Supreme Court annuls lower court ruling on bank privilege, remands case for retrial on constitutional equality grounds.

Απόφαση 1313 / 2013 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1313/2013

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

A2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αθανάσιο Κουτρομάνο, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Κωνσταντίνο Τσόλα, Ευφημία Λαμπροπούλου, Γεράσιμο Φουρλάνο, και Ιωσήφ Τσαλαγανίδη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 14 Ιανουαρίου 2013, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Μ. Ζ. του Ι., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο Πάνο Σιμιτό.

Της αναιρεσιβλήτου: Ανώνυμου εταιρείας με την επωνυμία "ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΑΕ" που εδρεύει στην ... και εκπροσωπείται νόμιμα, από τον πληρεξούσιο δικηγόρο Νικόλαο Ξανάλατο, ο οποίος δήλωσε στο ακροατήριο την αλλαγή της επωνυμίας στην εφεξής "ΑΤΕ".

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 3-3-2006 ανακοπή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Νάξου. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 46/2006 του ίδιου Δικαστηρίου και 97/2009 του Εφετείου Αιγαίου. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 9-11-2009 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης, Ιωσήφ Τσαλαγανίδης, ανέγνωσε την από 4-2-2011 έκθεση του κωλυομένου να μετάσχει στη σύνθεση του δικαστηρίου τούτου, Αρεοπαγίτη Χρυσόστομου Ευαγγέλου, με την οποία εισηγήθηκε την αναίρεση της κρινόμενης αίτησης.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος της αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ο εκ του άρθρου 559 αρ. 1 ΚΠολΔ λόγος αναιρέσεως για παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου ιδρύεται αν το δικαστήριο δεν εφάρμοσε τέτοιο κανόνα, ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις της εφαρμογής του ή αν εφάρμοσε αυτόν, ενώ δεν έπρεπε, καθώς και αν προσέδωσε στον εφαρμοστέο κανόνα διαφορετική έννοια από την αληθινή (ΑΠ Ολομ. 36/1988, ΑΠ 7/2006).

Εξάλλου, από την αρχή της ισότητας, που κατοχυρώνει το άρθρο 4 παρ. 1 του Συντάγματος, δεσμεύεται ο κοινός νομοθέτης, όταν πρόκειται να ρυθμίσει ουσιωδώς όμοιες καταστάσεις ή σχέσεις ή κατηγορίες προσώπων, να μη τις μεταχειρίζεται κατά τρόπο ανόμοιο, είτε με τη μορφή ενός χαριστικού μέτρου ή προνομίου που δεν συνδέεται με αξιολογικά κριτήρια, είτε με τη μορφή της επιβολής μιας αδικαιολόγητης επιβαρύνσεως ή της αφαιρέσεως δικαιωμάτων, που αναγνωρίζονται από γενικότερο κανόνα, εκτός αν η ιδιαίτερη ρύθμιση υπαγορεύεται από ειδικές περιστάσεις που τη δικαιολογούν, ή επιβάλλεται από λόγους γενικότερου κοινωνικού ή δημοσίου συμφέροντος, γιατί διαφορετικά δημιουργείται ανισότητα στη νομοθετική μεταχείριση της αυτής κατηγορίας.

Η συνδρομή δε των ειδικών περιστάσεων ή του γενικότερου κοινωνικού ή δημοσίου συμφέροντος υπόκειται στον έλεγχο των δικαστηρίων (ΑΠ Ολομ. 3/2006, 38/2005, 30/2005, 23/2004). Περαιτέρω, σύμφωνα με το άρθρο 1 παρ. 1 του ιδρυτικού νόμου της Αγροτικής Τράπεζας ν. 4332/1929, η Α.Τ.Ε. αποτελεί αυτόνομο τραπεζικό οργανισμό κοινωφελούς χαρακτήρα, με σκοπό την ενάσκηση της αγροτικής πίστεως σε όλες τις μορφές της, την ενίσχυση της συνεταιριστικής οργανώσεως και τη βελτίωση των όρων διεξαγωγής των γεωργικών εν γένει και συναφών εργασιών.

Αργότερα, με σειρά νομοθετικών διατάξεων μεταβλήθηκε ο νομικός χαρακτήρας και η δομή της Α.Τ.Ε. Αρχικά, με το άρθρο 8 του ν. 1697/1987, με το οποίο επεκτάθηκε ο σκοπός της Α.Τ.Ε. στη διενέργεια οποιασδήποτε τραπεζικής εργασίας στο πλαίσιο του καταστατικού της, κατόπιν αποφάσεων των νομισματικών αρχών. Στη συνέχεια, με το άρθρο 26 παρ. 1 του ν. 1914/1990, η Α.Τ.Ε.

μετατράπηκε σε ανώνυμη εταιρεία και προβλέφθηκε η κατάρτιση του καταστατικού της σύμφωνα με τις διατάξεις περί ανώνυμων τραπεζικών εταιρειών και η έγκρισή του με κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών και Γεωργίας, ενώ εισήχθη και στο Χρηματιστήριο, και τέλος με το ν. 2076/1992, με τον οποίο ενσωματώθηκε στο ελληνικό δίκαιο η οδηγία 89/646/ΕΟΚ.

Για τις άλλες Τράπεζες, στις οποίες εφαρμόζεται χωρίς εξαίρεση το ν.δ. 17-7/13-8-1923, για την εκδίκαση της ανακοπής κατά εκτελέσεως, αρμόδιο είναι το Μονομελές Πρωτοδικείο (άρθρο 53 παρ. 2 του ν.δ. 17-7/13-8-1923 σε συνδυασμό με άρθρο 933 παρ. 1 ΚΠολΔ). Από τα παραπάνω συνάγεται ότι οι ρυθμίσεις των άρθρων 11 παρ. 4 και 14 παρ. 1 ν. 4332/1929, με τις οποίες ορίζεται αποκλειστικά αρμόδιο για την εκδίκαση της ανακοπής κατά της εκτελέσεως, που επισπεύδεται από την Αγροτική Τράπεζα της Ελλάδος, το Ειρηνοδικείο, παραβιάζουν τη συνταγματική αρχή της ισότητας, γιατί θέτουν τους οφειλέτες της Α.Τ.Ε.

Α.Ε. σε μειονεκτική θέση σε σχέση με τους οφειλέτες άλλων Τραπεζών, χωρίς να επιβάλλεται η εξαίρεση αυτή από λόγους γενικότερου κοινωνικού ή δημόσιου συμφέροντος. Κατά συνέπεια, οι διατάξεις αυτές είναι ανίσχυρες και αντ' αυτών ισχύουν οι διατάξεις του ν.δ. 17-7/13-8-1923, που ισχύουν για όλες τις άλλες Τράπεζες, και επομένως αρμόδιο για την εκδίκαση της ανακοπής κατά της εκτελέσεως είναι το Μονομελές Πρωτοδικείο (ΑΠ Ολομ. 24, 25/2006, ΑΠ 177/2011).

Εξάλλου, ο διάδικος που υποστηρίζει ότι η υπόθεσή του έπρεπε κατά νόμον να εισαχθεί για εκδίκαση σε δικαστήριο ανώτερο από εκείνο στο οποίο πράγματι εισήχθη, δεν χρειάζεται για το παραδεκτό του σχετικού αναιρετικού λόγου να επικαλείται και περαιτέρω έννομο προς τούτο συμφέρον, αφού αυτό εμπεριέχεται στην ρητώς διατυπούμενη ή σιωπηρώς εννοούμενη αξίωσή του να εκδικασθεί η υπόθεσή του από τον φυσικό της δικαστή.

Στην κρινόμενη υπόθεση, ο αναιρεσείων με την από 3-3-2006 ανακοπή του, κατ' άρθρο 933 ΚΠολΔ, που άσκησε ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Νάξου κατά της ήδη αναιρεσίβλητης Τράπεζας, ζήτησε να αναγνωρισθεί η ακυρότητα της επισπευδόμενης από αυτή σε βάρος του αναγκαστικής εκτελέσεως, με βάση την από 7-11-2005 κατασχετήρια επιταγή, καθώς και το υπ' αριθμ. 1700/2006 πρόγραμμα αναγκαστικού πλειστηριασμού συμβολαιογράφου της Θήρας, αλλιώς να ακυρωθεί αυτή και οι πράξεις της που είχαν διενεργηθεί μέχρι τότε.

Ο ανακόπτων, για τη θεμελίωση της καθ' ύλη αρμοδιότητας του Μονομελούς Πρωτοδικείου προς εκδίκαση της ανακοπής, ισχυρίσθηκε, μεταξύ άλλων, ότι η νόμιμη διαδικασία αναγκαστικής εκτελέσεως που οφείλει να ακολουθήσει η καθής Α.Τ.Ε. Α.Ε. κατά των οφειλετών της προς είσπραξη των απαιτήσεών της είναι η διαδικασία του από 17-7/13-8-1923 ν.δ/τος "Περί ειδικών διατάξεων επί ανωνύμων εταιρειών" και όχι το εξαιρετικό προνομιακό καθεστώς που θεσπίσθηκε για την Α.Τ.Ε.

κατά τα προεκτεθέντα. Επί της ανακοπής αυτής εκδόθηκε η 46/2006 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Νάξου, με την οποία τούτο κηρύχθηκε αναρμόδιο καθ' ύλην και παρέπεμψε την υπόθεση προς εκδίκαση ενώπιον του Ειρηνοδικείου Θήρας, ως καθ' ύλην και κατά τόπον αρμόδιου δικαστηρίου. Κατά της αποφάσεως αυτής ο αναιρεσείων άσκησε την από 25-1-2007 έφεση, με το μοναδικό λόγο της οποίας ισχυρίσθηκε ότι κατ' εσφαλμένη εφαρμογή του νόμου το πρωτοβάθμιο δικαστήριο κηρύχθηκε αναρμόδιο καθ' ύλην, καθόσον, μεταξύ άλλων, οι διατάξεις του άρθρου 14 παρ. 1 ν. 4332/1929, στο βαθμό που δεν καταργήθηκαν μετά τη μετατροπή της αναιρεσίβλητης σε ανώνυμη τραπεζική εταιρεία κερδοσκοπικού χαρακτήρα, παραβιάζουν τη συνταγματική αρχή της ισότητας, γιατί θέτουν τους οφειλέτες της Α.Τ.Ε.

Α.Ε. σε μειονεκτική θέση σε σχέση με τους οφειλέτες άλλων τραπεζών, χωρίς να επιβάλλεται η ρύθμιση αυτή από λόγους γενικότερου κοινωνικού ή δημόσιου συμφέροντος (άρθρο 4 παρ. 1 του Συντάγματος), καθώς και τις διατάξεις των άρθρων 20 παρ. 1 του Συντάγματος και 6 παρ. 1 της ΕΣΔΑ. Επ' αυτής εκδόθηκε η προσβαλλόμενη απόφαση, με την οποία το Εφετείο δέχθηκε τα ακόλουθα: "...

Παρά τη νομική μορφή της ανώνυμης εταιρείας που απέκτησε η Α.Τ.Ε., οι ειδικές γι' αυτήν ρυθμίσεις διατηρήθηκαν σε ισχύ ... Οι διατάξεις του ν. 4332/1929 που καθιερώνουν ειδικά προνόμια υπέρ της Α.Τ.Ε. διατηρήθηκαν σε ισχύ και μετά την εφαρμογή του ν. 2076/1992 και έτσι αρμόδιο για την εκδίκαση της ανακοπής κατά της εκτέλεσης που επισπεύδεται από την Α.Τ.Ε.

για διαφορές από δανειακά συμβόλαια είναι το Ειρηνοδικείο της έδρας του καταστήματος που επισπεύδει ... Η νομοθετική ρύθμιση της καθ' ύλη αρμοδιότητας του Ειρηνοδικείου δεν αντίκειται στις διατάξεις των άρθρων 4 παρ. 1 και 20 του Συντάγματος, ούτε σε άλλη συνταγματική διάταξη ... ούτε προσβάλλει αμέσως ή εμμέσως δικαιώματα συνταγματικώς κατοχυρωμένα ή από το Σύνταγμα απορρέοντα".

Ακολούθως δε απέρριψε κατ' ουσία την έφεση. Έτσι όπως έκρινε το Εφετείο, παραβίασε τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις του άρθρου 4 παρ. 1 του Συντάγματος, σύμφωνα με όσα εκτέθηκαν στη μείζονα σκέψη της παρούσας και συνακόλουθα είναι βάσιμος ο από το άρθρο 559 αρ. 1 ΚΠολΔ μοναδικός λόγος της αιτήσεως αναιρέσεως.

Κατά τη γνώμη όμως ενός μέλους του Δικαστηρίου, του αντιπροέδρου Αθανασίου Κουτρομάνου, η προσβαλλόμενη απόφαση έπρεπε να αναιρεθεί σύμφωνα με το άρθρο 559 αρ. 5 ΚΠολΔ, κατ' αποδοχή του σχετικού λόγου, με τον οποίο, κατά την εκτίμηση του νοηματικού του περιεχομένου, προβάλλεται η αναιρετική αυτή πλημμέλεια (πρβλ. μειοψηφούσα γνώμη στην Ολομ. ΑΠ 30/1995).

Περαιτέρω, αβασίμως, κατά τα προεκτεθέντα, υποστηρίζεται από την αναιρεσίβλητη Τράπεζα ότι ο αναιρεσείων δεν έχει έννομο συμφέρον να προβάλει τον ως άνω λόγο αναιρέσεως, ενώ απαραδέκτως προβάλλεται από την αναιρεσίβλητη ένσταση δεδικασμένου με τις ενώπιον του δικαστηρίου αυτού έγγραφες προτάσεις της, οι οποίες κατατέθηκαν μετά τη συζήτηση της υποθέσεως (άρθρο 570 παρ. 1 ΚΠολΔ) και τα περιστατικά της θεμελιώσεώς της δεν προκύπτουν από την αυτεπάγγελτη έρευνα του παραδεκτού της αιτήσεως.

Κατόπιν τούτου η αίτηση αναιρέσεως πρέπει να γίνει δεκτή και να παραπεμφθεί η υπόθεση για εκδίκαση στο Μονομελές Πρωτοδικείο Νάξου, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 579 παρ. 1, 580 παρ. 2 και 535 παρ. 2 ΚΠολΔ (του τελευταίου αναλογικά εφαρμοζόμενου). Τα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, που κατέθεσε προτάσεις, πρέπει να επιβληθούν σε βάρος της αναιρεσίβλητης λόγω της ήττας της (άρθρα 176, 183 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 97/2009 απόφαση του Εφετείου Αιγαίου.

Παραπέμπει την υπόθεση για εκδίκαση στο Μονομελές Πρωτοδικείο Νάξου.

Καταδικάζει την αναιρεσίβλητη στη δικαστική δαπάνη του αναιρεσείοντος και την ορίζει στο ποσόν των τριών χιλιάδων (3.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε, στην Αθήνα, στις 9 Απριλίου 2013.

Δημοσιεύθηκε, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στις 21 Ιουνίου 2013.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ