1302/2011 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1302 / 2011 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Περίληψη:

Πολιτική δικονομία. Αναιρετικοί λόγοι. Προϋποθέσεις συζητήσεως παρά την απουσία του επισπεύδοντος ή του κλητευθέντος διαδίκου. Αδικοπραξία. Στοιχεία κατά το άρθρο 914 ΑΚ. Υπαιτιότητα, ιδίως επί παραλείψεως. Έννοια αιτιώδους συναφείας. Κρίση ότι δεν συντρέχουν στη συγκεκριμένη περίπτωση. Αναιρετικός έλεγχος. Αναιρεί.

Αριθμός 1302/2011

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2' Πολιτικό Τμήμα ---

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Ρένα Ασημακοπούλου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Αθανάσιο Κουτρομάνο, Χρυσόστομο Ευαγγέλου, Ευφημία Λαμπροπούλου και Αργύριο Σταυράκη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 28 Φεβρουαρίου 2011, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης Εταιρείας με την επωνυμία "ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΣΙΔΗΡΟΔΡΟΜΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΑΕ", και με τον διακριτικό τίτλο "ΟΣΕ ΑΕ" που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ανδρέα Ζαχόπουλο, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

Του αναιρεσιβλήτου: Α. Π. του Γ., κατοίκου ..., ο οποίος δεν παραστάθηκε στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 11-8-2003 αγωγή και προσεπίκληση σε αναγκαστική παρέμβαση του ήδη αναιρεσιβλήτου και της Μ. Π. που δεν είναι διάδικος στην παρούσα δίκη, κατατέθηκε δε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 31675/2005 του ίδιου Δικαστηρίου και 22/2007 του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητά ο αναιρεσείων με την από 30-1-2007 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Αργύριος Σταυράκης ανέγνωσε την από 30-4-2008 έκθεση της ήδη προαχθείσας σε Αντιπρόεδρο Ρένας Ασημακοπούλου, με την οποία εισηγήθηκε την αναίρεση της προσβαλλόμενης απόφασης, κατά μερική παραδοχή των δευτέρου, τρίτου τετάρτου, πέμπτου και έκτου λόγων της αναίρεσης και την απόρριψη της αναίρεσης κατά τα λοιπά.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 498 παρ. 1, 568 παρ. 1 και 4 και 576 παρ. 1, 2 και 3 του ΚΠολΔ προκύπτει ότι αν κατά τη συζήτηση της αιτήσεως αναιρέσεως δεν εμφανισθεί κάποιος διάδικος το δικαστήριο οφείλει να εξετάσει αν επισπεύδει αυτός τη συζήτηση ή, όταν την επισπεύδει άλλος διάδικος, αν ο απολιπόμενος κλητεύθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα, σε καταφατική δε περίπτωση να προχωρήσει στη συζήτηση της υποθέσεως παρά την απουσία εκείνου που επισπεύδει ή που έχει κλητευθεί.

Εν προκειμένω, όπως προκύπτει από τις υπ'αριθμ. 1733/20.1.2010 και 1734/20.1.2010 εκθέσεις επιδόσεως του δικαστικού επιμελητή στο Πρωτοδικείο Αθηνών Μ. Κ., τις οποίες η αναιρεσείουσα εταιρεία προσκομίζει και επικαλείται, έχουν επιδοθεί στον αναιρεσίβλητο, με επιμέλεια του πληρεξούσιου δικηγόρου της αναιρεσείουσας, που επισπεύδει τη συζήτηση, α) ακριβές αντίγραφο της υπό κρίση αιτήσεως αναιρέσεως κατά της υπ'αριθμ.22/2007 αποφάσεως του Εφετείου Θεσσαλονίκης και β) ακριβές αντίγραφο της από 24.11.2009 κλήσεως της αναιρεσείουσας προς τον αναιρεσίβλητο, με την κάτω από αυτήν πράξη περί ορισμού της αναφερόμενης στην αρχή της παρούσης (28.2.2011) δικασίμου προς συζήτηση της αιτήσεως αναιρέσεως, μετά τη ματαίωσή της κατά την δικάσιμο της 23.11.2009, με την οποία (κλήση) και καλείται ο αναιρεσίβλητος να παραστεί κατά την ορισθείσα ως άνω δικάσιμο της 28.2.2011. Επομένως και σύμφωνα με την προηγηθείσα μείζονα σκέψη πρέπει η συζήτηση να προχωρήσει παρά την απουσία του αναιρεσιβλήτου, ο οποίος, όπως προκύπτει από τα ταυτάριθμα με την παρούσα πρακτικά συνεδριάσεως του δικαστηρίου τούτου, δεν εμφανίστηκε στο ακροατήριο κατά την εκφώνηση της υποθέσεως από τη σειρά του οικείου πινακίου κατά την ανωτέρω δικάσιμο, ούτε εκπροσωπήθηκε από πληρεξούσιο δικηγόρο, παριστάμενο ή βάσει δηλώσεως των άρθρων 573 παρ. 1 και 242 παρ. 2 του ΚΠολΔ.

ΙΙ. Από τη διάταξη του άρθρου 914 του ΑΚ, κατά την οποία όποιος ζημιώσει άλλον παράνομα και υπαίτια έχει υποχρέωση να τον αποζημιώσει, προκύπτει ότι για να υπάρξει αδικοπραξία και εντεύθεν υποχρέωση του δράστη να αποζημιώσει τον παθόντα απαιτείται, εκτός από την επέλευση της ζημίας, και α) η ζημία αυτή να προξενήθηκε από τον δράστη παράνομα και υπαίτια, ήτοι από δόλο ή από αμέλεια (άρθρο 330 του ΑΚ), β) η παράνομη συμπεριφορά του υπαιτίου να συνίσταται σε πράξη ή σε παράλειψή του και γ) να υφίσταται πρόσφορη (αιτιώδης) συνάφεια μεταξύ της ζημιογόνου πράξεως ή παραλείψεως και της επελθούσης ζημίας. Η προξενηθείσα από τον δράστη ζημία είναι παράνομη όταν προσβάλλεται με την πράξη ή την παράλειψή του δικαίωμα του παθόντος που προστατεύεται από ορισμένη διάταξη νόμου, η υπαίτια δε παράλειψή του παράγει υποχρέωση προς αποζημίωση του παθόντος όταν αυτός (δράστης) ήταν υποχρεωμένος προς πράξη από τον νόμο ή από δικαιοπραξία ή από την καλή πίστη, κατά την κρατούσα κοινωνική αντίληψη, και ειδικότερα όταν ο ίδιος δημιούργησε ορισμένη επικίνδυνη κατάσταση, οπότε έχει υποχρέωση να λάβει κάθε ενδεικνυόμενο από τις περιστάσεις μέτρο για την προστασία των τρίτων από την πρόκληση σ'αυτούς οποιασδήποτε ζημίας μετά τη δημιουργία της επικίνδυνης κατάστασης (ΑΠ 50/2002, 1760/2001). Τέλος, πρόσφορη (αιτιώδης) συνάφεια μεταξύ της ζημιογόνου πράξεως ή παραλείψεως και της επελθούσης ζημίας υφίσταται όταν κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας και της λογικής η συμπεριφορά του υπαιτίου, στον χρόνο και υπό τις περιστάσεις που έλαβε χώραν, ήταν ικανή κατά τη συνήθη και κανονική πορεία των πραγμάτων να επιφέρει το ζημιογόνο αποτέλεσμα, επέφερε δε τούτο στη συγκεκριμένη περίπτωση. Η υπαιτιότητα συνιστά νομική έννοια και η υπαγωγή σ'αυτήν από το δικαστήριο της ουσίας των πραγματικών περιστατικών που δέχεται το δικαστήριο υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου, κατά το άρθρο 559 αρ. 1του ΚΠολΔ, όπως νομική έννοια (αόριστη) συνιστά και η αιτιώδης συνάφεια, αν δηλαδή η πράξη ή η παράλειψη του υπαιτίου ήταν ικανή, αντικειμενικά, ως ανωτέρω, εξεταζόμενη, να επιφέρει τη ζημία, με αποτέλεσμα η σχετική κρίση του δικαστηρίου της ουσίας να ελέγχεται επίσης από τον Άρειο Πάγο κατά το άρθρο 559 αρ. 1 του ΚΠολΔ και μάλιστα από την άποψη της παραβάσεως ή μη των διδαγμάτων της κοινής πείρας κατά την υπαγωγή των πραγματικών περιστατικών στην νομική αυτή έννοια της αιτιώδους συναφείας (ΑΠ 1653,1760/2001).

Εν προκειμένω, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, το Εφετείο που την εξέδωσε δέχθηκε ανελέγκτως τα ακόλουθα, ήτοι "Επί της οδού ..., τοποθεσία "..." βρίσκεται χώρος ιδιοκτησίας του εναγομένου οργανισμού με το χαρακτηριστικό τίτλο "Σταθμός Διαλογής" και χρησιμοποιείται για τη μεταφορά και εναπόθεση βαγονιών και το σχηματισμό και αποσχηματισμό αμαξοστοιχιών. Συγκεκριμένα στο χώρο αυτό υπάρχει ένα σύμπλεγμα τριάντα (30) περίπου σιδηροδρομικών γραμμών, στις οποίες εισέρχονται και παραμένουν κενά βαγόνια του ΟΣΕ καθώς και πλήρους φορτία βαγόνια μέχρι να σχηματισθεί η εμπορική αμαξοστοιχία που θα τα μεταφέρει στον προορισμό τους. Σε όλη την έκταση της διαλογής αναπτύσσεται το εναέριο δίκτυο μεταφοράς, αρμοδιότητος ΟΣΕ, για την ηλεκτροκίνηση συρμών, μεταξύ των οποίων και οι εκτελούντες τα τακτικά δρομολόγια Αθηνών Θεσ/νικης. Το ύψος των γυμνών εναέριων αγωγών επαφής είναι στα (6) μέτρα από το έδαφος. Ο χώρος της "Κάτω Διαλογής" δεν είναι περιφραγμένος και η πρόσβαση σ' αυτόν από οποιονδήποτε είναι εύκολη. Στη θέση αυτή στις 18-8-2002 βρισκόταν μεταξύ των άλλων και μία ολόκληρη εγκαταλελειμμένη αμαξοστοιχία από επιβατηγά βαγόνια, φθαρμένα και κακοποιημένα, πάνω από τα οποία διέρχονταν ηλεκτροφόρος αγωγός υψηλής τάσης και σε απόσταση περίπου (60) πόντους από την οροφή των βαγονιών (...).Στις 18-8-2001 και περί ώρα 18.30 ο ενάγων, ανήλικος τότε, διάγων το δέκατο πέμπτο έτος της ηλικίας του, μαζί με άλλους συνομηλίκους του, εισήλθαν στον προαναφερόμενο χώρο για να παίξουν. Κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού πλησίασαν την εγκαταλελειμμένη αμαξοστοιχία και ο ενάγων προσπάθησε να αναρριχηθεί στην οροφή ενός βαγονιού. Ενώ το μισό σώμα του εξείχε της οροφής, σε ανάταση των χεριών του προσήγγισε τον διερχόμενο πάνω από την οροφή ηλεκτρικό αγωγό εναλλασσόμενης τάσης, με αποτέλεσμα να υποστεί ηλεκτροπληξία και να προκληθούν σ' αυτόν βαρύτατες σωματικές βλάβες. Με βάση τα ως άνω γενόμενα δεκτά πραγματικά περιστατικά, υπαίτια για τον τραυματισμό του ενάγοντα είναι τα αρμόδια όργανα του εναγομένου Οργανισμού διότι από αμέλειά τους στάθμευσαν την εγκαταλειμμένη αμαξοστοιχία κάτω από τα ηλεκτροφόρα καλώδια σε περιοχή όπου ήταν εύκολη η πρόσβαση στον οποιοδήποτε, χωρίς να λάβουν τα αναγκαία μέτρα προς προστασία των τρίτων, είτε με την τοποθέτηση φύλακα πλησίον αυτής, είτε με την περίφραξη του συγκεκριμένου χώρου, όπως είχαν υποχρέωση, εφόσον δημιούργησαν επικίνδυνη κατάσταση. Συνυπαίτιος, όμως του τραυματισμού του είναι και ο ίδιος ο ενάγων διότι παραβίασε το χώρο ιδιοκτησίας του εναγομένου και αναρριχήθηκε στο βαγόνι χωρίς να καταβάλει την δέουσα προσοχή και να αντιληφθεί ότι διήρχετο άνωθεν αυτού ηλεκτροφόρο καλώδιο και ότι η επαφή με αυτό ενείχε κίνδυνο για την σωματική του ακεραιότητα (...)". Έτσι που έκρινε το Εφετείο, το οποίο εν συνεχεία εξαφάνισε την πρωτόδικη υπ' αριθμ. 31675/2005 απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης, που είχε δεχθεί τα αντίθετα, και κατά μερικήν παραδοχή της αγωγή του αναιρεσιβλήτου επιδίκασε σ'αυτόν το ποσό των 20.673 ευρώ ως χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης και αποζημίωση, παραβίασε τη διάταξη του ανωτέρω άρθρου 914 του ΑΚ, καθώς και εκείνες των άρθρων 297, 298 και 330 του ίδιου ΑΚ. Και τούτο διότι υπό τα ως άνω πραγματικά περιστατικά που δέχθηκε το Εφετείο δεν υπάρχει υπαιτιότητα και δη αμέλεια των οργάνων της αναιρεσείουσας για 1) τη στάθμευση της ειρημένης αμαξοστοιχίας στον προαναφερθέντα χώρο, ιδιοκτησίας της αναιρεσείουσας, αφού ο χώρος αυτός ήταν διαμορφωμένος και εχρησιμοποιείτο ως σταθμός διαλογής και εναπόθεσης βαγονιών των αμαξοστοιχιών της αναιρεσείουσας που εκινούντο χάρις στα ηλεκτροφόρα καλώδια, τα οποία εκ κατασκευής είχαν τοποθετηθεί πάνω από τις αμαξοστοιχίες αυτές και σε ύψος έξι (6) μέτρων από το έδαφος και 0,60 μ. από την οροφή των αμαξοστοιχιών ακριβώς για την κίνηση των αμαξοστοιχιών αυτών, δεν ασκεί δε επιρροή η εναπόθεση στον ίδιο χώρο και της ανωτέρω εγκαταλελειμμένης αμαξοστοιχίας, στη στέγη της οποίας επεχείρησε να ανέβει παίζοντας ο αναιρεσίβλητος, αφού η αναιρεσείουσα είχε αυτό το δικαίωμα, και 2) την μη περίφραξη του εν λόγω χώρου ή (και) την τοποθέτηση σ'αυτόν ειδικού φύλακα πλησίον των αμαξοστοιχιών, αφού τέτοια υποχρέωση δεν επιβάλλεται από κάποιαν διάταξη νόμου, ούτε όμως από την καλή πίστη, κατά την κρατούσα κοινωνική αντίληψη, ενόψει του ότι η στάθμευση και διακίνηση αμαξοστοιχιών στους σταθμούς διαλογής της αναιρεσείουσας, όπως και εν προκειμένω, προορισμένους για τον σκοπό αυτό, δεν δημιουργεί ορισμένη επικίνδυνη κατάσταση, ώστε να γεννάται υποχρέωση της αναιρεσείουσας να προβεί, ως ενδεικνυόμενο από τις περιστάσεις μέτρο για την προστασία των τρίτων, οι οποίοι και κανέναν δεν έχουν λόγο να εισέλθουν και να παραμείνουν στον χώρο αυτό, πολλώ δε μάλλον να αναρριχηθούν στα βαγόνια, στην περίφραξη του χώρου ή στην τοποθέτηση ειδικού φύλακα σε κάθε σταθμευμένη αμαξοστοιχία, αν ληφθεί μάλιστα υπόψη και η μεγάλη, κατά τις παραδοχές του Εφετείου, έκταση του συγκεκριμένου αυτού χώρου, που διαθέτει τριάντα (30) σιδηροδρομικές γραμμές, και του μεγάλου αριθμού των αμαξοστοιχιών που κινούνται ή σταθμεύουν στον ίδιο αυτόν χώρο. Με βάση, άλλωστε, τα ως άνω πραγματικά περιστατικά που δέχθηκε το Εφετείο, λαμβανόμενα γενικώς και αφηρημένως και εκτιμώμενα κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας και της λογικής, οι αποδιδόμενες στα αρμόδια όργανα της αναιρεσείουσας ως άνω πράξεις και παραλείψεις, υπό τις προαναφερθείσες περιστάσεις που έλαβαν χώραν, δεν ήταν ικανές κατά τη συνήθη και κανονική πορεία των πραγμάτων και χωρίς την παρεμβολή κάποιου έκτακτου και ασυνήθιστου αντικειμενικώς περιστατικού, όπως ήταν η αναρρίχηση από τον αναιρεσίβλητο στην οροφή του βαγονιού και η περαιτέρω ανάταση από αυτόν των χεριών του, να προκαλέσουν το ζημιογόνο αποτέλεσμα (ηλεκτροπληξία αναιρεσιβλήτου), και δεν βρίσκονται, έτσι, σε αιτιώδη συνάφεια προς το αποτέλεσμα αυτό.

ΙΙΙ.Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω και κατά παραδοχήν των σχετικών, από το άρθρο 559 αρ. 1 του ΚΠολΔ, δεύτερου, τρίτου, τέταρτου, πέμπτου και έκτου λόγων του αναιρετηρίου πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο δικαστήριο που εξέδωσε την αναιρούμενη αυτή απόφαση και του οποίου είναι δυνατή η συγκρότηση από άλλους δικαστές (άρθρ. 580 παρ. 2 του ΚΠολΔ) και να καταδικασθεί ο αναιρεσίβλητος στο αναφερόμενο στο διατακτικό μέρος της δικαστικής δαπάνης της αναιρεσείουσας, κατά τα άρθρα 176, 179 περ. τελ. και 183 ΚΠολΔ.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ' αριθμ. 22/2007 απόφαση του Εφετείου Θεσσαλονίκης.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο ως άνω δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές. Και

Καταδικάζει τον αναιρεσίβλητο σε μέρος της δικαστικής δαπάνης της αναιρεσείουσας, το οποίο ορίζει σε πεντακόσια (500) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 28 Ιουνίου 2011.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του στις 28 Ιουλίου 207.

Η ΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ