Supreme Court annuls appeal court judgment for lack of reasoning on derivative property acquisition via inheritance.

Απόφαση 1337 / 2009 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Αριθμός 1337/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Δημήτριο Κανελλόπουλο, Αντιπρόεδρο, Ελισάβετ Μουγάκου - Μπρίλλη, Μίμη Γραμματικούδη, Ιωάννη Σίδερη και Σπυρίδωνα Μιτσιάλη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 4 Μαρτίου 2009, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: ..., κατοίκου..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Ηρακλή Τσάγκα, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

Της αναιρεσίβλητου: ... χας Δ1, κατοίκου ..., η οποία παραστάθηκε με την πληρεξούσια δικηγόρο της Σοφία Αναγνωστοπούλου.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 7-11-2002 αγωγή της ήδη αναιρεσιβλήτου που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Λειβαδειάς. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 58/2004 μη οριστική, 92/2006 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 48/2007 του Εφετείου Λαμίας (Μεταβατική Εδρα Λιβαδειάς). Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητά ο αναιρεσείων με την από 20-11-2007 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Μίμης Γραμματικούδης ανέγνωσε την από 18-2-2009 έκθεση του, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης. Η πληρεξούσια της αναιρεσιβλήτου ζήτησε την απόρριψη της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή, από τις συνδυασμένες διατάξεις των άρθρων 1710 παρ. 1, 1712,1721,1846, 1193, 1195, 1198 1199 και 1033 ΑΚ, συνάγεται ότι η κυριότητα ακινήτου αποκτάται παραγώγως, με κληρονομική μεν διαδοχή, από τον θάνατο του κληρονομουμένου, εφόσον ο κληρονόμος αποδεχθεί την κληρονομία με δημόσιο έγγραφο και μεταγράψει την περί αποδοχής δήλωσή του, με συμφωνία δε, μεταξύ του κυρίου και εκείνου που την αποκτά, ότι μετατίθεται σ` αυτόν η κυριότητα για κάποια νόμιμη αιτία, η οποία γίνεται με συμβολαιογραφικό έγγραφο που υποβάλλεται σε μεταγραφή.

Για τη μεταβίβαση, με τους τρόπους αυτούς, της κυριότητας του ακινήτου, προϋπόθεση είναι ο αποβιώσας ή εκείνος που συμφώνησε τη μεταβίβασή της να ήταν κύριος του ακινήτου. Περαιτέρω, από τις διατάξεις των άρθρων 974,1045,1051 ΑΚ, προκύπτει ότι, για την κτήση της κυριότητας ακινήτου με έκτακτη χρησικτησία, απαιτείται άσκηση νομής επί συνεχή εικοσαετία, με τη δυνατότητα, εκείνου που απέκτησε τη νομή αυτού με καθολική ή με ειδική διαδοχή, να συνυπολογίσει στο χρόνο της δικής του νομής και το χρόνο νομής του δικαιοπαρόχου του.

Εξάλλου, από τη διάταξη του άρθρου 1094 ΑΚ, κατά την οποία ο κύριος πράγματος δικαιούται να απαιτήσει από το νομέα ή κάτοχο την αναγνώριση της κυριότητάς του και την απόδοση του πράγματος, συνάγεται, ότι αναγκαία στοιχεία της διεκδικητικής αγωγής είναι η κυριότητα του ενάγοντος επί του διεκδικούμενου ακινήτου και η νομή ή κατοχή του πράγματος από τον εναγόμενο κατά το χρόνο άσκησης της αγωγής.

Αν η διεκδικητική αγωγή θεμελιώνεται σε παράγωγη κτήση της κυριότητας του επιδίκου, δεν απαιτείται κατ` αρχήν ο καθορισμός, με το δικόγραφό της, του τρόπου κτήσης της κυριότητας του δικαιοπαρόχου, εάν όμως ο εναγόμενος αμφισβητήσει την κυριότητά του, ο ενάγων οφείλει, για τη συμπλήρωση της αγωγής με τις προτάσεις του ή καθ' υποφορά με την αγωγή του, όπως και η καταφάσκουσα το δικαίωμα δικαστική απόφαση, να καθορίσει με σαφήνεια τα γεγονότα που συγκροτούν τον τρόπο κτήσης του δικαιοπαρόχου, αλλά και των απωτέρων δικαιοπαρόχων, αν απαιτείται ενόψει των αμφισβητήσεων του εναγομένου, μέχρι του πρωτοτύπου τρόπου κτήσεως της κυριότητας αυτών.

Τέλος, για μεν την ίδρυση του από το άρθρ. 559 αριθ.1α ΚΠολΔ λόγου αναίρεσης, αν παραβιάσθηκε κανόνας ουσιαστικού δικαίου, πρέπει το δικαστήριο να απαίτησε περισσότερα στοιχεία ή να αρκέσθηκε σε λιγότερα στοιχεία από εκείνα που απαιτεί ο νόμος, ή να προσέδωσε στον εφαρμοστέο κανόνα έννοια διαφορετική από την αληθινή, ενώ για την ίδρυση του από τη διάταξη του αρθρ. 559 αριθ. 19ΚΠολΔ λόγου αναίρεσης, αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, πρέπει από το αιτιολογικό της απόφασης, που συνιστά την ελάσσονα πρόταση του δικανικού συλλογισμού, να μη προκύπτουν, κατά τρόπο πλήρη, σαφή και χωρίς αντιφάσεις, τα πραγματικά περιστατικά τα οποία, σύμφωνα με το νόμο, είναι αναγκαία για την κρίση στη συγκεκριμένη περίπτωση, ότι συντρέχουν οι όροι της διάταξης που εφαρμόστηκε ή ότι δε συντρέχουν οι όροι της εφαρμογής της.

Στην κρινόμενη υπόθεση, όπως προκύπτει από την επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων, η ήδη αναιρεσίβλητη, με την από 7-11-2002 διεκδικητική ακινήτου αγωγή της, ζήτησε την αναγνώριση της κυριότητάς της και την απόδοση σ' εκείνη του περιγραφόμενου αγροτεμαχίου, εμβαδού 9.269,10 τ.μ. Ως τρόπο κτήση της κυριότητάς της επικαλέσθηκε τον παράγωγο, καθώς και, ενόψει της προβληθείσας από τον εναγόμενο άρνησης της κυριότητας των δικαιοπαρόχων της, καθ' υποφορά με το δικόγραφο της αγωγής, έκτακτη χρησικτησία των τελευταίων.

Το Εφετείο, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, δέχθηκε, κατά την ανέλεγκτη αναιρετικώς κρίση του, τα εξής ουσιώδη:Η ενάγουσα απέκτησε από κληρονομία, δυνάμει της από 10-5-1999 ιδιόγραφης διαθήκης του αποβιώσαντος στις 15-7-1999 συζύγου της ..., που δημοσιεύθηκε νόμιμα και την οποία αποδέχθηκε με την αναφερόμενη ...

συμβολαιογραφική πράξη αποδοχής, η οποία μεταγράφηκε νόμιμα, ένα ακίνητο, εμβαδού 6.691,14 τ.μ., το οποίο βρίσκεται στο ... . Το ακίνητο αυτό αποτελεί τμήμα μείζονος ακινήτου που ανήκε στο δικαιοπάροχό της, σύζυγό της, μέρος του οποίου, εμβαδού 2.420 τ.μ., απαλλοτριώθηκε νόμιμα προς διάνοιξη του Εθνικού δρόμου ... .

Για το τμήμα αυτό που απαλλοτριώθηκε ο Ε1, πατέρας του δικαιοπαρόχου της ενάγουσας, αναγνωρίστηκε, με την 9/1971 απόφαση τον Μονομελούς Πρωτοδικείου Παρνασσίδας, δικαιούχος της ορισθείσας αποζημίωσης, ενώ απέμειναν δύο τμήματα του μείζονος ακινήτου βόρεια και νότια τον δρόμου πού διανοίχθηκε. Το μείζον αυτό ακίνητο απέκτησε ο Δ1, παππούς και απώτερος δικαιοπάροχος του συζύγου της ενάγουσας, δυνάμει του ...

συμβολαίου της συμβολαιογραφούσας Ειρηνοδίκου Αράχωβας Θρασυβούλου Ειρήνης. Στο συμβόλαιο αυτό το ακίνητο περιγράφεται ως "αγρός όσης εκτάσεως και αν είναι κείμενος εις Θέσιν .... περιφερείας δήμου ....", ενώ μετά την απόκτησή του δεν έγινε μέτρηση και τοπογραφική αποτύπωσή του ώστε να είναι σαφής η έκτασή του.

Ούτε όμως και κατά την απαλλοτρίωση κατά το έτος 1969 έγινε μέτρηση του ακινήτου αυτού, εκτός από το τμήμα του πού απαλλοτριώθηκε, το οποίο βρέθηκε 2420 τ.μ. Κατά το έτος 1993 ο δικαιοπάροχος της ενάγουσας πώλησε στους ... και ..., το βόρεια της εθνικής οδού τμήμα που του είχε απομείνει. Το τμήμα αυτό, επιφανείας 1134,62 τ.μ., περιγράφεται στο ...

συμβόλαιο της συμβολαιογράφου Αράχωβας, Μαρίας Ανδρέου-Ταμβάκη, ως περιελθόν στον πωλητή (Δ1 - δικαιοπάροχο της ενάγουσας) " με άτυπη δωρεά από τον πατέρα του Ε1 του Δ1 από το έτος 1965 και μάλιστα κατά μεγαλύτερη έκταση, το οποίο στη συνέχεια απαλλοτριώθηκε από το Ελληνικό Δημόσιο για την διάνοιξη της Εθνικής Οδού ...

και έτσι ο διανοιχθείς δρόμος, αφού πήρε το μεγαλύτερο μέρος του αρχικού αγροτεμαχίου, χώρισε αυτό σε δύο κομμάτια ", εκ των οποίων το ένα είναι και το δυνάμει τον ανωτέρω συμβολαίου πωληθέν. Από την περιγραφή αυτή προκύπτει ότι η έκταση του προς νότο ακινήτου που απέμεινε και μετά την πώληση από τον Δ1 και το οποίο κληρονόμησε η ενάγουσα, όπως ανωτέρω περιγράφεται, δεν ήταν 9269,10 τ.μ., όπως αναφέρεται στην αγωγή, αλλά μικρότερο.

Επίσης, δέχθηκε το Εφετείο, ότι το ακίνητο της ενάγουσας αποτελείται από τα αναφερόμενα στην απόφαση τέσσερα τμήματα, εμβαδού, αντιστοίχως, το καθένα, 1186,96, 1222,18, 2297,14 και 1985,16 τ.μ. και συνολικού, 6.691,14 τ.μ και ότι το δυτικό τμήμα(πρώτο των ανωτέρω) του ακινήτου της ενάγουσας, εμβαδού 1.186,96 τ.μ. κατέλαβε τουλάχιστον από το 1980 ο εναγόμενος και έκτοτε το καλλιεργεί με αμπέλι.

Με τον τρόπο αυτό ο εναγόμενος νεμήθηκε την επίδικη αυτή έκταση για χρόνο άνω των 20 ετών, μέχρι την άσκηση της αγωγής και έτσι έχει καταστεί κύριος αυτής με έκτακτη χρησικτησία. Αντίθετα πράξεις νομής από τον δικαιοπάροχο της ενάγουσας στην επίδικη έκταση δεν αποδείχθηκαν. Με βάση τις παραδοχές αυτές, το Εφετείο, δέχθηκε εν μέρει την ένδικη αγωγή, μετά από εξαφάνιση της εκκληθείσας από την ενάγουσα απόφασης του πρωτοβάθμιου Δικαστηρίου, που την είχε απορρίψει ως αβάσιμη, αναγνώρισε ότι η ενάγουσα είναι κυρία των ως άνω τριών επίδικων τμημάτων, εμβαδού το καθένα, αντιστοίχως,1.222,18, 2.297,14 και 1.985,16 τ.μ.

και συνολικού 5.504,48 τ. μ, και διέταξε την απόδοσή τους σ' αυτήν. Κρίνοντας έτσι το Εφετείο, παραβίασε ευθέως τις διατάξεις των άρθρων 1710 παρ. 1, 1712,1721,1846, 1193, 1195, 1198 1199 ΑΚ, τις οποίες εφάρμοσε προκειμένου να κρίνει την κτήση της κυριότητας του επιδίκου, με παράγωγο τρόπο, από την ενάγουσα, διότι έκρινε ότι αυτή κατέστη κυρία του επιδίκου από κληρονομία του συζύγου της, Δ1, ως προς τον οποίο όμως δε διέλαβε, στην πληττόμενη απόφαση, παραδοχή για κτήση της κυριότητας του ακινήτου με νόμιμο τρόπο, που αποτελούσε προϋπόθεση, σύμφωνα με τις ως άνω διατάξεις, για την κτήση της κυριότητας του ακινήτου από την δικαιοδόχο αυτού ενάγουσα, η δε διαλαμβανόμενη στην πληττόμενη απόφαση περικοπή, η οποία υπάρχει στο μνημονευόμενο ....

συμβόλαιο, " άτυπη δωρεά (του ακινήτου) από τον πατέρα του Ε1 του Δ1 από το έτος 1965......." και αν, κατ' εκτίμηση, υποληφθεί ως παραδοχή του Δικαστηρίου της ουσίας και όχι ως περιεχόμενο μόνο του ανωτέρω αποδεικτικού μέσου, δεν αποτελεί νόμιμο τρόπο κτήσης της κυριότητας ακινήτου από το δικαιοπάροχο αυτό της ενάγουσας.

Επίσης, το δευτεροβάθμιο Δικαστήριο, παραβίασε εκ πλαγίου τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις των άρθρων 1033, 1193 και 1045 ΑΚ, διότι δεν περιέχει καθόλου αιτιολογίες, αναφορικά, α) με τον παράγωγο τρόπο κτήσης της κυριότητας, του αμέσου δικαιοπαρόχου της ενάγουσας και συζύγου αυτής, Δ1, όπως ήδη εκτέθηκε, του δικαιοπαρόχου και πατέρα αυτού, Ε1, ως προς τον οποίο η παραδοχή του, ότι αναγνωρίσθηκε, με δικαστική απόφαση, δικαιούχος της ορισθείσας αποζημίωσης της κηρυχθείσας απαλλοτρίωσης, δεν προσδίδει σ' αυτόν και την ιδιότητα του κυρίου του ακινήτου, καθώς και του απώτερου δικαιοπαρόχου Δ1, ως προς τον οποίο υπάρχει μεν η παραδοχή ότι απέκτησε το ακίνητο δυνάμει του ...

συμβολαίου της αναφερόμενης συμβολαιογράφου, χωρίς όμως να περιέχεται περαιτέρω αιτιολογία για τη νόμιμη αιτία βάσει της οποίας μεταβιβάσθηκε σ' αυτόν η κυριότητα του ακινήτου και αν μεταγράφηκε το ανωτέρω συμβόλαιο, β) με την κυριότητα των δικαιοπαρόχων της ενάγουσας μέχρι πρωτότυπου τρόπου κτήσης της κυριότητας, ενόψει της ρητής αμφισβήτησης αυτής από μέρους του εναγομένου.

Επομένως οι λόγοι αναίρεσης, πρώτος, από το άρθρ.559 αριθ 1 ΚΠολΔ, δεύτερος και τρίτος, από τον αριθ. 19 του ίδιου άρθρου, όπως αυτοί συμπληρώθηκαν κατά τα ανωτέρω από τον Εισηγητή(άρθρ.562 παρ.4 ΚΠολΔ), είναι βάσιμοι. Πρέπει, συνεπώς, κατά παραδοχή των λόγων αυτών, να αναιρεθεί η πληττόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο που εξέδωσε την αναιρούμενη απόφαση, αφού είναι δυνατή η σύνθεσή του από άλλους δικαστές(άρθρο 580 παρ.3ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί, την 48/2007 απόφαση του Εφετείου Λαμίας (μεταβατική έδρα Λιβαδειάς).

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές.

Καταδικάζει την αναιρεσίβλητη στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει σε δύο χιλιάδες (2.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 28 Απριλίου 2009. Και

Δημοσιεύθηκε, σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 3 Ιουνίου 2009.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ