Supreme Court allows appeal against insurance company, remanding case for retrial due to lower court's misapplication of tort and insurance law.

Απόφαση 1334 / 2013 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1334/2013

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Γιαννούλη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Γρηγόριο Κουτσόπουλο, Παναγιώτη Ρουμπή, Δημητρούλα Υφαντή και Βασίλειο Λαμπρόπουλο, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 19 Απριλίου 2013 με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Τσιουρή, για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία "PERSONAL INSURANCE ΑΕΓΑ" που εδρεύει στην ... και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε δια των πληρεξουσίων δικηγόρων της Βασίλη Κούρτη και Γεώργιο Ψαρράκη και κατέθεσαν προτάσεις.

Του αναιρεσιβλήτου: Μ. Α., κατοίκου ..., ο οποίος παραστάθηκε μετά της πληρεξουσίας δικηγόρου του Πηνελόπης Σαριδάκη-Χέλμη και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 14-2-2008 αγωγή του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις:1440/2009 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 2846/2012 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 2-8-2012 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης, Βασίλειος Λαμπρόπουλος, ανέγνωσε την από 5-4-2013 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή του πρώτου υπό στοιχείο α και β και του τρίτου λόγου αναιρέσεως και την απόρριψη των λοιπών λόγων της αιτήσεως αναιρέσεως.

Οι πληρεξούσιοι της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, η πληρεξούσια του αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από τις διατάξεις των άρθρων 298 και 914 ΑΚ προκύπτει, ότι ο παρά το νόμο ζημιώσας άλλον υπαιτίως υποχρεούται σε αποζημίωση, η οποία περιλαμβάνει τη διαφορά μεταξύ της ενεστώσας περιουσιακής κατάστασης του ζημιωθέντος και εκείνης στην οποία θα βρισκόταν αυτός, αν δεν συνέβαινε το ζημιογόνο γεγονός. Γι' αυτό, όταν εξ αυτού προκύπτει και κάποια ωφέλεια, τελούσα σε αιτιώδη προς τούτο σύνδεσμο, πραγματική ζημία είναι ότι υπολείπεται με την αφαίρεση της ωφέλειας.

Από αυτή τη γενική αρχή εισάγει εξαίρεση η διάταξη του άρθρου 930 παρ.3 ΑΚ, κατά την οποία επί θανατώσεως ή βλάβης του σώματος ή της υγείας προσώπου, η προς αποζημίωση αξίωση δεν αποκλείεται εκ του λόγου ότι άλλος υποχρεούται σε αποζημίωση ή διατροφή του αδικηθέντος, υπό την έννοια ότι δικαιούται αυτός να απαιτήσει αμφότερες τις παροχές, δηλαδή τη ζημιά και την ωφέλεια και όταν αυτές έχουν ως αιτία το ίδιο επιζήμιο γεγονός (ΑΠ (Ολ.) 807/1973).

Περαιτέρω, το άρθρο 31 του Ν. 2496/1997, το οποίο εντάσσεται στο τρίτο κεφάλαιο του ανωτέρω νόμου που αφορά την ασφάλιση ατυχημάτων και ασθενειών, στη παράγραφο 1 αυτού ορίζει, ότι "αν δεν συμφωνήθηκε κάτι άλλο, η ασφάλιση ατυχημάτων περιλαμβάνει τις σωματικές βλάβες που προέρχονται από εξωτερική, βίαιη, αιφνίδια και ξένη προς την πρόθεση του ασφαλισμένου αιτία, εφόσον προκαλέσει προσωρινή ή μόνιμη, μερική ή ολική αναπηρία ή θάνατο ή ανάγκη νοσηλείας", ενώ στην παράγραφο 3 αυτού ορίζει ότι "μπορεί να συμφωνηθεί η καταβολή ασφαλίσματος που αντιστοιχεί είτε σε συγκεκριμένες άμεσες ζημίες του ασφαλισμένου είτε στα τυχόν κατ' αποκοπή για κάθε περίπτωση συμφωνημένα ποσά εφάπαξ ή σε περιοδικές παροχές, είτε στην παροχή ιατροφαρμακευτικών και χειρουργικών υπηρεσιών.

Αν συμφωνήθηκε η καταβολή των συγκεκριμένων άμεσων ζημιών, έχουν εφαρμογή τα άρθρα 14 και 15 του παρόντος νόμου". Εξ άλλου, κατά την παράγραφο 1 του άρθρου 14 του Ν. 2496/1997 "αν ο λήπτης της ασφάλισης έχει αξίωση προς αποκατάσταση της ζημίας κατά τρίτου, η αξίωση περιέχεται στον ασφαλιστή στην έκταση του ασφαλίσματος που κατέβαλε", ενώ κατά την παράγραφο 3 του ιδίου άρθρου "ο λήπτης της ασφάλισης και, σε περίπτωση ασφάλισης για λογαριασμό, ο ασφαλισμένος και ο τυχόν τρίτος δικαιούχος του ασφαλίσματος υποχρεούνται να διαφυλάξουν τα δικαιώματα τους κατά του τρίτου που περιέρχονται στον ασφαλιστή.

Παραβίαση της υποχρέωσης αυτής επάγεται ευθύνη των υπόχρεων, προς αποκατάσταση κάθε ζημιάς του ασφαλιστή". Με τις διατάξεις αυτές στις ασφαλίσεις προσωπικών κινδύνων, ατυχήματος και ασθένειας, στο μέτρο που αυτές λειτουργούν ως ασφαλίσεις ζημίας, καθιερώνεται η αποζημιωτική αρχή ή αρχή απαγόρευσης του πλουτισμού.

Έτσι, κατά το δεύτερο εδάφιο της παραγράφου 3 του ανωτέρω άρθρου 31 Ν. 2496/1997, αν με την ασφαλιστική σύμβαση ατυχήματος και ασθενειών συμφωνηθεί η καταβολή συγκεκριμένων άμεσων ζημιών, έχει εφαρμογή το άρθρο 14 παρ.1 του ιδίου νόμου, λειτουργεί δηλαδή ο μηχανισμός της υποκατάστασης του ασφαλιστή και του υποχρέου τρίτου και περιέχεται σ' αυτόν η αξίωση, στην έκταση του ποσού που κατέβαλε για τις συγκεκριμένες άμεσης ζημίες.

Η ασφαλιστική υποκατάσταση αποτελεί εκχώρηση από τον νόμο και επέρχεται αυτοδίκαια η από το χρόνο καταβολής της ασφαλιστικής αποζημίωσης του λήπτη της ασφάλισης. Εξ άλλου, κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 1 περ.α ΚΠολΔ ιδρύεται λόγος αναιρέσεως και αν παραβιάστηκε κανόνας ουσιαστικού δικαίου, εσωτερικού ή διεθνούς.

Ο κανόνας παραβιάζεται, κατά την έννοια της διάταξης αυτής, είτε με ψευδή ερμηνεία, η οποία υπάρχει, όταν αποδίδεται στον κανόνα διαφορετική έννοια από την αληθινή, είτε εσφαλμένη εφαρμογή, η οποία συντελείται, όταν εφαρμόζεται κανόνας, ενώ δεν συνέτρεχαν προϋποθέσεις εφαρμογής του ή όταν εφαρμόστηκε εσφαλμένα.

Τέλος, από το συνδυασμό των ανωτέρω διατάξεων των άρθρων 930 παρ.3 ΑΚ, 31 παρ.1 και 3, 14 παρ.1 και 3 του Ν. 2496/1997, συνάγεται, ότι στην ασφάλιση προσώπων κατά ατυχημάτων, κατά το αποζημιωτικό σύστημα, στην οποία, δηλαδή, έχει συμφωνηθεί η καταβολή του ασφαλίσματος να αντιστοιχεί σε συγκεκριμένες άμεσες ζημίες του ασφαλισμένου, για την αποκατάσταση των οποίων αυτός έχει αξίωση, κατά του αστικώς υπευθύνου τρίτου, επέρχεται αυτοδίκαιη αποκατάσταση του ασφαλιστού στα δικαιώματα του ασφαλισμένου κατά του τρίτου, η οποία έχει ως περαιτέρω συνέπεια την έλλειψη δυνατότητας για σωρευτική ικανοποίηση του ζημιωθέντος ασφαλισμένου και από τον υπαίτιο της ζημίας και από τον ασφαλιστή.

Έτσι, αν ο ασφαλιστής κατέβαλε το ασφάλισμα στον ασφαλισμένο, ο μεν ασφαλισμένος δεν έχει μέχρι του ποσού αυτού και αξίωση αποζημιώσεως κατά του υπαιτίου τρίτου, ο δε ασφαλιστής υποκαθίσταται στα δικαιώματα του ασφαλισμένου κατά του αστικώς υπευθύνου τρίτου, στην έκταση του ασφαλίσματος που κατέβαλε, μέσω του μηχανισμού της υποκαταστάσεως του άρθρου 14 παρ.3 του Ν. 2496/1997 (πρώην διάταξη του αριθ. 210 του Ε.Ν.).

Η υποκατάσταση αυτή επέρχεται αυτοδικαίως, χωρίς οποιαδήποτε συμφωνία μεταξύ του ασφαλιστού και του ασφαλισμένου, δεν υπάγεται στη διάταξη του άρθρου 488 ΑΚ και έχει τον χαρακτήρα "εκχωρήσεως εκ του νόμου". Στην υποκατάσταση δε αυτή δεν υπάρχει ανάγκη αναγγελίας, κατ' άρθρο 460 ΑΚ, εφόσον η τελευταία διάταξη δεν εφαρμόζεται στην εκχώρηση εκ του νόμου (ΑΠ 903/1996, εκδοθείσα υπό την ισχύ του άρθρου 210 Ε.Ν.).

Στην περίπτωση δηλαδή αυτή (της ασφαλίσεως προσώπων κατά ατυχημάτων, κατά το αποζημιωτικό σύστημα), δεν έχει εφαρμογή, μετά την ισχύ του, ως άνω, Ν. 2496/1997, η διάταξη του άρθρου 930 παρ.3 ΑΚ, σύμφωνα με την οποία, κατά την κρατούσα τότε στη θεωρία και νομολογία άποψη, προ της θέσεως σε ισχύ του ασφαλιστικού αυτού νόμου, ο ασφαλισμένος εδικαιούτο, αν δεν είχε συμφωνηθεί κάτι διαφορετικό, να εισπράξει, αθροιστικώς, αφενός το ασφάλισμα από τον ασφαλιστή και αφ' ετέρου αποζημίωση από τον ζημιώσαντα τρίτο (ΑΠ 1449/2007, ΑΠ 1411/2006).

Επομένως, ο ζημιώσας τρίτος ή ο ασφαλιστής του, που έχει ασφαλίσει την ευθύνη αυτού από την πρόκληση αυτοκινητικού ατυχήματος, εναγόμενος από τον παθόντα ασφαλισμένο, στον οποίο καταβλήθηκε το ποσό του ασφαλίσματος που αντιστοιχεί στις άμεσες ζημίες, προς καταβολή και της αποζημιώσεως, δικαιούται να προτείνει ισχυρισμό περί ελλείψεως νομιμοποιήσεως τούτου, εφ' όσον, καταβάλλοντας στον πρώην δανειστή του (εν όψει του ότι επήλθε ήδη η υποκατάσταση), κινδυνεύει ακολούθως να καταβάλει, εκ νέου, στον πραγματικό δικαιούχο της απαιτήσεως ασφαλιστή.

Στην προκειμένη περίπτωση με την προσβαλλόμενη απόφαση του, όπως προκύπτει από αυτή το Εφετείο, σε σχέση με την αξίωση του ενάγοντος εφεσιβλήτου και ήδη αναιρεσιβλήτου για τις δαπάνες νοσηλείας στο θεραπευτήριο "ΜΕΤΡΟΠΟΛΙΤΑΝ", συνεπεία των βλαβών που υπέστη στο ένδικο τροχαίο ατύχημα, η οποία είχε γίνει δεκτή με την εκκαλουμένη απόφαση του Πρωτοβαθμίου δικαστηρίου, εφαρμόζοντας τη διάταξη του άρθρου 930 παρ.3 ΑΚ, έκρινε ότι η εκκαλουμένη ορθώς επεδίκασε στον ενάγοντα, ως αποζημίωση, το συνολικό χρηματικό ποσό των 34.253,57 (15.984,63 + 8.753,80 + 5.040,70 + 4.474,44) ευρώ για τις ιατροφαρμακευτικές και χειρουργικές υπηρεσίες που του παρασχέθηκαν στο ως άνω θεραπευτήριο, παρόλο ότι το ποσό αυτό, κατέβαλε, δυνάμει ασφαλιστικής σύμβασης ζωής μεταξύ του ενάγοντος-εφεσιβλήτου και της ασφαλιστικής εταιρείας "ING", η τελευταία, απορρίπτοντας σχετικό ισχυρισμό, περί έλλειψης ενεργητικής νομιμοποίησης, της ασφαλιστικής εταιρείας και ήδη αναιρεσείουσας, η οποία κάλυπτε ασφαλιστικά το ζημιογόνο αυτοκίνητο, με τον οποίο ισχυρίζετο ότι ο ενάγων και ήδη αναιρεσίβλητος δεν ενομιμοποιείτο να ζητήσει τις δαπάνες αυτές, αλλά η ασφαλιστική του εταιρεία "ING" η οποία και τις είχε καταβάλλει, απ' ευθείας, η ίδια στο ανωτέρω θεραπευτήριο (ΜΕΤΡΟΠΟΛΙΤΑΝ).

Επί τη βάσει αυτών απέρριψε τον ως άνω ισχυρισμό περί έλλειψης ενεργητικής νομιμοποίησης που είχε επαναφέρει με σχετικό λόγο έφεσης η εναγομένη-εκκαλούσα και ήδη αναιρεσείουσα ασφαλιστική εταιρεία, δεχόμενο ότι δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του άρθρου 31 παρ.3 εδ.β' του Ν. 2496/1997, επειδή δεν αναφέρετο ότι το χρηματικό ποσό, το οποίο κατέβαλε η ασφαλιστική εταιρεία "ING" για τις ιατροφαρμακευτικές και χειρουργικές υπηρεσίες που παρασχέθηκαν στον αναιρεσίβλητο, αφορούσε την καταβολή ασφαλίσματος σε εκπλήρωση συμφωνίας που αντιστοιχεί σε συγκεκριμένες άμεσες ζημίες αυτού από τροχαίο ατύχημα, για να νομιμοποιείται η καταβάλλουσα ασφαλιστική εταιρεία να ζητήσει τις δαπάνες νοσηλείας από την ασφαλιστική εταιρεία (PERSONAL INSURANGE AΕΓΑ), η οποία κάλυπτε ασφαλιστικά το ζημιογόνο αυτοκίνητο.

Έτσι, όμως που έκρινε το Εφετείο, εφόσον δέχθηκε ανελέγκτως ότι το ανωτέρω χρηματικό ποσό αφορούσε την κάλυψη ιατροφαρμακευτικών και χειρουργικών υπηρεσιών, ήτοι άμεσες ζημίες, και ότι το ποσό αυτό καταβλήθηκε απ' ευθείας, στο ως άνω θεραπευτήριο ΜΕΤΡΟΠΟΛΙΤΑΝ από την ασφαλιστική εταιρεία "ING" στην οποία ο αναιρεσίβλητος ήταν ασφαλισμένος, παραβίασε τις ως άνω διατάξεις ουσιαστικού δικαίου του ν. 2496/1997, τις οποίες δε εφήρμοσε, ενώ υπήρχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής τους, καθώς και τη διάταξη του άρθρου 930 παρ.3 ΑΚ, την οποία εφήρμοσε ενώ δεν έπρεπε και έτσι υπέπεσε στην πλημμέλεια του αριθ. 1 περ.α' του άρθρου 559 ΚΠολΔ. Επομένως, ο τρίτος λόγος αναιρέσεως με τον οποίο η αναιρεσείουσα ασφαλιστική εταιρεία προβάλλει την αιτίαση, ότι το Εφετείο με την προσβαλλομένη απόφαση υπέπεσε στην πλημμέλεια του άρθρου 559 αριθ. 1 περ.α' ΚΠολΔ είναι βάσιμος.

Κατ' ακολουθίαν όλων των ανωτέρω, και παρελκούσης της έρευνας των λοιπών λόγων αναιρέσεως, πρέπει να γίνει δεκτός ο ως άνω λόγος αναιρέσεως, να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, εφόσον είναι δυνατή η σύνθεση του από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως (άρθρο 580 παρ.3 ΚΠολΔ, να επιστραφεί το καταβληθέν παράβολο στην καταθέσασα-αναιρεσείουσα ασφαλιστική εταιρεία (άρθρ. 495 παρ.4 ΚΠολΔ, όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 12 παρ.2 του Ν. 4055/2012) και να καταδικαστεί ο αναιρεσίβλητος, λόγω της ήττας του, στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας (άρθρ. 176, 183 ΚΠολΔ), σύμφωνα με το διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ' αριθ. 2846/2012 απόφαση του Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως.

Διατάσσει την επιστροφή του παραβόλου στην καταθέσασα ασφαλιστική εταιρεία και ήδη αναιρεσείουσα.

Καταδικάζει τον αναιρεσίβλητο στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας ασφαλιστικής εταιρείας, τα οποία ορίζει στο χρηματικό ποσό των τριών χιλιάδων (3.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε, στην Αθήνα, στις 4 Ιουνίου 2013.

Δημοσιεύθηκε, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στις 25 Ιουνίου 2013.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ