αδελφών τους Α4 και Α1, στους οποίους είχε καταλειφθεί με τη διαθήκη μόνο η εφόρου ζωής επικαρπία σε ορισμένα ακίνητα της περιουσίας, στο εν λόγω Ίδρυμα και ότι, συνεπώς, εφόσον οι Α4 και Α1, των οποίων φέρονται εκ διαθήκης κληρονόμοι οι ήδη αναιρεσείοντες τριτανακόπτοντες, δεν είχαν αποκτήσει κανένα κληρονομικό δικαίωμα επί της καταλειφθείσης στο πιο πάνω Ίδρυμα περιουσίας, οι αναιρεσείοντες δεν έχουν έννομο συμφέρον για άσκηση της ένδικης τριτανακοπής κατά της διαληφθείσης 5895/2002 απόφασης του Εφετείου.

Εξάλλου, όπως προκύπτει από το δικόγραφο της τριτανακοπής τους, οι αναιρεσείοντες, για τη θεμελίωση του εννόμου συμφέροντος τους προς άσκηση της τριτανακοπής, πρόβαλαν, μεταξύ άλλων, τους ισχυρισμούς α) ότι επί της καταλειφθείσης με την επίμαχη διαθήκη κληρονομιαίας περιουσίας του Α2, για την επωφελέστερη αξιοποίηση της οποίας αποφάνθηκε με την τριτανακοπτόμενη απόφαση του το Εφετείο, διαθέτοντας αυτήν σε άλλο υφιστάμενο Ίδρυμα, καθώς και επί της περιουσίας της Α3, αυτοί έχουν δικαιώματα κυριότητας, για τα οποία είχαν ασκήσει εναντίον των αναιρεσιβλήτων, ενώπιον του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Άμφισσας, σχετική αγωγή, επί της οποίας εκδόθηκε η υπ'αριθμ. 95/1999 προδικαστική απόφαση του δικαστηρίου εκείνου και συνεπώς το Εφετείο Αθηνών δεν είχε αρμοδιότητα να κρίνει περί των δικαιωμάτων τους τούτων, δηλαδή για ζήτημα που ανήκει στο τακτικό δικαστήριο και θα επιλυθεί κατά την αμφισβητούμενη δικαιοδοσία και β) ότι οι αναιρεσίβλητοι δολίως απέκρυψαν από το Εφετείο που εξέδωσε την τριτανακοπτόμενη απόφαση την υφιστάμενη εκκρεμοδικία, η οποία επήλθε με την άσκηση από τους αναιρεσείοντες της ανωτέρω αγωγής τους στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Άμφισσας.

Προς απόδειξη δε των ισχυρισμών τους αυτών, στους οποίους θεμελιωνόταν ένσταση εκκρεμοδικίας, επικαλέσθηκαν και προσκόμισαν στο Εφετείο οι αναιρεσείοντες την πιο πάνω 95/1999 μη οριστική απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Άμφισσας.

Συνεπώς το Εφετείο που, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση του, προέβη σε ερμηνεία και εκτίμηση του περιεχομένου της επίμαχης διαθήκης του Α2, βάσει της οποίας έκρινε ότι οι αναιρεσείοντες δεν απέκτησαν κανένα δικαίωμα επί της περιουσίας των Α2 και Α3 και ως εκ τούτου δεν έχουν άμεσο έννομο συμφέρον προς άσκηση της τριτανακοπής, χωρίς να λάβει υπόψη του και τους παραπάνω ουσιώδεις για την έκβαση της δίκης ισχυρισμούς των αναιρεσειόντων, που παραδεκτά πρόβαλαν με την τριτανακοπή, καθώς και την προαναφερθείσα 95/1999 μη οριστική απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Άμφισσας, την οποία επικαλέσθηκαν και προσκόμισαν προς απόδειξη των ισχυρισμών τους αυτών, υπέπεσε στις προβλεπόμενες από το άρθρο 559 αριθ. 8 περ. β' και Πγ' ΚΠολΔ πλημμέλειες. Ενόψει τούτων, οι σχετικοί περί τούτων τρίτος του κυρίου δικογράφου της αίτησης αναίρεσης και ένατος, μέρος δεύτερο, του δικογράφου προσθέτων λόγων, λόγοι αναίρεσης, είναι βάσιμοι και πρέπει να γίνουν δεκτοί. Επομένως πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δευτεροβάθμιο δικαστήριο που εξέδωσε την αναιρούμενη απόφαση, αφού είναι δυνατή η συγκρότηση του από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που την είχαν δικάσει (άρθρο 580 παρ.3 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ'αριθμ. 4465/2007 απόφαση του Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, το οποίο θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που την είχαν δικάσει προηγουμένως.

Καταδικάζει τους αναιρεσιβλήτους στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων, τα οποία ορίζει στο ποσό των τριών χιλιάδων πεντακοσίων (3500) ευρώ, από το οποίο τρεις χιλιάδες διακόσια (3200) ευρώ βαρύνουν το κληροδότημα με την επωνυμία "Γ1 ΓΗΡΟΚΟΜΕΙΟΝ" και το Ίδρυμα με την επωνυμία "Γ2 ΓΗΡΟΚΟΜΕΙΟ" και τριακόσια (300) ευρώ βαρύνουν το Ελληνικό Δημόσιο.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 2 Μαρτίου 2010. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 8 Ιουλίου 2010.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ