Supreme Court remands traffic accident case for retrial due to insufficient reasoning on employer liability.

Απόφαση 1341 / 2006 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1341/2006

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αθανάσιο Κρητικό, Αντιπρόεδρο, Γεώργιο Βούλγαρη, Δημήτριο Κυριτσάκη, Αχιλλέα Νταφούλη και Αντώνιο Παπαθεοδώρου, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 7 Απριλίου 2006, με την παρουσία και της Γραμματέως Μάρθας Ψαραύτη, για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1.Χ1 , 2. Χ2 συζ. Χ1, 3. Χ3 του Χ1, 4. Χ4 και 5. Χ5, κατοίκων όλων..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από την πληρεξούσια δικηγόρο τους Θεοδώρα Μηνιώτη, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Των αναιρεσιβλήτων: 1. Ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "ΑΕΓΕΚ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΓΕΝΙΚΩΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΩΝ ΚΑΙ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΚΑΙ ΔΑΣΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ", που εδρεύει στην ... και εκπροσωπείται νόμιμα, ως καθολικής λόγω συγχωνεύσεως και απορροφήσεως διαδόχου της ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "ΑΞΩΝ ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ", 2. Ψ2 , 3. Ψ3, 4. Ψ4 και 5.Ψ5, κατοίκων όλων ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Ιάσονα Δούμπη.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την με αριθμό έκθ. κατάθεσης 38.123/2000 αγωγή, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης, το οποίο εξέδωσε την 27.105/2001 οριστική απόφαση, με την οποία παρέπεμψε την υπόθεση στο αρμόδιο Πολυμελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης για να δικαστεί κατά την τακτική διαδικασία. Στη συνέχεια εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 9.489/2003 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 2.594/2004 οριστική του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 21 Δεκεμβρίου 2004 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Αντώνιος Παπαθεοδώρου, ανέγνωσε την από 22 Μαρτίου 2006 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την εν μέρει παραδοχή της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης.

Ο πληρεξούσιος των αναιρεσιβλήτων ζήτησε την απόρριψη της αίτησης και την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Από τις διατάξεις των άρθρων 297, 298, 330 και 914 Α.Κ. σαφώς προκύπτει, ότι προϋπόθεση της ευθύνης για αποζημίωση από αδικοπραξία είναι η υπαιτιότητα του υποχρέου, η οποία υπάρχει και στην περίπτωση της αμέλειας, το παράνομο της πράξης ή της παράλειψης αυτού και η ύπαρξη αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ της πράξης ή της παράλειψης και της ζημίας που επήλθε.

Περαιτέρω η παράβαση των διατάξεων του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας (Κ.Ο.Κ.), δεν θεμελιώνει αυτή καθαυτή υπαιτιότητα στην επέλευση αυτοκινητικού ατυχήματος, αποτελεί, όμως, στοιχείο, η στάθμιση του οποίου από το δικαστήριο της ουσίας θα κριθεί σε σχέση με την ύπαρξη αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ της συγκεκριμένης παράβασης και του επελθόντος αποτελέσματος.

Τέλος με τη διάταξη του άρθρου 9 παρ. 1 και 2 του κατά το χρόνο του ατυχήματος, ισχύοντος ν. 2094/1992 "Κύρωση του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας" ορίζεται ότι "1. Όταν εκτελούνται στις οδούς εργασίες τοποθετούνται σε κατάλληλες θέσεις όλες οι πινακίδες σήμανσης που απαιτούνται κατά περίπτωση (κινδύνου, ρυθμιστικές, πληροφοριακές).... 2.

Επιπλέον της κατά την προηγούμενη παράγραφο σήμανσης τα όρια των επί του οδοστρώματος εκτελούμενων εργασιών ή οι χώροι εναπόθεσης υλικών πρέπει να επισημαίνονται με την τοποθέτηση συνεχών ή διακεκομμένων εμποδίων, τα οποία να έχουν εναλλασσόμενες λωρίδες ερυθρού και λευκού χρώματος. Κατά τη νύχτα δε, αν τα εμπόδια δεν είναι αντανακλαστικά, με φώτα και αντανακλαστικά στοιχεία, τα για το σκοπό αυτόν χρησιμοποιούμενα αντανακλαστικά στοιχεία και σταθερά φώτα πρέπει να είναι χρώματος ερυθρού, αν δε χρησιμοποιηθούν φώτα τα οποία αναβοσβήνουν, πρέπει να έχουν χρώμα βαθύ κίτρινο... 3.

Τα μέσα σήμανσης των προηγούμενων παραγράφων τοποθετούνται με μέριμνα και ευθύνη των εργοληπτών ή των εκτελούντων τις εργασίες...". Εξάλλου, κατά το άρθρο 559 αριθ. 19 Κ.Πολ.Δ., λόγος αναίρεσης για εκ πλαγίου παράβαση ουσιαστικού κανόνα δικαίου ιδρύεται αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αντιφατικές ή ανεπαρκείς αιτιολογίες σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης.

Έλλειψη δε ή ανεπάρκεια ή αντιφατικότητα της αιτιολογίας, κατά την έννοια της διάταξης αυτής, υπάρχει όταν στον αιτιολογικό, που συνιστά την ελάσσονα πρόταση του δικανικού συλλογισμού, δεν αναφέρονται διόλου ή αναφέρονται ανεπαρκώς ή αντιφατικώς τα πραγματικά περιστατικά στα οποία το δικαστήριο της ουσίας στήριξε την κρίση του επί ζητήματος με ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης και έτσι δεν μπορεί να ελεγχθεί αν στη συγκεκριμένη περίπτωση συνέτρεχαν οι όροι του κανόνα ουσιαστικού δικαίου που εφαρμόστηκε ή δεν συνέτρεχαν οι όροι εκείνου που δεν εφαρμόστηκε.

Στην προκείμενη περίπτωση, το Εφετείο όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφασή του, δέχθηκε ανελέγκτως τα ακόλουθα: Την 6.2.1999 και ώρα 05.20 περίπου, ο ..., κάτοικος όταν ζούσε ..., οδηγώντας το υπ' αριθ. κυκλ. ... αυτοκίνητο της μητέρας του Χ2 εκινείτο στην αριστερή νοητή λωρίδα κυκλοφορίας της ανατολικής περιφερειακής ..., πλησίον του Νοσοκομείου ...

με κατεύθυνση την περιοχή του .... Στο σημείο εκείνο, που το πλάτος του οδοστρώματος ανερχόταν στα 8,12 μ., η πρώτη αναιρεσίβλητη ανώνυμη εταιρεία, με την επωνυμία "ΑΞΩΝ ΑΝΩΝΥΜΗ - ΤΕΧΝΙΚΗ - ΕΜΠΟΡΙΚΗ - ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ", η οποία είχε αναλάβει την ολοκλήρωση του ανισοπέδου κόμβου Κ12 της πιο πάνω περιφερειακής οδού, βρισκόταν στο στάδιο εκτελέσεως μεταβολών των γεωμετρικών στοιχείων της προϋπάρχουσας νησίδας ασφαλείας και ειδικότερα προέβαινε στη μείωση του πλάτους της, προκειμένου να αυξηθεί αντίστοιχα το οδόστρωμα κινήσεως των οχημάτων.

Όταν ο οδηγός του πιο πάνω αυτοκινήτου εκινείτο παράλληλα προς το τμήμα της τσιμεντένιας νησίδας ασφαλείας, το οποίο εξείχε του οδοστρώματος δέκα πέντε περίπου εκ. του μέτρου, και δεν είχε ακόμη αποξηλωθεί, εξετράπη διαγωνίως προς τ' αριστερά, και αφού προσέκρουσε σε ένα κώνο σημάνσεως που υπήρχε στην αρχή του συνεχομένου τμήματος της νησίδας αυτής, στο οποίο γίνονταν εργασίες ασφαλτοστρώσεως, προσέκρουσε περαιτέρω στο ακραίο σημείο της μεσαίας διαχωριστικής μπάρας, συνέχισε την διαγώνια πορεία του στο αντίθετο ρεύμα κυκλοφορίας διανύοντας απόσταση 52,5 μ.μ., προσέκρουσε στο προστατευτικό κιγκλίδωμα μικρής γέφυρας που βρίσκεται στο αντίθετο ρεύμα κυκλοφορίας και αφού προκάλεσε τη στρέβλωση του κιγκλιδώματος, το οποίο τελικά υπερπήδησε με ανατροπή, κατέληξε στην όχθη του παρακείμενου καναλιού και σε ικανή απόσταση από τη γέφυρα.

Από την εκτροπή αυτή και την μεταβολή σε άμορφη μάζα του αυτοκινήτου αυτού, τραυματίσθηκαν σοβαρά τόσο ο 23χρονος οδηγός του, ... όσο και η 28χρονη συνεπιβάτισσα ... , με αποτέλεσμα από τα τραύματά τους αυτά, τα οποία αποτέλεσαν και τη μόνη ενεργό αιτία, να προκληθεί ο θάνατός τους, όπως άλλωστε συνομολογείται από τους διαδίκους.

Η εκτροπή του συγκεκριμένου αυτοκινήτου και συνακόλουθα ο θάνατος του οδηγού του οφείλεται σε υπαιτιότητα του τελευταίου και συγκεκριμένα σε αμέλειά του, που από έλλειψη της προσοχής, την οποία θα κατέβαλε κάθε μετρίως συνετός οδηγός κάτω από τις ίδιες αντικειμενικές συνθήκες, δεν οδηγούσε με σύνεση και με διαρκώς τεταμένη την προσοχή του (άρθρο 12 παρ. 1) ούτε ρύθμισε την ταχύτητά του λαμβάνοντας συνεχώς υπόψη του τις πιο πάνω συνθήκες κυκλοφορίας (άρθρο 19 παρ. 1, 2 και 3).

Πιο συγκεκριμένα, αν και σε ικανή απόσταση από το σημείο της εκτροπής υπήρχε ενδεικτική πινακίδα Κ-20 που επισήμαινε τον κίνδυνο λόγω των εκτελούμενων εργασιών στην οδό (βλ. την υπ' αριθ. πρωτ. 2477/30.5.2001 βεβαίωση ΔΕΚΕ Θεσ/νίκης και το συνημμένο σ'αυτή σχεδιάγραμμα), αν και το ανώτατο επιτρεπόμενο όριο ταχύτητας περιοριζόταν στα 80 χλμ.

την ώρα, ο συγκεκριμένος οδηγός ανέπτυξε ταχύτητα που ασφαλώς υπερέβαινε αρκετά εκείνη των 100 χλμ την ώρα, όπως τούτο προκύπτει κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας και λογικής, με βάση το μέγεθος των ζημιών που επέφεραν την ολική καταστροφή του αυτοκινήτου και το μετέβαλαν, όπως προκύπτει και από τις προσκομιζόμενες φωτογραφίες, σε άμορφη μάζα, την απόσταση που διήνυσε από την πρόσκρουσή του στην μπάρα της διαχωριστικής γραμμής έως τα προστατευτικά κιγκλιδώματα της γέφυρας και το σημείο της τελικής θέσεώς του στις όχθες του καναλιού και τέλος, από το ότι και η μηχανή του αποκολλήθηκε και ο πίσω αριστερός τροχός του εκσφενδονίσθηκε σε απόσταση 100 περίπου μέτρων από το σημείο της τελικής θέσεως του αυτοκινήτου.

Πρέπει να σημειωθεί ότι και η κατάσταση της οδού ήταν καλή (συντελεστής τριβής 0,70) και ο χώρος εκείνος διέθετε επαρκή τεχνητό φωτισμό (βλ. την από ... έκθεση αυτοψίας τροχαίου ατυχήματος ...) και τα εκτελούμενα έργα βρίσκονταν εντός του οδοστρώματος, το οποίο δεν παρουσιάζει καθεαυτό καμία ανωμαλία, και σε τμήμα της νησίδας ασφαλείας, το οποίο εκαλύπτετο από το προηγούμενο, σε σχέση με την πορεία του οδηγού, μη αποξηλωθέν τμήμα του, ώστε να μην υφίσταται κανένας λόγος αιφνιδιασμού του οδηγού, ο οποίος χωρίς κανένα λόγο δεν εκινείτο πλησίον του δεξιού άκρου του οδοστρώματος (άρθρο 16 παρ. 1 ΚΟΚ).

Οι εκκαλούντες και ήδη αναιρεσείοντες στην υπ' αριθ. καταθ. 2269/9.6.2003 έφεση, ισχυρίσθηκαν με την αγωγή του, αλλά και με την έφεσή τους, ότι η εκτροπή του αυτοκινήτου οφείλεται στην έλλειψη επαρκούς σημάνσεως σχετικά με τα εκτελούμενα έργα και στην ανωμαλία στο σημείο εκείνο του οδοστρώματος, που μεταξύ της τσιμεντένιας νησίδας ασφαλείας και του άκρου αριστερού του μεσολαβούσε χωμάτινη λωρίδα (χάνδακας) χαμηλότερη του οδοστρώματος, στην οποία εισήλθαν οι αριστεροί τροχοί του αυτοκινήτου, οι οποίοι τράβηξαν το αυτοκίνητο προς τ' αριστερά, με αποτέλεσμα "να κτυπήσουν οι ρόδες στην υπερυψωμένη τσιμεντένια κατασκευή (νησίδα), να κατέλθουν στη συνέχεια στη χαλικοστρωμένη λωρίδα, να τραβήξουν το αυτοκίνητο ακόμη αριστερότερα, με αποτέλεσμα να κτυπήσει τούτο στο τέλος σχεδόν του μεταλλικού στηθαίου...".

Ο ισχυρισμός όμως αυτός των εκκαλούντων πρέπει ν' απορριφθεί ως κατ' ουσία αβάσιμος, διότι, όπως σημειώνεται στο πιο πάνω σχεδιάγραμμα της τροχαίας, αλλά και από τις προσκομιζόμενες φωτογραφίες φαίνεται, η εκτροπή του αυτοκινήτου άρχισε από το άκρο αριστερό του οδοστρώματος, χωρίς τούτο να κατέλθει στην λωρίδα αυτή (χάνδακα), που βρίσκεται άλλωστε έξω από τα όρια που διέγραφε ο ασφαλτοτάπητας του χώρου του οδοστρώματος, και πριν ακόμη αυτό, (αυτοκίνητο) εισέλθει στο αποξηλωμένο τμήμα της νησίδας ασφαλείας.

Με βάση τις παραδοχές αυτές, της αποκλειστικής δηλαδή υπαιτιότητας του θανάσιμα τραυματισθέντος συγγενούς των αναιρεσειόντων, το Εφετείο, κατά παραδοχή της έφεσης της πρώτης των αναιρεσιβλήτων εξαφάνισε την πρωτόδικη απόφαση που αποφάνθηκε αντιθέτως και απέρριψε κατ' ουσίαν την αγωγή των αναιρεσειόντων.

Έτσι, όμως, που έκρινε το Εφετείο, διέλαβε στην απόφασή του ασαφείς και ανεπαρκείς αιτιολογίες ως προς το ζήτημα της έλλειψης υπαιτιότητας της πρώτης αναιρεσίβλητης, η οποία ως εργολήπτρια εταιρεία ήταν υπεύθυνη των εκτελούμενων εργασιών στον τόπο του ατυχήματος. Ειδικότερα δεν αναφέρει α) ποιο ήταν το μήκος και πλάτος του χάνδακα που μεσολαβούσε μεταξύ του αριστερού άκρου του ασφαλτικού οδοστρώματος και της τσιμεντένιας νησίδας και ποια η υψομετρική διαφορά του χάνδακα σε σχέση με τα δύο πιο πάνω όμορα τμήματά του β) ποιο ήταν το μήκος και πλάτος του ευρισκομένου στην προέκταση του χάνδακα και της τσιμεντένιας νησίδας χαλικοστρωμένου χώρου που αποτελούσε αποξηλωμένο τμήμα της νησίδας ασφαλείας και ποια η υψομετρική διαφορά του σε σχέση με το ασφαλτικό οδόστρωμα.

γ) εάν λόγω της εκτελούμενων στην οδό εργασιών είχαν τοποθετηθεί σε κατάλληλες θέσεις όλες οι απαιτούμενες κατά περίπτωση ρυθμιστικές και πληροφοριακές πινακίδες και επιπλέον εάν τα όρια των επί του οδοστρώματος εκτελούμενων εργασιών είχαν επισημανθεί, εξαιτίας της νύχτας, με την τοποθέτηση των αναφερόμενων στο άρθρο 9 παρ. 2 του Κ.Ο.Κ.

συνεχών ή διακεκομμένων εμποδίων με τα απαραίτητα αντακλαστικά στοιχεία και φώτα. Έτσι, όμως καθίσταται ανέφικτος ο αναιρετικός έλεγχος του ως άνω κρίσιμου ζητήματος της υπαιτιότητας που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Επομένως, ο πρώτος λόγος αναίρεσης, με τον οποίο αποδίδεται στο Εφετείο η από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ.

αιτίαση, πρέπει να γίνει δεκτός ως βάσιμος. Κατόπιν όλων αυτών, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο, η σύνθεση του οποίου είναι δυνατή από άλλους δικαστές (άρθρο 580 παρ. 3 Κ.Πολ.Δ.). Τέλος, πρέπει να καταδικαστούν οι αναιρεσίβλητοι στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσειόντων (άρθρα 176, 183 Κ.Πολ.Δ.), οι οποίοι κατέθεσαν και προτάσεις.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ -

Αναιρεί την 2594/2004 απόφαση του Εφετείου Θεσσαλονίκης.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές.

Καταδικάζει τους αναιρεσιβλήτους στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσειόντων, την οποία ορίζει σε χίλια πεντακόσια (1.500) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 5 Ιουνίου 2006. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 20 Ιουνίου 2006.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ