1306/2007 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1306 / 2007 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Αριθμός 1306/2007

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Χλαμπουτάκη, Αντιπρόεδρο, Νικόλαο Κασσαβέτη, Ιωάννη Παπανικολάου, Ρένα Ασημακοπούλου και Χαράλαμπο Ζώη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 19 Μαρτίου 2007, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία "ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΠΙΣΤΗ ΑΕΓΑ" που εδρεύει στο Χαλάνδρι Αττικής και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Δημήτριο Πετσάλα.

Της αναιρεσίβλητης: Εταιρείας με την επωνυμία "..... ΟΕ" που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Θωμά Σιώρο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 14-9-1999 αγωγή της εταιρείας "NORDSTERN COLONIA HELLAS ΑΕΓΑ" που δεν είναι διάδικος στην παρούσα δίκη και την από 15-3-2000 προσεπίκληση-αγωγή της ήδη αναιρεσίβλητης, που κατατέθηκαν στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών και συνεκδικάσθηκαν. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 4046/2001 του ίδιου Δικαστηρίου και 3306/2004 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας αποφάσεως ζητά η αναιρεσείουσα με την από 3-1-2005 αίτησή της. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Ρένα Ασημακοπούλου ανέγνωσε την από 8-3-2007 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινομένης αίτησης αναίρεσης. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος της αναιρεσίβλητης την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από το συνδυασμό των άρθρων 297, 298, 300, 330 και 914 ΑΚ συνάγεται ότι αμέλεια, η οποία θεμελιώνει, τόσο τη δικαιοπρακτική, όσο και την αδικαιοπρακτική ευθύνη εκείνου που από ενέργεια ή παράλειψή του προκλήθηκε ζημία, υπάρχει όταν δεν καταβάλλεται η επιμέλεια που απαιτείται στις συναλλαγές, δηλαδή η επιμέλεια την οποία καταβάλλει ο συνετός άνθρωπος μέσα στο κύκλο της επαγγελματικής του δραστηριότητας. Βαριά χαρακτηρίζεται η αμέλεια όταν η παρέκκλιση από τη συμπεριφορά του μέσου επιμελούς ανθρώπου είναι σημαντική, ασυνήθης, ιδιαιτέρως μεγάλη που φανερώνει πλήρη αδιαφορία του δράστη για τα παράνομα σε βάρος τρίτων αποτελέσματά της. Εξ άλλου η έννοια της βαριάς αμέλειας είναι αόριστη νομική και επομένως η κρίση του δικαστηρίου της ουσίας ως προς την συνδρομή ή όχι βαριάς αμέλειας υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου ως προς τον εάν τα περιστατικά που το δικαστήριο της ουσίας δέχθηκε ανελέγκτως ως αποδειχθέντα συγκροτούν την έννοια αυτή.

Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, το Εφετείο δικάζοντας την από 14-9-1999 αγωγή της ασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία "Nordstern Colonia Hellas ΑΕΓΑ" (που δεν είναι διάδικος στην αναιρετική δίκη) κατά της αναιρεσίβλητης μεταφορικής εταιρίας με την επωνυμία ".... Ο.Ε." και την από 15-3-2000 προσεπίκληση και την ενωμένη με αυτή παρεμπίπτουσα αγωγής της προσεπικαλούσας εναγομένης και ήδη αναιρεσίβλητης ως άνω μεταφορικής εταιρίας κατά της ήδη αναιρεσείουσας ασφαλιστικής εταιρίας με την επωνυμία "Ευρωπαϊκή Πίστη Α.Ε.Γ.Α.", δέχθηκε ανελέγκτως τα ακόλουθα: Με σύμβαση που καταρτίσθηκε στις 5-4-1999 μεταξύ της ανώνυμης εταιρίας με την επωνυμία "ΚΑΡΕΛΙΑ ΚΑΠΝΟΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ Α.Ε." και της μεταφορικής εταιρίας με την επωνυμία "..... ΟΕ", η πρώτη ανέθεσε στην δεύτερη τη μεταφορά ποσότητας τσιγάρων παραγωγής της, συσκευασμένων σε 138 χαρτοκιβώτια, συνολικής αξίας 35.382.493 δραχμών, από τις αποθηκικές εγκαταστάσεις της στην Αθήνα έως τις εγκαταστάσεις της παραλήπτριας εταιρίας με την επωνυμία "...... Ο.Ε." στην Καρδίτσα. Την εκτέλεση της μεταφοράς αυτής η μεταφορική εταιρία ανέθεσε στον συνεργάτη και προστηθέντα αυτής Ζ1, ο οποίος είναι επαγγελματίας μεταφορέας και ιδιοκτήτης του με αριθμό κυκλοφορίας ...... Δ.Χ. φορτηγού αυτοκινήτου, ο οποίος ανέλαβε κατ' εντολή και για λογαριασμό της μεταφορικής εταιρίας την πραγματοποίηση της ένδικης μεταφοράς προσλαμβάνοντας ως οδηγό του άνω αυτοκινήτου τον Μ1, τον οποίο απασχολούσε στο γραφείο μεταφορών που διατηρεί στην Καρδίτσα με σύμβαση εξαρτημένης εργασίας αορίστου χρόνου με την ειδικότητα του οδηγού. Τα εν λόγω εμπορεύματα φορτώθηκαν αυθημερόν (5-4-1999) στο προαναφερόμενο Δ.Χ.Φ. αυτοκίνητο και αφού εκδόθηκε η με αριθμό ..... φορτωτική αναχώρησε για την Καρδίτσα. Περί ώρα 02.30 της επομένης 6-4-1999 το φορτηγό έφθασε στον προορισμό του και ο οδηγός του Μ1 στάθμευσε, με έμφορτο το φορτίο, στον παρακείμενο χώρο στάθμευσης έξω από το γραφείο μεταφορών που διατηρεί ο Ζ1 στον περιφερειακό δρόμο της Καρδίτσας, κατ' εντολήν του τελευταίου και όπως συνέβαινε συνήθως, προκειμένου περί την 06.00 ώρα να μεταβεί ο ίδιος (Ζ1) τον χώρο αυτό για να τακτοποιήσει τη διαδικασία προώθησης και παράδοσης του εμπορεύματος στην παραλήπτριά του. Ετσι, αφού ο οδηγός κλείδωσε το φορτηγό με το εμπόρευμά του, στον προαναφερθέντα χώρο, στον οποίο βρίσκεται και το κτίριο της αντιπροσωπείας και έκθεσης αυτοκινήτων της CITROEN, έχει επαρκή φωτισμό και τη νύχτα επιτηρείται με περιοδικές περιπολίες της τοπικής ιδιωτικής προστασίας (SECURITI) του ....., αναχώρησε για το σπίτι του, εφόσον δεν είχε συμφωνία με τον εργοδότη του για ολονύκτια φύλαξη του φορτηγού από τον ίδιο προσωπικά. Περί την 06.00 ώρα της 6-4-1999 διαπιστώθηκε ότι άγνωστοι δράστες είχαν κατορθώσει να κλέψουν από τον ως άνω χώρο στάθμευσής του ολόκληρο το υπ' αριθμό κυκλοφορίας .... Δ.Χ.Φ. αυτοκίνητο, έμφορτο με το επίδικο εμπόρευμα, χωρίς μάλιστα να γίνουν αντιληπτοί από κανένα, αμέσως δε ο ιδιοκτήτης αυτού μετέβη στο Α.Τ. Καρδίτσας και κατήγγειλε την κλοπή. Με βάση τα παραπάνω αποδειχθέντα πραγματικά περιστατικά η κλοπή του φορτηγού αυτοκινήτου με τα επ' αυτού εμπορεύματα μπορούσε να είχε αποφευχθεί, αν τόσο η μεταφορική εταιρία, ως παραγγελιοδόχος μεταφοράς, όσο και ο ιδιοκτήτης του φορτηγού - μεταφορέας, είχαν επιδείξει μεγαλύτερη επιμέλεια και είχαν φροντίσει να λάβουν αυξημένα μέτρα ασφαλείας ώστε το παραπάνω αυτοκίνητο να είναι εφοδιασμένο με αποτελεσματικό και ασφαλές αντικλεπτικό σύστημα ασφαλείας ή σύστημα συναγερμού, με την έναρξη λειτουργίας του οποίου θα προκαλείτο η άμεση επέμβαση αστυνομικών και άλλων τοπικών αρχών ή να ζητηθεί από τον οδηγό του να μην απομακρυνθεί απ' αυτό, ή να σταθμεύσει μέσα σε περίκλειστο και μόνιμα φυλασσόμενο χώρο ή, αν δεν υπήρχε τέτοιος χώρος, να ανατεθεί η φύλαξή του σε τρίτο, επί τούτου οριζόμενο, πρόσωπο, ή να προγραμματισθεί η άφιξή του στην Καρδίτσα σε εργάσιμη ώρα ώστε να εκφορτώσει άμεσα και παραδώσει τα μεταφερόμενα εμπορεύματα στην παραλήπτριά τους. Εξάλλου δεν αποτελεί περίπτωση ανώτερης βίας η κλοπή των εμπορευμάτων, όπως αβασίμως υποστηρίζουν οι εναγόμενοι (μεταφορική εταιρία και μεταφορέας ιδιοκτήτης αυτοκινήτου), αφού αυτή μπορούσε να αποτραπεί με κατάλληλα μέτρα άκρας ασφάλειας και σύνεσης και δεν συνιστά γενικώς ανώτερη βία. Ωστόσο, υπάρχει ευθύνη αυτών που δεν φθάνει στα όρια της βαρειάς αμέλειας, αλλά στοιχειοθετεί ελαφρά αμέλειά τους, αφού αυτοί επρονόησαν ώστε το φορτηγό αυτοκίνητο να σταθμεύσει μέσα στον υπάρχοντα στην περιοχή ελεγχόμενο χώρο στάθμευσης μαζί με άλλα σταθμευμένα οχήματα και επιτηρούμενο κατά διαστήματα, με επαρκή φωτισμό, ασχέτως αν στην πράξη τα μέτρα αυτά απεδείχθησαν ανεπαρκή για την προστασία του αυτοκινήτου και του φορτίου και πάντως αποκλείεται η περίπτωση αποδόσεως δόλου σ' αυτούς. Περαιτέρω το Εφετείο δέχθηκε ότι η εναγομένη και ήδη αναιρεσίβλητη μεταφορική εταιρία δυνάμει του υπ' αριθμό ...... ασφαλιστηρίου συμβολαίου είχε συνάψει με την ήδη αναιρεσείουσα ασφαλιστική εταιρία με την επωνυμία "ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΠΙΣΤΗ Α.Ε.Γ.Α." ασφαλιστική σύμβαση, με βάση την οποία είχε ασφαλίσει τα μεταφερόμενα εμπορεύματα κατά παντός κινδύνου αναφόρτωση, μεταξύ των οποίων και για τον κίνδυνο απώλειας και οποιασδήποτε ζημίας επ' αυτών κατά τη μεταφορά από τις εγκαταστάσεις των αποστολέων στις εγκαταστάσεις των παραληπτών, και δη μέχρι του ασφαλιστικού ποσού των 100.000.000 δραχμών πλέον ναύλων. Στο άρθρο 13 των Γενικών Ορων του εν λόγω ασφαλιστηρίου υπήρχε αναγεγραμμένος έντυπος όρος που όριζε ότι "Η εταιρία δεν ενέχεται για απώλεια ή βλάβη των ασφαλιζομένων αντικειμένων που προκαλούνται από υπαιτιότητα του ασφαλιζομένου, του αποστολέα, του παραλήπτη ή προσώπου προστηθέντος από αυτούς", στο δε άρθρο 11 παρ. 3 των Ειδικών Ορων, που συνόδευαν το παραπάνω ασφαλιστήριο, και στην πρώτη σελίδα του οποίου γινόταν και μνεία τούτων, υπήρχε δε και υπογραφή της ασφαλισμένης μεταφορικής εταιρίας, ορίζεται ότι ο "Ασφαλιστής" απαλλάσσεται από κάθε ευθύνη "σε περίπτωση που η ζημία προήλθε από βαρειά αμέλεια ή δόλο του ασφαλιζομένου ή των προστηθέντων του". Στη συνέχεια το Εφετείο, ερμηνεύοντας τους δύο αυτούς όρους του ασφαλιστηρίου συμβολαίου, όπως απαιτεί η καλή πίστη και τα συναλλακτικά ήθη, κατά τα άρθρα 173, 200 και 288 ΑΚ και σύμφωνα με το πνεύμα των ειδικών διατάξεων του Ν. 2469/1997, έκρινε ότι πρέπει να γίνει δεκτή η αποδοχή του ευνοϊκότερου για τον ασφαλισμένο όρου, ότι δηλαδή ο ασφαλιστής απαλλάσσεται από κάθε ευθύνη μόνο σε περίπτωση που η ζημία ήθελε προέλθει από βαρειά αμέλεια ή δόλο του ασφαλισμένου ή των προστηθέντων του και ότι σύμφωνα με τις προηγηθείσες παραδοχές του τέτοια περίπτωση πταίσματος (βαρειάς αμέλειας ή δόλου) της ασφαλισμένης και ήδη αναιρεσίβλητης μεταφορικής εταιρίας ή του προστηθέντος από αυτή μεταφορέα δεν αποδείχθηκε.

Με τις σκέψεις αυτές το Εφετείο απέρριψε ως κατ΄ουσίαν αβασίμους α) τον ισχυρισμό και τον αντίστοιχο λόγο της αναιρεσίβλητης (τότε εναγόμενης και παρεπιμπτόντως ενάγουσας) μεταφορικής εταιρίας ότι η κλοπή οφείλεται σε ανωτέρα βία και β) τον ισχυρισμό και τον αντίστοιχο λόγο έφεσης της ήδη αναιρεσείουσας ασφαλιστικής εταιρίας ότι η κλοπή οφείλεται σε βαριά αμέλεια του μεταφορέως. Από το σύνολο όμως των περιστατικών τα οποία το Εφετείο δέχθηκε ανελέγκτως ως προς τα μέτρα φύλαξης του φορτηγού και του φορτίου του και δη από το ότι α) το φορτηγό αυτοκίνητο δεν ήταν εφοδιασμένο με αποτελεσματικό και ασφαλές αντικλεπτικό σύστημα ασφαλείας ή σύστημα συναγερμού με την έναρξη λειτουργίας του οποίου θα προκαλείτο άμεση επέμβαση αστυνομικών και άλλων τοπικών αρχών β) δεν ζητήθηκε από τον οδηγό να μη απομακρυνθεί από το φορτηγό αυτοκίνητο ή να σταθμεύσει τούτο μέσα σε περίκλειστο και μόνιμα φυλασσόμενο χώρο και γ) δεν υπήρξε πρόνοια αν δεν υπάρχει τέτοιος (φυλασσόμενος) χώρος να ανατεθεί η φύλαξη του φορτηγού σε τρίτο πρόσωπο ή να προγραμματισθεί η άφιξη του στην Καρδίτσα σε εργάσιμη ώρα ώστε να εκφορτώσει άμεσα και παραδώσει τα μεταφερόμενα εμπορεύματα στην παραλήπτρια τους, προκύπτει ότι τόσο η ασφαλισμένη αναιρεσίβλητη μεταφορική εταιρία, ως παραγγελιοδόχος μεταφοράς, όσο και ο προστηθείς απ'αυτήν μεταφορέας και ιδιοκτήτης του φορτηγού Ζ1 δεν επέδειξαν την επιμέλεια του μέσου συνετού ανθρώπου και δεν έλαβαν, εν όψει του είδους και της μεγάλης αξίας του μεταφερομένου εμπορεύματος, τα επιβαλλόμενα από τις περιστάσεις μέτρα ασφαλείας για την αποτροπή της κλοπής. Η απόκλιση δε της συμπεριφοράς τους αυτής από τους κανόνες της απαιτούμενης στις συναλλαγές επιμέλειας είναι ιδιαιτέρως μεγάλη και ασυνήθιστα σοβαρή και στοιχειοθετεί βαριά αμέλεια, ως εκ της οποίας αποκλείεται, σύμφωνα με τις προαναφερθείσες παραδοχές της προσβαλλόμενης απόφασης, η ευθύνη της αναιρεσείουσας ασφαλιστικής εταιρίας έναντι της αναιρεσίβλητης -ασφαλισμένης. Επομένως το Εφετείο, που έκρινε ότι η ευθύνη της αναιρεσίβλητης και του μεταφορέα και ιδιοκτήτη του φορτηγού αυτοκινήτου (Ζ1) δεν φθάνει στα όρια της βαριάς αμέλειας, αλλά στοιχειοθετεί ελαφρά αμέλεια, με συνέπεια να μην αποκλείεται η ευθύνη της αναιρεσείουσας ασφαλιστικής εταιρίας και απέρριψε τον αντίθετο ισχυρισμό και αντίστοιχο λόγο έφεσης της αναιρεσείουσας, παραβίασε τα διδάγματα της κοινής πείρας και τις αναφερόμενες στην αρχή διατάξεις των άρθρων 330, 914, 297, και 298 ΑΚ, με την έννοια ότι εσφαλμένως υπήγαγε τα ως άνω δεκτά γενόμενα περιστατικά με βάση τα διδάγματα της κοινής πείρας στη νομική έννοια της "ελαφράς αμέλειας". Συνακόλουθα πρέπει να γίνει δεκτός ως βάσιμος ο πρώτος από το άρθρο 559 αριθ.1 ΚΠολΔ λόγος αναίρεσης παρελκούσης της ερεύνης των λοιπών να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο, αφού είναι δυνατή η σύνθεσή του από άλλους δικαστές (άρθρο 580 παρ.3 ΚΠολΔ). Το μέλος όμως του Δικαστηρίου Ρένα Ασημακοπούλου έχει τη γνώμη ότι ο ως άνω λόγος αναίρεσης έπρεπε να απορριφθεί ως αβάσιμος, διότι με βάση τα περιστατικά που το δικαστήριο της ουσίας δέχθηκε ανελέγκτως ως αποδειχθέντα, η συμπεριφορά της αναιρεσίβλητης μεταφορικής εταιρίας και του μεταφορέα και ιδιοκτήτη του φορτηγού αυτοκινήτου (Ζ1) δεν στοιχειοθετεί βαριά, αλλά ελαφριά αμέλεια τούτων, που δεν αποκλείει την ευθύνη της αναιρεσείουσας-ασφαλιστικής εταιρείας. Τούτο δε διότι η απόκλιση της συμπεριφοράς των ως άνω μεταφορέων από το μέτρο της συμπεριφοράς του μέσου συνετού και επιμελούς μεταφορέως δεν είναι ασυνήθης και ιδιαίτερα μεγάλη, ούτε φανερώνει αδιαφορία για την αποτροπή της κλοπής, αφού αυτοί, σύμφωνα με τις παραδοχές της προσβαλλόμενης απόφασης, προνόησαν να σταθμεύσει το φορτηγό αυτοκίνητο με το εμπόρευμά του, μαζί με άλλα σταθμευμένα οχήματα "στον προαναφερθέντα χώρο, στον οποίο βρίσκεται και το κτίριο της αντιπροσωπείας και έκθεσης αυτοκινήτων της CITROEN, έχει επαρκή φωτισμό και τη νύκτα επιτηρείται με περιοδικές περιπολίες της τοπικής ιδιωτικής προστασίας (SECURITI) του .....".

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 3306/2004 απόφαση του Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο.

Καταδικάζει την αναιρεσίβλητη στη δικαστική δαπάνη της αναιρεσείουσας, την οποία ορίζει στο ποσό των χιλίων πεντακοσίων (1500) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 31 Μαΐου 2007.

Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριο στις 11 Ιουνίου 2007.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ