1340/2007 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1340 / 2007 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Αριθμός 1340/2007

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

A1' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές : Δημήτριο Λοβέρδο, Αντιπρόεδρο, Γεώργιο Καλαμίδα, Δημήτριο Κανελλόπουλο, Διονύσιο Γιαννακόπουλο και Ελένη Παναγιωτάκη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 26 Μαρτίου 2007, με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Γιαννέλη, για να δικάσει μεταξύ :

Του αναιρεσείοντος : ...., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Αλέξανδρο Στρίμπερη, ο οποίος ανακάλεσε την από 23-3-2007 δήλωσή του εκ του άρθρου 242 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ.

Της αναιρεσίβλητης : ..., η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Παναγιώτη Πρόκο, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 18-4-2003 αγωγή της ήδη αναιρεσίβλητης, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις : 1276/2005 οριστική του ίδιου δικαστηρίου και 9015/2005 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας αποφάσεως ζητεί ο αναιρεσείων με την από 1η Δεκεμβρίου 2005 αίτησή του και τους από 27 Ιανουαρίου 2006 πρόσθετους λόγους αυτής. Κατά τη συζήτηση της αιτήσεως αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Δημήτριος Κανελλόπουλος ανέγνωσε την από 12 Μαρτίου 2007 έκθεσή του και την από 22 Μαρτίου 2007 συμπληρωματική έκθεσή του, με τις οποίες εισηγήθηκε την απόρριψη της αιτήσεως αναιρέσεως και των πρόσθετων λόγων αυτής. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, των πρόσθετων λόγων αναιρέσεως και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΤΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

I. Κατά τη διάταξη του άρθρου 914 ΑΚ, όποιος ζημιώσει άλλον παράνομα και υπαίτια έχει υποχρέωση να τον αποζημιώσει. Από τη διάταξη αυτή, συνδυαζόμενη με εκείνες των άρθρων 297, 298 και 330 του ίδιου Κώδικα, προκύπτει ότι προϋποθέσεις της ευθύνης για αποζημίωση από αδικοπραξία είναι, α) ζημιογόνος συμπεριφορά (πράξη ή παράλειψη), β) παράνομος χαρακτήρας της πράξης ή παράλειψης, γ) υπαιτιότητα και δ) πρόσφορος αιτιώδης σύνδεσμος μεταξύ ζημιογόνου συμπεριφοράς και αποτελέσματος (ζημίας).

Γενεσιουργό λόγο της υποχρέωσης σε αποζημίωση, κατά την πιο πάνω διάταξη, αποτελεί και η απάτη σε βάρος του ζημιωθέντος, η οποία υπάρχει όταν κάποιος από δόλο προκαλεί, ενισχύει ή διατηρεί με κάθε μέσο ή τέχνασμα σε άλλον τη σφαλερή αντίληψη πραγματικών γεγονότων, ένεκα της οποίας αυτός προβαίνει σε δήλωση βουλήσεως ή επιχείρηση πράξεως, από την οποία υφίσταται ζημία, εφόσον το χρησιμοποιηθέν απατηλό μέσο υπήρξε αποφασιστικό για τη γενόμενη δήλωση βουλήσεως ή την επιχειρηθείσα πράξη, ενώ δεν αποκλείεται η τυχόν χρησιμοποιηθείσα για την απάτη ψευδής παράσταση να αναφέρεται και σε μελλοντικό γεγονός.

Εξάλλου, κατά την έννοια της πιο πάνω διάταξης, ερμηνευόμενης ενόψει και του άρθρου 27 του Ποινικού Κώδικα, δόλος συντρέχει όχι μόνο όταν ο δράστης επιδιώκει την πρόκληση ζημίας σε άλλον, αλλά και όταν, χωρίς να την αποσκοπεί, προβλέπει και αποδέχεται την επέλευση της ζημίας αυτής, είτε ως αναγκαία, είτε ως ενδεχόμενη συνέπεια της παράνομης συμπεριφοράς του.

Από τη διάταξη δε του άρθρου 298 εδ. β' του ΑΚ προκύπτει, ότι η απαραίτητη για τη θεμελίωση της αξιώσεως αποζημιώσεως αιτιώδης συνάφεια μεταξύ της παράνομης συμπεριφοράς και της προκληθείσας ζημίας υπάρχει, όταν η ανωτέρω συμπεριφορά, κατά την κοινή πείρα και τη συνήθη πορεία των πραγμάτων ή τις ειδικές περιστάσεις, κατατείνει αντικειμενικά στην παραγωγή της ζημίας.

Στην προκείμενη περίπτωση, το Εφετείο, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφασή του, δέχτηκε ανελέγκτως τα εξής: Τον Ιανουάριο του 2001 ο εναγόμενος (ήδη αναιρεσείων), εκμεταλλευόμενος το γεγονός ότι η σύζυγός του είχε αναπτύξει φιλικές σχέσεις με την ενάγουσα (ήδη αναιρεσίβλητη), έπεισε την τελευταία, με σκοπό να περιποιήσει στον εαυτό του παράνομο περιουσιακό όφελος, ότι δήθεν η εταιρία "SCOPLIFE", στην οποία αυτός εργαζόταν ως ασφαλιστικός σύμβουλος, παρείχε σε πελάτες της τη δυνατότητα - ευκαιρία να επενδύσουν μέχρι και 17.000.000 δρχ.

στη διεθνή επενδυτική εταιρία με την επωνυμία "ΤΕΤΡΑΚΤΥΣ ΑΕ" (με έδρα το Λουξεμβούργο), συμφερόντων της "SCOPLIFE", υπό την προϋπόθεση της σύναψης ασφαλιστικής σύμβασης με την τελευταία στο πρόγραμμα "Active Plan" με υποχρεωτική επένδυση 3% επί του επενδυόμενου ποσού. Διαβεβαίωσε δε την ενάγουσα ότι η επένδυσή της στην "ΤΕΤΡΑΚΤΥΣ ΑΕ" θα είχε εγγυημένη απόδοση, διότι η εταιρία "ΤΕΤΡΑΚΤΥΣ ΑΕ" ήταν φερέγγυα και οι καταθέσεις στην εταιρία αυτή ήταν εγγυημένες ακόμη και στην περίπτωση "οικονομικού κραχ".

Σε ενίσχυση των παραπάνω παρέδωσε στην ενάγουσα δύο έγγραφα, το ένα με τίτλο "Προθεσμιακό Διαθεσίμων" και το άλλο με τίτλο "Νέα Ισχύοντα Επιτόκια Προθεσμίας και Περίοδοι από 15.8.2000", που φέρονταν να έχουν εκδοθεί από την εταιρία "SCOPLIFE" και αναγράφονταν σ' αυτά οι αποδόσεις επενδυτικού προγράμματος της "ΤΕΤΡΑΚΤΥΣ ΑΕ" με την υπόμνηση της υποχρεωτικής επένδυσης στο πρόγραμμα "Active Plan", διαβεβαιώνοντάς την ότι δήθεν αυτός και η σύζυγός του είχαν επίσης επενδύσει στο ίδιο πρόγραμμα.

Η ενάγουσα, πεισθείσα, κατέθεσε στον Τραπεζικό λογαριασμό της "ΤΕΤΡΑΚΤΥΣ ΑΕ" στις 23.1.2001 το ποσό των 10.000.000 δρχ., το οποίο αυξήθηκε στις 23.3.2001 σε 13.000.000 δρχ. και στις 7.5.2001 σε 15.000.000 δρχ. Τα παραπάνω ποσά, κάθε φορά ο εναγόμενος, την έπειθε να τα επενδύει με τους ίδιους όρους, παραδίδοντάς της ισόποσους μετοχικούς τίτλους τής ως άνω εταιρίας.

Η τελευταία επένδυση των 15.000.000 δρχ. (ή 44.020,54 ευρώ) ήταν στις 13.8.2001, οπότε υπογράφτηκε μεταξύ ενάγουσας και νόμιμης εκπροσώπου της "ΤΕΤΡΑΚΤΥΣ ΑΕ" ..... σχετική σύμβαση, σύμφωνα με την οποία το ως άνω ποσό θα αποδίδονταν στην ενάγουσα στις 3.10.2001 επαυξημένο κατά 18,34% (σε ετήσια βάση), δηλαδή θα αποδίδονταν ποσό 15.384.300 δρχ. (ή 45.148,34 ευρώ).

Η ενάγουσα όμως μάταια ανέμενε στις 3.10.2001, όπως και αργότερα, την απόδοση του συμφωνηθέντος ή του επενδυθέντος ποσού. Τον Απρίλιο του 2002, που από δημοσιεύματα στον τύπο πληροφορήθηκε για οικονομικό σκάνδαλο στο οποίο εμπλέκονταν και η εταιρία "ΤΕΤΡΑΚΤΥΣ ΑΕ", κατάλαβε ότι ένα από τα θύματα ήταν και αυτή.

Πράγματι, όπως αποδεικνύεται από τα ίδια αποδεικτικά στοιχεία, δεν υπήρχε σύνδεση επενδυτικών προγραμμάτων της εταιρίας "SCOPLIFE" με την εταιρία "ΤΕΤΡΑΚΤΥΣ ΑΕ" και ο εναγόμενος εκμεταλλεύτηκε την καλή φήμη της εταιρίας "SCOPLIFE" για να πείσει την ενάγουσα να προβεί στην προαναφερόμενη επένδυση, με σκοπό να περιποιήσει στον εαυτό του παράνομο περιουσιακό όφελος, με τη συμμετοχή στη διανομή των χρηματικών ποσών που επένδυσε η ενάγουσα και τα οποία (ποσά) παράνομα ιδιοποιήθηκαν τα μέλη της εταιρίας "ΤΕΤΡΑΚΤΥΣ ΑΕ", προξενώντας στην περιουσία τής ενάγουσας ισόποση ζημία.

Η χρησιμοποίηση δε από τον εναγόμενο της καλής φήμης της εταιρίας "SCOPLIFE", για να ωφεληθεί παράνομα ο ίδιος ήταν και ο λόγος που η εταιρία αυτή κατάγγειλε τη μεταξύ τους σύμβαση. Αυτά προκύπτουν κυρίως από την κατάθεση της μάρτυρος της ενάγουσας, ενισχύονται δε και από την κατάθεση του μάρτυρα του εναγομένου, ο οποίος κατέθεσε ότι την εταιρία "ΤΕΤΡΑΚΤΥΣ ΑΕ" τη συνέστησε ο εναγόμενος, διότι και ο ίδιος είχε επενδύσει χρήματα, ότι ουδεμία σχέση υπήρχε μεταξύ των εταιριών "SCOPLIFE" και "ΤΕΤΡΑΚΤΥΣ ΑΕ" και ότι ο εναγόμενος απολύθηκε από την "SCOPLIFE", διότι προωθούσε και άλλα προϊόντα, όπως της "ΤΕΤΡΑΚΤΥΣ ΑΕ", πέραν δηλαδή εκείνων της "SCOPLIFE".

Ο ισχυρισμός του εναγομένου, συνεχίζει το Εφετείο, ότι αυτός και η σύζυγός του είχαν επενδύσει στο ίδιο πρόγραμμα και έχουν ζημιωθεί το ποσό των 21.000.000 δρχ. δεν αποδεικνύεται βάσιμος. Κατ' αρχάς διότι, όπως προκύπτει από τις προσκομιζόμενες αιτήσεις έκδοσης εντολής της Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδος και τις από 19.2.2001 και 4.10.2001 συμβάσεις χειρισμού εντολών προσωπικού χαρτοφυλακίου, επένδυση στο εν λόγω πρόγραμμα έχει κάνει μόνο η σύζυγος τού εναγομένου και αφού είχε προηγηθεί επένδυση στο πρόγραμμα των 10.000.000 δρχ.

από την ενάγουσα. Ανεξάρτητα όμως αυτού, οι εν λόγω καταθέσεις της συζύγου τού εναγομένου, συνολικού ποσού 21.000.000 δρχ., φαίνεται να έγιναν για τη δημιουργία επιχειρημάτων προς συγκάλυψη από τον εναγόμενο της παράνομης και υπαίτιας ως άνω πράξης του και αποφυγή των συνεπειών του νόμου. Κατ' ακολουθίαν όσων προεκτέθηκαν από την παράνομη και υπαίτια ως άνω πράξη του εναγομένου η ενάγουσα ζημιώθηκε κατά το ποσό των 44.020,54 ευρώ, το οποίο αυτός οφείλει να της καταβάλει ως αποζημίωση με το νόμιμο τόκο από την επίδοση της αγωγής.

Ακολούθως, με βάση τις πιο πάνω παραδοχές, το Εφετείο απέρριψε ως αβάσιμη κατ' ουσίαν την έφεση του αναιρεσείοντος κατά της απόφασης του Πρωτοβάθμιου Δικαστηρίου που είχε δεχτεί την αγωγή της αναιρεσίβλητης και της είχε επιδικάσει το προαναφερόμενο ποσό. Όμως το Εφετείο, ενώ δέχτηκε ότι ο εναγόμενος, "με σκοπό να περιποιήσει στον εαυτό του παράνομο περιουσιακό όφελος, με τη συμμετοχή στη διανομή των χρηματικών ποσών που επένδυσε η ενάγουσα και τα οποία (ποσά) παράνομα ιδιοποιήθηκαν τα μέλη της εταιρίας ΤΕΤΡΑΚΤΥΣ Α.Ε, προξενώντας στην περιουσία της ενάγουσας ισόποση ζημία", δεν διευκρινίζει ποια είναι η ιδιότητα του αναιρεσείοντος-ενάγοντος στην εταιρία ΤΕΤΡΑΚΤΥΣ Α.Ε, κατά ποίο δηλαδή τρόπο συμμετείχε ο αναιρεσείων στη διανομή των χρηματικών ποσών που επένδυσε η αναιρεσίβλητη, με συνέπεια να είναι ασαφής και η παραδοχή, ότι σε δόλο του αναιρεσείοντος οφείλεται η εκ πλάνης περιουσιακή διάθεση εκ μέρους της αναιρεσίβλητης, ότι δηλαδή ο αναιρεσείων επιδίωκε την πρόκληση σ΄ αυτήν ζημίας.

Περαιτέρω, ασαφής είναι και η παραδοχή, πως, σύμφωνα με την κατάθεση του μάρτυρα του εναγομένου (ήδη αναιρεσείοντος), αυτός συνέστησε την εταιρία "ΤΕΤΡΑΚΤΥΣ Α.Ε". Έτσι το Εφετείο, για το ζήτημα της αδικοπραξίας του αναιρεσείοντος, που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, στέρησε την απόφασή του από νόμιμη βάση, λόγω των πιο πάνω ασαφών και ανεπαρκών αιτιολογιών, που καθιστούν αδύνατο τον αναιρετικό έλεγχο για την ορθή ή όχι εφαρμογή της ουσιαστικού δικαίου διάταξης του άρθρου 914 ΑΚ.

Επομένως, ο πρώτος λόγος της αναίρεσης, από το άρθρο 559 αριθ. 19 Κ.Πολ.Δ, με τον οποίο προβάλλονται οι προαναφερόμενες πλημμέλειες, είναι βάσιμος.

ΙΙ.- Κατ΄ ακολουθίαν, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, να παραπεμφθεί η υπόθεση, για περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο Δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την αναιρούμενη απόφαση (άρθρο 580 παρ. 3 Κ.Πολ.Δ) και να καταδικασθεί η αναιρεσίβλητη στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος (άρθρα 183, 176 Κ.Πολ.Δ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 9015/2005, απόφαση του Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση, για περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο Δικαστήριο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την αναιρούμενη απόφαση.

Καταδικάζει την αναιρεσίβλητη στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει στο ποσό των χιλίων εξακοσίων σαράντα (1.640) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 2 Μαΐου 2007. Και

Δημοσιεύθηκε στο ακροατήριό του στις 11 Ιουνίου 2007.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ