Supreme Court partially allows appeal on expropriation compensation reduction due to insufficient factual findings on remaining land value.

Απόφαση 1328 / 2013 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1328/2013

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Γιαννούλη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Γρηγόριο Κουτσόπουλο, Παναγιώτη Ρουμπή, Δημητρούλα Υφαντή και Γεώργιο Σακκά, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 5 Απριλίου 2013, με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Τσιουρή, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Του Ελληνικού Δημοσίου, όπως νόμιμα εκπροσωπείται από τον Υπουργό Οικονομικών, που κατοικοεδρεύει στην Αθήνα και τον Γενικό Γραμματέα Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας, το οποίο εκπροσωπήθηκε δια του πληρεξουσίου Παρέδρου του Ν.Σ.Κ., Αντώνη Αντωνίου, βάσει δηλώσεως κατ' άρθρο 242 παρ.2 ΚΠολΔ και δεν κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1. Α. Κ. , κατοίκου ..., 2. Ν. Π., κατοίκου ... 3. Α. θυγ. Π. και Λ. Α., ως εξ αδιαθέτου μόνης κληρονόμου της με Α/Α3 αναιρεσιβλήτου και ήδη αποβιώσασας την 7-10-2008, Λ. Α., οι ανωτέρω εκπροσωπήθηκαν δια του πληρεξουσίου δικηγόρου τους Ιωάννη Αργυρόπουλου και κατέθεσαν προτάσεις, 4. Κ. συζ. Γ. Ζ., κατοίκων ..., η οποία δεν παραστάθηκε και δεν εκπροσωπήθηκε από πληρεξούσιο δικηγόρο, 5.

Του ΟΤΑ με την επωνυμία "Δήμος Μώλου-Αγίου Κωνσταντίνου" που εδρεύει στα Καμ.Βούρλα, Λοκρίδος, νομίμως εκπροσωπούμενος, ως διάδοχος του πρώην Δήμου Καμένων Βούρλων, όπως νόμιμα εκπροσωπείται, ο οποίος συνεχίζει τη δίκη και εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Ιωάννη Αργυρόπουλο και κατέθεσε προτάσεις, 6.

Ν. Μ. του Κ., 7 Κ. θυγ. Δ. Μ., συζ. Ν.Μ., κατοίκων ..., 8. Μ. Β. του Ι., κατοίκου ..., 9. Μ. Β. του Ι., κατοίκου ..., 10. Σ. Σ. θυγ. Ι. Β., κατοίκου ..., 11. Σ. Χ. του Α., και 12. Λ. Χ. του Α., οι οποίοι συνεχίζουν την δίκη και ενεργούν ο καθένας ατομικά και ως εξ αδιαθέτου κληρονόμος του πατέρα τους Α. Χ. του Σ., που απεβίωσε την 5-11-2010, σύμφωνα με το 19823/2012 πιστοποιητικό εγγυτέρων συγγενών του Δήμου ...

όλοι οι ανωτέρω εκπροσωπήθηκαν δια του πληρεξουσίου δικηγόρου τους Ιωάννη Αργυρόπουλο και κατέθεσαν προτάσεις, 13. Ε. χας Κ. Γ., η οποία εκπροσωπήθηκε δια του πληρεξουσίου δικηγόρου της Ιωάννη Αργυρόπουλο και κατέθεσε προτάσεις, 14.α. Ι. Κ. Π.,14 Χ. Κ. Π. και 14 Ε. Κ. Π., ως εξ αδιαθέτου μόνοι κληρονόμοι του με Α/Α15 αναιρεσίβλητου και ήδη αποβιώσαντος την 30-10-2010 Κ.

Π. του Ι., σύμφωνα με το 18598/21-10-2011 πιστοποιητικό εγγυτέρων συγγενών του Δήμου ... οι οποίοι συνεχίζουν τη δίκη και εκπροσωπήθηκαν δια του πληρεξουσίου δικηγόρου τους Ιωάννη Αργυρόπουλο και κατέθεσαν προτάσεις και 15.Ν. Β. του Ν., κατοίκου ... η οποία δεν παραστάθηκε και δεν εκπροσωπήθηκε από πληρεξούσιο δικηγόρο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε, αφού εκδόθηκε η 159/2005 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Λαμίας, περί προσωρινής τιμής αποζημίωσης, με τις 319/2007 και 346/2008 αιτήσεις για τον καθορισμό οριστικής τιμής αποζημίωσης των 1ου έως και 15ου αρχικών αιτούντων και ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκε στο Εφετείο Λαμίας. Αφού συνεκδικάσθηκαν οι αιτήσεις καθώς και οι κύριες παρεμβάσεις του ήδη αναιρεσείοντος και της 15ης των ήδη αναιρεσιβλήτων, εκδόθηκε η απόφαση 55/2009 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί το αναιρεσείον με την από 26-4-2010 αίτησή του.

Εκδόθηκε η 1545/2012 απόφαση του Αρείου Πάγου, η οποία διέταξε την επανάληψη της συζήτησης της υπόθεσης σε νέα δικάσιμο. Την υπόθεση επανέφεραν για εκ νέου συζήτηση οι αναιρεσίβλητοι με την από 31-10-2012 κλήση τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Γεώργιος Σακκάς, ανέγνωσε την από 12-10-2011 έκθεσή της κωλυομένης να συμμετάσχει στη σύνθεση Αρεοπαγίτου Μαρίας Βασιλάκη-Φραγκίσκου, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της αιτήσεως αναιρέσεως και των προσθέτων λόγων αυτής.

Ο πληρεξούσιος των αναιρεσιβλήτων ζήτησε την απόρριψή της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΤΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

1. Κατά το άρθρο 22 παρ.4 εδ.ε' του ν.2882/2002 (ΚΑΑΑ), όπως η παρ.4 προστέθηκε με αρθρ.131 παρ 2 ν. 4070/2012, επί των υποθέσεων αναγκαστικής απαλλοτρίωσης ακινήτων δεν εφαρμόζεται η παράγραφος 3 του άρθρου 576 ΚΠολΔ και η κατάθεση χωρίζεται και η συζήτηση της αιτίασης αναίρεσης χωρεί νομίμως ως προς όσους έχουν κλητευθεί.

Στην προκειμένη περίπτωση , απουσιάζουν οι αναιρεσίβλητες Κ. συζ. Γ. Ζ. και Ν. Β., πλην δεν προκύπτει ότι κλητεύθηκε για να παραστούν στην παρούσα συζήτηση (5-4-2013).Άρα πρέπει ως προς αυτές να κηρυχθεί απαράδεκτη η συζήτηση της αναιρέσεως και να προχωρήσει η συζήτησή της ως προς τους λοιπούς παρισταμένους διαδίκους. 2.

πό τις διατάξεις των άρθρων 17 παρ.2 και 3 του Συντάγματος , 7 παρ.1 και 13 παρ1και 2του ν.2882/2001 (ΚΑΑΑ) προκύπτει ότι κρίσιμος χρόνος για τον υπολογισμό της αξίας του απαλλοτριουμένου και ειδικότερα για να επαρκεί για την αγορά άλλου ανάλογου ακινήτου είναι ο χρόνος της ενώπιον του μονομελούς πρωτοδικείου συζητήσεως περί προσωρινού προσδιορισμού της αποζημιώσεως, ενώ σε περίπτωση παρελεύσεως έτους από τη συζήτηση αυτή ή σε περίπτωση απευθείας αιτήσεως περί οριστικού προσδιορισμού, κρίσιμος είναι ο χρόνος της ενώπιον του εφετείου συζητήσεως περί οριστικού προσδιορισμού της αποζημιώσεως.

Εξάλλου, κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ1ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται μόνο αν παραβιάστηκε κανόνας ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται κα ι οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών. Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται αν δεν εφαρμοστεί, ενώ συνέτρεχαν οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του, ή αν εφαρμοστεί ενώ δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και αν δεν εφαρμοστεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία, είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή.

Η παραβίαση του κανόνα αυτού ελέγχεται από τον Άρειο Πάγο αποκλειστικώς και μόνο βάσει των πραγματικών περιστατικών που δέχεται το δικαστήριο ότι αποδείχθηκαν ή ότι δεν αποδείχθηκαν. Στην προκειμένη περίπτωση, με το πρώτο λόγο της αναιρέσεως πλήττεται η προσβαλλόμενη απόφαση, διότι παραβίασε τη διάταξη του άρθρου 13 παρ1 του ν. 2882/2001, αφού καθόρισε την αξία των απαλλοτριωθέντων ακινήτων, κατά το χρόνο συζητήσεως ενώπιον του Εφετείου, όχι ως αγροτεμαχίων, αλλά με βάση τη μελλοντική τους χρήση ως οικοπέδων.

Το Εφετείο σχετικά με τον προσδιορισμό της αξίας των απαλλοτριωθέντων ακινήτων, που βρίσκονται στην περιοχή των …, δέχτηκε ανέλεγκτα τα ακόλουθα : 'Όλα τα απαλλοτριωθέντα, έστω και αν βρίσκονται εκτός σχεδίου πόλεως και πολλά σήμερα είναι καλλιεργημένα ελαιοπερίβολα, έχουν εν δυνάμει οικοπεδική προοπτική και αξία και ως τέτοια πρέπει να αντιμετωπισθούν είτε βρίσκονται εντός της περιμετρικής ζώνης του σχεδίου πόλεως, είτε εκτός αυτής''.

Στη συνέχεια προσδιόρισε την αξία τους από 180 ευρώ έως 260 ευρώ ανά τ.μ. Με την κρίση του αυτή το Εφετείο παραβίασε την ανωτέρω διάταξη του άρθρου 13 παρ 1 του ν.2882/2001, διότι δέχεται ότι τα απαλλοτριωθέντα ακίνητα, πολλά των οποίων είναι καλλιεργημένα ελαιοπερίβολα, έχουν εν δυνάμει οικοπεδική προοπτική, δηλαδή έλαβε υπόψη για να προσδιορίσει την αξία των ακινήτων, την πιθανή μελλοντική χρήση όλων των ακινήτων ως οικοπέδων και όχι την κατά το χρόνο της συζήτησης ενώπιόν του χρήση τους για γεωργική εκμετάλλευση.

Επομένως ο πρώτος λόγος του αναιρετηρίου, από το άρθρο 559 αριθ. 1ΚΠολΔ, κατά το πρώτο σκέλος του είναι βάσιμος και πρέπει να γίνει δεκτός. Ο ίδιος λόγος κατά το δεύτερο σκέλος του, από το άρθρο 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ, με τον οποίο πλήττεται η προσβαλλόμενη απόφαση για ανεπαρκείς και ασαφείς αιτιολογίες ως προς τη αξία, που καθορίστηκε για τα επικείμενα των απαλλοτριωθέντων ακινήτων, πρέπει να απορριφθεί ως αόριστος, διότι δεν καταλογίζονται συγκεκριμένη πλημμέλεια στην πληττομένη απόφαση. 3.

Κατά τη διάταξη του άρθρου 13 παρ.4 του ν. 2882/2001 (ΚΑΑΑ) εάν απαλλοτριωθεί τμήμα ακινήτου με αποτέλεσμα η αξία του τμήματος που απομένει στον ιδιοκτήτη να μειωθεί ή το τμήμα αυτό να γίνει άχρηστο για τη χρήση που προορίζεται, με την απόφαση προσδιορισμού της αποζημίωσης για το απαλλοτριούμενο τμήμα προσδιορίζεται και ιδιαίτερη αποζημίωση για το τμήμα που απομένει στον ιδιοκτήτη , η οποία καταβάλλεται μαζί με την αποζημίωση για το απαλλοτριούμενο.

Υφίσταται δε μείωση της αξίας του τμήμα του ακινήτου που απομένει μετά την απαλλοτρίωση και όταν χάνει την οικοδομησιμότητά του, την οποία είχε το όλο ακίνητο προ της απαλλοτρίωσης. Περαιτέρω, στο άρθρο 1 του ΠΔ/τος 24/1985 καθορίζονται τα εκτός σχεδίου πόλεως και εκτός ορίων των προ του έτους 1923 οικισμού άρτια και οικοδομήσιμα γήπεδα, τόσο κατά κανόνα, όσο και κατά παρέκκλιση, με ελάχιστο εμβαδόν 4.000τ.μ.(κατά κανόνα) και αντίστοιχα στις προβλεπόμενες περιπτώσεις κατά παρέκκλιση με ελάχιστο εμβαδόν 2.000, 750, 1.200, 2.000 και 4.000 το τ.μ., όπως ειδικότερα ορίζονται οι λοιπές προϋποθέσεις στην παράγραφο 2 του εν λόγω άρθρου.

Εξάλλου, κατά την έννοια του άρθρου 19ΚΠολΔ, λόγος αναίρεσης για έλλειψη νόμιμης βάσης της απόφασης ιδρύεται όταν από τιε αιτιολογίες της δεν προκύπτουν με σαφήνεια τα περιστατικά που είναι αναγκαία, για να κριθεί αν στη συγκεκριμένη περίπτωση συντρέχουν οι προϋποθέσεις της διάταξης που εφαρμόστηκε ή δεν συντρέχουν, ώστε να αποκλείεται ή εφαρμογή της, καθώς και όταν η απόφαση δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες ελλιπείς ή αντιφατικές ως προς το νομικό χαρακτηρισμό των πραγματικών περιστατικών, τα οποία έγιναν δεκτά και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης.

Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από τη αναιρεσιβαλλόμενη, το Εφετείο δέχθηκε ανέλεγκτα τα εξής: "Εξάλλου το ακίνητο υπ' αριθ. κτημ. 942, το οποίο ανήκει στους Μ. Β. κ.λ.π., είναι (σύμφωνα με την από 28.8.2008 τεχνική έκθεση της τοπογράφου μηχανικού Λ. Π., την οποία προσκομίζουν και επικαλούνται οι αιτούντες) έκτασης 4.844,72 τ.μ., εκτός σχεδίου και εντός ζώνης της λουτροπόλεως με πρόσοψη στην Εθνική Οδό Λαμίας-Αθηνών.

Είναι άρτιο και οικοδομήσιμο σύμφωνα με τις κείμενες διατάξεις (π.δ 24/31.5.1985). Το τμήμα της έκτασης που απαλλοτριώνεται έχει εμβαδόν 4.504,18 τ.μ. και μετά την απαλλοτρίωση η εδαφική έκταση που απομένει έχει εμβαδόν 304,54 τ.μ., η οποία είναι μη άρτια και μη οικοδομήσιμη. Η μείωση της αξίας του τμήματος που απομένει εκτιμάται σε ογδόντα τοις εκατό (80%)διότι α) χάνει την αρτιότητά του, β)βρίσκεται πολύ κοντά στον αυτοκινητόδρομο ΠΑΘΕ με συνέπεια να δέχεται άμεσα και σε πολύ μεγάλο βαθμό τις επιπτώσεις της ατμοσφαιρικής και ηχητικής ρύπανσης από την λειτουργία του έργου, γ) δεν έχει πρόσβαση στο νέο έργο και δ) μετά την απαλλοτρίωση καθίσταται εκμεταλλεύσιμο περιορισμένο μόνο για αγροτική χρήση".

Με αυτές τις παραδοχές το Εφετείο διέλαβε σαφείς και επαρκείς αιτιολογίες σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, δηλαδή στη μείωση της αξίας του ανωτέρω εναπομείναντος τμήματος του απαλλοτριωθέντος ακινήτου με αριθ.κτημ.942, ώστε να καθίσταται εφικτός ο αναιρετικός έλεγχος υπαγωγής τω πραγματικών περιστατικών στον ανωτέρω κανόνα δικαίου.

Δεν ήταν δε αναγκαίο να εκτίθεται το μετά την απαλλοτρίωση ελάχιστο πρόσωπο αυτού σε οδό και το ελάχιστο βάθος του, αφού το ελάχιστο εμβαδόν του (304, 54τ.μ.)είναι μικρότερο από το προβλεπόμενο ανωτέρω ελάχιστο όριο εμβαδού και συνεπώς καθίσταται μη άρτιο και μη οικοδομήσιμο. Άρα ο αντίθετος από το άρθρο 559 αριθ.19ΚΠολΔ δεύτερος λόγος αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος.

Κατ' ακολουθίαν τω ανωτέρω, πρέπει να αναιρεθεί εν μέρει η προσβαλλόμενη απόφαση κατά το κεφάλαιο , που αφορά τον καθορισμό της οριστικής τιμής μονάδας αποζημίωσης των απαλλοτριωθέντων ακινήτων, να παραπεμφθεί η υπόθεση, που χρειάζεται διευκρίνιση, για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, διότι είναι δυνατή , η συγκρότησή του από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως (άρθρ.580 παρ.3ΚΠολΔ) και να καταδικαστούν οι αναιρεσίβλητοι (πλην των Κ.

Ζ. και Ν. Β.) στη δικαστική δαπάνη του αναιρεσείοντος (άρθρ. 176 και 183ΚΠολΔ)

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί εν μέρει την 55/2009 απόφαση του Εφετείου Λαμίας κατά το αναφερόμενο στο σκεπτικό μέρος.

Παραπέμπει κατά το μέρος αυτό την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, που θα συντεθεί από άλλους δικαστές.

Καταδικάζει τους αναιρεσίβλητους στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει σε δυο χιλιάδες (2.000)ευρώ.

Κηρύσσει απαράδεκτη τη συζήτηση της ανωτέρω αιτήσεως αναιρέσεως ως προς τις εφεσίβλητες Κ. συζ. Γ. Ζ. και Ν. Β. του Ν.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 14 Ιουνίου 2013

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του στις 20Ιουνίου 2013

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ