Supreme Court dismisses appeal on tort damages, upholding lower court's reasonable compensation for moral injury.

Απόφαση 1336 / 2013 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1336/2013

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Γιαννούλη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Γρηγόριο Κουτσόπουλο, Παναγιώτη Ρουμπή, Δημητρούλα Υφαντή και Παναγιώτη Χατζηπαναγιώτη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 17 Μαΐου 2013, με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Τσιουρή, για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ε. Β. του Κ., κατοίκου ..., η οποία παραστάθηκε μετά του πληρεξουσίου δικηγόρου της Απόστολου Γκουτίδη και δεν κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων:1. Γ. Ε. του Σ., ο οποίος εκπροσωπήθηκε δια του πληρεξουσίου δικηγόρου του Κωνσταντίνο Βασιλάκη και δεν κατέθεσε προτάσεις και 2. της ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρίας με την επωνυμία "INTERAMERIKAN ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΝ ΖΗΜΙΩΝ Α.Ε." που εδρεύει στην … και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Εμμανουήλ Κοπακάκη, βάσει δηλώσεως κατ' άρθρο 242 παρ.2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 18-4-2006 αγωγή της ήδη αναιρεσείουσας, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 2198/2008 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 988/2009 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 1-9-2009 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης, Παναγιώτης Χατζηπαναγιώτης, ανέγνωσε την από 27-2-2013 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της αιτήσεως αναιρέσεως.

Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος του 1ου αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι.- Κατά το άρθρο 932 ΑΚ, σε περίπτωση αδικοπραξίας, το δικαστήριο μπορεί να επιδικάσει εύλογη κατά την κρίση του αποζημίωση λόγω ηθικής βλάβης. Από τη διάταξη αυτή προκύπτει ότι παρέχεται στο δικαστήριο η δυνητική ευχέρεια, ύστερα από εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών που οι διάδικοι θέτουν υπόψη του, όπως του βαθμού του πταίσματος του υποχρέου, του είδους της προσβολής, της περιουσιακής και κοινωνικής κατάστασης των μερών κλπ., και με βάση τους κανόνες της κοινής πείρας και της λογικής, να επιδικάσει ή όχι χρηματική ικανοποίηση, αν κρίνει ότι επήλθε στον αδικηθέντα ηθική βλάβη ή ψυχική οδύνη, καθορίσει δε συγχρόνως και το ποσό αυτής που θεωρεί εύλογο.

Ο προσδιορισμός του ποσού της εύλογης χρηματικής ικανοποίησης αφέθηκε στην ελεύθερη εκτίμηση του δικαστηρίου, η σχετική κρίση του οποίου δεν υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου, αφού σχηματίζεται από την εκτίμηση πραγματικών γεγονότων (άρθρ. 561 § 1 Κ.Πολ.Δ.) και χωρίς υπαγωγή του πορίσματος σε νομική έννοια, ώστε να μπορεί να νοηθεί εσφαλμένη εφαρμογή του νόμου είτε ευθέως (αριθμός 1 άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ) είτε εκ πλαγίου (αριθμός 19 άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ.) ή παράβαση διδαγμάτων της κοινής πείρας.

Η κρίση αυτή του δικαστηρίου της ουσίας δεν υπόκειται σε αναιρετικό έλεγχο ούτε και από άποψη παραβίασης ή μη της αρχής της αναλογικότητας, που εισάγεται ως νομικός κανόνας με τη διάταξη του άρθρου 25 § 1 του Συντάγματος. Και τούτο διότι ο δικαστικός έλεγχος της τήρησης της αρχής της αναλογικότητας περιορίζεται στον έλεγχο της συνταγματικότητας διάταξης νόμου και συγκεκριμένα, αν ο νομοθετικός περιορισμός ενός συνταγματικώς προστατευομένου δικαιώματος σέβεται ή όχι την αρχή της αναλογικότητας.

Δηλαδή ο έλεγχος από άποψη τήρησης της αρχής αυτής γίνεται μεταξύ αφενός μεν της συνταγματικής διάταξης, που προστατεύει κάποιο δικαίωμα, αφετέρου δε της νομοθετικής διάταξης, που το περιορίζει. Έξω, όμως, από το πεδίο αυτό, τα δικαστικά όργανα δεν έχουν εξουσία να εφαρμόζουν απευθείας την αρχή της αναλογικότητας κατά την ενάσκηση της δικαιοδοτικής λειτουργίας τους σε συγκεκριμένη υπόθεση, αλλά εφαρμόζουν την οικεία διάταξη του νόμου, ο οποίος αναθέτει σε αυτά ν' αποφασίζουν.

Επομένως, δικαστική απόφαση, που δεν προέβη σε συγκεκριμένη περίπτωση στον ορθό προσδιορισμό της εύλογης χρηματικής ικανοποίησης του άρθρου 932 ΑΚ, δεν είναι αντίθετη προς την αρχή της αναλογικότητας, αλλά είναι εσφαλμένη και θα ελεγχθεί με τα επιτρεπόμενα ένδικα μέσα, με βάση τους κανόνες, που το ίδιο άρθρο θέτει και στα πλαίσια, που οι ρυθμίζουσες τα ένδικα μέσα διατάξεις οριοθετούν τον έλεγχο (Ολ.

ΑΠ 6/2009, ΑΠ 519/2009, ΑΠ 163/2007, ΑΠ 1255/2007, ΑΠ 1670/2007).-

Στην προκειμένη περίπτωση με το πρώτο σκέλος του μοναδικού λόγου της υπό κρίση αίτησης αναίρεσης, όπως το περιεχόμενό του προσηκόντως εκτιμάται, προσάπτεται η αιτίαση ότι το Εφετείο με το να επιδικάσει στην ενάγουσα και ήδη αναιρεσείουσα, ως χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης για τον τραυματισμό της στο ένδικο αυτοκινητικό ατύχημα το ασήμαντο χρηματικό ποσό των 10.000 ευρώ, υπέπεσε στην πλημμέλεια του άρθρου 559 αριθμ. 1 και 19 Κ.Πολ.Δ., γιατί παραβίασε ευθέως και εκ πλαγίου την αρχή της αναλογικότητας, που ισχύει με βάση το άρθρο 25 του Συντάγματος, αλλά και υπερέβη τα ακραία όρια της διακριτικής του ευχέρειας που χαράσσονται από τη διάταξη του άρθρου 932 ΑΚ. Σύμφωνα όμως με τα όσα αναπτύχθηκαν στη μείζονα σκέψη, το καθορισθέν με την προσβαλλόμενη απόφαση ποσό, που δεν υπερβαίνει τα ακραία όρια της διακριτικής ευχέρειας του δικαστηρίου, δεν υπόκειται απευθείας σε έλεγχο μέσω της αρχής της αναλογικότητας και, συνεπώς, η πληττόμενη κρίση του δικαστηρίου της ουσίας δεν μπορεί να ελεγχθεί αναιρετικώς, με βάση το άρθρο 559 αριθμ.1 και 19 Κ.Πολ.Δ. για ευθεία και εκ πλαγίου παραβίασή της. Κατ' ακολουθίαν τούτων ο μοναδικός αυτός λόγος της αναίρεσης, κατά το ερευνόμενο πρώτο σκέλος του, πρέπει να απορριφθεί ως απαράδεκτος.-

ΙΙ.- Κατά τη διάταξη του άρθρου 931 ΑΚ, όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 8 του Ν. 1329/1983, η αναπηρία ή η παραμόρφωση που προξενήθηκε στον παθόντα λαμβάνεται ιδιαίτερα υπόψη κατά την επιδίκαση της αποζημίωσης, αν επιδρά στο μέλλον του. Με την διάταξη αυτή επιβάλλεται επιδίκαση από το δικαστήριο χρηματικής παροχής στον παθόντα αναπηρία ή παραμόρφωση, εφόσον συνεπεία αυτών επηρεάζεται το μέλλον του.

Η χρηματική αυτή παροχή δεν αποτελεί αποζημίωση, εφόσον η τελευταία εννοιολογικώς συνδέεται με την επίκληση και απόδειξη περιουσιακής ζημίας, δηλαδή διαφοράς μεταξύ της περιουσιακής κατάστασης μετά το ζημιογόνο γεγονός και εκείνης που θα υπήρχε χωρίς αυτό. Η αναπηρία, όμως, ή η παραμόρφωση δεν σημαίνει κατ' ανάγκη πρόκληση στον παθόντα περιουσιακής ζημίας.

Είναι, όμως, βέβαιο, ότι η αναπηρία ή η παραμόρφωση ανάλογα με το βαθμό της και τις λοιπές συντρέχουσες περιστάσεις (ηλικία, φύλο, κλίσεις και επιθυμίες του παθόντος) οπωσδήποτε θα έχει δυσμενή επίδραση στην κοινωνική και οικονομική του εξέλιξη, κατά τρόπο όμως που δεν δύναται επακριβώς να προσδιορισθεί.

Έτσι, ορθότερη κρίνεται η ερμηνεία της διάταξης του άρθρου 931 Α.Κ., που την καθιστά εφαρμόσιμη, σύμφωνα με την οποία προβλέπεται από τη διάταξη αυτή η επιδίκαση στον παθόντα αναπηρία ή παραμόρφωση ενός εύλογου χρηματικού ποσού, ακριβώς λόγω της αναπηρίας και παραμόρφωσης, χωρίς σύνδεση με συγκεκριμένη περιουσιακή ζημία, η οποία άλλωστε και δεν δύναται να προσδιοριστεί (ΑΠ 72/2012, ΑΠ. 670/2006).

Το ποσό του επιδικαζόμενου εύλογου χρηματικού ποσού εξευρίσκεται με βάση το είδος και τις συνέπειες της αναπηρίας ή παραμόρφωσης αφενός και την ηλικία του παθόντος αφετέρου, καθώς και με συνεκτίμηση του ποσοστού συνυπαιτιότητας του τελευταίου στην πρόκληση της αναπηρίας ή της παραμόρφωσής του, όπως συμβαίνει και στην περίπτωση της κατά τη διάταξη του άρθρου 932 Α.Κ.

αξίωσης χρηματικής ικανοποίησης λόγω ηθικής βλάβης ή ψυχικής οδύνης. Επομένως, για τον υπολογισμό της χρηματικής παροχής της διάταξης του άρθρου 931 Α.Κ. δεν έχουν εφαρμογή τα ισχύοντα επί της αξίωσης αποζημίωσης του άρθρου 929 του ίδιου Κώδικα, όπου για τον καθορισμό αυτής προσδιορίζεται κατ' αρχήν το ύψος της θετικής και αποθετικής ζημίας του παθόντος βλάβη του σώματος ή της υγείας του και το ποσοστό αυτής μειώνεται κατά το ποσοστό της συνυπαιτιότητας του τελευταίου, αφού, κατά τα προεκτεθέντα, η χρηματική παροχή της πρώτης διάταξης δεν αποτελεί αποζημίωση, δεν συνδέεται δηλαδή με συγκεκριμένη μελλοντική περιουσιακή ζημία, αλλά δίδεται για το γεγονός και μόνο της αναπηρίας ή παραμόρφωσης και προσδιορίζεται κατά την εύλογη κρίση του δικαστηρίου με βάση τους προεκτεθέντες προσδιοριστικούς παράγοντες.-

Στην προκειμένη περίπτωση από την επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων προκύπτει ότι η ήδη αναιρεσείουσα είχε εγείρει κατά των ήδη αναιρεσιβλήτων την από 18.4.2006 αγωγή της, με την οποία επικαλούμενη ότι ο πρώτος εξ αυτών, οδηγώντας το υπ' αριθμ. κυκλοφορίας ... ΙΧΕ αυτοκίνητο, που ήταν ασφαλισμένο για τις προς τρίτους προκαλούμενες ζημίες στην δεύτερη τούτων ασφαλιστική εταιρία, προκάλεσε από υπαιτιότητά του αυτοκινητικό ατύχημα, στον τόπο, χρόνο και με τις λεπτομερώς αναφερόμενες στην αγωγή συνθήκες, με συνέπεια να υποστεί υλικές ζημίες το με αριθμό κυκλοφορίας ...

ΙΧΕ αυτοκίνητο της ιδιοκτησίας της και να τραυματισθεί η ίδια, ζήτησε, μεταξύ άλλων, ως αποζημίωση εκ του άρθρου 931 ΑΚ, λόγω αναπηρίας και παραμόρφωσης την οποία υπέστη και η οποία επιδρά στο μέλλον της, το ποσό των 150.000 ευρώ. Επί της αγωγής αυτής εκδόθηκε η υπ' αριθμ. 2198/2008 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών με την οποία, αφού κρίθηκε ως αποκλειστικά υπαίτιος του ενδίκου ατυχήματος ο ήδη πρώτος των αναιρεσιβλήτων, έγινε εν μέρει δεκτή και επιδικάσθηκε στην ενάγουσα, μεταξύ άλλων, ως εύλογη αποζημίωση κατ' άρθρο 931 ΑΚ το ποσό των 20.000 ευρώ.

Κατά της απόφασης αυτής άσκησε η μεν ενάγουσα και ήδη αναιρεσείουσα την από 25.5.2008 έφεσή της, οι δε εναγόμενοι και ήδη αναιρεσίβλητοι την από 23.6.2008 τοιαύτη, πλήττοντες και οι δύο διάδικοι και το προαναφερόμενο κονδύλιο. Επί των εφέσεων αυτών, οι οποίες συνεκδικάσθηκαν, εκδόθηκε από το Εφετείο Αθηνών η ήδη πληττόμενη υπ' αριθμ. 988/2009 απόφαση, με την οποία, το δικαστήριο εκείνο, ύστερα από αναιρετικώς ανέλεγκτη εκτίμηση των αποδείξεων και αφού έκρινε ότι αποκλειστικά υπαίτιος του ενδίκου ατυχήματος είναι ο πρώτος των ήδη αναιρεσιβλήτων, δέχθηκε, όσον αφορά την αποζημίωση του άρθρου 931 ΑΚ ότι "η ενάγουσα, ηλικίας 39 ετών, προ του ατυχήματος ήταν σωματικά αρτιμελής και ανταποκρινόταν πλήρως στις καθημερινές ανάγκες της ζωής της, δηλαδή στην εργασία και τις σχέσεις της, έχοντας φίλους, ενδιαφέροντα και δραστηριότητες.

Η απώλεια της κίνησης της άρθρωσης του αριστερού αγκώνα της συνιστά αναπηρία, δεδομένου ότι ο αγκώνας τοποθετεί το χέρι στο χώρο προκειμένου να φθάσει διάφορα αντικείμενα. Επιπλέον ουσιαστική υποβάθμιση της λειτουργικότητας του αριστερού χεριού της προκύπτει και από τη βλάβη των νεύρων του χεριού με μείωση της δύναμης σύλληψης και εκτέλεσης λεπτής εργασίας.

Πέραν, όμως, της λειτουργικής αυτής αναπηρίας, η οποία πρέπει να θεωρείται μόνιμη, λόγω της ανεπανόρθωτης βλάβης του μέσου νεύρου, σημαντική είναι και η αισθητική υποβάθμιση του άνω άκρου, λόγω της βλάβης του δέρματος και της σύγκαμψης του αγκώνα. Ήδη, σήμερα, εξαιτίας της δυσλειτουργικότητας και παραμόρφωσης του αριστερού χεριού της, η επαγγελματική της δραστηριότητα έχει συρρικνωθεί, ενώ, λόγω της επί ικανό χρόνο νοσηλείας της και παραμονής της κατ' οίκον, πρέπει να θεωρηθεί δεδομένη και η διατάραξη της ψυχικής της υγείας και των κοινωνικών της σχέσεων.

Επομένως, η ενάγουσα συνεπεία του ατυχήματος και του τραυματισμού της, υπέστη μόνιμη μερική αναπηρία, αλλά και παραμόρφωση, η οποία θα είναι βλαπτική για τη ζωή της κατά την άποψη της ιατρικής αλλά και τις αντιλήψεις της ζωής, και αποτελεί πραγματικό εμπόδιο που ασκεί σοβαρή αρνητική επίδραση στην προσωπικότητά της και στο μέλλον της, εφόσον ταυτίζεται με την επαγγελματική, οικονομική και κοινωνική εξέλιξή της, ως ατόμου που διαβιώνει και δραστηριοποιείται στη σύγχρονη κοινωνία και την οποία (εξέλιξη) περιορίζει σημαντικά, ως προς όλες τις εκφάνσεις της, ακόμα και τις κοινωνικές και λοιπές συναναστροφές, ιδιαίτερα δε στα πλαίσια δημιουργίας οικογένειας, αφού έχει περιορισθεί η προοπτική αποκατάστασής της".

Μετά δε τις παραδοχές του αυτές έκρινε ότι "εξαιτίας της ανωτέρω αναπηρίας και παραμόρφωσής της και της επίδρασης αυτής στο μέλλον" έπρεπε "να της επιδικασθεί αυτοτελώς ποσό 20.000 ευρώ ως εύλογη αποζημίωση κατ' άρθρο 931 του ΑΚ". Κρίνοντας έτσι το Δικαστήριο εκείνο σχετικά με το ύψος της επιδικασθείσας αποζημίωσης του άρθρου 931 το μεν διέλαβε πλήρεις, σαφείς και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες σχετικά με τα καθοριστικά για τον προσδιορισμό του ύψους της αποζημίωσης αυτής στοιχεία, το δε δεν υπερέβη τα ακραία όρια της διακριτικής του ευχέρειας, αφού το επιδικασθέν ποσό δεν είναι, κατά την κοινή πείρα, την δικαστηριακή πρακτική και την κοινή περί δικαίου συνείδηση, ασυνήθιστα μικρότερο από το επιδικαζόμενο σε παρόμοιες περιπτώσεις (βλ.

μειοψηφία στις Ολ.ΑΠ 6/2009 και ΑΠ 1243/2010). Επομένως, τα αντιθέτως προβαλλόμενα με το δεύτερο σκέλος του μοναδικού λόγου της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης, από το άρθρο 559 αριθμ. 1 και 19 Κ.Πολ.Δ., όπως το περιεχόμενο αυτού προσηκόντως εκτιμάται, είναι αβάσιμα και απορριπτέα. Τέλος, η αναιρεσείουσα πρέπει, λόγω της ήττας της, να καταδικασθεί στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων των αναιρεσιβλήτων (άρθρ. 176, 183 Κ.Πολ.Δ.), όπως ορίζεται ειδικότερα στο διατακτικό, οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από διαφορετικούς πληρεξούσιους δικηγόρους και εκ των οποίων ο πρώτος (Γ.

Ε.) δεν κατέθεσε προτάσεις, ενώ η δεύτερη (ασφαλιστική εταιρία) κατέθεσε προτάσεις.-

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 1.9.2009 και με αριθμό κατάθεσης 951/2009 αίτηση αναίρεσης της υπ' αριθμ. 988/2009 απόφασης του Εφετείου Αθηνών, ειδικής διαδικασίας διαφορών για ζημιές από αυτοκίνητο.- Και

Καταδικάζει την αναιρεσείουσα στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων των αναιρεσιβλήτων, τα οποία ορίζει για τον πρώτο τούτων Γ. Ε. στο ποσό των χιλίων οκτακοσίων (1.800) ευρώ και για την δεύτερη τούτων ασφαλιστική εταιρία με την επωνυμία "INTERAMERIKAN Ελληνική Ασφαλιστική Εταιρία Ζημιών Α.Ε." στο ποσό των δύο χιλιάδων επτακοσίων (2.700) ευρώ.-

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε, στην Αθήνα, στις 7 Ιουνίου 2013.

Δημοσιεύθηκε, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στις 25 Ιουνίου 2013.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ