1341/2012 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1341 / 2012 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1341/2012

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αθανάσιο Κουτρομάνο, Αντιπρόεδρο, Δήμητρα Παπαντωνοπούλου, Χρυσόστομο Ευαγγέλου, Ευφημία Λαμπροπούλου και Εμμανουήλ Κλαδογένη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 23 Aπριλίου 2012, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Προϊστάμενο της Κτηματικής Υπηρεσίας Δωδεκανήσου, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια πάρεδρο του Νομικού συμβουλίου του Κράτους Εμμανουέλα Πανοπούλου, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

Της αναιρεσιβλήτου: Ανώνυμης Εταιρείας με την επωνυμία "ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΝΟΤΟΥ ΑΕ" Ξενοδοχειακές Τουριστικές Επιχειρήσεις, με τον διακριτικό τίτλο "ALDEMAR", που εδρεύει στο... και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Παναγιώτη Βρετάκο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 8-2-2001 ανακοπή της ήδη αναιρεσίβλητης, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Ρόδου. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 1566/2002 του ίδιου Δικαστηρίου 287/2007 μη οριστική και 83/2010 του Εφετείου Δωδεκανήσου. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητά το αναιρεσείον με την από 28-5-2011 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Εμμανουήλ Κλαδογένης ανέγνωσε την από 12-4-2012 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την αναίρεση της προσβαλλομένης απόφασης κατά τα αναφερόμενα στο σκεπτικό.

Ο πληρεξούσιος της αναιρεσιβλήτου ζήτησε την απόρριψη της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά την παράγραφο 1 του άρθρου 115 του προεδρικού διατάγματος της 11/12-11- 1929 "περί διοικήσεως δημοσίων κτημάτων", το οποίο εκδόθηκε κατ εξουσιοδότηση του άρθρου 2 ν.4266/1929 και αντικαταστάθηκε με το άρθρο 5 ν.5895/1933, όπως περαιτέρω τροποποιήθηκε και συμπληρώθηκε με τα άρθρα 20 α.ν. 1540/1938, 19 α.ν. 1919/1939, 2 α.ν. 1925/1951 και 5 παρ.4 α.ν.263/1968, σε βάρος εκείνων που χωρίς συμβατική σχέση καρπώνονται ή κάνουν χρήση δημοσίων κτημάτων, βεβαιώνεται αποζημίωση για το χρονικό διάστημα που έκαναν χρήση.

Κατά την παράγραφο 2 του ίδιου πιο πάνω άρθρου η αποζημίωση ορίζεται κατά κρίση αγαθού ανδρός με πρωτόκολλο το οποίο κοινοποιείται σε αυτόν που καρπώνεται ή χρησιμοποιεί το ακίνητο, ο οποίος δικαιούται να ασκήσει ανακοπή κατά του πρωτοκόλλου κατά τα ειδικότερα εκτιθέμενα στην παράγραφο αυτή. Η αποζημίωση που καθορίζεται με το πρωτόκολλο συνίσταται στην ωφέλεια την οποία εκείνος που καρπούται ή κάνει αυθαίρετα χρήση του δημοσίου κτήματος αδικαιολογήτως απεκόμισε, ήτοι ό,τι θα κατέβαλε οποιοσδήποτε τρίτος στο Δημόσιο ως αντάλλαγμα, αν με έγκυρη σύμβαση χρησιμοποιούσε το αυθαιρέτως χρησιμοποιούμενο δημόσιο κτήμα.

Από τα πιο πάνω σε συνδυασμό και με τις διατάξεις του άρθρου 23 παρ.1 ν. 1539/1938, όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 1 παρ.2 α.ν.263/1968, με το οποίο ορίζεται ότι "ο αυτογνωμόνως επιλαμβανόμενος οιουδήποτε δημοσίου κτήματος ευρισκομένου αναμφισβητήτως υπό την κατοχήν του Δημοσίου, τιμωρείται ...", προκύπτει ότι η καθοριζόμενη υπέρ του Δημοσίου με το πρωτόκολλο αποζημίωση εις βάρος εκείνου που καρπούται ή αυθαιρέτως χρησιμοποιεί δημόσιο κτήμα, έχει ως γενεσιουργό αιτία την αδικοπραξία (υπό την έννοια των άρθρων 914 επ.

Α.Κ.), συνεπεία της οποίας καθίσταται αδικαιολογήτως πλουσιότερος χωρίς νόμιμη αιτία επί ζημία του Δημοσίου. Περαιτέρω, τόσον κατά το άρθρο 1 του προϊσχύσαντος Α.Ν. 2344/1940 "Περί αιγιαλού και παραλίας", όσον και κατά το άρθρο 2 παρ. 1 του ήδη ισχύοντος Ν. 2971/19-12-2001 "Αιγιαλός, παραλία και άλλες διατάξεις", ο αιγιαλός και η παραλία είναι δημόσιο κτήμα.

Εξ άλλου, κατά το άρθρο 559 αρ.19 Κ.Πολ.Δ., αναίρεση επιτρέπεται, αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζήτημα το οποίο ασκεί ουσιώδη επίδραση την έκβαση της δίκης. Έλλειψη νόμιμης βάσεως υπάρχει, όταν στην ελάσσονα πρόταση του νομικού συλλογισμού δεν εκτίθενται καθόλου πραγματικά περιστατικά ή τα εκτιθέμενα δεν καλύπτουν όλα τα στοιχεία, τα οποία απαιτούνται, βάσει του πραγματικού του κανόνος δικαίου, για την επέλευση της απαγγελθείσης έννομης συνέπειας ή την άρνησή της ή αντιφάσκουν μεταξύ τους.

Στην προκειμένη περίπτωση, με την προσβαλλόμενη απόφαση έγιναν δεκτά τα εξής: "Η ανακόπτουσα - εκκαλούσα είναι ιδιοκτήτρια του ξενοδοχείου "PARADISE ROYAL MARE", το οποίο λειτουργεί από το έτος 1971 στην παραλιακή περιοχή με την επωνυμία "Δεματικά" του δημοτικού διαμερίσματος Κοσκινού του Δήμου Καλλιθέας της νήσου Ρόδου.

Το έτος 1980 προέβη στην αυθαίρετη κατάληψη τμήματος, συνολικής επιφανείας 1059,28τ.μ. εκ του κοινοχρήστου χώρου αιγιαλού και παραλίας του καθού - Ελληνικού Δημοσίου έμπροσθεν (και προς τη θάλασσα) της ιδιοκτησίας της (Κ.Μ. 125-126 γαιών Κοσκινού), αφενός με τη χρήση Α) ακάλυπτου χώρου με άμμο και βράχια, επιφανείας 507,10 τμ τον οποίο εκμεταλλεύεται ως χώρο ανάπτυξης ξαπλωστρών θαλάσσης προς εξυπηρέτηση των πελατών του άνω ξενοδοχείου της, ενώ σε τμήμα αυτού προς την πλευρά της ιδιοκτησίας της έχει τοποθετήσει σιδηροκατασκευή προς φύλαξη ιστιοσανίδων θαλάσσης (wind surf), και αφετέρου με την κατασκευή Β) τσιμέντινης βάσης με ξύλινη πέργκολα επιφανείας 74,90 τμ, επί της οποίας αναπτύσσονται 10 τραπέζια των τεσσάρων καθισμάτων έκαστο προς εξυπηρέτηση των πελατών της παρακείμενης ταβέρνας του ξενοδοχείου της.

Γ) ξύλινης κατασκευής με επικάλυψη από καλαμάκι και τσιμέντινη βάση, η οποία είναι περίκλειστη με τζάμι και πόρτες αλουμινίου εντός της οποίας έχουν τοποθετηθεί ψυγείο, ψύκτες κλπ λειτουργώντας έτσι με τη μορφή ταβέρνας, επιφανείας 32τμ, Δ) λυόμενης κατασκευής επιφανείας 10,80 τμ, η οποία χρησιμοποιείται ως παρασκευαστήριο τροφίμων για την εξυπηρέτηση της άνω ταβέρνας, Ε) τσιμέντινου κτίσματος επιφανείας 8,75 τμ, εντός του οποίου βρίσκεται το αντλιοστάσιο, ΣΤ) τσιμέντινης ράμπας διαστάσεων 25,40 τμ, Ζ) τσιμέντινου ασύλιου χώρου ταβέρνας επιφανείας 232 τμ, Η) τσιμέντινης προβλήτας, η οποία χρησιμοποιείται για επίδεση σκαφών, αλλά και για την πρόσβαση των κολυμβητών του ξενοδοχείου της στη θάλασσα, επιφανείας 168,33 τμ.

Εν συνεχεία το έτος 1990 η ανακόπτουσα επεξέτεινε τις εγκαταστάσεις του ξενοδοχείου της μπαζώνοντας και καταλαμβάνοντας τμήμα του αιγιαλού, επιφανείας 7.464,14 τμ, το οποίο διαμόρφωσε ως ακολούθως: θ) επίστρωση με χαλίκι ακάλυπτων χώρων αιγιαλού, συνολικής επιφανείας 948,98 τμ επί των οποίων αναπτύσσονται ομπρέλες θαλάσσης προς εξυπηρέτηση των πελατών του ξενοδοχείου, ενώ τσιμέντινο τοιχάκι ύψους 40 εκ.

περίπου, κατά μήκος του οποίου έχουν τοποθετηθεί διακοσμητικές λάμπες, διαχωρίζει τους ακάλυπτους αυτούς χώρους μεταξύ τους αλλά και από τους τσιμέντινους διαδρόμους που έχουν διαμορφωθεί περιμετρικά αυτών. I) ομοίως ως άνω επίστρωση με χαλίκι ακάλυπτων χώρων, επιφανείας 774,58 τμ με παράλληλη ανάπτυξη ομπρελών θαλάσσης.

Επίσης κατά το ίδιο έτος προέβη στις παρακάτω κατασκευές. Κ) τσιμέντινων διαδρόμων επιφανείας 323 τμ, Λ) τσιμέντινων διαδρόμων επιφανείας 531,75 τμ, Μ) τσιμέντινων διαδρόμων επιφανείας 359 τμ, Ν) τσιμέντινων διαδρόμων τέννις επιφανείας 354,22 τμ, Ξ) γηπέδου τέννις επιφανείας 787,27 τμ, Ο) μπαζώματα και εμφύτευση γκαζόν τμήματος αιγιαλού και παραλίας επιφανείας 3.385,34 τμ με χρήση αυτού ως χώρου ανάπτυξης αθλοπαιδιών κοι αναψυχής (mini golf) ...

Κατόπιν αυτών εκδόθηκε το με αρ. 1/16.1.2001 πρωτόκολλο της κτηματικής υπηρεσίας Δωδεκανήσου, με το οποίο καθορίστηκε σε βάρος της ανακόπτουσας ως καταβλητέα αποζημίωση στο καθού για την υπ' αυτής αυθαίρετη χρήση της παραπάνω εδαφικής έκτασης αιγιαλού, για το χρονικό διάστημα από 1.1.1980 έως 31.10.2000 για το τμήμα-επιφανείας 1059,28τμ και για το χρονικό διάστημα από 1.1.1990 έως 31.10.2000 για το τμήμα επιφανείας 7.464,14 τμ, το συνολικό ποσό των 59.627.926 δραχμών ... .

Επειδή η καταλογιζόμενη σε βάρος του αυθαιρέτου κατόχου αποζημίωση υποκαθιστά το μίσθωμα στην περίπτωση κατά την οποία υπήρχε νόμιμη μίσθωση και έχει ως βάση αφενός μεν την αδικοπραξία και αφετέρου τον αδικαιολόγητο πλουτισμό του αυθαιρέτου κατόχου, ο οποίος από τη χρήση έχει γίνει πλουσιότερος του ιδιοκτήτη που είναι το Ελληνικό Δημόσιο, κατά το ποσό που θα πλήρωνε, εάν είχε συναφθεί νόμιμη μίσθωση με αντίστοιχη ζημία του Δημοσίου από τη μη λήψη του μισθώματος η προσδιορισθείσα με το προσβαλλόμενο πρωτόκολλο αποζημίωση, όσον αφορά τα κτίσματα των περιπτώσεων Γ, Δ και Ε και τη σκιάδα της περίπτωσης Β πιθανολογείται ότι ανταποκρίνεται στις μισθωτικές συνθήκες της περιοχής και ως εκ τούτου δεν κρίνεται υπερβολική.

Η ίδια όμως ως άνω αποζημίωση, όσον αφορά τους ακάλυπτους χώρους πιθανολογείται ότι είναι, σύμφωνα με τις ίδιες ως άνω συνθήκες και τις μισθωτικές αξίες ομοειδών επιχειρήσεων υπερβολική, κρίνοντας δε εκ των ενόντων, θεωρεί ότι η κατά κρίση "αγαθού ανδρός" οφειλόμενη αποζημίωση, ανέρχεται, ως προς τους παραπάνω ακαλύπτους χώρους, στο συνολικό ποσό των 18.640.000 δρχ (54.702,86€) το οποίο θα πλήρωνε η ανακόπτουσα αν είχε συναφθεί νόμιμη μίσθωση, και όχι στο ποσό των 51.283.212 δρχ που καθορίστηκε με το προσβαλλόμενο πρωτόκολλο, αντιστοιχούσα στο χρονικό διάστημα από 1.1.1980 έως 31.10.2000, κατά το οποίο η ανακόπτουσα έκανε χρήση των άνω ακαλύπτων χώρων χωρίς αντάλλαγμα, καθιστάμενη έτσι πλουσιότερη σε βάρος του Ελληνικού Δημοσίου ...".

Ακολούθως, το Εφετείο δέχθηκε την έφεση κατ' ουσίαν, εξαφάνισε την απόφαση του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου το οποίο είχε απορρίψει κατ' ουσίαν την ανακοπή της αναιρεσίβλητης κατά του πρωτοκόλλου καθορισμού αποζημιώσεως για αυθαίρετη χρήση αιγιαλού και παραλίας, εκράτησε την υπόθεση, εδίκασε την ανακοπή, δέχθηκε μερικώς αυτήν και μεταρρύθμισε το πρωτόκολλο ως εξής:

α1) για τα κτίσματα, τα οποία χρησιμοποιούνται ως επαγγελματικοί χώροι, καθόρισε το συνολικό ποσό των 5.065.784 δρχ., ήτοι όσο είχε καθορισθεί με το πρωτόκολλο και είχε δεχθεί και η απόφαση του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου, β1) για την "σκιάδα", η οποία χρησιμοποιείται για την ανάπτυξη 10 τραπεζιών, των τεσσάρων θέσεων έκαστο, επιφανείας 74,90 τ.μ., καθόρισε το συνολικό ποσόν των 3348.930 δρχ., ήτοι όσο είχε καθορισθεί με το πρωτόκολλο και είχε δεχθεί και η απόφαση του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου και γ1) όσον αφορά τους λοιπούς ακάλυπτους χώρους, περιόρισε το ποσόν της αποζημιώσεως από 51.283.212 δρχ, όπως είχε καθορισθεί με το πρωτόκολλο και με την απόφαση του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου, σε 18.640.000 δρχ.

Έτσι όμως όπως έκρινε το Εφετείο, όσον αφορά το ανωτέρω υπό στοιχείον γ' ποσόν της αποζημιώσεως (18.640.000 δρχ. αντί 51.283.212 δρχ.), υπέπεσε στην πλημμέλεια της παραβάσεως του άρθρου 559 αριθ. 19 Κ.Πολ.Δ., καθόσον παραβίασε εκ πλαγίου τις διατάξεις του άρθρου 115 του από 11/12-11-1929 Π.Δ. "Περί διοικήσεως δημοσίων κτημάτων", όπως ισχύει κατά τα αναφερθέντα στην αρχή, αφού διέλαβε ανεπαρκείς και αντιφατικές αιτιολογίες, ήτοι ενώ εδέχθη, ότι "η ευρύτερη περιοχή, όπου βρίσκεται η ξενοδοχειακή εγκατάσταση της ανακόπτουσας, είναι ιδιαίτερα μεγάλης τουριστικής ανάπτυξης ...

ενώ η απόστασή της από την πόλη της Ρόδου δεν υπερβαίνει τα πέντε χιλιόμετρα με προσβάσεις σ' αυτή ασφαλτοστρωμένων επαρχιακών δρόμων ...", εν τούτοις καθόρισε το ποσόν της αποζημιώσεως κατά πολύ μικρότερο από το αναφερόμενο στο πρωτόκολλο, χωρίς να αναφέρει ποιες είναι οι μισθωτικές συνθήκες της περιοχής και μάλιστα όσον αφορά τους ακάλυπτους παραλιακούς χώρους και ποια ανάλογα μισθώματα καταβάλλουν ενδεχομένως άλλες ομοειδείς επιχειρήσεις, ώστε να υπολογισθεί η ωφέλεια την οποία αδικαιολογήτως καρπώθηκε η αναιρεσίβλητη από την αυθαίρετη χρήση των δημοσίων εκτάσεων (αιγιαλού και παραλίας) και ακολούθως να ορισθεί το οφειλόμενο από εκείνην ανάλογο ποσόν της αποζημιώσεως.

Ως εκ τούτου, ο σχετικός μοναδικός λόγος της αιτήσεως αναιρέσεως εκ του άρθρου 559 αριθ. 19 Κ.Πολ.Δ. είναι βάσιμος και πρέπει να γίνει δεκτός και να αναιρεθεί μερικώς η προσβαλλομένη απόφαση και δη κατά το κεφάλαιο αυτής που αφορά την αποζημίωση της χρήσεως της ως άνω υπό στοιχείον "γ'" μεγάλης εκτάσεως (λοιπών ακάλυπτων χώρων), να παραπεμφθεί δε η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση, σύμφωνα με το άρθρο 580 παρ. 3 Κ.Πολ.Δ.

στο ίδιο Εφετείο, το οποίο εξέδωσε την αναιρούμενη απόφαση, η σύνθεση του οποίου από άλλους δικαστές είναι δυνατή και καταδικασθεί η αναιρεσίβλητη στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί μερικώς, κατά τα αναφερόμενα στο σκεπτικό, την υπ' αριθ. 83/2010 απόφαση του Εφετείου Δωδεκανήσου.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές.

Καταδικάζει την αναιρεσίβλητη στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει σε τριακόσια (300,00) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 22 Ιουνίου 2012. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 27 Ιουλίου 2012.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ