Supreme Court dismisses appeal on damages for moral injury, upholding lower court's reduced award.

Απόφαση 1303 / 2020 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1303/2020

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ειρήνη Καλού, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Κωστούλα Φλουρή - Χαλεβίδου, Μαρία Τζανακάκη, Αικατερίνη Βλάχου και Ευστάθιο Νίκα, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 25 Σεπτεμβρίου 2020, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: A. (Α.) D. (Ν.) του V. (Β.), κατοίκου ... ο οποίος παραστάθηκε με τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Νικόλαο Ρισβά, που δεν κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Ε. Κ. του Σ., 2) Α. Κ. του Σ., κατοίκων ... και 3) ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία ..., που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Δημήτριο Τσώνη με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 2-11-2012 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 875/2014 μη οριστική και 2107/2015 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 3647/2018 του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 20-12-2018 αίτησή του. Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, με Εισηγήτρια την Αρεοπαγίτη Κωστούλα Φλουρή - Χαλεβίδου, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης αναίρεσης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Kατά την διάταξη του άρθρου 932 εδ. α' και β' του Α.Κ. "Σε περίπτωση αδικοπραξίας, ανεξάρτητα από την αποζημίωση για την περιουσιακή ζημία, το δικαστήριο μπορεί να επιδικάσει εύλογη, κατά την κρίση του, χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης. Αυτό ισχύει ιδίως για εκείνον που έπαθε προσβολή της υγείας, της τιμής ή της αγνείας του ή στερήθηκε την ελευθερία του.

Σε περίπτωση θανάτωσης προσώπου η χρηματική ικανοποίηση μπορεί να επιδικαστεί στην οικογένεια του θύματος, λόγω ψυχικής οδύνης". Κατά την έννοια του άρθρου αυτού, το δικαστήριο της ουσίας, αφού δεχθεί ότι συνεπεία αδικοπραξίας προκλήθηκε σε κάποιο πρόσωπο ηθική βλάβη ή ψυχική οδύνη, καθορίζει στη συνέχεια το ύψος της οφειλόμενης γι' αυτήν χρηματικής ικανοποιήσεως, με βάση τους κανόνες της κοινής πείρας και της λογικής, λαμβάνοντας ιδίως υπόψη ως κριτήρια, το είδος της προσβολής, την έκταση της βλάβης, τις συνθήκες τελέσεως της αδικοπραξίας, την βαρύτητα του πταίσματος του υπόχρεου, το τυχόν συντρέχον πταίσμα του δικαιούχου και την οικονομική και κοινωνική κατάσταση των διαδίκων μερών.

Ο προσδιορισμός του ποσού της εύλογης χρηματικής ικανοποιήσεως αφέθηκε στην ελεύθερη εκτίμηση του δικαστηρίου, η σχετική κρίση του οποίου δεν υπόκειται, κατ' αρχήν, σε αναιρετικό έλεγχο, αφού σχηματίζεται από την εκτίμηση των πραγματικών γεγονότων (άρθρο 561 παρ. 1 Κ.Πολ.Δικ.), χωρίς υπαγωγή του πορίσματος σε νομική έννοια, ώστε να μπορεί να κριθεί εσφαλμένη εφαρμογή του νόμου, είτε ευθέως, είτε εκ πλαγίου, για έλλειψη νόμιμης βάσεως.

Επιβάλλεται, όμως, σε κάθε περίπτωση, να τηρείται, κατά τον καθορισμό του ποσού που επιδικάζεται, η αρχή της αναλογικότητας, ως γενική νομική αρχή και μάλιστα αυξημένης τυπικής ισχύος, υπό την έννοια ότι η σχετική κρίση του δικαστηρίου δεν πρέπει να υπερβαίνει τα ακραία όρια της διακριτικής του ευχέρειας, πράγμα που, αν συμβαίνει, ελέγχεται ως παραβίαση της πιο πάνω γενικής νομικής αρχής, ήτοι ως πλημμέλειες του άρθρου 559 αριθμ. 1 και 19 του Κ.Πολ.Δικ.(Α.Π.

Ολομ. 9/2015).

Στην προκειμένη περίπτωση, το δικαστήριο της ουσίας, μετά από εκτίμηση των επικληθέντων και προσκομισθέντων αποδεικτικών στοιχείων, δέχθηκε ανελέγκτως τα εξής: "Το ένδικο τροχαίο ατύχημα έλαβε χώρα στις 2-1-2012 και περί ώρα 19.05' στη διασταύρωση των οδών Ζ...και Κ... στη Γ..., όταν ο πρώτος των εναγομένων και ήδη δεύτερος των εκκαλούντων, ο οποίος οδηγούσε το υπ' αριθμ.

κυκλ. ...Ι.Χ.Ε αυτοκίνητο, που ανήκε στην ιδιοκτησία του δεύτερου των εναγομένων και ήδη τρίτου των εκκαλούντων και ήταν ασφαλισμένο για την έναντι τρίτων αστική ευθύνη στην τρίτη των εναγομένων και ήδη πρώτη των εκκαλούντων ασφαλιστική εταιρεία και εκινείτο στην οδό Κύπρου, καίτοι υπήρχε στην πορεία του και πριν από τη διασταύρωση των παραπάνω οδών πινακίδα Ρ-2 (υποχρεωτική διακοπή πορείας) με την ένδειξη STOP, δεν διέκοψε την πορεία του, ώστε να παραχωρήσει προτεραιότητα στα οχήματα που εκινούντο στην οδό Ζ..., αλλά εισήλθε στη διασταύρωση και έτσι επέπεσε στην υπ' αριθμ.

κυκλ. ... μοτοσικλέτα, την οποία οδηγούσε ο ενάγων και ήδη εφεσίβλητος και εκινείτο στην οδό Ζ..., διασχίζοντας εκείνη την ώρα την παραπάνω διασταύρωση, με αποτέλεσμα τον τραυματισμό του ενάγοντος και την πρόκληση φθορών στη μοτοσικλέτα του. Αποκλειστικά υπαίτιος για το ένδικο ατύχημα και τις εντεύθεν συνέπειές του είναι ο πρώτος των εναγομένων, όπως κρίθηκε με την εκκαλούμενη απόφαση, η οποία κατά το μέρος αυτό δεν προσβάλλεται.

Περαιτέρω αποδείχθηκε ότι αμέσως μετά το ατύχημα ο ενάγων διακομίστηκε στο Γενικό Νοσοκομείο Νίκαιας "ΑΓΙΟΣ ΠΑΝΤΕΛΕΗΜΩΝ", όπου διαπιστώθηκε ότι είχε υποστεί ανοικτό κάταγμα γ' βαθμού Pillon δεξιάς ποδοκνημικής και κάταγμα δεξιού αστραγάλου. Εκεί τα κατάγματά του αντιμετωπίστηκαν χειρουργικά με εξωτερική οστεοσύνθεση το κάταγμα Pillon και με εσωτερική οστεοσύνθεση το κάταγμα περόνης.

Επίσης, υπήρχε διατομή της οπίσθιας κνημιαίας αρτηρίας και απόσπαση του οπίσθιου κνημιαίου. Στις 18-1-2012 ο ενάγων υποβλήθηκε σε νέα εξωτερική οστεοσύνθεση του κατάγματος Pillon (βελτίωση ανάταξης), ενώ εμφάνιζε έντονο μετατραυματικό οίδημα της περιοχής. Νοσηλεύτηκε δε έως 6-2-2012, οπότε εξήλθε με συστάσεις για λήψη αντιπηκτικής αγωγής, φυσιοθεραπείες, λήψη αναρρωτικής άδειας τριών μηνών και επανεξέταση.

Η υγεία, όμως, του ενάγοντος δεν αποκαταστάθηκε και έτσι αυτός στις 9-7-2012 εισήχθη στο Γενικό Νοσοκομείο Αττικής "ΚΑΤ" με βαρύτατη βλάβη ακρωτηριαστικού τύπου, που αφορούσε ψευδάρθρωση δεξιάς κνήμης, μη διορθούμενη ακραία ιπποποδία και έλλειμμα μαλακών μορίων στο ύψος της ποδοκνημικής. Εκεί έγινε συνδυασμός ενδομυελικής ήλωσης και τεχνικής Ilizarov, ώστε ν' αντιμετωπιστούν στον ίδιο χειρουργικό χρόνο οι βαριές βλάβες του δεξιού σκέλους.

Ακολούθησε ομαλή μετεγχειρητική του πορεία και εξήλθε στις 23-7-2012, με οδηγίες για λήψη αντιπηκτικής αγωγής και συχνές επανεξετάσεις. Στο ίδιο νοσοκομείο εξετάστηκε ο ενάγων στις 6-9-2012, εξακολουθώντας να φέρει τη συσκευή Ilizarov, έκριναν δε οι θεράποντες ιατροί ότι δεν μπορούσε τότε να προσδιοριστεί ο χρόνος αφαίρεσης της συσκευής αυτής και ότι ο ενάγων δεν θα μπορεί να εργάζεται σε συνθήκες παρατεταμένης ορθοστασίας, παρατεταμένης βάδισης και άρσης βαρών, το πιθανότερο δια βίου.

Επίσης, εξετάστηκε στο ίδιο νοσοκομείο στις 12-2-2013 οπότε διαπιστώθηκε ότι η ψευδάρθρωση της κνήμης είχε αποκατασταθεί, αλλά θα πρέπει να υποβληθεί προσεχώς στην επόμενη χειρουργική επέμβαση, που θα αφορά σε οστεομεταμόσχευση της εστίας αρθροδεσίας της ποδοκνημικής και υπαστραγαλικής και διόρθωση της κοιλοποδίας με οστεοτομίες - ορθοδεσίες και του συστήθηκε παράταση της αναρρωτικής του άδειας για δύο μήνες.

Στις 27-3-2013 ο ενάγων εισήχθη στο ίδιο νοσοκομείο, όπου υποβλήθηκε στην ανωτέρω χειρουργική επέμβαση. Παρουσίασε ομαλή μετεγχειρητική πορεία και εξήλθε στις 8-4-2013, ενώ κατά την εξέτασή του στο ίδιο νοσοκομείο στις 30-5-2013 του συστήθηκε παράταση της αναρρωτικής του άδειας για δύο μήνες και προγραμματίστηκε η αφαίρεση της συσκευής κυκλικής εξωτερικής οστεοσύνθεσης που έφερε σε ένα μήνα από τότε.

Στο ίδιο νοσοκομείο εξετάστηκε ο ενάγων στις 18-10-2013, όπου διαπιστώθηκε ότι οι εστίες αρθροδεσίας είναι ασφαλείς, ότι παρουσιάζει ικανοποιητική πώρωση και ότι βαδίζει με χρήση μιας βακτηρίας, στις 2-4-2014, οπότε διαπιστώθηκε εκ νέου ότι βαδίζει με χρήση μιας βακτηρίας, αλλά αδυνατεί να βαδίσει χωρίς βακτηρία και στις 19-6-2014 λόγω γοναλγίας του σύστοιχου γόνατος, που κατά τους θεράποντες ιατρούς προφανώς σχετιζόταν με τη χρονίζουσα κατάσταση του ενάγοντος και πιθανώς να χρειαστεί διενέργεια υψηλής οστεοτομίας κνήμης και επίσης διαπιστώθηκαν μετατραυματικές αλλοιώσεις και στις αρθρώσεις του μέσου ποδός, για τις οποίες θα γίνει στο μέλλον μετατροπή της κνημοαστραγαλοπτερνικής αρθροδεσίας σε παναστραγαλική αρθροδεσία και τέλος ότι βαδίζει με χρήση μίας βακτηρίας, αλλά αδυνατεί να βαδίσει χωρίς βακτηρία.

Εξαιτίας δε αυτής της κατάστασης της υγείας του ο ενάγων κρίθηκε ανάπηρος από την Υγειονομική Επιτροπή του ΚΕ.Π.Α. κατά 67% για το χρονικό διάστημα από 26-3-2013 έως 31-3-2014 και από τη Δευτεροβάθμια Υγειονομική Επιτροπή ΚΕ.Π.Α. κατά 50% για το χρονικό διάστημα από 1-4-2014 έως 31-3-2016. Σύμφωνα δε με την υπ' αριθμ. 186/2014 ιατροδικαστική πραγματογνωμοσύνη που διενήργησε ο ορθοπαιδικός χειρουργός Γ...

Μ..., κατά την εξέταση στις 15-5-2014 του ενάγοντος διαπιστώθηκαν τα εξής: ότι ο ενάγων βαδίζει χωλαίνοντας με τη βοήθεια μίας βακτηρίας, ότι συνεπεία του τραυματισμού του έχει μόνιμες υπολειμματικές βλάβες στο δεξί του πόδι, που αφορούν αρθρόδεση της δεξιάς ποδοκνημικής και της υποστραγαλικής άρθρωσης, πιθανόν επιδεινούμενες, η αποκατάσταση των οποίων δεν έχει ολοκληρωθεί ακόμα και για τις οποίες θα χρειαστεί να υποβληθεί σε χειρουργικές θεραπείες, ότι η βλάβη του ενάγοντος είναι αναπηρικού τύπου λόγω της αρθρόδεσης της ποδοκνημικής και της υπαστραγαλικής άρθρωσης, αλλά και των αρθρώσεων του ταρσού, ότι οι επεμβάσεις του έχουν προκαλέσει ανικανότητα κίνησης της ποδοκνημικής και του άκρου ποδός, που δυσχεραίνει τις κινήσεις του και σαφέστατα είναι ανίκανος για σωματική εργασία και ότι οι επεμβάσεις υψηλής οστεοτομίας κνήμης και παναστραγαλικής αρθροδεσίας πρέπει να γίνουν σε σύντομο χρονικό διάστημα και θα τις ακολουθήσει μακρά περίοδος αποφόρτισης του δεξιού σκέλους, διάρκειας τριών μηνών και περίοδος αποκατάστασης - φυσιοθεραπείας 2-4μηνών.

Εξάλλου, σύμφωνα με την από 1-6-2014 τεχνική έκθεση - ιατρική πραγματογνωμοσύνη του ορθοπαιδικού χειρουργού Δ... Ε..., ο οποίος εξέτασε τον ενάγοντα από κοινού με τον ως άνω πραγματογνώμονα κατ' εντολή της τρίτης των εναγομένων, χωρίς ν' αποδεικνύεται όμως ότι είχε διορισθεί ως τεχνικός σύμβουλος εκ μέρους της, ο ενάγων εξαιτίας του τραυματισμού του βαδίζει με χωλότητα, χρησιμοποιώντας βακτηρία, η οποία χωλότητα οφείλεται στην αγκυλωμένη και μη παρουσιάζουσα καμία κίνηση δεξιά ποδοκνημική και στο άλγος στην περιοχή αυτή, αυτός μπορεί να κινείται μόνος του εντός και εκτός σπιτιού και να μετέχει σε εκδηλώσεις της προσωπικής και κοινωνικής του ζωής, αλλά δεν μπορεί να εργαστεί σε πιο βαριές χειρωνακτικές εργασίες, να μετέχει σε αθλητικές δραστηριότητες και να βαδίσει σε μεγάλες αποστάσεις, μπορεί όμως να εργαστεί σε πιο ελαφρές εργασίες, οι ανωτέρω βλάβες του ενάγοντος είναι μόνιμες και δεν υπάρχει τρόπος να βελτιωθούν στο μέλλον...........

Τέλος, αποδείχτηκε ότι από την ψυχική στεναχώρια που δοκίμασε και την ταλαιπωρία που υπέστη ο ενάγων, λόγω του τραυματισμού του κατά το ένδικο ατύχημα, αυτός υπέστη ηθική βλάβη. Το Δικαστήριο, εκτιμώντας, τις συνθήκες τέλεσης του ατυχήματος, την αποκλειστική υπαιτιότητα γι' αυτό του πρώτου των εναγομένων, την έκταση και τη σπουδαιότητα των σωματικών βλαβών του ενάγοντος, την ηλικία του κατά το χρόνο του ατυχήματος (44 ετών), τον χρόνο διάρκειας της νοσηλείας του και της ανικανότητάς του να αυτοεξυπηρετηθεί και να εργαστεί και τη συνήθη και μέτρια κοινωνικοοικονομική κατάσταση αυτού και των πρώτου και δεύτερου των εναγομένων, κρίνει ότι η εύλογη χρηματική ικανοποίηση, η οποία πρέπει να επιδικαστεί στον ενάγοντα για την αποκατάσταση της ηθικής του βλάβης, ανέρχεται στο ποσό των 60.000 ευρώ.

Κατά συνέπεια, το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο, που με την εκκαλούμενη οριστική απόφασή του επιδίκασε στον ενάγοντα για την ως άνω αιτία το ποσό των 120.000 ευρώ, εσφαλμένα στάθμισε τα κατά νόμο στοιχεία και ως εκ τούτου πρέπει να γίνει εν μέρει δεκτός ως ουσιαστικά βάσιμος ο σχετικός λόγος της έφεσης.........". Με τις κρίσεις και τις παραδοχές του αυτές το Εφετείο, καθορίζοντας την χρηματική ικανοποίηση, λόγω ηθικής βλάβης του αναιρεσείοντος στο ποσό των 60.000 ευρώ δεν υπερέβη τα ακραία όρια της διακριτικής του ευχέρειας και δεν παραβίασε την αρχή της αναλογικότητας, αφού το εν λόγω ποσό, κατά την κοινή πείρα, την δικαστηριακή πρακτική και την περί δικαίου συνείδηση, δεν υπολείπεται (και μάλιστα καταφανώς) των συνήθως επιδικαζομένων σε παρόμοιες περιπτώσεις.

Κατ' ακολουθίαν ο μοναδικός λόγος της κρινόμενης αιτήσεως αναιρέσεως, με τον οποίο ο αναιρεσείων, επικαλούμενος, κατ' εκτίμηση, την αναιρετική πλημμέλεια από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 του Κ.Πολ.Δικ., προβάλλει την αιτίαση ότι το Εφετείο επιδικάζοντας σ' αυτόν το προαναφερόμενο ποσό ως χρηματική του ικανοποίηση, λόγω ηθικής βλάβης, αντί του αιτουμένου μεγαλυτέρου ποσού (των 190.000 ευρώ), παραβίασε ευθέως την ουσιαστικού δικαίου διάταξη του άρθρου 932 του Α.Κ., καθώς και την αρχή της αναλογικότητας, κρίνεται αβάσιμος και πρέπει να απορριφθεί.

Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω, πρέπει να απορριφθεί η αίτηση αναιρέσεως και να καταδικαστεί ο αναιρεσείων στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων των αναιρεσιβλήτων, οι οποίοι κατέθεσαν προτάσεις, κατά το νόμιμο αίτημα των τελευταίων (άρθρα 176 και 183 του Κ.Πολ.Δικ.), όπως ειδικότερα ορίζεται στο διατακτικό. Τέλος, πρέπει να διαταχθεί η εισαγωγή του κατατεθέντος από τον αναιρεσείοντα παραβόλου, λόγω της ήττας του, στο δημόσιο ταμείο (άρθρο 495 παρ. 3 εδ.

ε' του Κ.Πολ.Δικ., όπως ισχύει και εφαρμόζεται στην παρούσα υπόθεση μετά την αντικατάστασή του με το άρθρο 1 άρθρο τρίτο του ν. 4335/2015, που ισχύει, κατ' άρθρο 1 άρθρο ένατο παρ. 2 και 4 αυτού, για τα ένδικα μέσα που κατατίθενται από 1.1.2016).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 20.12.2018 με ειδικό αριθμό καταθέσεως 72/2019 αίτηση για αναίρεση της 3647/2018 αποφάσεως του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών.

Καταδικάζει τον αναιρεσείοντα στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων των αναιρεσιβλήτων, το ύψος των οποίων καθορίζει στο ποσό των δύο χιλίων επτακοσίων (2.700) ευρώ. Και Διατάσσει την εισαγωγή του κατατεθέντος από τον αναιρεσείοντα παραβόλου στο δημόσιο ταμείο.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 6 Νοεμβρίου 2020.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 18 Δεκεμβρίου 2020.

H ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ