1320/2012 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1320 / 2012 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1320/2012

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

A2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αθανάσιο Κουτρομάνο, Αντιπρόεδρο, Δήμητρα Παπαντωνοπούλου, Χρυσόστομο Ευαγγέλου, Ευφημία Λαμπροπούλου και Γεράσιμο Φουρλάνο, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 26 Μαρτίου 2012, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ν. Β. του Ν. κατοίκου ..., ο οποίος παραστάθηκε με τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Γεώργιο Φατούρο.

Των αναιρεσιβλήτων: 1. A. B. (Α. Μ.) του Ε. συζ. Α. Ρ. και 2. A. R. (Α. Ρ.) του Θ., κατοίκων ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Αθανάσιο Αναγνωστόπουλο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 1-3-2005 ανακοπή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 2099/2006 του ίδιου Δικαστηρίου και 1879/2007 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητά ο αναιρεσείων με την από 24-4-2008 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Χρυσόστομος Ευαγγέλου ανέγνωσε την από 27-10-2009 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά το άρθρο 402 του Α.Κ. " Αν κατά την κατάρτιση της σύμβασης δόθηκε αρραβώνας, εφόσον δεν ορίστηκε τίποτε άλλο, θεωρείται ότι δόθηκε για την κάλυψη της ζημίας από τη μη εκτέλεση της σύμβασης". Κατά δε το άρθρο 403 εδ. α' του ιδίου κώδικα: "Ο υπαίτιος για τη μη εκτέλεση της σύμβασης χάνει τον αρραβώνα που έδωσε ή αποδίδει διπλάσιον αυτόν που έλαβε".

Από τις διατάξεις αυτές, που είναι ενδοτικού δικαίου, προκύπτει ότι με την πρώτη τίθεται ερμηνευτικός κανόνας, κατά τον οποίο σε περίπτωση αμφιβολίας, εάν δηλαδή δεν συμφωνήθηκε διαφορετικά, ο αρραβώνας θεωρείται ότι δόθηκε για τη κάλυψη της ζημίας από τη μη εκτέλεση της σύμβασης, δηλαδή θεωρείται ποινικός και έχει ως συνέπεια κατά το άρθρο 403 την απώλεια του αρραβώνα αν υπαίτιος είναι αυτός που τον έδωσε ή την υποχρέωση απόδοσης του διπλασίου αυτού αν υπαίτιος είναι αυτός που τον έλαβε.

Ο ισχυρισμός του εναγομένου ότι ο ληφθείς απ' αυτόν αρραβώνας δεν συμφωνήθηκε ως ποινικός, αλλά ως επιτίμιο μεταμελείας, με υποχρέωση απόδοσης μόνο του ληφθέντος ποσού και όχι του διπλασίου του, αποτελεί ένσταση. Εξ' άλλου, ο από το άρθρο 559 αριθ. 1 εδαφ. α' ΚΠολΔ προβλεπόμενος λόγος αναίρεσης ιδρύεται αν παραβιάστηκε κανόνας ουσιαστικού δικαίου.

Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται, αν εφαρμοσθεί μολονότι κατά τις παραδοχές της αποφάσεως δεν υπάρχουν οι πραγματικές προϋποθέσεις εφαρμογής του ή αντίθετα, όταν αυτός δεν εφαρμοσθεί μολονότι κατά τις παραδοχές της αποφάσεως υπάρχουν οι πραγματικές προϋποθέσεις εφαρμογής του, καθώς και όταν εφαρμόζεται εσφαλμένα (Ολ.Α.Π. 7/2006, Α.Π. 1594/2008).

Στην προκείμενη περίπτωση, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, το Εφετείο, εκτιμώντας τις αποδείξεις, δέχθηκε τα ακόλουθα: προσύμφωνο που καταρτίστηκε μεταξύ των διαδίκων και είχε ως αντικείμενο την πώληση από τον ανακόπτοντα-εργολήπτη και τους οικοπεδούχους στους καθών η ανακοπή ενός διαμερίσματος, περιελήφθη παρεπόμενη σύμβαση, σε εκτέλεση της οποίας οι αγοραστές κατέβαλαν στον εργολήπτη, σύμμετρα, το ποσό των 30.000 ευρώ, που συνομολογήθηκε ρητά ως αρραβώνας και ορίστηκε ότι σε περίπτωση που η υπογραφή του οριστικού συμβολαίου πώλησης ματαιωθεί, λόγω μεταμέλειας ή νομικής αδυναμίας ή αθέτησης οιασδήποτε υποχρέωσης του εργολήπτη, ήτοι της παράδοσης σε πλήρη λειτουργία του ανελκυστήρα μέχρι την 31-12-2004 ή της προσκόμισης πιστοποιητικού εξάλειψης οιουδήποτε βάρους για το πωλούμενο ακίνητο μέχρι 31-12-2004, οι αγοραστές, αφού υπογράψουν συμβολαιογραφική πράξη μη εμφανίσεως των αντισυμβαλλομένων κατά την ορισθείσα στο προσύμφωνο ημερομηνία, δικαιούνται να ζητήσουν από τον εργολήπτη την επιστροφή του καταβληθέντος αρραβώνα, σύμφωνα με τις διατάξεις του Α.Κ.

Ότι από το ανωτέρω περιεχόμενο του προσυμφώνου προκύπτει με σαφήνεια ότι ο αρραβώνας δόθηκε ως ποινικός και δη για την περίπτωση ματαίωσης της σύμβασης πώλησης από υπαιτιότητα του εργολήπτη και ότι επομένως οφείλεται η απόδοση εις διπλούν του αρραβώνα. Δέχθηκε δηλ. το Εφετείο ότι ο αρραβώνας συμφωνήθηκε ως ποινικός, χωρίς τα μέρη να διαφοροποιήσουν τις οριζόμενες από τις ενδοτικού δικαίου ερμηνευτικές διατάξεις των άρθρων 402 και 403 Α.Κ.

συνέπειές του και να ορίσουν επιστροφή μόνο του δοθέντος αρραβώνα και όχι απόδοση διπλασίου αυτού. Με τον πρώτο λόγο της αίτησης αναίρεσης προβάλλεται η αιτίαση ότι το Εφετείο, εφαρμόζοντας τις διατάξεις των άρθρων 402 και 403 Α.Κ., σύμφωνα με τις οποίες χαρακτήρισε τον αρραβώνα ως ποινικό και δεχόμενο ως νόμιμη και συμφωνηθείσα την απόδοσή του στο διπλάσιο και όχι τις διατάξεις των άρθρων 361 Α.Κ.

σε συνδυασμό με τους κανόνες για τις αιρέσεις (201 Α.Κ.), παραβίασε τις παραπάνω διατάξεις, καθόσον από τον σχετικό όρο του προσυμφώνου προκύπτει ότι συμφωνήθηκε η επιστροφή μόνο του ήδη καταβληθέντος αρραβώνα ποσού 30.000 ευρώ και όχι του διπλασίου του. Ο λόγος αυτός είναι απαράδεκτος, διότι, υπό την επίφαση της συνδρομής των προϋποθέσεων θεμελίωσής του πλήττουν την ανεπίδεκτη αναιρετικού ελέγχου εκτίμηση των αποδείξεων από το Εφετείο ( άρθρο 561 παρ. 1 ΚΠολΔ ), δηλ.

την παραδοχή ότι τα μέρη δεν όρισαν άλλως ως προς τη φύση και τις συνέπειες κατάπτωσης του αρραβώνα. Στην περίπτωση που ήθελε εκτιμηθεί ότι με τον ανωτέρω λόγο γίνεται επίκληση πλημμέλειας από τον αριθ. 8 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, δηλ. ότι το δικαστήριο παρά τον νόμο δεν έλαβε υπόψη τον ισχυρισμό του ανακόπτοντος και ήδη αναιρεσείοντος ότι κατ' απόκλιση των ορισμών των άρθρων 402 και 403 του Α.Κ.

συμφωνήθηκε η απόδοση μόνο του δοθέντος αρραβώνα και όχι του διπλασίου του, ο λόγος είναι αβάσιμος, διότι, όπως προκύπτει από την ένδικη ανακοπή κατά της εκτελέσεως, ο αναιρεσείων δεν προέβαλε τον αυτοτελή ισχυρισμό (ένσταση) ότι συμφωνήθηκε απόδοση μόνο του καταβληθέντος αρραβώνος και όχι του διπλασίου αυτού.

Ο από το άρθρο 559 αριθ. 10 ΚΠολΔ λόγος αναίρεσης ιδρύεται, αν το δικαστήριο παρά τον νόμο δέχθηκε πράγματα που έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης ως αληθινά χωρίς απόδειξη.

Στην προκείμενη περίπτωση, με τον δεύτερο από το άρθρο 559 αριθ. 10 ΚΠολΔ λόγο της αναίρεσης προβάλλεται η αιτίαση ότι το Εφετείο δέχθηκε ότι ο αρραβώνας δόθηκε ως ποινικός χωρίς απόδειξη, αφού από το προσύμφωνο που έλαβε υπόψη του δεν προκύπτει ο ποινικός χαρακτήρας του αρραβώνα. Ο λόγος αυτός είναι απαράδεκτος, διότι υπό την επίφαση της νομικής πλημμέλειας του παραπάνω άρθρου πλήττεται η ανεπίδεκτη αναιρετικού ελέγχου εκτίμηση των αποδείξεων (άρθρο 561 παρ. 1 ΚΠολΔ). Ο από το άρθρο 559 αριθ. 8 ΚΠολΔ λόγος αναίρεσης ιδρύεται και όταν το δικαστήριο παρά το νόμο δεν έλαβε υπόψη του πράγματα που προτάθηκαν και έχουν ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης. Για να είναι ορισμένος ο λόγος αυτός και συνεπώς παραδεκτή η προβολή του πρέπει να γίνεται επίκληση ότι ο αυτοτελής ισχυρισμός είχε προταθεί παραδεκτά στο δικαστήριο που εξέδωσε την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, εκτός αν πρόκειται για ισχυρισμό που αφορά τη δημόσια τάξη ή κάποια από τις λοιπές εξαιρέσεις του άρθρου 562 παρ. 2 ΚΠολΔ. Εξάλλου, όταν ο αναιρεσείων είναι εκκαλών ο αυτοτελής ισχυρισμός που προβλήθηκε πρωτοδίκως και απορρίφθηκε πρέπει να επαναφέρεται στο Εφετείο με το εφετήριο ως λόγος έφεσης και όχι με τις προτάσεις, και πολύ περισσότερο με την προσθήκη των προτάσεων.

Στην προκείμενη περίπτωση, με τον τρίτο από το άρθρο 559 αριθ. 8 ΚΠολΔ λόγο της αίτησης αναίρεσης προβάλλεται η αιτίαση ότι το Εφετείο παρά τον νόμο δεν έλαβε υπόψη την ένσταση περί καταχρηστικής άσκησης του ασκηθέντος δικαιώματος αναγκαστικής εκτέλεσης του προσυμφώνου, την οποία προέβαλε με την ανακοπή, τις προτάσεις και την έφεσή του ο ανακόπτων. Ο ισχυρισμός αυτός είναι αβάσιμος, διότι, όπως προκύπτει από την επισκόπηση των επικαλουμένων διαδικαστικών εγγράφων, την εκ του άρθρου 281 του Α.Κ ένσταση (που δεν αφορά τη δημόσια τάξη), δεν προέβαλε ο αναιρεσείων με το δικόγραφό της ανακοπής του ή με πρόσθετο δικόγραφο, όπως επιτάσσει η διάταξη του άρθρου 585 παρ.2 ΚΠολΔ, ούτε την επανέφερε στο Εφετείο με λόγο έφεσης, αλλά αυτήν πρόβαλε το πρώτον, απαραδέκτως, με την προσθήκη των προτάσεων στο Εφετείο και επομένως ο εν λόγω ισχυρισμός δεν ασκούσε ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης και η μη λήψη υπόψη αυτού δεν ιδρύει τον εξεταζόμενο αναιρετικό λόγο.

Από τις διατάξεις των άρθρων 402, 403 και 405 του Α.Κ. προκύπτει ότι ο ισχυρισμός του εναγόμενου για απόδοση του ποινικού αρραβώνα, ότι η καθυστέρηση εκπλήρωσης της παροχής του για την οποία συμφωνήθηκε ο αρραβώνας δεν οφείλεται σε υπαιτιότητά του, αποτελεί ένσταση ( A. Π. 1980/2008 ). Περαιτέρω, όπως αναφέρθηκε αμέσως ανωτέρω, για να είναι ορισμένος και παραδεκτός ο από το άρθρο 559 αριθ. 8 ΚΠολΔ λόγος αναίρεσης πρέπει να γίνεται στο αναιρετήριο επίκληση ότι ο αυτοτελής ισχυρισμός που δεν έλαβε υπόψη του το δικαστήριο προτάθηκε παραδεκτά στο δικαστήριο που εξέδωσε την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, εκτός αν πρόκειται για ισχυρισμό που αφορά τη δημόσια τάξη.

Στην προκείμενη περίπτωση, με τον τέταρτο λόγο της αιτήσεως αναίρεσης προβάλλεται η από το άρθρο 559 αριθ. 8 ΚΠολΔ αιτίαση ότι το Εφετείο δεν έλαβε υπόψη του τον ισχυρισμό του ανακοπτοντος και ήδη αναιρεσείοντος ότι δεν ήταν υπαίτιος της καθυστέρησης εκπλήρωσης του δεύτερου όρου του προσυμφώνου περί αποπεράτωσης του ανελκυστήρα της οικοδομής μέχρι 31-12-2004.

Ο λόγος αυτός είναι προεχόντως αόριστος και ως τέτοιος απαράδεκτος, διότι δεν γίνεται επίκληση ότι ο ισχυρισμός που φέρεται ότι δεν λήφθηκε υπόψη και δεν αφορά τη δημόσια τάξη προτάθηκε ως λόγος ανακοπής και επαναφέρθηκε παραδεκτά στο Εφετείο, αλλά σε κάθε περίπτωση είναι και αβάσιμος, διότι από το δικόγραφο της έφεσης προκύπτει ότι τέτοιον ισχυρισμό δεν επανέφερε ο ανακόπτων στο Εφετείο με λόγο έφεσης, αλλά ισχυρίστηκε ότι με μεταγενέστερο του προσυμφώνου ιδιωτικό συμφωνητικό καταργήθηκε η υποχρέωσή του να κατασκευάσει τον ανελκυστήρα, τον ισχυρισμό δε αυτόν έλαβε υπόψη του το Εφετείο και τον απέρριψε ως αβάσιμο.

Σε κάθε περίπτωση ο εν λόγω ισχυρισμός προβάλλεται αλυσιτελώς, αφού η υπερημερία του ανακόπτοντος θεμελιώνεται κατά τις παραδοχές της προσβαλλόμενης απόφασης και στη μη εκπλήρωση της συμβατικής υποχρέωσης του ανακόπτοντος να προσκομίσει ενώπιον του συμβολαιογράφου μέχρι την 31-12-2004 πιστοποιητικό περί άρσεως της κατασχέσεως που είχε επιβληθεί επί του προσυμφωνηθέντος να πωληθεί ακινήτου, παραδοχή που στηρίζει αυτοτελώς το διατακτικό της προσβαλλόμενης απόφασης και δεν πλήττεται με λόγο αναίρεσης.

Μετά απ' αυτά, και αφού δεν κρίνεται αναγκαία η κατ' άρθρο 249 ΚΠολΔ αναβολής της συζητήσεως μέχρι να εκδοθεί απόφαση επί της από 14-12-2011 αιτήσεως του αναιρεσείοντος για αναψηλάφηση της προσβαλλόμενης απόφασης, όπως αιτείται ο αναιρεσείων, πρέπει να απορριφθεί η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 24-4-2008 αίτηση του Ν. Β. του Ν., κατοίκου ..., για αναίρεση της υπ' αριθ. 1879/2007 αποφάσεως του Εφετείου Αθηνών.

Καταδικάζει τον αναιρεσείοντα στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσιβλήτων, τα οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων επτακοσίων (2.700) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 12 Ιουνίου 2012. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 18 Ιουλίου 2012.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ