Supreme Court allows appeal due to insufficient reasoning on unjust enrichment basis in second instance judgment.

Απόφαση 1328 / 2021 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1328/2021

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Αποστολάκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Θεόδωρο Κανελλόπουλο, Αικατερίνη Κρυσταλλίδου, Μυρσίνη Παπαχίου και Γεώργιο Καλαμαρίδη - Εισηγητή, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 8 Φεβρουαρίου 2021, με την παρουσία και της γραμματέως Θεοδώρας Παπαδημητρίου, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας - καθής η κλήση: Κ. Π. του Γ., κατοίκου …, η οποία παραστάθηκε αυτοπροσώπως με την ιδιότητα του δικηγόρου.

Του αναιρεσιβλήτου - καλούντος: Δ. Χ. του Μ., κατοίκου …, ο οποίος παραστάθηκε αυτοπροσώπως με την ιδιότητα του δικηγόρου.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 21-7-2014 αγωγή της ήδη αναιρεσείουσας, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 2368/2015 του ίδιου Δικαστηρίου και 2021/2017 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζήτησε η αναιρεσείουσα με την από 29-5-2017 αίτησή της και τους από 13-12-2017 πρόσθετους αυτής λόγους. Επ' αυτών εκδόθηκε η υπ' αριθ. 514/2018 απόφαση του Αρείου Πάγου, που παρέπεμψε ενώπιον της πλήρους Ολομέλειας του Αρείου Πάγου τον αναφερόμενο στο σκεπτικό δεύτερο λόγο της από 29 Μαΐου 2017 αιτήσεως αναιρέσεως κατά της υπ' αριθ. 2021/2017 αποφάσεως του Τριμελούς Εφετείου Αθηνών, καθώς και τους συναπτόμενους μαζί του: α) τρίτο λόγο της ίδιας αιτήσεως και το μοναδικό πρόσθετο λόγο κατά το πρώτο του σκέλος από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ. του από 13-12-2017 δικογράφου προσθέτων λόγων και β) τέταρτο λόγο της αιτήσεως κατά το πρώτο σκέλος κατ' ορθή εκτίμηση από τον αριθμό 14 του ίδιου άρθρου.

Στη συνέχεια εκδόθηκε η υπ' αριθ. 6/2019 απόφαση της Πλήρους Ολομέλειας του Αρείου Πάγου, η οποία απέρριψε τους παραπεμφθέντες στην Πλήρη Ολομέλεια δεύτερο λόγο του κυρίου δικογράφου της από 29-5-2017 αναίρεσης της Κ. Π. του Γ. κατά της 2021/2017 απόφασης του Τριμελούς Εφετείου Αθηνών και τους συναπτόμενους μαζί του α) τρίτο λόγο της αναίρεσης και μοναδικό πρόσθετο λόγο κατά το πρώτο σκέλος του και β) τέταρτο λόγο της αναίρεσης κατά το πρώτο σκέλος του και ανέπεμψε την υπόθεση στο Α2 Πολιτικό Τμήμα, προκειμένου αυτό αφενός να ερευνήσει τον αναιρετικό λόγο, για τον οποίο επιφυλάχθηκε και αφετέρου να αποφανθεί για το σύνολο της δικαστικής δαπάνης της αναιρετικής δίκης. Η υπόθεση επαναφέρεται για συζήτηση με την από 13-9-2019 κλήση του καλούντος.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η αυτοπροσώπως παραστάσα αναιρεσείουσα ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και των προσθέτων αυτής λόγων, ο αυτοπροσώπως παραστάς αναιρεσίβλητος την απόρριψή τους, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με την από 29-5-2017 αίτηση και τους από 13-12-2017 πρόσθετους λόγους, η αναιρεσείουσα ζήτησε την αναίρεση της 2021/2017 απόφασης του Τριμελούς Εφετείου Αθηνών, η οποία εκδόθηκε αντιμωλία των διαδίκων κατά την τακτική διαδικασία και με την οποία απορρίφθηκε η από 21-7-2014 αγωγή αποκτημάτων, που άσκησε η αναιρεσείουσα κατά του εναγομένου-αναιρεσιβλήτου.

Επί της αιτήσεως εκδόθηκε η 514/2018 απόφαση του Τμήματος αυτού, με την οποία παραπέμφθηκαν στην πλήρη Ολομέλεια του Αρείου Πάγου ο δεύτερος λόγος της αίτησης αναίρεσης και οι επισυναπτόμενοι με αυτόν: α) τρίτος λόγος της ίδιας αίτησης και ο μοναδικός λόγος, κατά το πρώτο σκέλος του, του δικογράφου των πρόσθετων λόγων και β) τέταρτος λόγος της αίτησης κατά το πρώτο σκέλος του, επιφυλάχθηκε δε το Τμήμα να κρίνει, μετά την έκδοση της απόφασης της Ολομέλειας του Δικαστηρίου επί των παραπεμφθέντων λόγων, επί του δευτέρου σκέλους του τετάρτου λόγου της αίτησης αναίρεσης, με τον οποίο αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση πλημμέλεια από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ αναφορικά με τις παραδοχές του Εφετείου, που αφορούν στην απόρριψη της επικουρικής βάσης της αγωγής από τον αδικαιολόγητο πλουτισμό.

Με την ίδια ως άνω απόφαση του Τμήματος, απορρίφθηκε όλοι οι λοιποί αναιρετικοί λόγοι. Ήδη, και αφού εκδόθηκε η 6/2019 απόφαση του Ολομέλειας του Αρείου Πάγου, με την οποία απορρίφθηκαν οι ως άνω παραπεμφθέντες σ' αυτήν λόγοι της αναίρεσης, παραδεκτά και νόμιμα φέρεται προς συζήτηση, με την από 13-9-2019 κλήση του αναιρεσιβλήτου, η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης κατά το δεύτερο σκέλος του τετάρτου λόγου, επί του οποίου είχε επιφυλαχθεί το Δικαστήριο τούτο.

Κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αρ. 19 του ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Από τη διάταξη αυτή, που αποτελεί κύρωση της παράβασης του άρθρου 93 παρ. 3 του Συντάγματος, προκύπτει ότι ο προβλεπόμενος απ' αυτή λόγος αναίρεσης ιδρύεται όταν στην ελάσσονα πρόταση του νομικού συλλογισμού δεν εκτίθενται καθόλου πραγματικά περιστατικά (έλλειψη αιτιολογίας) ή όταν τα εκτιθέμενα δεν καλύπτουν όλα τα στοιχεία που απαιτούνται βάσει του πραγματικού του εφαρμοστέου κανόνα δικαίου για την επέλευση της έννομης συνέπειας που απαγγέλθηκε (ανεπαρκής αιτιολογία) ή όταν αντιφάσκουν μεταξύ τους (αντιφατική αιτιολογία) (ΟλΑΠ 15/2016, ΑΠ 1057/2019).

Εν προκειμένω, όπως προκύπτει από την παραδεκτή (άρθρ. 561 παρ. 2 ΚΠολΔ) επισκόπηση της αγωγής, η αναιρεσείουσα ισχυρίστηκε ότι τέλεσε νόμιμο γάμο με τον αναιρεσίβλητο-εναγόμενο στις 27-8-1999 και ότι ο γάμος τους αυτός διήρκεσε μέχρι τις 28-1-2007, οπότε επήλθε οριστική διάσπαση της έγγαμης συμβίωσής τους. Ότι ο μεταξύ τους γάμος λύθηκε συναινετικά με την αναφερόμενη απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, η οποία ήδη έχει καταστεί αμετάκλητη.

Ότι ο αναιρεσίβλητος, κατά τη διάρκεια του γάμου τους, απέκτησε τα αναφερόμενα ειδικότερα στην αγωγή περιουσιακά στοιχεία με αποτέλεσμα να επέλθει επαύξηση της περιουσίας του, η συνολική αξία της οποίας κατά το χρόνο που επήλθε η αμετάκλητη λύση του γάμου τους ανέρχεται στο ποσό των 4.054.557,30 ευρώ και ότι η ίδια συνέβαλε στην αύξηση αυτή με βάση τον τεκμαρτό υπολογισμό στο ποσό του 1.351.519,10 ευρώ.

Με βάση το ιστορικό αυτό η αναιρεσείουσα, περιορίζοντας παραδεκτά το αίτημα της αγωγής της, ζήτησε να αναγνωρισθεί ότι η αύξηση της περιουσίας του εναγομένου κατά τη διάρκεια του γάμου τους ανήλθε στο ποσό του 1.216.304,66 ευρώ και να υποχρεωθεί ο τελευταίος να της καταβάλει την τεκμαρτή συμβολή της στην επαύξηση αυτή, που ανέρχεται στο ποσό των 405.434,87 ευρώ.

Επικουρικά, ζήτησε να υποχρεωθεί ο εναγόμενος να της καταβάλει το ποσό των 372.462,40 ευρώ, κατά το οποίο αυτός ωφελήθηκε αδικαιολόγητα και κατέστη πλουσιότερος σε βάρος της περιουσίας της από αιτίες μη νόμιμες, καθώς οι αναφερόμενες ειδικότερα στην αγωγή παροχές προς αυτόν, που συμποσούνται στο ανωτέρω ποσό, αποτελούσαν απλή παράδοση χρημάτων ή παράλειψη είσπραξης χρημάτων από την ίδια, η δε συναίνεσή της για χρήση και εκμετάλλευσή τους από τον εναγόμενο τελούσε υπό την αίρεση της διατήρησης του γάμου τους, ο οποίος πλέον έχει λυθεί.

Περαιτέρω, όπως προκύπτει από την παραδεκτή επισκόπηση της προσβαλλόμενης απόφασης, το Εφετείο, αφού απέρριψε τους σχετικούς λόγους της έφεσης της αναιρεσείουσας, επικύρωσε την πρωτοβάθμια 2368/2015 απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, με την οποία απορρίφθηκε η αγωγή κατά την κύρια βάση της ως κατ' ουσίαν αβάσιμη, καθώς, η ένσταση του εναγομένου περί παραίτησης της ενάγουσας από την αξίωσή της για τη συμμετοχή της στα αποκτήματα του εναγομένου, κρίθηκε νόμιμη (άρθρ. 454 ΑΚ) και ουσιαστικά βάσιμη.

Σημειωτέον ότι με την ανωτέρω 6/2019 απόφαση της Ολομέλειας του Αρείου Πάγου, έγινε δεκτό ότι η πιο πάνω ένσταση του εναγομένου στηριζόταν στις διατάξεις των άρθρων 871, 1400 και 1441 ΑΚ και ότι το Εφετείο με τις σχετικές παραδοχές του, παρά την εσφαλμένη νομική αιτιολογία με την οποία έγινε δεκτή η ένσταση, ορθά κατ' αποτέλεσμα αποφάνθηκε και σε ορθό διατακτικό οδηγήθηκε, απορρίπτοντας έτσι, κατά το άρθρο 578 ΚΠολΔ, τους παραπεμφθέντες λόγους αναίρεσης.

Δέχθηκε δε περαιτέρω το Εφετείο, όσον αφορά την επικουρική βάση της αγωγής, τη στηριζόμενη στις διατάξεις του αδικαιολογήτου πλουτισμού, τα ακόλουθα: "... εφόσον καταρτίστηκε μεταξύ των διαδίκων έγκυρη σύμβαση αφέσεως χρέους, η οποία επέφερε απόσβεση της κύριας απαίτησης, η εκκαλούσα δεν είχε το δικαίωμα να ασκήσει ούτε την επικουρική, από τις διατάξεις του αδικαιολογήτου πλουτισμού, αξίωσή της, καθόσον, σύμφωνα με όσα αναφέρθηκαν και στη μείζονα πρόταση της παρούσας, η απόσβεση της κύριας απαίτησης συνεπιφέρει και την απόσβεση της επικουρικής απαίτησης από τον αδικαιολόγητο πλουτισμό, διότι στην περίπτωση αυτή ο πλουτισμός του λήπτη δεν είναι αδικαιολόγητος, δεν εχώρησε δηλαδή χωρίς νόμιμη αιτία".

Με βάση δε τις παραδοχές αυτές, απέρριψε τους σχετικούς λόγους της έφεσης της αναιρεσείουσας, επικυρώνοντας την πρωτοβάθμια απόφαση, που είχε δεχθεί τα ίδια. Ωστόσο, με αυτά που δέχθηκε και έτσι που έκρινε το δευτεροβάθμιο Δικαστήριο σχετικά με την επικουρική βάση του αδικαιολογήτου πλουτισμού, περιέλαβε στην απόφασή του ανεπαρκείς αιτιολογίες σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης.

Ειδικότερα, δεν διευκρινίζεται στην προσβαλλόμενη απόφαση αν τα αναφερόμενα στην αγωγή επί μέρους ποσά που συνιστούν κατά την ενάγουσα-αναιρεσείουσα τον αδικαιολόγητο πλουτισμό του εναγομένου-αναιρεσιβλήτου συνολικού ποσού 372.462,40 ευρώ, ταυτίζονται και σε ποιο βαθμό με τα ποσά που συνιστούν κατά την κύρια βάση της αγωγής την επαύξηση της περιουσίας του τελευταίου, επί της οποίας η αξίωση συμμετοχής της αναιρεσείουσας απορρίφθηκε ως ουσιαστικά αβάσιμη λόγω του γενόμενου δεκτού συμβιβασμού.

Δεν διευκρινίζεται, δηλαδή, αν συμπίπτουν οι επί μέρους αξιώσεις της αναιρεσείουσας από τον αδικαιολόγητο πλουτισμό με τις επί μέρους αξιώσεις της επί των αποκτημάτων του αναιρεσιβλήτου. Η έλλειψη των ανωτέρω στοιχείων στις παραδοχές της προσβαλλόμενης απόφασης συνιστά έλλειψη νόμιμης βάσης, κατά το βάσιμο περί τούτου τέταρτο λόγο αναίρεσης κατά το δεύτερο σκέλος του.

Κατά συνέπεια, η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης πρέπει να γίνει δεκτή και να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση κατά το σχετικό της κεφάλαιο. Στη συνέχεια, πρέπει, σύμφωνα με το άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ, να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Δικαστήριο που εξέδωσε την προσβαλλόμενη απόφαση, αφού είναι δυνατή η συγκρότησή του από δικαστές διαφορετικούς από εκείνους που εξέδωσαν την εν λόγω απόφαση.

Τα δικαστικά έξοδα πρέπει να συμψηφισθούν μεταξύ των διαδίκων, λόγω της εν μέρει νίκης και ήττας αυτών, λαμβανομένης υπόψη της απόφασης της Ολομέλειας και της παρούσας απόφασης (άρθρ. 178 και 183 ΚΠολΔ). Τέλος, πρέπει να διαταχθεί, σύμφωνα με το άρθρο 495 παρ. 3 ΚΠολΔ, η επιστροφή του κατατεθέντος παραβόλου στην αναιρεσείουσα.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ' αριθμ. 2021/2017 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Αθηνών κατά το αναφερόμενο στο σκεπτικό κεφάλαιό της.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, που θα συγκροτηθεί από δικαστές άλλους από εκείνους που εξέδωσαν την αναιρούμενη απόφαση.

Διατάσσει την επιστροφή του παραβόλου στην αναιρεσείουσα.

Συμψηφίζει τα δικαστικά έξοδα μεταξύ των διαδίκων.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 15 Ιουνίου 2021.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

και τούτου αποχωρήσαντος από την Υπηρεσία, ο αρχαιότερος της σύνθεσης Αρεοπαγίτης και ήδη Αντιπρόεδρος του Αρείου Πάγου

ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του, στις 10 Νοεμβρίου 2021.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ