Supreme Court dismisses appeal on real servitude of water extraction over land ownership dispute.

Απόφαση 1343 / 2010 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Αριθμός 1343/2010

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Δημήτριο Κανελλόπουλο, Αντιπρόεδρο, Ελισάβετ Μουγάκου-Μπρίλλη, Λεωνίδα Ζερβομπεάκο, Μιχαήλ Θεοχαρίδη και Νικόλαο Μπιχάκη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 3 Φεβρουαρίου 2010, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1. Χ1, κατοίκου ..., 2. Χ2 θυγ. Χ1, κατοίκου ... και 3. Τ, κατοίκων ..., οι οποίοι παραστάθηκαν με τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Δημήτριο Καλαματιανό.

Του αναιρεσίβλητου: Ψ, κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Πέτρο Μηλιαράκη με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 του ΚΠολΔ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 4-7-2002 αγωγή των ήδη αναιρεσειόντων, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Ναυπλίου. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 434/20005 του ίδιου Δικαστηρίου και 165/2008 του Εφετείου Ναυπλίου. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 26-9-2008 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Νικόλαος Μπιχάκης ανέγνωσε την από 22-1-2010 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης.

Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από το συνδυασμό των άρθρων 1118, 1119 και 1121 ΑΚ προκύπτει ότι επί ακινήτου μπορεί να αποκτηθεί εμπράγματο δικαίωμα υπέρ του εκάστοτε κυρίου άλλου ακινήτου, το οποίο (δικαίωμα) να παρέχει ωφέλεια σ' αυτόν, δηλαδή πραγματική δουλεία, εξαιτίας της οποίας ο κύριος του δουλεύοντος κτήματος φέρει το βάρος να ανέχεται κάποια χρησιμοποίηση του ακινήτου του από τον κύριο του δεσπόζοντος (θετική πραγματική δουλεία). Τέτοια είναι και η δουλεία άντλησης νερού. Η κτήση του εμπράγματου αυτού δικαιώματος μπορεί αν γίνει παραγώγως (με σύμβαση) και πρωτοτύπως (με χρησικτησία). Οι διατάξεις για τη χρησικτησία ακινήτων και για τη μεταβίβασή τους με συμφωνία εφαρμόζονται αναλόγως και στη σύσταση των πραγματικών δουλειών. Εξ άλλου κατά τις διατάξεις των άρθρ. 953 και 954 ΑΚ, "συστατικό μέρος πράγματος που δεν μπορεί να αποχωριστεί από το κύριο πράγμα χωρίς βλάβη αυτού του ιδίου ή του κυρίου πράγματος ή χωρίς την αλλοίωση της ουσίας ή του προορισμού τους δεν μπορεί να είναι χωριστά αντικείμενο κυριότητας ή άλλου εμπράγματου δικαιώματος" (άρθρο 953), "συστατικά του ακινήτου με την έννοια του προηγούμενου άρθρου είναι: 1. τα πράγματα που έχουν συνδεθεί σταθερά με το έδαφος, ιδίως οικοδομήματα.

2. τα προϊόντα του ακινήτου, εφόσον συνέχονται με το έδαφος.

3. το νερό κάτω από το έδαφος και η πηγή.

4. οι σπόροι μόλις σπαρθούν και τα φυτά μόλις φυτευθούν" (άρθρο 954).

Τέλος, με τον όρο πηγή ή φρέαρ (πηγάδι) υποδηλώνεται τόσο το σημείο του εδάφους από το οποίο αναβλύζει το νερό (έγκατα της γης), όσο και το ίδιο το νερό που αναβλύζει, μόλις εξέλθει από το έδαφος, αποτελεί δε τούτο συστατικό μέρος του εδάφους που δεν μπορεί να αποτελέσει χωριστά αντικείμενο κυριότητας, ανήκει δε στην κυριότητα του κυρίου του εδάφους, ο οποίος μπορεί να το διαθέσει όπως θέλει. Μεταβίβαση αυτοτελώς της κυριότητας στο έδαφος δεν είναι δυνατή. Ωστόσο, το νερό από την πηγή ή το φρέαρ μπορεί να διατεθεί σε μη κύριο του εδάφους, μόνο με τη σύσταση πραγματικής ή περιορισμένης προσωπικής δουλείας, δηλαδή μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο υδάτινης δουλείας. Από τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 1 Κ.Πολ.Δ., προκύπτει, ότι λόγος αναίρεσης για ευθεία παράβαση ουσιαστικού κανόνα δικαίου ιδρύεται αν αυτός δεν εφαρμοστεί ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις της εφαρμογής τους ή αν εφαρμοσθεί ενώ δεν έπρεπε, καθώς και αν εφαρμοσθεί εσφαλμένα, αντιστοίχως δε, όταν στην ελάσσονα πρόταση του νομικού συλλογισμού δεν εκτίθενται καθόλου πραγματικά περιστατικά ή όταν τα εκτιθέμενα δεν καλύπτουν όλα τα στοιχεία που απαιτούνται βάσει του πραγματικού κανόνα δικαίου για την επέλευση της απαγγελθείσας έννομης συνέπειας ή την άρνησή της.

Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση το Εφετείο δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν τα εξής περιστατικά:

Με την μη προσβαλλομένη σχετικά κρίση της εκκαλουμένης 434/05 απόφασης, η οποία κατά το μέρος που έχει καταστεί τελεσίδικη κρίθηκε ότι οι ενάγοντες έχουν δικαιώματα ο μεν πρώτος (Χ1) επικαρπίας, οι δε λοιποί ... και ... (τέκνα του πρώτου) ψιλής κυριότητας σε ποσοστό 1/2 εξ αδιαιρέτου ο καθένας επί ενός ακινήτου, εκτάσεως δύο στρεμμάτων, το οποίο βρίσκεται στη θέση ...

της κτηματικής περιφέρειας του Δήμου ... και συνορεύει βόρεια με ιδιοκτησία Π, νότια με ιδιοκτησία ..., ανατολικά με ιδιοκτησία κληρονόμων ... και δυτικά με αγροτική οδό .... Παράλληλα με την ίδια απόφαση α) υποχρεώθηκε ο εφεσίβλητος να μη διέρχεται αυτός του ανωτέρου ακινήτου και να μην αντλεί νερό από το πηγάδι που βρίσκεται εντός αυτού για την άδρευση του ομόρου ακινήτου του Π και του ομόρου ακινήτου του Τ (αδελφού του εφεσίβλητου) εκτάσεως 950 τ.μ.

που συνορεύει ανατολικά με ιδιοκτησία κληρονόμων ..., δυτικά με αγροτικό δρόμο, βόρεια με το κατώτερο τμήμα του ίδιου και νότια με ιδιοκτησία ... και β) αναγνωρίστηκε κατ' αποδοχή της προβληθείσας από το άρθρο 1108 §2 ΑΚ ένστασης απορριφθείσης κατά το μέρος αυτό της αρνητικής αγωγής ότι ο εναγόμενος ως κάτοχος τμήματος του ομόρου ακινήτου του ίδιου ως άνω Τ, επιφανείας 1.121,28 τ.μ., έχει δικαίωμα να αντλεί νερό από το εντός του ακινήτου των εναγόντων ευρισκόμενο πηγάδι προκειμένου να αδρεύει το κατεχόμενο απ' αυτόν ακίνητο υπέρ του οποίου αναγνωρίστηκε ότι έχει συσταθεί πραγματική δουλεία αντλήσεως ύδατος σε βάρος του ακινήτου των εναγόντων.

Την ως άνω απορριπτική κρίση της εκκαλουμένης απόφασης προσβάλλουν με την ένδικη έφεση οι ενάγοντες πλην όμως αβασίμως αφού από το παραπάνω αποδεικτικό υλικό αποδεικνύεται η βασιμότητα της προβληθείσας ένστασης. Ειδικότερα αποδείχθηκε ότι ο εναγόμενος προς απόκρουση της αρνητικής αγωγής ισχυρίστηκε αναφορικά με το εκτάσεως 1.121,28 τ.μ.

τμήμα του ακινήτου του αδελφού του Τ, ότι η γενομένη απ' αυτόν διατάραξη της κυριότητας των εναγόντων δεν είναι παράνομη καθόσον πραγματοποιήθηκε από τον ίδιο ως κάτοχο του ομόρου (προς το ακίνητο των εναγόντων) ακίνητο της κυριότητας του αδελφού του Τ υπέρ του οποίου ακινήτου έχει συσταθεί πραγματική δουλεία αντλήσεως ύδατος από το ακίνητο του ενάγοντος με την άσκηση ανεπίληπτης και αδιάκοπης οιονεί πραγματικής δουλείας αντλήσεως ύδατος από το πηγάδι αυτό για διάστημα μεγαλύτερο της 20ετίας από τον ίδιο και τον δικαιοπάροχο του Τ.

Ο ισχυρισμός αυτός είναι νομικά βάσιμος στηριζόμενος στη διάταξη του άρθρου 1108 §2 ΑΚ, παραδεκτά δε προβαλλόμενος από τον εναγόμενο ως κάτοχο του δεσπόζοντος ακινήτου, πρέπει δε να γίνει δεκτός ως και ουσιαστικά βάσιμος αφού από το παραπάνω αποδεικτικό υλικό αποδεικνύονται τα θεμελιωτικά αυτού πραγματικά περιστατικά και ειδικότερα α) η σύσταση υπέρ του ως άνω ακινήτου του αδελφού του εναγομένου (δεσπόζον ακίνητο) πραγματικής δουλείας αντλήσεως ύδατος από το εντός του ακινήτου των εναγόντων (δουλεύον ακίνητο) ευρισκόμενο φρέαρ η οποία αποκτήθηκε με έκτακτη χρησικτησία με την εκ μέρους αυτού από το 1994 και πριν απ' αυτόν από τον δικαιοπάροχο του Τ από το 1964 συνεχή άσκηση ανεπίληπτης και οιονεί νομής αντλήσεως ύδατος από το εν λόγω φρέαρ για την άδρευση των εντός αυτού κηπευτικών και δένδρων και β) η από το έτος 1994 άτυπη και χωρίς αντάλλαγμα παραχώρηση δυνάμει σύμβασης χρησιδανείου της χρήσης και κάρπωσης του εν λόγω δεσπόζοντος ακινήτου στον εναγόμενο.

Ακολούθως, το Εφετείο, απέρριψε την έφεση των αναιρεσειόντων ως αβάσιμη κατ' ουσίαν και επικύρωσε την εκκαλουμένη απόφαση με την οποία απορρίφθηκε η ένδικη αρνητική αγωγή κυριότητας των αναιρεσειόντων ως προς το επίδικο ακίνητο των. Με αυτά που δέχθηκε και έτσι που έκρινε το Εφετείο, δεν παραβίασε τις ως άνω ουσιαστικού δικαίου διατάξεις των άρθρων 953 και 954 ΑΚ, αφού το πηγάδι ως συστατικό του ακινήτου μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο πραγματικής δουλείας αντλήσεως ύδατος, και επομένως, ο μοναδικός λόγος αναίρεσης της υπό κρίση αίτησης από το άρθρο 559 αριθ. 1 Κ.Πολ.Δ..

με τον οποίο οι αναιρεσείοντες υποστηρίζουν τα αντίθετα, είναι αβάσιμος.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 26-9-2008 αίτηση των Χ1 κλπ για αναίρεση της 165/2008 απόφασης του Εφετείου Ναυπλίου.

Και

Καταδικάζει τους αναιρεσείοντες στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσιβλήτου, τα οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων επτακοσίων (2.700) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 20 Απριλίου 2010.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του στις 8 Ιουλίου 2010.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ