Supreme Court partially allows compensation claim and orders state to pay lawyer fees at 1.5% of compensation amount.

Απόφαση 1323 / 2024 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1323/2024

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Μυρσίνη Παπαχίου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Ασπασία Μεσσηνιάτη - Γρυπάρη, Σωκράτη Πλαστήρα, Σταύρο Μάλαινο και Αντιγόνη Τζελέπη, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 12 Ιανουαρίου 2024, με την παρουσία και του Γραμματέα Α. Λ., για να δικάσει μεταξύ:

Των καλουσών - αιτουσών: 1) Ι. χας Χ. Γ., κατοίκου ... και 2) Ζ. - Ά. Γ. του Χ., κατοίκου ..., ατομικά και ως μοναδικής εκ διαθήκης κληρονόμου της Μ. συζ. Β. Γ., θυγ. Κ. και Σ. Π., εκ των οποίων η 2η παραστάθηκε με τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ι. Ρ. και η 1η εκπροσωπήθηκε από τον ίδιο πληρεξούσιο δικηγόρο της Ι. Ρ. Του καθ' ου η κλήση - καθ' ου η αίτηση: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομικών, που κατοικοεδρεύει στην Αθήνα και το Γενικό Γραμματέα Αποκεντρωμένης Διοίκησης Πελοποννήσου, Δυτικής Ελλάδας και Ιονίου, που κατοικοεδρεύει στην Πάτρα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την Αντωνία Κυρίτση, Πάρεδρο ΝΣΚ, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ, που δεν κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 30-4-2012 αίτηση των ήδη καλουσών, του ήδη αποβιώσαντος Β. Γ. του Ι. και του Γ. Κ. του Σ., μη διαδίκου στην παρούσα δίκη, που κατατέθηκε στο Τριμελές Εφετείο Δυτικής Στερεάς Ελλάδας και συνεκδικάστηκε με την από 4-4-2012 αίτηση άλλων προσώπων, μη διαδίκων στην παρούσα δίκη.

Εκδόθηκε η 153/2013 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Δυτικής Στερεάς Ελλάδας, όπως αυτή διορθώθηκε με την 24/2014 απόφαση του ίδιου Δικαστηρίου, την αναίρεση της οποίας ζήτησαν οι ήδη καλούσες και ο Β. Γ. του Ι. (που έχει ήδη αποβιώσει) με την από 17-9-2014 αίτησή τους.

Εκδόθηκε η 273/2019 απόφαση του Αρείου Πάγου, η οποία αναίρεσε την ως άνω εφετειακή απόφαση και παρέπεμψε την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο συγκροτούμενο από άλλους δικαστές.

Εκδόθηκε η 6/2020 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Δυτικής Στερεάς Ελλάδας, την αναίρεση της οποίας ζήτησαν οι ήδη καλούσες και η Μ. συζ. Β. Γ. (που έχει ήδη αποβιώσει) με την από 12-11-2020 αίτησή τους.

Εκδόθηκε η 1941/2022 απόφαση του Αρείου Πάγου, η οποία αναίρεσε την ως άνω εφετειακή απόφαση κατά τα αναφερόμενα στο σκεπτικό κεφάλαιά της, κράτησε την υπόθεση και την παρέπεμψε για περαιτέρω κατ' ουσίαν εκδίκαση στο ίδιο Τμήμα, σε ιδιαίτερη συζήτηση σε νέα προς το σκοπό αυτό δικάσιμο, μετά από κλήση του επιμελέστερου των διαδίκων. Η υπόθεση επανέρχεται για συζήτηση με την από 21-12-2022 κλήση των καλουσών. Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, με Εισηγητή τον Αρεοπαγίτη Σταύρο Μάλαινο, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με την από 21-12-2022 κλήση των αναιρεσειουσών και ήδη καλουσών φέρεται προς συζήτηση, ενώπιον του Δικαστηρίου τούτου, η κρινόμενη υπόθεση, μετά την έκδοση της υπ' αριθμ. 1941/2022 αποφάσεως του Αρείου Πάγου (Δ' Πολιτικού Τμήματος), με την οποία αναιρέθηκε η υπ' αριθμ. 6/2020 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Δυτικής Στερεάς Ελλάδος και κρατήθηκε η υπόθεση προς εκδίκαση επί της ουσίας, κατ' εφαρμογή της διατάξεως του άρθρου 580 παρ. 3 του Κ.Πολ.Δ., όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο τρίτο του άρθρου 1 του Ν. 4335/2015, ενόψει του ότι επρόκειτο για παραδοχή δευτέρας αναιρέσεως.

Κατά τη διάταξη του άρθρου 13 παρ. 4 του Ν. 2882/2001, όπως η παράγραφος αυτή αντικαταστάθηκε με το άρθρο 128 παρ. 2 του Ν. 4070/2012 (ΦΕΚ 82/Α'/10-4-2012) και εφαρμόζεται και στις εκκρεμείς, κατά την έναρξη ισχύος του νόμου αυτού, απαλλοτριώσεις (άρθρο 146 παρ. 9 του Ν. 4070/2012), "Εάν απαλλοτριωθεί τμήμα ακινήτου με αποτέλεσμα η αξία του τμήματος που απομένει στον ιδιοκτήτη να μειωθεί σημαντικά σε σχέση με την κύρια ή αποδεδειγμένως υφιστάμενη δευτερεύουσα κατά προορισμό χρήση, μπορεί να προσδιορίζεται με την απόφαση καθορισμού της αποζημίωσης και ιδιαίτερη αποζημίωση για το τμήμα που απομένει στον ιδιοκτήτη και η οποία καταβάλλεται μαζί με την αποζημίωση για το απαλλοτριούμενο.

Για τον προσδιορισμό της ιδιαίτερης αποζημίωσης λαμβάνονται υπόψη από το δικαστήριο, ιδίως, η κατάσταση του ακινήτου πριν και μετά την απαλλοτρίωση, η σημαντική επιδείνωση των γεωμετρικών στοιχείων και της οικονομικής και εμπορικής εκμεταλλεύσεως αυτού, όπως επίσης ότι η ζημία του απομένοντος θα επέλθει μετά βεβαιότητας μετά την απότμηση του απαλλοτριούμενου τμήματος".

Από τη διάταξη αυτή, συνδυαζόμενη με τις διατάξεις του άρθρου 17 παρ. 2 του Συντάγματος και 1 του Πρώτου Προσθέτου Πρωτοκόλλου της Ε.Σ.Δ.Α., συνάγεται ότι, για να είναι πλήρης η αποζημίωση, η οποία οφείλεται ως αντάλλαγμα για τη στέρηση της ιδιοκτησίας, πρέπει να περιλαμβάνει, όχι μόνο την αξία του απαλλοτριούμενου τμήματος του ακινήτου, αλλά και τη ζημία, την οποία υφίσταται ο ιδιοκτήτης, επειδή το τμήμα που του απομένει μετά την απαλλοτρίωση, καθίσταται άχρηστο ή μειώνεται σημαντικά η αξία του.

Στην περίπτωση αυτή, κατά την οποία το τμήμα, που απομένει, υφίσταται σημαντική μείωση της αξίας του ή καθίσταται άχρηστο, ο ιδιοκτήτης του δικαιούται να ζητήσει τον καθορισμό και την παροχή ιδιαιτέρας αποζημιώσεως, είτε κατά την δίκη του προσωρινού καθορισμού, είτε κατ' αυτήν του οριστικού προσδιορισμού της αποζημιώσεως, για το τμήμα που απαλλοτριώθηκε.

Η αποζημίωση δε αυτή καλύπτει, όχι μόνο την εκ της απαλλοτριώσεως και μόνο της εκτάσεως του όλου ακινήτου ζημία, αλλά και εκείνη που επήλθε από την εκτέλεση του έργου, για το οποίο κηρύχθηκε η απαλλοτρίωση του μέρους του ακινήτου (Ολ. ΑΠ 31/2005, Α.Π. 1941/2022, Α.Π. 1430/2022, Α.Π. 781/2022, Α.Π. 465/2020). Με την προαναφερόμενη τροποποίηση επαναφέρθηκε η έννοια της "σημαντικής" μειώσεως της αξίας του ακινήτου, που απομένει μετά την απαλλοτρίωση, όπως ίσχυε στο Ν.Δ. 797/1971.

Η κρίση του Εφετείου ότι επήλθε μείωση της αξίας του ακινήτου αυτού, ανάγεται σε πράγματα και δεν υπόκειται σε έλεγχο του Αρείου Πάγου. Ο όρος, όμως, "σημαντική", ως αόριστη νομική έννοια, υπόκειται σε αναιρετικό έλεγχο, ενώ το Δικαστήριο οφείλει να αιτιολογεί ειδικώς τον τρόπο υπολογισμού της μειώσεως και του ποσοστού της (Α.Π. 1941/2022, Α.Π. 465/2020, Α.Π. 1203/2019, Α.Π. 2004/2017, Α.Π. 96/2015).

Εξάλλου, ενόψει της ως άνω διατάξεως του άρθρου 13 παρ. 4 του του Ν. 2882/2001 (Κ.Α.Α.Α.), όπως ισχύει μετά την αντικατάστασή της από το άρθρο 128 παρ. 2 του Ν. 4070/2012, για να είναι πλήρης και να μην θεωρείται ανεπαρκής η αιτιολογία της δικαστικής αποφάσεως, που επιδικάζει ή δεν επιδικάζει ιδιαίτερη αποζημίωση για τη μείωση της αξίας των εναπομεινάντων, μετά την απαλλοτρίωση, τμημάτων των ιδιοκτησιών, πρέπει να ενέχει προσδιορισμό των εναπομεινάντων τμημάτων, ήτοι αναφορά περί του εμβαδού τους και των λοιπών προσδιοριστικών τους στοιχείων και να αναφέρει την κατά προορισμό χρήση των εναπομεινάντων τμημάτων και την μετά την αναγκαστική απαλλοτρίωση δυνατότητα ή μη της πραγματοποιήσεως της χρήσεως αυτής και με ποιες προϋποθέσεις (Α.Π. 1941/2022, Α.Π. 781/2022, Α.Π. 273/2019, Α.Π. 148/2018).

Τέλος, κατά το άρθρο 579 παρ. 1 του Κ.Πολ.Δ., "Αν αναιρεθεί η απόφαση, οι διάδικοι επανέρχονται στην κατάσταση που υπήρχε πριν από την απόφαση που αναιρέθηκε και η διαδικασία πριν από την απόφαση αυτή ακυρώνεται μόνο, εφόσον στηρίζεται στην παράβαση για την οποία έγινε δεκτή η αναίρεση. Κάθε απόφαση που στηρίζεται σ' αυτήν που αναιρέθηκε αναιρείται, εφόσον οι λόγοι της αναίρεσης αναφέρονται και σ' αυτήν".

Από τη διάταξη αυτή προκύπτει ότι μετά την παραδοχή της αιτήσεως αναιρέσεως οι διάδικοι επανέρχονται στην κατάσταση, που υπήρχε πριν από τη συζήτηση, επί της οποίας εκδόθηκε η αναιρεθείσα απόφαση, δηλαδή αναβιώνει η αίτηση παροχής εννόμου προστασίας. Η απόφαση αναιρείται κατά το μέτρο παραδοχής της αναιρέσεως, δηλαδή ως προς τα πληγέντα κεφάλαιά της, όχι δε ως προς άλλα, εκτός αν τα τελευταία συνάπτονται αρρήκτως με τα αναιρεθέντα, οπότε συναναιρούνται (Ολ.

Α.Π. 6/2020, Ολ. Α.Π. 2/2015, Α.Π. 1941/2022, Α.Π. 1132/2022).

Στην προκειμένη περίπτωση, η αναιρεθείσα, με την υπ' αριθμ. 1941/2022 απόφαση του Αρείου Πάγου, υπ' αριθμ. 6/2020 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Δυτικής Στερεάς Ελλάδος, η οποία εκδόθηκε κατά την ειδική διαδικασία των άρθρων 18 έως 20 του Ν. 2882/2001 "Κώδικας Αναγκαστικών Απαλλοτριώσεων Ακινήτων" (Κ.Α.Α.Α.), αποτελεί κατάληξη της ακόλουθης διαδικαστικής διαδρομής:

Με την από 30-04-2012 αίτησή τους ενώπιον του Τριμελούς Εφετείου Δυτικής Στερεάς Ελλάδας οι αιτούντες ζήτησαν: α) τον καθορισμό οριστικής τιμής μονάδας αποζημιώσεως για τις με αριθμό κτηματολογικού πίνακα 63 και 72 ιδιοκτησίες τους, οι οποίες απαλλοτριώθηκαν αναγκαστικώς για λόγους δημοσίας ωφελείας με την αναφερόμενη Κ.Υ.Α., κατά ποσό μεγαλύτερο από αυτό που πρότεινε το καθού η αίτηση, Ελληνικό Δημόσιο, με την από 30-4-2012 αίτησή του, β) τον καθορισμό ιδιαιτέρας αποζημιώσεως για τα απομένοντα εκτός της απαλλοτριώσεως τμήματα των ανωτέρω ακινήτων τους, σε ποσοστό 30% λόγω μειώσεως της αξίας τους και γ) την άρση του τεκμηρίου ωφέλειας (αυτοαποζημιώσεως και αποζημιώσεως τρίτων) και τη διόρθωση κατά τούτο του κτηματολογικού πίνακα.

Επί της αιτήσεως αυτής, [στην δικονομική θέση του πρώτου των αρχικώς αιτούντων Β. Γ. του Ι. υπεισήλθαν νομίμως, λόγω θανάτου του στις 14-9-2017, η σύζυγός του Μ. χήρα Β. Γ. και η θυγατέρα του Ε. Γ. του Β., μετά δε τον θάνατο της τελευταίας στις 14-7-2020, στη δικονομική της θέση υπεισήλθε η μητέρα της Μ. χήρα Β. Γ., ήτοι η πρώτη αναιρεσείουσα και ήδη θανούσα μετά την άσκηση της κρινόμενης αιτήσεως αναιρέσεως, στην δικονομική θέση της οποίας υπεισήλθε, όπως ήδη προεκτέθηκε η αιτούσα και ήδη τρίτη αναιρεσείουσα Ζ. - Ά.

Γ. του Χ. και της Ι., η οποία συνεχίζει νομίμως την παρούσα δίκη], εκδόθηκε η υπ' αριθμ. 153/2013 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Δυτικής Στερεάς Ελλάδας, όπως αυτή διορθώθηκε με την υπ' αριθμ. 24/2014 απόφαση του ιδίου Δικαστηρίου, με την οποία: α) καθορίσθηκε οριστική τιμή μονάδος αποζημιώσεως των ως άνω ακινήτων, β) απορρίφθηκε ως κατ' ουσίαν αβάσιμο το αίτημα των αιτούντων περί επιδικάσεως ιδιαιτέρας αποζημιώσεως, λόγω μειώσεως της αξίας των απομενόντων εκτός της απαλλοτριώσεως τμημάτων των ανωτέρω ακινήτων τους και γ) έγινε κατά ένα μέρος δεκτό το αίτημα της άρσεως του τεκμηρίου ωφέλειας.

Κατά της ανωτέρω υπ' αριθμ. 153/2013 αποφάσεως του Τριμελούς Εφετείου Δυτικής Στερεάς Ελλάδας και της διορθωτικής αυτής οι αιτούντες άσκησαν την από 17-9-2014 αίτηση αναιρέσεως, παραπονούμενοι μόνο για τα ανωτέρω υπό στοιχεία β' και γ' κεφάλαιά της. Επί της αιτήσεως αναιρέσεως εκδόθηκε η υπ' αριθμ. 273/2019 απόφαση του Αρείου Πάγου, με την οποία αναιρέθηκε η ανωτέρω υπ' αριθμ. 153/2013 απόφαση και η διορθωτική αυτής, κατά τα ως άνω προσβληθέντα κεφάλαιά της και, ακολούθως, παραπέμφθηκε η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλους Δικαστές.

Ακολούθως, το Τριμελές Εφετείο Δυτικής Στερεάς Ελλάδας, στο οποίο παραπέμφθηκε η υπόθεση, για περαιτέρω εκδίκαση, μετά την εισαγωγή με κλήση της υποθέσεως ενώπιόν του και δικάζοντας ως Δικαστήριο της παραπομπής, με την προσβαλλόμενη υπ' αριθμ. 6/2020 απόφασή του, η οποία εκδόθηκε κατ' αντιμωλία των διαδίκων:

α) απέρριψε την ένδικη αίτηση, κατά το κεφάλαιό της για καθορισμό ιδιαιτέρας αποζημιώσεως για τα απομένοντα εκτός απαλλοτριώσεως τμήματα των με αριθμό Κ.Π. 63 και 72 ακινήτων, β) δέχθηκε την αίτηση κατά το αίτημά της περί άρσης του τεκμηρίου ωφέλειας ως προς τις ανωτέρω ιδιοκτησίες των αιτούντων και γ) διόρθωσε τον κτηματολογικό πίνακα της απαλλοτριώσεως, ώστε οι φερόμενες ως αυτοαποζημιούμενες ή υπόχρεες σε αποζημίωση τρίτων ιδιοκτησίες να αποζημιωθούν, προσδιορίζοντας την αξία αυτών ανά τετραγωνικό μέτρο γης, σε 18 ευρώ για την με αριθμό 63 ιδιοκτησία και σε 18,50 ευρώ για την με αριθμό 72 ιδιοκτησία.

Κατά της τελευταίας αυτής αποφάσεως οι αιτούσες και ήδη καλούσες άσκησαν την από 12-11-2020 αίτηση αναιρέσεως και επ' αυτής εκδόθηκε η υπ' αριθμ. 1942/2022 απόφαση του Αρείου Πάγου, με την οποία αναιρέθηκε εν μέρει η προσβαλλόμενη απόφαση, για τους προβλεπόμενους από τους αριθμούς 1, 16, 19 και 20 του άρθρου 559 του Κ.Πολ.Δ.

λόγους και, όπως προαναφέρθηκε, κρατήθηκε η υπόθεση από τον Άρειο Πάγο, για να δικασθεί κατ' ουσίαν, σε ιδιαίτερη συζήτηση, ενώπιον του αναιρετικού Τμήματος, εφόσον πρόκειται περί δευτέρας αναιρέσεως, ήδη δε με την αναφερόμενη στην αρχή της παρούσας αποφάσεως, από 21-12-2022, κλήση των αιτουσών νομίμως φέρεται προς συζήτηση η από 30-4-2012 (με αριθμό εκθέσεως καταθέσεως 20/2012) αίτησή τους.

Συνεπώς και εφόσον μετά την αναίρεση οι διάδικοι επανέρχονται δικονομικώς στην κατάσταση, που υπήρχε πριν από τη συζήτηση, μετά την οποία εκδόθηκε η αναιρεθείσα απόφαση (άρθρο 579 παρ. 1 του Κ.Πολ.Δ.), η δε υπόθεση στο Δικαστήριο της παραπομπής συζητείται εντός των ορίων, που διαγράφονται με την αναιρετική απόφαση (άρθρο 581 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.), πρέπει η ως άνω αίτηση να ερευνηθεί, περαιτέρω, κατ' ουσίαν, εντός των ορίων αυτών, δεδομένου ότι με την μη αναιρεθείσα κατά τούτο υπ' αριθμ. 6/2020 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Δυτικής Στερεάς Ελλάδος κρίθηκε ότι είναι νόμιμη και ότι τηρήθηκε η κατά τη διάταξη του άρθρου 17 του Κ.Α.Α.Α. προβλεπόμενη διαδικασία.

Από τις ένορκες καταθέσεις των μαρτύρων, που περιέχονται στα υπ' αριθμ. 89/2011 πρακτικά δημοσίας συνεδριάσεως του Μονομελούς Πρωτοδικείου ..., όλα ανεξαιρέτως τα έγγραφα, που οι διάδικοι επικαλούνται και προσκομίζουν νομίμως, είτε ως αυτοτελή αποδεικτικά μέσα, είτε για να χρησιμεύσουν για την συναγωγή δικαστικών τεκμηρίων και τις φωτογραφίες τμημάτων των απαλλοτριωθέντων ακινήτων μετά των επικειμένων τους αποδείχθηκαν τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά:

Με την υπ' αριθμ. 1112064/8399/Δ0010/9-1-2007 κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομίας - Οικονομικών και ΠΕΧΩΔΕ, που δημοσιεύθηκε νομίμως στην Ετ.Κ (ΦΕΚ 16/24.1.2007. Τ.ΑΑ και Π.Θ.) και καταχωρίσθηκε στα βιβλία μεταγραφών του Υποθηκοφυλακείου Ναυπάκτου (τ. 170 με α.α. 301), όπως αυτή συμπληρώθηκε και διορθώθηκε με τις υπ' αριθμ. 1047663/3018/Δ0010/2008 και ...

Κ.Υ.Α., που δημοσιεύθηκαν νομίμως, κηρύχθηκε αναγκαστική απαλλοτρίωση υπέρ και με δαπάνες του Ελληνικού Δημοσίου και για λόγους δημοσίας ωφελείας και, ειδικότερα, για τη διάνοιξη της οδού "... στο υποτμήμα από χ.θ. 10-1-248 έως χ.θ. 18+700 στην περιοχή ...", συνολικής εκτάσεως 428.612.17 τ.μ., όπως αυτή απεικονίζεται με κλίμακα 1 : 1.000 στα κτηματολογικά διαγράμματα (με αριθμό σχεδίου 1. 2. 3, 4, 5 και 6) και στον από 9.5.2006 κτηματολογικό πίνακα, καθώς και στους από 4.4.2007, 25.6.2010 και 14.4.2011 διορθωτικούς πίνακες της Ειδικής Υπηρεσίας Δημοσίων Έργων - Οδικοί Άξονες Παραχώρησης - ΕΥΔΕ/ΟΑΠ της ΓΓΔΕ του ΥΠΕΧΩΔΕ, που έχει συντάξει η ανάδοχος της μελέτης Κοινοπραξία "ΝΑΜΑ Σύμβουλοι Μηχανικοί και Μελετητές Α.Ε.

και ΚΑΣΤΩΡ" και έχουν θεωρηθεί στις 23.5.2006, 6.2.2008, 4.12.2010 και 14.4.2011 από τον Προϊστάμενο της Διεύθυνσης ΔΙ 2 του ΥΠΕΧΩΔΕ και εγκρίθηκαν με τις υπ' αριθμ. ..., ..., ... αποφάσεις του Διευθυντή της ίδιας Υπηρεσίας. Η απαλλοτρίωση κηρύχθηκε υπέρ και με δαπάνη του Ελληνικού Δημοσίου και θα αντιμετωπισθεί με δαπάνες του προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων για έργα αρμοδιότητας της Γενικής Γραμματείας Δημοσίων Έργων.

Τα απαλλοτριούμενα ακίνητα, των οποίων αξιώνουν κυριότητα ή άλλα εμπράγματα δικαιώματα οι αιτούντες, αποτελούν μια εδαφική ζώνη μήκους 7,5 χιλιομέτρων περίπου και κυμαινόμενου πλάτους 60 έως 120 μέτρων. Η ζώνη αυτή αρχίζει από τον οικισμό ... και διασχίζει σε μήκος 2,5 χιλιομέτρων περίπου νότια της υφιστάμενης Εθνικής Οδού (ΕΟ) ένα κυματοειδές ανάγλυφο, που κείται στις υπώρειες μεσαίου ορεινού όγκου της περιοχής, ως επί το πλείστον με δασώδη βλάστηση και σε απόσταση από τη θάλασσα, που κυμαίνεται από 2 έως 3 χιλιόμετρα, στη συνέχεια, συναντά κατά βάση πεδινή περιοχή πλησίον του οικισμού ...

και διέρχεται νοτίως αυτού και σε απόσταση 100 περίπου μέτρων από το νότιο όριο αυτού. Μετά τον εν λόγω οικισμό συνεχίζει εντός της ομώνυμης πεδιάδας για 1,5 χιλιόμετρο περίπου (χ.θ. 15+1.000). Στο σημείο αυτό διακόπτεται, λόγω αλλαγής της μελέτης χαράξεως και σε μήκος δύο χιλιομέτρων (χ.θ. 17+300 παραλλαγής), όπου συνεχίζει εντός πεδινής περιοχής, βορείως και παραλλήλως περίπου της υφισταμένης Ε.Ο.

στο τοπικό διαμέρισμα ... μέχρι τον ποταμό ... Μεταξύ των απαλλοτριωθέντων ακινήτων περιλαμβάνονται και οι με αριθμ.... ιδιοκτησίες. Οι ως άνω ιδιοκτησίες, οι οποίες είναι όμορες, κείνται στην θέση ..., περιοχή η οποία απέχει από 10 έως 19 χιλιόμετρα από την ... και από 9 έως 18 χιλιόμετρα από την οικιστική περιοχή της πόλεως του ...

Η εγγύς, αλλά και η ευρύτερη περιοχή είναι εκτός σχεδίου πόλεως με αρτιότητα 4.000 τ.μ. κατά κανόνα και συντελεστή δομήσεως, που εξαρτάται από τη χρήση σύμφωνα με το Π.Δ. 24/31.5.1985, σε συνδυασμό με το Π.Δ. 209/1998, με το οποίο καθορίζονται οι αποστάσεις των οικοδομών, που πρέπει να τηρούνται από τις οδούς για την ασφάλεια της Υπεραστικής Συγκοινωνίας.

Η περιοχή αρδεύεται με γεωτρήσεις, ενώ εξυπηρετείται από δίκτυα ΔΕΗ και τηλεφωνίας και συγκοινωνιακά από Υπεραστικές Γραμμές των ΚΤΕΛ. Οι εν λόγω ιδιοκτησίες κείνται εκτός σχεδίου πόλεως και εκτός ζώνης οικισμού, με ομαλό και γαιώδες έδαφος, με πρόσωπο προς βορράν στην παλαιά εθνική οδό, προέχουσα δε χρήση αυτών ήταν n καλλιέργεια με ελαιόδενδρα (κυπαρίσσια, πλατάνια κλπ).

Η με αριθμό 63 ιδιοκτησία, είχε αρχικώς εμβαδόν 24.847,40 τ.μ., από την οποία απαλλοτριώνονται δύο τμήματα, εμβαδού 2.155,28 και 494,94 τ.μ., αντιστοίχως, εκτός δε απαλλοτριώσεως απομένει έκταση 22.197,18 τ.μ. Εκτός της παλαιάς Ε.Ο. είχε και διατηρεί πρόσωπο και στο ανατολικό τμήμα της σε ασφαλτοστρωμένη δημοτική οδό, που συνδέει την παλαιά Ε.Ο.

με τον οικισμό Κάτω Βασιλικής. Λόγω της μεγάλης επιφάνειάς της δευτερευόντως είχε και οικοπεδική αξία, καθώς πληροί τις προϋποθέσεις αρτιότητας και οικοδομησιμότητας ως εκτός σχεδίου πόλεως οικόπεδο. Μετά την απαλλοτρίωση η εν λόγω ιδιοκτησία διατηρεί τις προσβάσεις της, όπως και πριν την απαλλοτρίωση, αφού εξακολουθεί να έχει πρόσωπο τόσο στην παλαιά Ε.Ο., όσο και στην προαναφερόμενη δημοτική οδό, καθώς η Ιόνια Οδός τέμνει την ιδιοκτησία κατά το νότιο τμήμα της.

Μεταξύ της ιδιοκτησίας αυτής και της Ιόνιας οδού, η οποία διέρχεται νοτίως αυτής, παρεμβάλλεται τάφρος, n οποία διευθετεί υφιστάμενο ρέμα. Ακόμα, n Ιόνια Οδός, σε σχέση με το επίπεδο της ιδιοκτησίας, είναι υπερυψωμένη με επίχωμα ύψους 8,00 - 8,40 μέτρων, ο δε πλησιέστερος ΑΚ (ανισόπεδος Κόμβος) Ευηνοχωρίου (χ.θ. 22-Κ350) διέρχεται σε απόσταση 8,3 χιλιομέτρων (βλ.

το με αριθμ. πρωτ. 16364/3.8.2012 έγγραφο της ΕΥ.ΔΕ-Μ-ΚΕΠΑ & Ι.Ο). Η απαλλοτρίωση, ναι μεν, δεν έχει αρνητικές επιπτώσεις στη γεωργική του εκμετάλλευση, καθώς το μέγεθος, το σχήμα, οι χρήσεις, n πρόσβασή του και τα ειδικά χαρακτηριστικά παραμένουν ως είχαν και δεν επηρεάζονται, όμως, επηρεάζεται η πολεοδομική του κατάσταση εξαιτίας των περιορισμών δομήσεως που προβλέπονται από το νόμο, ήτοι επιτρεπόμενη ανέγερση οικοδομής 60 μέτρα από τον άξονα και 40 μέτρα από την πλευρά του αυτοκινητοδρόμου.

Περαιτέρω, η με αριθμό 72 ιδιοκτησία, είχε πριν την απαλλοτρίωση εμβαδόν 22.657,38 τ.μ., από την οποία απαλλοτριώθηκε έκταση 1.353,34 τ.μ. και απομένει εκτός απαλλοτριώσεως έκταση 21.304,04 τ.μ. Είχε και εξακολουθεί να έχει πρόσωπο στην παλαιά Ε.Ο. Η Ιόνια Οδός διέρχεται νοτίως, υπερυψωμένη ως προς αυτήν, με παρεμβολή τάφρου με επίχωμα ύψους 8,5 μέτρων, ο δε ανισόπεδος κόμβος της Κλόκοβας διέρχεται σε απόσταση 3,3 χιλιομέτρων.

Κύρια κατά προορισμό χρήση αποτελούσε η καλλιέργεια ελαιοδένδρων, λόγω, όμως, της μεγάλης επιφάνειάς της, δευτερευόντως, είχε και οικοπεδική αξία, καθώς πληροί τις προϋποθέσεις αρτιότητας και οικοδομησιμότητας, ως εκτός σχεδίου πόλεως οικόπεδο. Μετά την απαλλοτρίωση, ναι μεν, δεν επηρεάζεται η γεωργική του εκμετάλλευση, πλην όμως, επηρεάζεται η πολεοδομική του κατάσταση, για τον προαναφερθέντα λόγο.

Εξάλλου, και τα δύο ακίνητα υφίστανται ζημία, επειδή είναι συνεχώς εκτεθειμένα στις άσχημες για το περιβάλλον συνθήκες, οφειλόμενς στη δημιουργία και λειτουργία της Ιόνιας Οδού, υπερβολικό θόρυβο και μόλυνση της ατμόσφαιρας. Με τα δεδομένα αυτά, τα ανωτέρω ακίνητα υφίστανται μείωση της αξίας τους κατά ποσοστό 20% το καθένα, επί του ύψους της καθορισθείσας οριστικής τιμής μονάδος αποζημιώσεως, κατά το οποίο πρέπει να επιδικασθεί ιδιαίτερη αποζημίωση.

Συνεπώς, πρέπει να γίνει εν μέρει δεκτή η αίτηση ως βάσιμη και κατ' ουσίαν.

Κατά τη διάταξη του άρθρου 18 παρ. 4 του Ν. 2882/2001 (ΚΑΑΑ), όπως ισχύει μετά την τροποποίησή του με το άρθρο 130 του Ν. 4070/2012, σύμφωνα δε με την παρ. 9 του άρθρου 146 του αυτού νόμου, εφαρμόζεται και στις εκκρεμείς, κατά την έναρξη ισχύος του νόμου αυτού, απαλλοτριώσεις, η δικαστική δαπάνη μαζί με τη νόμιμη αμοιβή δικηγόρων βαρύνει τον υπόχρεο προς αποζημίωση και επιδικάζεται από το δικαστήριο με την ίδια απόφαση, εφόσον δεν ορίζεται διαφορετικά από τον παρόντα νόμο.

Η εκκαθάριση της δικαστικής δαπάνης γίνεται σύμφωνα με τις οικείες διατάξεις, που ισχύουν κάθε φορά. Όταν υπόχρεος προς αποζημίωση είναι φορέας, που υπάγεται στη Γενική Κυβέρνηση κατά την έννοια του άρθρου 1Β του Ν. 2362/1995 (Α' 247), η επιδικαζόμενη από τα Δικαστήρια αμοιβή του πληρεξουσίου δικηγόρου των δικαιούχων αποζημιώσεως, στις περιπτώσεις που υπολογίζεται με βάση την αξία του αντικειμένου της δίκης, καθορίζεται υποχρεωτικώς έως το ήμισυ των νόμιμων αμοιβών του Κώδικα Δικηγόρων.

Η απόφαση του μονομελούς πρωτοδικείου, με την οποία καθορίζεται η προσωρινή τιμή μονάδας αποτελεί, ως προς τη δικαστική δαπάνη, εκτελεστό τίτλο εις βάρος του υπόχρεου προς αποζημίωση, εάν και οι δύο διάδικοι αποδέχθηκαν την απόφαση αυτή ή πέρασε άπρακτη η προθεσμία της παρ. 2 του άρθρου 20. Σε περίπτωση εμπροθέσμου αιτήσεως το Εφετείο αποφαίνεται ενιαίως, τόσο για τη δικαστική δαπάνη της ενώπιον αυτού διαδικασίας, όσο και για τη δικαστική δαπάνη του προσωρινού προσδιορισμού της αποζημιώσεως.

Από τη διάταξη αυτή, κατά την οποία τα δικαστικά έξοδα στα οποία υποβάλλεται ο δικαιούχος της αποζημιώσεως, προκειμένου να επιτύχει τον προσδιορισμό και την είσπραξη αυτής, στα οποία περιλαμβάνεται και η αμοιβή του δικηγόρου του, αποτελούν, σύμφωνα και με την επιταγή του άρθρου 17 του Συντάγματος περί πλήρους αποζημιώσεως, παρακολούθημα της εν λόγω αποζημιώσεως και προσαυξάνουν το ποσό αυτής, ώστε να μην επέρχεται φαλκίδευση της πλήρους αποζημιώσεως, που αυτός δικαιούται (Ολ.

Α.Π. 502/2005, Α.Π. 664/2022), προκύπτει ότι, στην δίκη του προσωρινού ή οριστικού προσδιορισμού της αποζημιώσεως του απαλλοτριωθέντος, σύμφωνα με τα άρθρα 18, 19 και 20 του ως άνω νόμου (ΚΑΑΑ), ένα είναι το αντικείμενο της δίκης, ο προσδιορισμός της αποζημιώσεως και, συνεπώς, μία αμοιβή του δικηγόρου, σε ποσοστό επί της αξίας του αντικειμένου αυτού της δίκης, ορίζεται σύμφωνα με τις διατάξεις του Κώδικα Δικηγόρων.

Έτσι, σε περίπτωση εμπροθέσμου αιτήσεως για τον οριστικό προσδιορισμό της αποζημιώσεως στο Εφετείο, μετά τον προσωρινό προσδιορισμό αυτής, η δικαστική δαπάνη περιλαμβάνει: 1) τα γενόμενα για τη διεξαγωγή και υπεράσπιση της δίκης έξοδα, που ήταν απαραίτητα (άρθρ. 189 παρ. 1 του Κ.Πολ.Δ.), 2) την αμοιβή του δικηγόρου του δικαιούχου για την παράστασή του ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου και ενώπιον του Εφετείου και 3) την αμοιβή του δικηγόρου του δικαιούχου σε ποσοστό επί της καθοριζόμενης οριστικής αποζημιώσεως και, συγκεκριμένα:

α) 2% της αποζημιώσεως για τη σύνταξη της αιτήσεως ή ανταιτήσεως με ιδιαίτερο δικόγραφο ή κυρίας παρεμβάσεως με ιδιαίτερο δικόγραφο και β) σε ποσοστό 1% για την σύνταξη προτάσεων επί της αιτήσεως ή ανταιτήσεως και κυρίας παρεμβάσεως που ασκήθηκαν με ιδιαίτερο δικόγραφο (Α.Π. 664/2022, Α.Π. 174/2022, Α.Π. 170/2022, Α.Π. 125/2021, Α.Π. 57/2021, Α.Π. 872/2020, Α.Π. 833/2020).

Ο προσδιορισμός της αμοιβής των πληρεξουσίων δικηγόρων στο ήμισυ των νομίμων αμοιβών του Κώδικα Δικηγόρων, σε περίπτωση κατά την οποία υπόχρεος προς αποζημίωση είναι φορέας, που υπάγεται στη Γενική Κυβέρνηση, κατά την έννοια του άρθρου 1Β του Ν. 2362/1995 (άρθρο 18 παρ. 4, εδάφ. 3 του Ν. 2882/2001, όπως ισχύει μετά την αντικατάστασή του με το άρθρο 130 παρ. 2 του ν. 4070/2012), εφαρμόζεται σε υποθέσεις, που συζητήθηκαν στο δικαστήριο της ουσίας μετά την έναρξη ισχύος της τελευταίας αυτής διατάξεως (Α.Π. 664/2022, Α.Π. 174/2022, Α.Π. 125/2021), δηλονότι μετά την, κατά τα προεκτεθέντα, 10-4-2012 και, συνεπώς, η επιδικαζόμενη αμοιβή του πληρεξουσίου δικηγόρου των δικαιούχων αποζημιώσεως, υπολογιζόμενη με βάση την αξία του αντικειμένου της δίκης, καθορίζεται:

α) σε ποσοστό 1% της αποζημιώσεως για τη σύνταξη αιτήσεως ή ανταιτήσεως με ιδιαίτερο δικόγραφο ή κυρίας παρεμβάσεως με ιδιαίτερο δικόγραφο και β) σε ποσοστό 0,50% για τη σύνταξη προτάσεων επί της αιτήσεως ή ανταιτήσεως και κυρίας παρεμβάσεως που ασκήθηκαν με ιδιαίτερο δικόγραφο. Η προαναφερόμενη διάταξη του άρθρου 18 παρ. 4, εδάφ.

γ' του ΚΑΑΑ, όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 130 παρ. 2 του Ν. 4070/2012, δεν αντίκειται στις διατάξεις των άρθρων 17 παρ. 1, 4 παρ. 1 και 2 του Συντάγματος, 6 παρ. 1 και 20 παρ. 1 της ΕΣΔΑ, 1 του Πρώτου Προσθέτου Πρωτοκόλλου της Συμβάσεως της Ρώμης, καθόσον θεσπίσθηκε χάριν δημοσίου συμφέροντος, ήτοι την εξοικονόμηση σημαντικών δαπανών των φορέων της Γενικής Κυβερνήσεως, αφού σοβαροί λόγοι γενικότερου δημοσίου συμφέροντος επιβάλλουν την διαφορετική αυτή ρύθμιση (κατά το μέρος που εισάγει ανισότητα αμοιβής του Δικηγόρου στη δίκη προσδιορισμού της αποζημιώσεως των αναγκαστικών απαλλοτριώσεων, με υποχρέους τους ως άνω φορείς, κατ' απόκλιση προς τα κάτω από τις άλλες απαλλοτριώσεις), δεν εισάγει διάκριση αντίθετη προς τη συνταγματική αρχή της ισότητας, αφού με τη ρύθμιση αυτή δεν θίγεται η πλήρης αποζημίωση, που δικαιούται ο δικαιούχος, αλλά, κατά τρόπο γενικό και απρόσωπο, περιορίσθηκε για όλους τους δικαιούχους αποζημιώσεων από τις εν λόγω απαλλοτριώσεις η προκύπτουσα από τις διατάξεις του Κώδικα των Δικηγόρων και οφειλόμενη από τους δικαιούχους των αποζημιώσεων νόμιμη αμοιβή των δικηγόρων τους (Ολ.

Α.Π. 20/2005, Α.Π. 664/2022). Κατόπιν αυτών, πρέπει να υποχρεωθεί το υπόχρεο προς αποζημίωση Ελληνικό Δημόσιο να καταβάλει στις αιτούσες, δικαιούχους της αποζημιώσεως, τη δικαστική δαπάνη αυτών, η οποία περιλαμβάνει την αμοιβή του πληρεξουσίου δικηγόρου τους για την παράσταση του ενώπιον του Τριμελούς Εφετείου Δυτικής Στερεάς Ελλάδος και τα λοιπά, απαραίτητα για τη διεξαγωγή και υπεράσπιση της δίκης, έξοδα, καθώς και την αμοιβή του πληρεξουσίου δικηγόρου τους, η οποία πρέπει, σύμφωνα με όσα προαναφέρθηκαν στην παραπάνω νομική σκέψη, να ορισθεί σε ποσοστό 1,5% επί του ποσού της αποζημιώσεως, που προσδιορίζεται με την απόφαση αυτή, όπως, ειδικότερα, ορίζεται στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Δέχεται εν μέρει την από 30-4-2012 αίτηση.

Καθορίζει την ιδιαίτερη αποζημίωση για τις εναπομείνασες εκτάσεις των ακινήτων των αιτουσών, που αναφέρονται στο σκεπτικό της παρούσας, σε ποσοστό 20% για το καθένα, επί του ύψους της καθορισθείσας οριστικής τιμής μονάδος αποζημιώσεως.

Και Καταδικάζει το καθού η αίτηση Ελληνικό Δημόσιο στην καταβολή της δικαστικής δαπάνης των αιτουσών - δικαιούχων της αποζημιώσεως, το οποίο καθορίζει: α) στο ποσό των εξακοσίων ευρώ (600€) (εφάπαξ) για την παράσταση του πληρεξουσίου δικηγόρου αυτών στην παρούσα δίκη και στη δίκη για τον προσωρινό προσδιορισμό της αποζημιώσεως και β) σε ποσοστό 1,5% επί της ως άνω καθορισθείσας αποζημιώσεως ως αμοιβή του ιδίου πληρεξουσίου δικηγόρου τους για τη σύνταξη της αιτήσεως και των προτάσεων.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 14 Μαρτίου 2024.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ Και ταύτης αποχωρησάσης από την Υπηρεσία καθώς και της αρχαιοτέρας Αρεοπαγίτου ο β'αρχαιότερος της Συνθέσεως Αρεοπαγίτης

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 26 Σεπτεμβρίου 2024.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ