1340/2012 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1340 / 2012 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1340/2012

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αθανάσιο Κουτρομάνο, Αντιπρόεδρο, Δήμητρα Παπαντωνοπούλου, Χρυσόστομο Ευαγγέλου, Ευφημία Λαμπροπούλου και Αργύριο Σταυράκη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο κατάστημά του στις 23 Απριλίου 2012, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Π. Π. του Η., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Χρήστο Ντάλλα με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 Κ.Πολ.Δ.

Του αναιρεσιβλήτου: Ε. Μ. του Δ., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Κωσταντίνο Σακελλαρίδη.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 20-2-2008 αγωγή του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Θεσπρωτίας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 100/2008 του ίδιου Δικαστηρίου και 66/2010 του Εφετείου Κερκύρας. Την αναίρεση της τελευταίας αποφάσεως ζητεί ο αναιρεσείων με την από 21-6-2010 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αιτήσεως αυτής που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Ευφημία Λαμπροπούλου ανέγνωσε την από 12-4-2012 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την αναίρεση της προσβαλλόμενης αποφάσεως κατά παραδοχή των πρώτου, κατά το πρώτο σκέλος αυτού και δευτέρου λόγων της υπό κρίση αιτήσεως αναιρέσεως και την απόρριψη των λοιπών λόγων αναιρέσεως.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσιβλήτου ζήτησε την απόρριψη της αιτήσεως και την καταδίκη του αναιρεσείοντος στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά μεν το άρθρο 57 Α.Κ. όποιος προσβάλλεται παράνομα στην προσωπικότητά του έχει δικαίωμα να απαιτήσει να αρθεί η προσβολή και να μην επαναληφθεί στο μέλλον, ενώ αξίωση αποζημιώσεως σύμφωνα με τις διατάξεις για τις αδικοπραξίες δεν αποκλείεται, κατά δε το άρθρο 59 του ίδιου κώδικα και στην περίπτωση του άρθρου 57 Α.Κ.

το δικαστήριο με την απόφαση του, ύστερα από αίτηση αυτού που έχει προσβληθεί και αφού λάβει υπόψη το είδος της προσβολής, μπορεί επιπλέον να καταδικάσει τον υπαίτιο να ικανοποιήσει την ηθική βλάβη αυτού που έχει προσβληθεί. Η ικανοποίηση συνίσταται σε πληρωμή χρηματικού ποσού, σε δημοσίευμα ή σε οτιδήποτε επιβάλλεται από τις περιστάσεις.

Περαιτέρω κατά το άρθρο 914 Α.Κ. όποιος ζημιώσει άλλον παράνομα και υπαίτια έχει υποχρέωση να τον αποζημιώσει, κατά το άρθρο 920 Α.Κ. όποιος, γνωρίζοντας ή υπαίτια αγνοώντας, υποστηρίζει ή διαδίδει αναληθείς ειδήσεις που εκθέτουν σε κίνδυνο την πίστη, το επάγγελμα ή το μέλλον άλλου, έχει την υποχρέωση να τον αποζημιώσει, ενώ κατά το άρθρο 932 του ίδιου κώδικα σε περίπτωση αδικοπραξίας, ανεξάρτητα από την αποζημίωση για την περιουσιακή ζημία, το δικαστήριο μπορεί να επιδικάσει εύλογη κατά την κρίση του χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης.

Αυτό ισχύει ιδίως για εκείνον που έπαθε προσβολή της υγείας, της τιμής ή της αγνείας του ή στερήθηκε την ελευθερία του. Τέλος σύμφωνα με τη διάταξη 361 παρ.1 Π.Κ. "όποιος, εκτός από τις περιπτώσεις της δυσφήμησης (άρθρα 362 και 363), προσβάλλει την τιμή άλλου με λόγο ή με έργο ή με οποιονδήποτε άλλο τρόπο, τιμωρείται ...", με τη διάταξη του άρθρου 362 του ίδιου κώδικα "όποιος με οποιονδήποτε τρόπο ενώπιον τρίτου ισχυρίζεται ή διαδίδει για κάποιον άλλον γεγονός που μπορεί να βλάψει την τιμή ή την υπόληψη του τιμωρείται ..." και με τη διάταξη του άρθρου 363 του αυτού ως άνω κώδικα "αν στην περίπτωση του άρθρου 362 το γεγονός είναι ψευδές και ο υπαίτιος γνώριζε ότι αυτό είναι ψευδές τιμωρείται ...".

Από τις αμέσως ανωτέρω διατάξεις των άρθρων 362 και 363 Π.Κ. προκύπτει ότι για την αντικειμενική και υποκειμενική υπόσταση του αδικήματος της συκοφαντικής δυσφημήσεως απαιτείται: α) ισχυρισμός ή διάδοση γεγονότος ενώπιον τρίτου σε βάρος ορισμένου προσώπου, β) το γεγονός να είναι δυνατόν να βλάψει, και να έβλαψε όντως στη συγκεκριμένη περίπτωση, την τιμή ή την υπόληψη του άλλου αυτού προσώπου και γ) να είναι ψευδές και ο υπαίτιος να γνώριζε ότι αυτό είναι ψευδές (Α.Π. 34/ 2010).

Στην προκειμένη περίπτωση με την προσβαλλόμενη απόφαση έγιναν δεκτά τα εξής: "Οι διάδικοι ήσαν υποψήφιοι δήμαρχοι ... Στα πλαίσια της προεκλογικής του εκστρατείας ο εναγόμενος με την ιδιότητα του υποψηφίου δημάρχου του συνδυασμού "Ενωτική Δημοτική Αλλαγή Πολιτών-Δήμου ..." δημοσίευσε στην ημερήσια εφημερίδα Θεσπρωτίας ...

στις 27 Σεπτεμβρίου 2006 την εξής καταγγελία με τη φωτογραφία του εντός του πλαισίου της καταγγελίας: "Ο δήμαρχος ... έχει οργανώσει εργολαβία εκβιασμών, εκφοβισμών, επεμβάσεων και ψεύτικων υποσχέσεων σε υποψηφίους και τις οικογένειες του συνδυασμού μας. Σκοπός του είναι να εξαναγκάσει τους υποψηφίους να βγουν από το ψηφοδέλτιο που έχει κατατεθεί.

Πηγαίνει ο ίδιος στο χώρο εργασίας τους, παίρνει τηλέφωνα ή βάζει τρίτους να πιέσουν. Αυτή η προσπάθεια εξαγοράς συνειδήσεων θυμίζει μαύρες εποχές. Οι συνδημότες μας έχουν νου και γνώση, αλλά πάνω απ' όλα μνήμη και δημοκρατική συνείδηση. Γι' αυτό δε θα επιτρέψουν σε κανένα να τους φθείρει με αντιδημοκρατικές και απαράδεκτες ενέργειες που τους υποτιμούν και τους εξευτελίζουν.

Οι συμπολίτες μας με την ψήφο τους στις επερχόμενες εκλογές θα δώσουν αποστομωτική απάντηση". Την ως άνω καταγγελία, έντυπη, όπως δημοσιεύθηκε στην ως άνω εφημερίδα, ο εναγόμενος είχε στη "βιτρίνα" του εκλογικού του κέντρου στο Ασπροκκλήσι. Πέραν αυτών σε διάφορες προεκλογικές του ομιλίες ο εναγόμενος ισχυριζόταν τα ίδια ως άνω γεγονότα, ήτοι ότι εκβιάζει ο ενάγων τους υποψηφίους του, προκειμένου να παραιτηθούν της υποψηφιότητάς τους.

Ο εναγόμενος εμμένει στην καταγγελία των ως άνω ανακοινώσεών του και ιδία ότι εκβιάσθησαν οι εξετασθέντες μάρτυρες Ε. Μ., Μ. Π., Γ. Π., Ά. Α. και Χ. Α.. Όσον αφορά τους τέσσερες πρώτους, όπως προκύπτει από τις ίδιες ένορκες βεβαιώσεις τους που έδωκαν για την παρούσα δίκη, ο πρώτος τούτων καταθέτει ότι "ο ενάγων ήλθε σε επαφή με τον εργοδότη όταν έμαθε ότι κατέθεσε υποψηφιότητα με τον εναγόμενο και ζήτησε τη μεσολάβησή του να εξέλθει του ψηφοδελτίου του τελευταίου", οι δεύτερη, τρίτος και τέταρτος τούτων καταθέτουν ότι "μόλις ο ενάγων έμαθε ότι κατέρχονται στις εκλογές με το ψηφοδέλτιο του εναγομένου, τους ζήτησε το λόγο, και σε μερικούς εξ αυτών τους είπε να κατέλθουν με αυτόν".

Οι εν λόγω παρεμβάσεις και αληθείς υποτιθέμενες δεν εμπίπτουν στο πλαίσιο ενός εκβιασμού αλλά στις συνήθεις προεκλογικές κινήσεις κάθε υποψηφίου. Όσον αφορά τα κατατιθέμενα εκ μέρους της ως άνω Χ. Α. στην από 5-11-2009 ως άνω ένορκη βεβαίωσή της, ότι ο ενάγων, μόλις έμαθε την απόφασή της να κατέλθει ως υποψηφία δημοτική σύμβουλος με το συνδυασμό του εναγομένου, ο ενάγων την εκβίαζε να καταθέσει δήλωση στον τοπικό τύπο ότι θα τον στηρίξει στις εκλογές, με αντάλλαγμα να παρέμβει και να τη διορίσει υπάλληλο ...

του Τελωνείου ..., ότι έκαμε τη σχετική δήλωση, προσλήφθηκε στη συνέχεια στην ως άνω θέση και ότι την εκβίαζε εκ νέου να θέσει ξανά υποψηφιότητα στο τοπικό συμβούλιο κατά τις εκλογές του 2006 με το συνδυασμό του. Ανεξαρτήτως του ότι κατά το δεύτερο σκέλος της καταθέσεώς της η ως άνω μάρτυρας δεν εξειδικεύει ποιος ήταν ο εκβιασμός του ενάγοντος, αφού ο φόβος που εξέφραζε η ίδια ότι θα έχανε τη δουλειά της εκφεύγει της έννοιας του εκβιασμού, δεν μπορεί να γίνουν πιστευτά τα κατατιθέμενα, ενόψει του ότι από τη θέση στο Κατάστημα Αφορολογήτων Ειδών του Τελωνείου ..., χάριν της οποίας εκβιάσθηκε να μη θέσει υποψηφιότητα με το συνδυασμό του εναγομένου, αυτή παραιτήθηκε εκουσίως, και ο ενάγων δεν μεσολάβησε για να επιτύχει τον ως άνω διορισμό της εν λόγω μάρτυρα, όπως ρητώς καταθέτει ο μάρτυρας Χ.

Κ. στην ως άνω ένορκη βεβαίωσή του. Η ως άνω υπαίτια συμπεριφορά του εναγομένου σε βάρος του ενάγοντος έπληξε το κύρος, την τιμή και την υπόληψη του τελευταίου στους δημότες ενόψει προεκλογικής περιόδου και της ιδιότητάς του ως απερχομένου και υποψηφίου δημάρχου στις επικείμενες εκλογές της 15-10-2006, με αποτέλεσμα ο ενάγων να υποστεί ηθική βλάβη.

Το δικαστήριο, λαμβάνοντας υπόψη το βαθμό του πταίσματος του εναγομένου, τον επιδιωκόμενο σκοπό και των ιδιοτελών κινήτρων που αυτός ενήργησε, της περιουσιακής, επαγγελματικής και κοινωνικής κατάστασης των μερών, του είδους της προσβολής, στα οποία εντάσσονται και οι συνθήκες υπό τις οποίες επήλθε η προσβολή της προσωπικότητας του ενάγοντος, και την αρχή της αναλογικότητας, κρίνει ότι πρέπει να αναγνωρισθεί ότι ο εναγόμενος οφείλει στον ενάγοντα το ποσό των 10.000 ευρώ προς αποκατάσταση της ως άνω ηθικής βλάβης, το οποίο, μετά τη στάθμιση των κατά νόμο στοιχείων κρίνεται εύλογο".

Με βάση αυτές τις παραδοχές το εφετείο δέχθηκε την έφεση του αναιρεσείοντος κατά της αποφάσεως του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου, με την οποία είχε γίνει εν μέρει δεκτή η αγωγή και είχε αναγνωρισθεί ότι ο εναγόμενος οφείλει στον ενάγοντα ως χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης το ποσό των 20.000 ευρώ και, αφού κράτησε την υπόθεση και δίκασε την αγωγή, την δέχθηκε μερικά για το πιο πάνω ποσό των 10.000 ευρώ.

Έτσι που έκρινε το εφετείο διέλαβε στην απόφασή του ανεπαρκείς αιτιολογίες σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης και συγκεκριμένα στο παράνομο της περιγραφόμενης συμπεριφοράς του αναιρεσείοντος ούτε παρέθεσε περιστατικά από τα οποία να προκύπτει με σαφήνεια το είδος της τελεσθείσης από αυτόν σε βάρος του αναιρεσιβλήτου αδικοπραξίας συνεπεία της οποίας επήλθε προσβολή της προσωπικότητας του τελευταίου, ήτοι αν επρόκειτο για εξύβριση, απλή δυσφήμηση ή συκοφαντική δυσφήμηση.

Τούτο διότι δεν έλαβε σαφή θέση για το αν πράγματι έλαβαν χώρα οι αποδοθείσες από τον αναιρεσείοντα στον αναιρεσίβλητο παρεμβάσεις προκειμένου ο δεύτερος να μεταπείσει υποψηφίους του συνδυασμού του πρώτου να αποσύρουν την υποψηφιότητά τους (για τη Χ. Α. δέχθηκε ότι αυτές δεν έλαβαν χώρα), αρκούμενη στην ασαφή παραδοχή ότι: "Οι εν λόγω παρεμβάσεις και αληθείς υποτιθέμενες δεν εμπίπτουν στο πλαίσιο ενός εκβιασμού αλλά στις συνήθεις προεκλογικές κινήσεις κάθε υποψηφίου".

Όμως, αν είχαν λάβει χώρα οι πιο πάνω παρεμβάσεις του αναιρεσιβλήτου (οι οποίες, ανεξαρτήτως του εσφαλμένου χαρακτηρισμού τους ως εκβιάσεως, ήσαν αθέμιτες), το γεγονός που φέρεται ότι διέδωσε ο αναιρεσείων ήταν αληθές, ενώ αν δεν είχαν λάβει χώρα, το γεγονός αυτό ήταν ψευδές, με διαφορετικές κάθε φορά έννομες συνέπειες.

Αλλά και όσον αφορά τη Χ. Α., για την οποία το εφετείο δέχθηκε ότι το διαδοθέν από τον αναιρεσείοντα γεγονός ήταν αναληθές, και πάλι δεν αναφέρεται στην προσβαλλομένη αν ο αναιρεσείων γνώριζε την αναλήθεια του γεγονότος τούτου ή όχι, με αποτέλεσμα να μην καθίσταται σαφές ποια είναι η κατ' αυτήν τελεσθείσα από τον αναιρεσείοντα αδικοπραξία, πράγμα που ασκεί επιρροή τουλάχιστον στο ύψος της επιδικαστέας χρηματικής ικανοποιήσεως.

Ενόψει όλων αυτών ο δεύτερος λόγος της υπό κρίση αιτήσεως αναιρέσεως, με τον οποίο ο αναιρεσείων, επικαλούμενος το άρθρο 559 αριθ.19 Κ.Πολ.Δ., αποδίδει στην προσβαλλομένη τις πιο πάνω πλημμέλειες, είναι βάσιμος. Επομένως πρέπει να γίνει δεκτός ο αναιρετικός αυτός λόγος, παρελκούσης δε της έρευνας των λοιπών λόγων, να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, να παραπεμφθεί δε η υπόθεση στο ίδιο δικαστήριο, η σύνθεση του οποίου από άλλους δικαστές είναι δυνατή (άρθρο 580 παρ.3 Κ.Πολ.Δ.) και να καταδικασθεί ο αναιρεσίβλητος στη δικαστική δαπάνη του αναιρεσείοντος σύμφωνα με το σχετικό αίτημα του τελευταίου (άρθρα 176, 183 και 191 παρ.2 Κ.Πολ.Δ.).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 66/2010 απόφαση του Εφετείου Κερκύρας.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές.

Καταδικάζει τον αναιρεσίβλητο στη δικαστική δαπάνη του αναιρεσείοντος, την οποία ορίζει σε τρεις χιλιάδες (3.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 21 Ιουνίου 2012.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 27 Ιουλίου 2012.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ