1305/2015 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1305 / 2015 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1305/2015

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ’ Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Γεώργιο Σακκά, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη (ως αρχαιοτέρου της συνθέσεως, μη υπάρχοντος Αντιπροέδρου στη σύνθεση του Τμήματος), Χαράλαμπο Καλαματιανό, Ειρήνη Καλού, Σοφία Ντάντου και Γεώργιο Χοϊμέ, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 23 Οκτωβρίου 2015, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1) Ι. Μ. του Ν., 2) Μ. - Α. Μ. του Ι., εκπροσωπούμενης από τους ασκούντες τη γονική μέριμνα γονείς της Ι. Μ. και Α. - Κ. Μ., το γένος Κ. Π., 3) Μ. - Α. Μ. του Ι., 4) Ο. χας Ι. Ν., το γένος Σ. Χ., 5) Γ. Ν. του Ι., 6) Δ. Ν. του Ι. και 7) Ε. Ν. του Ι., όλων κατοίκων ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τους πληρεξούσιους δικηγόρους τους Νικόλαο Φραγκάκη και Παναγιώτη Νικολετόπουλο.

Του αναιρεσιβλήτου: Δήμου Ηρακλείου, που εδρεύει στο Ηράκλειο Κρήτης και εκπροσωπείται νόμιμα, ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Χαράλαμπο Πυροβολάκη με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με τις από 21-7-2013, 30-7-2013 και 16-12-2013 αιτήσεις προσδιορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης των ήδη διαδίκων (μετά την έκδοση των 506/2013 και 507/2013 αποφάσεων του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ηρακλείου που καθόρισε προσωρινή τιμή μονάδος αποζημίωσης), που κατατέθηκαν στο Τριμελές Εφετείο Ανατολικής Κρήτης και συνεκδικάστηκαν.

Εκδόθηκε η 214/2014 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Ανατολικής Κρήτης, την αναίρεση της οποίας ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 16-1-2015 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Γεώργιος Σακκάς διάβασε την από 9-10-2015 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή της από 16-1-2015 αιτήσεως για αναίρεση της 214/2014 απόφασης του Τριμελούς Εφετείου Ανατολικής Κρήτης, ως προς τον πρώτο λόγο αναίρεσης κατά το πρώτο σκέλος του και τρίτο κατά το δεύτερο σκέλος του. Οι πληρεξούσιοι των αναιρεσειόντων ζήτησαν την παραδοχή της αιτήσεως και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

1. Με το άρθρο 13 παρ. 1 του ν. 2882/2001 (Κ.Α.Α.Α.) ορίζονται τα εξής: Η αποζημίωση πρέπει να είναι πλήρης και να ανταποκρίνεται στην αξία του απαλλοτριωμένου ακινήτου κατά το χρόνο της συζήτησης ενώπιον του δικαστηρίου για τον προσωρινό προσδιορισμό της αποζημίωσης ή, σε περίπτωση απευθείας αίτησης για οριστικό προσδιορισμό, κατά το χρόνο της συζήτησης για τον προσδιορισμό αυτόν. "Αν η συζήτηση για τον οριστικό προσδιορισμό της αποζημίωσης διεξαχθεί μετά την παρέλευση έτους από τη συζήτηση για τον προσωρινό προσδιορισμό, τότε για τον προσδιορισμό της αποζημίωσης λαμβάνεται υπόψη η αξία κατά το χρόνο συζήτησης για τον οριστικό προσδιορισμό". "Ως κριτήριο για την εκτίμηση της αξίας του απαλλοτριωμένου ακινήτου λαμβάνονται υπόψη, ιδίως, η αξία που έχουν κατά τον κρίσιμο χρόνο παρακείμενα και ομοειδή ακίνητα, που προσδιορίζεται κυρίως από την αντικειμενική αξία, τα τιμήματα σε συμβόλαια μεταβίβασης κυριότητας ακινήτων, τα οποία συντάχθηκαν κατά το χρόνο της κήρυξης της απαλλοτρίωσης, καθώς και η πρόσοδος του απαλλοτριωμένου.

Περαιτέρω, κατά το άρθρο 15 παρ. 6 εδ. δ’ ιδίου νόμου "Το δικαστήριο υποχρεούται να αιτιολογεί ειδικά την τυχόν απόκλιση της προσδιοριζόμενης από το ίδιο αξίας του ακινήτου τόσο από την προκύπτουσα κατά το αντικειμενικό σύστημα αξία του όσο και από την προκύπτουσα από την έκθεση της εκτιμητικής επιτροπής της παραγράφου 1 του παρόντος ή του ανεξάρτητου εκτιμητή της παρούσας παραγράφου".

Εξάλλου, κατά το άρθρο 559 αριθμ. 19 ΚΠολΔ λόγος αναίρεσης για έλλειψη νόμιμης βάσης ιδρύεται όταν η απόφαση δεν έχει αιτιολογίες ή έχει ανεπαρκείς ή αντιφατικές αιτιολογίες ως προς την ελάσσονα πρόταση του νομικού συλλογισμού, ως προς τις παραδοχές δηλαδή του δικαστηρίου της ουσίας, που ανάγονται στο πραγματικό της νομικής διάταξης που εφαρμόστηκε ή που έπρεπε να εφαρμοστεί.

Ο λόγος δε αναίρεσης από το εδ. 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ μπορεί να εξεταστεί και ως λόγος από το εδάφιο 19 του ιδίου άρθρου και κώδικα, γιατί περιέχει σιωπηρά και παράπονο για έλλειψη νόμιμης βάσης. Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο δέχθηκε με την προσβαλλόμενη απόφασή του, ως αποδεικτικό πόρισμα, κατά το ενδιαφέρον ενταύθα μέρος του, τα ακόλουθα: "Προς εφαρμογή του εγκεκριμένου ρυμοτομικού σχεδίου της πόλεως - τοπικής κοινότητας ..., σε τμήμα της Πολεοδομικής ενότητας … στην περιοχή "..." και συγκεκριμένα στα οικοδομικά τετράγωνα ...

αλλά και στους κοινόχρηστους χώρους ... αυτής, συντάχθηκε η με αριθμό ... Πράξη Εφαρμογής, μετά των συνοδευόντων αυτήν κτηματολογικών διαγραμμάτων και αντίστοιχων κτηματολογικών πινάκων του μελετητή Μ. Φ., η οποία κυρώθηκε με την με αριθμό .../1-2-2012 απόφαση του Περιφερειάρχη Κρήτης, που μεταγράφηκε νόμιμα στις 2-3-2012 στα βιβλία μεταγραφών του Υποθηκοφυλακείου Ηρακλείου, στον τόμο ...

και με αύξοντα αριθμό μεταγραφής .... Με την ανωτέρω πράξη εφαρμογής, απαλλοτριώθηκαν λόγω ρυμοτομίας, ολόκληρα καθώς και τμήματα των οικοπέδων των αιτούντων". Στη συνέχεια δέχτηκε ανελέγκτως τα εξής πραγματικά περιστατικά: "Με βάση τα προαναφερόμενα και αφού ληφθεί υπόψη ότι, (α) η αντικειμενική αξία, που δεν αποτελεί στοιχείο, το οποίο να δεσμεύει τη σχετική δικαστική κρίση για την πραγματική αξία των ακινήτων, αλλά ενδεικτικό μεταξύ άλλων στοιχείο για την εκτίμηση της αξίας αυτών, πλην όμως κατά κανόνα αυτή (αντικειμενική αξία) δε συμφωνεί πάντοτε με την πραγματική αξία των ακινήτων, (β) με την υπάρχουσα σημερινή δυσχερέστατη κατάσταση της Ελληνικής οικονομίας, κατά την οποία οι πραγματικές - αγοραίες τιμές των ακινήτων είναι αρκετά κατώτερες από τις αντικειμενικές αξίες, οι οποίες είχαν υπολογιστεί σε καιρό οικονομικής ανάπτυξης, (γ) η οικονομική αυτή κρίση είχε ως αποτέλεσμα την κάθετη πτώση των τιμών των ακινήτων, που πλήττει προκειμένω, κατά το κυρίως τα μεσαίου και μεγάλου μεγέθους ακίνητα, όπως εν προκειμένω, διότι, αφενός δεν υπάρχει η απαιτούμενη ρευστότητα για την αγορά τους, και αφετέρου, δεν χορηγούνται δάνεια από τις τράπεζες ώστε να καταστεί δυνατή η εμπορική αξιοποίησή τους και (δ) ενόψει όλων των ανωτέρω και από την ελευθέρα εκτίμηση των αποδεικτικών αυτών στοιχείων και με βάση τις πιο πάνω σκέψεις της παρούσας, προστιθεμένου του γεγονότος ότι εν προκειμένω, κατά το πλείστον πρόκειται για απρόσοδα ακίνητα, για τον προσδιορισμό της οριστικής αποζημίωσης, το δικαστήριο τούτο κρίνει ότι κατά τον κρίσιμο χρόνο συζήτησης της αίτησης, ενώπιον του παρόντος δικαστηρίου για τον καθορισμό της οριστικής τιμής μονάδος (13-5-2014), αφού παρήλθε έτος από τη συζήτηση της αίτησης για τον προσωρινό καθορισμό της αποζημίωσης (άρθρ. 13 παρ. 1 του ν. 2882/2001, όπως συμπληρώθηκε με την παράγραφο 4 άρθρου 1 του ν. 2985/2002 "προσαρμογή των διατάξεων του Κώδικα Αναγκαστικών Απαλλοτριώσεων στο Σύνταγμα"), κάτω από τις υφιστάμενες οικονομικές και νομισματικές συνθήκες, χωρίς να υπολογίζεται η υποτίμηση ή ανατίμησή τους λόγω της εξαγγελίας της κήρυξης της απαλλοτρίωσης ή της εκτέλεσης του έργου για το οποίο έγινε, η πλήρης αποζημίωση δηλαδή εκείνη με την οποία μπορεί ο ιδιοκτήτης της να αντικαταστήσει το απαλλοτριωμένο με άλλο ισάξιό του ακίνητο (άρθρ. 17 παρ. 4 του Συντάγματος και 13 εδ. 3 ν. 2882/2001) ανέρχεται ως ακολούθως: (I) Για τα στην πρώτη (Α’ ) αίτηση ακίνητα, (α) με κωδικό κτηματογράφησης ..., στο ποσό των 300,00 € ανά τ.μ., (β) με κωδικό κτηματογράφησης ..., στο ποσό των 280,00 € ανά τ.μ., (γ) με κωδικό κτηματογράφησης ..., στο ποσό των 260,00 € ανά τ.μ., (δ) με κωδικό κτηματογράφησης ..., στο ποσό των 240,00 € ανά τ.μ.

και ε) για το ακίνητο με κωδικό κτηματογράφησης ..., στο ποσό των 230,00 € ανά τ.μ.. (

ΙΙ) Για τα ακίνητα στην τρίτη (Γ) αίτηση: (α) με κωδικό κτηματογράφησης ..., στο ποσό των 300,00 € ανά τ.μ., (β) με κωδικό κτηματογράφησης ..., στο ποσό των 280,00 € ανά τ.μ., (γ) με κωδικό κτηματογράφησης ..., στο ποσό των 260,00 € ανά τ.μ. και δ) για το ακίνητο με κωδικό κτηματογράφησης ..., στο ποσό των 240,00 € ανά τ.μ...". Με την κρίση του αυτή το Εφετείο διέλαβε ανεπαρκείς αιτιολογίες σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης και ειδικότερα στην αξία των απαλλοτριωμένων ακινήτων, διότι, ενώ δέχεται ότι αυτή ανέρχεται κατά το χρόνο της συζήτησης ενώπιόν του (13-5-2014) από 230 έως 300 ευρώ ανά τ.μ., δεν αιτιολογεί ειδικώς τη μεγάλη απόκλιση της αξίας αυτής από εκείνη, που προκύπτει από την υπ’ αριθμ. .../24-1-2013 έκθεση της εκτιμητικής επιτροπής του άρθρου 15 παρ. 1 του ν. 2882/2001 (Κ.Α.Α.Α.), την οποία αυτή ορίζει σε 580 ευρώ ανά τ.μ. για όλα τα ακίνητα, όπως εκτίθεται στην προσβαλλόμενη απόφαση, με αποτέλεσμα να καθίσταται ανέφικτος ο αναιρετικός έλεγχος ως προς την ορθή ή μη εφαρμογή της διατάξεως του άρθρου 13 παρ. 1 ιδίου νόμου σχετικά με την πραγματική αξία των απαλλοτριωθέντων, με την οποία ο ιδιοκτήτης μπορεί να αντικαταστήσει το απαλλοτριωθέν με άλλο ισάξιο ακίνητο. Επομένως οι συναφείς πρώτος κατά το πρώτο σκέλος του και τρίτος κατά το δεύτερο σκέλος του λόγοι αναιρέσεως, από το άρθρο 559 αρ. 19 ΚΠολΔ (ορθότερα και όχι από τον αριθ. 1). είναι βάσιμοι.

2. Από την ως άνω διάταξη του άρθρου 13 παρ. 1 εδ. 2 του ν. 2882/2001 (Κ.Α.Α.Α.) προκύπτει σαφώς ότι αν η συζήτηση για τον οριστικό προσδιορισμό της αποζημίωσης διεξαχθεί μετά την παρέλευση έτους από τη συζήτηση για τον προσωρινό προσδιορισμό, τότε για τον προσδιορισμό της αποζημίωσης λαμβάνεται υπόψη η αξία κατά το χρόνο συζήτησης για τον οριστικό προσδιορισμό.

Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο δέχτηκε ανελέγκτως τα ακόλουθα: "... για τον προσδιορισμό της οριστικής αποζημίωσης το δικαστήριο τούτο κρίνει ότι κατά τον κρίσιμο χρόνο συζήτησης της αίτησης ενώπιόν του (13-5-2014), αφού παρήλθε έτος από τη συζήτηση της αίτησης για τον προσωρινό καθορισμό της αποζημίωσης...

η πλήρης αποζημίωση ανέρχεται ως ακολούθως...". Με την κρίση του αυτή δεν παραβίασε την ανωτέρω διάταξη ουσιαστικού δικαίου με εσφαλμένη ερμηνεία της, τα δε αντιθέτως υποστηριζόμενα με τον πρώτο λόγο αναιρέσεως κατά το δεύτερο σκέλος του, από το άρθρο 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ, πρέπει να απορριφθούν ως αβάσιμα. Περαιτέρω, ο ισχυρισμός των αναιρεσειόντων, που διατυπώνεται ως πλημμέλεια από το άρθρο 559 αριθ. 8 ΚΠολΔ, με το δεύτερο λόγο αναιρέσεως, ότι ο αντίδικος Δήμος είχε καταλάβει τα απαλλοτριωθέντα ακίνητα από 22-4-2009 δεν συνιστά "πράγμα" κατά την έννοια της ανωτέρω διατάξεως, αφού με αυτόν αρνούνται το χρόνο οριστικού καθορισμού της αποζημίωσης και επομένως πρέπει να απορριφθεί ως απαράδεκτος.

Τέλος, με τον τρίτο λόγο αναιρέσεως κατά το πρώτο σκέλος του οι αναιρεσείοντες πλήττουν την αναιρεσιβαλλόμενη με την αιτίαση, ότι το Εφετείο για τον προσδιορισμό της αξίας των απαλλοτριωθέντων ακινήτων έλαβε υπόψη κυρίως την οικονομική κρίση, χωρίς να προσδιορίσει την ποσοστιαία μείωση της αξίας των ακινήτων, με αποτέλεσμα να μην έχει επαρκείς αιτιολογίες ως προς την αξία αυτών.

Ο λόγος αυτός πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος, διότι το Εφετείο, για την πληρότητα της αιτιολογίας του ως προς την αξία των ακινήτων, δεν είχε υποχρέωση να προσδιορίσει ειδικότερα την κατά ποσοστό μείωση της αξίας των απαλλοτριωθέντων ακινήτων. Κατ’ ακολουθίαν των ανωτέρω, πρέπει να αναιρεθεί εν μέρει η προσβαλλομένη απόφαση κατά το ανωτέρω αναφερόμενο κεφάλαιο, να παραπεμφθεί η υπόθεση κατά τούτο για περαιτέρω εκδίκαση, διότι χρειάζεται διευκρίνιση, στο ίδιο Εφετείο, αφού είναι δυνατή η συγκρότησή του από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως και να καταδικαστεί ο αναιρεσίβλητος στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσειόντων, μειωμένη όμως κατά το άρθρο 281 παρ. 2 του ν. 3463/2006.

Τέλος πρέπει να διαταχθεί η επιστροφή του παραβόλου στους αναιρεσείοντες (άρθρο 495 παρ. 4 εδ. ε’ ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί εν μέρει την 214/2014 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Ανατολικής Κρήτης κατά το αναφερόμενο στο σκεπτικό κεφάλαιο.

Παραπέμπει την υπόθεση κατά το αναιρούμενο μέρος της για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, που θα συντεθεί από άλλους δικαστές.

Καταδικάζει τον αναιρεσίβλητο στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων, τα οποία ορίζει σε χίλια πεντακόσια (1.500) ευρώ. Και

Διατάζει να επιστραφεί στους αναιρεσείοντες το παράβολο με αριθμούς 102084, 102085, 102086 (ΤΑΧΔΙΚ) και 2885764, 2885793, 2885787, 2885366, 2885788 και 2885786 (Δημοσίου).

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 6 Νοεμβρίου 2015.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 20 Νοεμβρίου 2015.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ ΑΡΕΟΠΑΓΙΤΗΣ O ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ